„ვირს და სკუტერს რომ გამოიყენებ გადაადგილებისთვის, ამაშიც ეტყობა რუსებს, რომ უჭირთ,“ – გვიპასუხა გადამდგარმა გენერალმა ვახტანგ კაპანაძემ, როცა მას რუსეთ-უკრაინის ომის 3 წლისთავზე მხარეების დანაკარგებსა და რესურსებზე ვკითხეთ.
სამხედრო ანალიტიკოსი ამ თემაზე საუბრის დროს ყურადღებას ამახვილებს სატელიტურ ფოტოებზე: ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირის დროს სავსე ღია საწყობები ნახევრად დაცარიელებულაო, ამბობს.
გადამდგარი გენერლის დაკვირვებით, უკრაინასაც სჭირდება გაძლიერება, ამის პირობა კი, დასავლეთის მხარდაჭერაა. „უკრაინის ყველაზე ქმედუნარიანი და ოპტიმალური გარანტია იქნება უკრაინის სახმელეთო ძალების გაძლიერება… წარმოიდგინეთ, მოდერნიზებული და გადაიარაღებული უკრაინის სახმელეთო ძალები, რომელსაც ჰაერიდან იცავს ევროპის საჰაერო ძალები. ეს იქნება ძალა, რასაც რუსეთი ვეღარ გაუბედავს ხელახლა აგრესიას,“ – ამბობს გადამდგარი გენერალი.
„ბათუმელებმა“ ვახტანგ კაპანაძესთან ინტერვიუ ჩაწერა. ის სამხედრო მეცნიერებათა დოქტორია და საქართველოს გენერალური შტაბის უფროსი ორჯერ იყო. ვახტანგ კაპანაძე ანალიტიკური ორგანიზაცია „ჯეოქეისის“ მრჩეველია.
- ბატონო ვახტანგ, რა ირკვევა, რას მიიღებს უკრაინა წიაღისეულის საკითხზე აშშ-თან შეთანხმების მიღწევის შემდეგ?
ძნელია ამის თქმა, თუმცა დიდი ალბათობით უკრაინა მიიღებს გარანტიებს, რომ უკრაინაში იქნება სიწყნარე, რომ უკრაინა არ დარჩება გამუდმებით რუსეთის ზემოქმედების ქვეშ. უკრაინა მიიღებს იმ დახმარებას, რაც მას სჭირდება მშვიდობის მოსაპოვებლად.
- „ავტომატურ უსაფრთხოებას“ ახსენებს ტრამპი უკრაინაზე საუბრის დროს. რას მოიაზრებს ეს, თქვენი აზრით?
მოგეხსენებათ, ტრამპის განცხადებები ცვალებადია და ხშირად ურთიერთგამომრიცხავიც.
ჩემი აზრით, ქმედებებს უნდა დაველოდოთ. ამ შემთხვევაში იმას, თუ უშუალოდ შეთანხმების დოკუმენტებში რა ჩაიწერება. ბატონ ტრამპს უყვარს მედიის ყურადღების ცენტრში ყოფნა. ფაქტია, რომ მას სჭირდება შედეგი. მისი წინასაარჩევნო დაპირებები, დაწყებული გრენლანდიის ყიდვით, დამთავრებული ომის 3 დღესა თუ 3 თვეში დასრულებაზე, არ სრულდება. ტრამპი ამერიკის საზოგადოებას წინასაარჩევნოდ ფასების შემცირებასაც ჰპირდებოდა, თუმცა პირიქით, აშშ-ში ფასებიც იზრდება. ტრამპი თავისი დაპირებების წნეხის ქვეშაა.
ითქვა ასევე, რომ ფონდიდან 50%-ს მიიღებს ამერიკა, თუმცა ეს ფონდი იმუშავებს იმ შემთხვევაში, თუ უკრაინაში იქნება მშვიდობა. თუ უკრაინაში არ იქნება მშვიდობა, არ იქნება ეს ფული ამერიკელებისთვის. ასე რომ, ეკონომიკური თვალსაზრისითაც მნიშვნელოვანია ამერიკისთვის, უკრაინაში იყოს მშვიდობა.
- მაგრამ უკრაინა, პირველ რიგში, ითხოვს უსაფრთხოების გარანტიას. ჯერჯერობით არ ჩანს ცეცხლის შეწყვეტის პირობა. თქვენ ფიქრობთ, რომ შედგება ეს შეთანხმება?
ეს არ არის 2008 წლის ომი, ლოკალურად წარმოებული საომარი მოქმედებები. აქ საუბარია დაახლოებით 2 ათას კილომეტრზე ცოტა ნაკლებ ფრონტის ხაზზე, სადაც გაშლილია ფართომასშტაბიანი საომარი მოქმედებები, ერთმანეთს მილიონზე მეტი შეიარაღებული ადამიანი უპირისპირდება. ერთბაშად და თითის დაქნევით ვერ მოხერხდება ცეცხლის შეწყვეტა. მიუხედავად ამისა, ამერიკის შეერთებულ შტატებს გააჩნია საკმარისი ძალა, რომ ეს საომარი მოქმედებები შეწყდეს.
ყველაზე საინტერესო მართლაც უკრაინის პოზიციაა: ეს არ არის ქვეყანა, რომელიც თავს დაუხრის ვინმეს და ყველაფერს დათანხმდება ამხელა ადამიანური და მატერიალური ზარალის მიღების შემდეგ. აშშ-მ უკვე მიიღო პასუხი კონკრეტულ შეთავაზებაზე უკრაინისგან, რომ ასე არ გამოვა.
რეალური შეთანხმება წიაღისეულზე უკრაინისთვისაც მომგებიანია და მისაღები. ჩანს, რომ ორივე მხარე დგამს ნაბიჯებს ერთმანეთთან შემხვედრი მიმართულებით. ზელენსკის ვიზიტი აშშ-ში ნამდვილად ბევრ რამეს მოჰფენს შუქს.
- საუბარია სამხედრო ტექნიკის მიწოდებაზეც. ცნობილია, ამჯერად კონკრეტულად რა მიმართულებით დაეხმარება აშშ-ს უკრაინას?
რასაც დაჰპირდა აშშ ბაიდენის პრეზიდენტობის დროს უკრაინას, ეს არ შეწყვეტილა და აწვდიან უკრაინას სამხედრო ტექნიკა. „სტარლინკიც“ მუშაობს. ჯერჯერობით არ ჩანს მნიშვნელოვანი ცვლილება სამხედრო ტექნიკის მიწოდების გაზრდის, ან შემცირების მხრივ.
- ტრამპი ამბობს, რომ პუტინს მოუწევს დათმობაზე წასვლა ომის დასასრულებლად, ხოლო უკრაინის ნატოში გაწევრიანება აღარ განიხილება. ტრამპი არ აკონკრეტებს, რას თმობს რუსეთი. რა ჩანს ამ გადასახედიდან: რაზე წამსვლელია რუსეთი?
ვერ გეტყვით. ჩემი აზრით, ზეწოლის შედეგად რუსეთი დათმობაზე წამსვლელია ერთი თვალსაზრისით, რომ გაჩერდეს იქ, სადაც არის ახლა და არ მოითხოვოს თავისი იდეა-ფიქსი: დონბასი მთლიანად, ან ხერსონი და ზაპოროჟიე მთლიანად. ფაქტია, რომ რუსეთს უჭირს რესურსების თავმოყრა ბრძოლის ველზე. ცეცხლი უნდა შეწყდეს სპეციალური კონტროლით.
ნატო არ არის უკრაინისთვის, ან საქართველოსთვის მიზანი. ნატო არის საშუალება ეროვნული მიზნების მისაღწევად. თუ უკრაინა მიიღებს გარანტიებს, რომ მისი უსაფრთხოება იქნება დაცული და დაცული იქნება თუნდაც ნატოს გარეშე, ეს შეიძლება მისაღები იყოს უკრაინისთვის.
მე ძალიან მომწონს ის პროექტი, რომლის თანახმადაც თუ რუსეთი ისევ განაახლებს აგრესიას, დაუყოვნებლივ უნდა იქნას უკრაინა მიღებული ნატოს შემადგენლობაში. ესეც რუსეთის აგრესიის შემაჩერებელი ფაქტორია.
- რამდენად რეალურია ამ მოცემულობაში უკრაინაში სამშვიდობო მისიის შესვლა? ბრიტანეთი მზადაა უკრაინაში თავისი ჯარისკაცები გაგზავნოს აშშ-ის მხარდაჭერით, ასევე, ფინეთი, ლატვია, ლიეტუვა, დანია, ესტონეთი, ისლანდია, ნორვეგია და შვედეთი – ომის დაწყების მესამე წლისთავისთვის, 24 თებერვალს გამოქვეყნებულ ერთობლივ განცხადებაში, პირობას დებენ, რომ გააძლიერებენ უკრაინის სამხედრო მხარდაჭერას. საუბარია სამშვიდობო მისიაზე უკრაინაში, რაც მოსკოვისთვის მიუღებელია.
ეს დროებითი მოვლენაა, როცა რაღაც მიუღებელია.
დღევანდელი უკრაინის უსაფრთხოების ყველაზე დიდი გარანტი არის ძლიერი უკრაინის შეიარაღებული ძალები, ევროპის სამხედრო ძლიერი მხარდაჭერით. ჩემი დიდი პატივისცემის მიუხედავად, არა მგონია, რომ, მაგალითად, ესტონეთის ასეული უფრო მეტს გააკეთებს უკრაინაში, ვიდრე თავად უკრაინელების ასეული, ვგულისხმობ საბრძოლო ეფექტურობას. დანაყოფი, რომელიც უკრაინაში შევა, ვერ გაიშლებიან ფრონტის ხაზზე. ისინი განლაგდებიან გარკვეულ მიმართულებებზე და მას დასჭირდება პერიოდულად როტაცია.
100 ათასს სამშვიდობოს ითხოვდა უკრაინა, თუმცა ესეც არ იქნება საკმარისი.
სამშვიდობოები უგანდაშიც იყვნენ. სამშვიდობო მისია იყო ბოსნიაშიც და ვნახეთ, რამდენად არაეფექტურები იყვნენ. არ უნდა გვქონდეს მოლოდინი, რომ ისინი ჩადგებიან და როცა რუსები გაისვრიან, ესენი ცეცხლით უპასუხებენ. მათ ექნებათ ძირითადად იგივე ფუნქცია, რაც აქვთ დამკვირვებლებს სხვადასხვა ევროპული ინსტიტუციიდან საქართველოში.
- რა შეიძლება იყოს ამ ეტაპზე უკრაინის უსაფრთხოების ყველაზე ოპტიმალური და ქმედუნარიანი გარანტი?
უკრაინის ყველაზე ქმედუნარიანი და ოპტიმალური გარანტია იქნება უკრაინის სახმელეთო ძალების გაძლიერება, მოდერნიზება, თანამედროვე მოწინავე ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული
სისტემებით გადაიარაღება, უკრაინის სამხედრო მრეწველობის აღდგენაში დიდი დახმარება. წარმოიდგინეთ, მოდერნიზებული და გადაიარაღებული უკრაინის სახმელეთო ძალები, რომელსაც ჰაერიდან იცავს ევროპის საჰაერო ძალები. ეს ნამდვილად იქნება ძალა, რასაც რუსეთი ვეღარ გაუბედავს ხელახლა აგრესიას.
- რამდენად შეძლებს ევროპა უკრაინის დახმარების გაძლიერებას, როცა ტრამპის რიტორიკის შემდეგ ევროპული სახელმწიფოები უკვე დამოუკიდებელი თავდაცვითი ინფრასტრუქტურის შექმნას აანონსებენ?
ცხადია, რომ ევროპა ცდილობს გამოვიდეს ამერიკის ჩრდილიდან. მას სურს, მნიშვნელოვანი როლი დაიბრუნოს მსოფლიო უსაფრთხოების საკითხებში და ძლიერი პოზიციები გაიმყაროს. საფრანგეთი აცხადებს, რომ მზადაა, ბირთვული ქობინების მატარებელი იარაღის მქონე თვითმფრინავები განალაგოს გერმანიაში, იმავეს მოუწოდებს მაკრონი ბრიტანეთს. ბრიტანეთს ძირითადად წყალქვეშა ნავებზე აქვს განთავსებული ბირთვულ ქობინიანი რაკეტები, მაგრამ ყოველ შემთხვევაში, რადგანაც მსგავსი მოწოდებაა, ჩანს, რომ ბრიტანეთს გააჩნია შესაძლებლობა, გააკეთოს იგივე.
ბრიტანეთი ასევე აცხადებს მზადყოფნას, საჰაერო პატრულირება განახორციელოს უკრაინის თავზე.
გერმანია თუ აქამდე მშპ-ს 1.5 %-მდე ხარჯავდა თავდაცვის ბიუჯეტზე, ახლა უკვე 3%-ზე მეტის დახარჯვას აპირებს. ეს საკმაოდ დიდი თანხაა, რომლის ნაწილიც უკრაინის
გადაიარაღებაზე იქნება გათვლილი.
- ევროპის თავდაცვისუნარიანობაზე გაზრდილი ბიუჯეტი ავტომატურად აისახება უკრაინაზე?
დიახ. სკანდინავიის ქვეყნები, იგივე ნორვეგია, მაგალითად, ძალიან დიდ თანხას ხარჯავს უკრაინის სამხედრო მრეწველობის აღდგენისთვის, ბრიტანეთი ასევე ჩართულია ამ პროცესში. ძალიან დიდია ბრიტანეთის დახმარება უკრაინაზე იგივე წყლის ზედაპირული დრონების წარმოებაში.
თუ გაორმაგდება ევროპის თავდაცვის ბიუჯეტი, ეს თავისთავად აისახება უკრაინაზე. იმას არ ვამბობ, რომ უკრაინა ისეთი გახდება, რომ მოსკოვს აიღებს, მაგრამ ის გაძლიერდება.
- მოსკოვის აღება არა, მაგრამ უკრაინის სურვილია, ოკუპირებული ტერიტორიები დაიბრუნოს…
მე კი ძალიან მინდა, მაგრამ არსებული მოცემულობით, ვერ დაიბრუნებს ამ ეტაპზე 2014 წლამდე დაკარგულ ტერიტორიებს ახლო და საშუალო სტრატეგიულ პერიოდში. შესაბამისი გეოპოლიტიკური ვითარების ჩამოყალიბების შემთხვევაში, შემდგომ წლებში ეს შესაძლებელია, რომ მოხდეს, მაგრამ ამ ეტაპზე ვერ შეძლებს.
ახლა ყველაზე მნიშვნელოვანია, უკრაინამ შეძლოს თავისი პოზიციების შენარჩუნება და გაძლიერება. ჩემთვის ბევრი პატივსაცემი ექსპერტიც მოუწოდებს უკრაინას იმისკენ, რომ არ უნდა გაჩერდეს, არ დათანხმდეს ცეცხლის შეწყვეტას.
გამოფიტვაზე წარმოებულ ომში ყველაფერი ექვემდებარება საჭირო რესურსების არსებობას. ერთია, რა შესაძლებლობა გაქვს აწარმოო თავდაცვა, მეორე – განახორციელო კონტრდარტყმა და მესამე – გაათავისუფლო და დაიკავო ტერიტორიები. ეს არის სამხედრო მეცნიერებაც და ხელოვნებაც!
ერთი ასეთი მხოლოდ პოლიტიკურ ნარატივზე დაფუძნებული ნეგატიური შედეგის მომტანი კონტრშეტევა უკვე ვნახეთ უკრაინელების მიერ განხორციელებული, ხოლო მანამდე რუსული ავანტიურა სახელად – „კიევის აღება“.
ფაქტია, რომ უკრაინას უჭირს ადამიანურ რესურსებში. ტყუილად კი არ გამოაცხადა ზელენსკიმ ნებართვა 18 წლიდან სამხედრო სამსახურში კონტრაქტორების მიღებაზე. მას შეეძლო სავალდებულო გაწვევა გამოეცხადებინა, მაგრამ ეს დიდი დარტყმა იქნებოდა ქვეყნისთვის. დიდი რესურსი სჭირდება ამხელა ფრონტზე დანაყოფების მობილიზებას. ზოგიერთი დანაყოფის ჯარისკაცები უკვე 2 წელიწადია სანგრებში არიან.
- როგორია ორივე მხარის რესურსების და დანაკარგების მაჩვენებელი რუსეთ-უკრაინის ომის 3 წლისთავზე?
ძალიან რთულია ზუსტი მონაცემის გაგება, რადგან, მაგალითად, როცა აფეთქებენ, მაგალითად, BMP-ს, თვლიან, რომ დაიღუპა 11 კაცი, თუმცა შესაძლოა იქ მხოლოდ მძღოლი და მსროლელი იყო. ციფრები იზრდება პროპაგანდისტული გათვლებითაც.
თუმცა ფაქტია, რომ დიდ დანაკარგს იღებს რუსეთი. დაახლოებით 800 ათასი სამხედროა რუსების დანაკარგი და სადღაც 400-500 ათასის ფარგლებშია უკრაინელების დანაკარგი.
- როგორია დანაკარგების მაჩვენებელი სამხედრო აღჭურვილობის კუთხით?
ვირს და სკუტერს რომ გამოიყენებ გადაადგილებისთვის, ამაშიც ეტყობა რუსებს, რომ უჭირთ.
რუსებს უკვე პრობლემა აქვთ საარტილერიო საშუალებებშიც. საარტილერიო სისტემის ლულა უნდა შეიცვალოს, ის რემონტს არ ექვემდებარება. საწყობებიდან გამოაქვთ, რაც აქვთ, თუმცა სატელიტური ფოტოებიდან ჩანს, რომ საბჭოთა კავშირის დროს სავსე ღია საწყობები ნახევრად დაცარიელებულია.
მნიშვნელოვანი ფაქტორია ჩრდილოეთ კორეა, საიდანაც რუსეთს აქტიურად ეხმარებიან.
- სამხრეთ კორეის დაზვერვის ინფორმაცია გავრცელდა, რომ ჩრდილოეთ კორეელი ჯარისკაცები ისევ შეიყვანეს რუსეთში.
დიახ, 3 ათასამდე შეიყვანეს, თუმცა ჩრდილოეთ კორეელები არ იქნებიან უკრაინის ტერიტორიაზე და ძირითადად კურსკში ეყოლებათ. არსებობს შეთანხმება რუსეთსა და ჩრდილოეთ კორეას შორის, რომ თუ ამ ქვეყნების ტერიტორიაზე მოხდება თავდასხმა, ისინი უნდა დაეხმარონ ერთმანეთს.
ჩრდილო კორეელების შესვლა უკრაინის ტერიტორიაზე იქნებოდა ასევე წითელი შუქი ამერიკისთვის, ვინაიდან ამ შემთხვევაში მისი ერთ-ერთი მოწინააღმდეგე საბრძოლო მოქმედებებს ახორციელებს ევროპის ტერიტორიაზე, ხოლო მათი გაღიზიანება პუტინის გეგმებში არ შედის.
- თუ ჩანს, რომ აღჭურვილობა რუსეთისთვის პრობლემაა, რატომ არაა ეს ხელსაყრელი პერიოდი უკრაინისთვის, ტერიტორიის დაბრუნებისთვის ბრძოლა განაგრძოს?
დეკლარირებულად არცერთი მხარე არ იტყვის იმას, რომ მას სულის მოთქმა სჭირდება, მაგრამ არსებულ სიტუაციაში ჩანს, რომ ორივე მხარეს სჭირდება ოპერატიული პაუზა.
რუსებს რომ რესურსის პრობლემა აქვთ, ეს იმაშიც ჩანს, რომ ერთი თვის წინ ტრეცკის აღებას აცხადებდნენ, მაგრამ დღესაც მიმდინარეობს იქ ბრძოლები. პირიქით, პოკროვსკისთან უკრაინელები უტევენ. მართალია, ეს არ არის კონტრშეტევა, უფრო იმის მცდელობაა, რომ დაიკავოს უკეთესი თავდაცვითი პოზიციები, მაგრამ ყოველ შემთხვევაში წინ მიდიან და გარკვეული დასახლებული პუნქტებიც გაათავისუფლეს.
უკრაინელებმა ასევე განახორციელეს წარმატებული დარტყმები ანაპაში და ტუაფსეში, სადაც საექსპორტო ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა აქვთ რუსებს. ამ დარტყმების შემდეგ სოჭში ფრენებიც გააუქმეს…
ფაქტობრივად, ერთ ადგილს ტკეპნიან რუსები, ამასობაში კი, ყირიმს დაარტყეს უკრაინელებმა. ეს ნიშანდობლივია იმ კუთხით, რომ ბოლო პერიოდში ყირიმზე არ ყოფილა დარტყმები. უკრაინელებმა საკის და კაჩის აეროდრომებს დაარტყეს, სადაც ძირითადად ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვითი ძალებია განლაგებული, იქვეა მახლობლად ქიმიური ნედლეულის საწყობი, რომელსაც იყენებენ საბრძოლო მასალის შესაქმნელად.
უკრაინელებს აქამდე აქცენტი ჰქონდათ გადატანილი უფრო აღმოსავლეთ ფრონტზე, ასევე კურსკზე, ამჯერად ისინი გააქტიურდნენ ყირიმის მიმართულებაზე.
- უკრაინამ შეიძლება მოახერხოს კონტრშეტევა ამ მიმართულებით, თუ ის მხოლოდ პოზიციებს იუმჯობესებს რუსეთთან მოლაპარაკებისთვის?
ეს დარტყმები კიდევ უფრო გაამყარებს უკრაინის პოზიციებს მოლაპარაკების მაგიდასთან.
მე ველოდები იმას, რასაც ვამბობდი წინა წელს თქვენთან ინტერვიუში, რომ 2025 წლის გაზაფხულზე გამოჩნდება მკაფიოდ, როგორ განვითარდება მოვლენები. დიდი ალბათობით მოხდება კორეიზაციის ვარიანტი. ჩემი აზრით, ორივე მხარე შეჩერდება დაახლოებით იქ, სადაც ისინი ახლა არიან.
- ამ ომის შემდეგი ეტაპი დამოკიდებული იქნება იმაზე, თუ ვინ მოასწრებს გაძლიერებას?
დიახ და ამ შემთხვევაში უკრაინა უკეთეს პირობებშია გაძლიერების თვალსაზრისით, ევროპის ახლანდელი პოზიციის გამო.
ცხადია, ევროპის დახმარება უფრო ეფექტური იქნება უკრაინისთვის, ვიდრე ჩრდილოეთ კორეის და ირანის დახმარება რუსეთისთვის.
ნუ დაგვავიწყდება ისიც, რომ ირანსაც არ უდგას კარგი დღეები – სირიის დაკარგვის შემდეგ ისრაელმა შეიყვანა ჯარები სამხრეთ სირიაში და იქ ბუფერულ ზონას ქმნის. არაა გამორიცხული ირანს დაარტყას ისრაელმა. ამ შემთხვევაში, ხელშეკრულების მიხედვით, რუსეთმა სამხედრო დახმარება უნდა გაუწიოს ირანს. ეს არ იქნება ადვილი რუსეთისთვის, დღევანდელი რესურსების კვალობაზე.
ეს არ ნიშნავს იმას, რომ რუსეთი დამარცხდა და აღარ შეუძლია ბრძოლა, მას აქვს ძალიან დიდი ადამიანური რესურსი და ჯერჯერობით ეს რესურსი დანაკარგების მიუხედავად მუშაობს.
დანაკარგები აქვს უკრაინასაც. ამიტომაც ვფიქრობ, რომ ორივე მხარეს სჭირდება სულის მოთქმა.