Batumelebi

„როცა მოსამართლე ვერ იცავს თავს და ევროსასამართლოს გადაწყვეტილება არ სრულდება, ეს ძალიან ცუდი მაგალითია. ძალიან საშიში, რადგან უბრალო მოქალაქეები ვერ მიაღწევენ სამართალს და სამართლიანობაც ვერასდროს დამკვიდრდება იმ სტანდარტით, რასაც ევროკონვენცია ითვალისწინებს,“ – გვიყვება ყოფილი მოსამართლე ზურაბ გაბაიძე.

ამ მოსამართლემ დავა სტრასბურგის სასამართლოში მოიგო, დადგინდა, რომ მისი უფლებები საქართველოში დაირღვა, თუმცა საქართველოს ხელისუფლება ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებას მოსამართლის საქმეზე არ ასრულებს.

ადვოკატი ლია მუხაშავრია, რომელიც სტრასბურგის სასამართლოს საქმეებზე მუშაობს, შენიშნავს, რომ „ქართული ოცნების“ დამოკიდებულება კიდევ უფრო მკაფიო გახდა: ევროინტეგრაციის ხელშეწყობის ნაცვლად, „ქართული ოცნება“ ევროსასამართლოს აიგნორებს და მოსამართლეების საქმეებზეც კი, არ ასრულებს გადაწყვეტილებებს.

ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებების შესრულება კანონით სავალდებულოა.

„მთავრობა თავს იწონებს, რომ აი, შემცირდა საქმეთა რაოდენობა საქართველოს წინააღმდეგ. ეს გამოწვეულია არა იმით, რომ ამ ქვეყანაში ადამიანის უფლებათა მდგომარეობა ხარისხობრივად გაუმჯობესდა, არამედ სამწუხაროდ იმით, რომ ადამიანებს აღარ აქვთ ევროსასამართლოს მიმართ ის დამოკიდებულება, რაც ადრე ჰქონდათ – ხედავენ, რომ ხელისუფლება ამ გადაწყვეტილებებს არ ასრულებს,“ – აღნიშნავს უფლებადამცველი ლია მუხაშავრია.

ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულების გარდა, საქართველოში მომუშავე მოსამართლეები ვალდებული არიან, ევროსასამართლოს დადგენილი პრაქტიკა გაითვალისწინონ. მოსამართლეები მიუთითებენ კიდეც სტრასბურგის სასამართლოს პრაქტიკას, თუმცა უფლებადამცველების შეფასებით, მხოლოდ შაბლონურად.

• ყოფილი მოსამართლე: მე ხელახლა მივმართე სტრასბურგის სასამართლოს 

მარინა გლოველმა, ყოფილმა მოსამართლემ საქართველოს წინააღმდეგ დავა 2022 წელს მოიგო. ის 2005 წლამდე მუშაობდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში, ხელისუფლების შეცვლის შემდეგ კი, 2017 წელს, მოსამართლეების კონკურსში გადაწყვიტა მონაწილეობის მიღება. ყოფილ მოსამართლეს უთხრეს, რომ კვალიფიკაციის ზღვარი ვერ გადალახა.

ევროსასამართლომ გლოველის საქმეზე სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა დაადგინა. რა მოხდა შემდეგ?

„სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ აქ სრულიად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება მიიღეს. მომწერეს, რომ ეს იუსტიციის საბჭოს დისკრეციული უფლებამოსილება იყო, მაგრამ დისკრეციული უფლებამოსილება არ ნიშნავს თვითნებობას.

თავს ვიკავებდი, ვიფიქრე, ისევ რომ შევიტანო საჩივარი, ხელი არ შევუშალო კანდიდატის სტატუსს, მაგრამ რასაც ვუყურებდი, ამათ სხვა მოქმედებებს, ჩავთვალე, რომ აზრი არ ჰქონდა: 2023 წელს ხელახლა მივმართე ევროსასამართლოს, ჯერ არ მიმიღია გამოხმაურება,“ – გვიყვება მარინა გლოველი, ყოფილი მოსამართლე და თბილისის ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორი.

როდესაც მოსამართლის საქმეზე არ ხდება აღსრულება, წარმოიდგინეთ რიგითი მოქალაქის გადაწყვეტილებაზე რა აღსრულებაზე შეიძლება ვილაპარაკოთ?“ – კითხულობს ადვოკატი ლია მუხაშავრია, რომელიც ევროსასამართლოში ყოფილი მოსამართლის ინტერესებს იცავდა.

„ევროსასამართლომ ამ საქმეზე თქვა, რომ მოსამართლეთა შერჩევის პროცედურა არ არის ევროკონვენციის, ევროპული სტანდარტების შესაბამისი. მიუხედავად ამისა, ამ ქალბატონის კანდიდატურა მოსამართლის თანამდებობაზე არ იქნა განხილული და გადაწყვეტილი,“ – დასძინა ლია მუხაშავრიამ.

„ადგენს, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-6(1) მუხლის დარღვევას,“ – ვკითხულობთ ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებაში. ეს მუხლი გულისხმობს საქმის სამართლიანი განხილვის უფლებას.

ევროსასამართლოში წასვლამდე კი, მარინა გლოველს საჩივარი საკვალიფიკაციო პალატაში შეუტანია. ის იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობას ითხოვდა და ამტკიცებდა, რომ ეს გადაწყვეტილება უკანონო და დისკრიმინაციული იყო. საქმეს თარ ერთოდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მაშინდელი არამოსამართლე წევრის, ნაზი ჯანეზაშვილის სატელევიზიო კომენტარი, საბჭოს წევრებს „პროტეჟე“ კანდიდატები ჰყავთ და თვითნებურად დაწიეს მოსამართლეობის სხვა კანდიდატების შეფასების ქულებიო.

რატომ აღმოჩნდა მარინა გლოველი სასამართლო სისტემისთვის მიუღებელი? – სასამართლო კლანზეც გვიზიარებს თავის შთაბეჭდილებას ყოფილი მოსამართლე.

„თავის დროზე რეზერვში რომ ჩამრიცხეს, ვალერი ცერცვაძე შემხდა და მითხრა, თქვენ რჩებით, ვიცით, რომ ყველაზე მეტ საქმეს განიხილავთ, კვალიფიციური ხართ და ობიექტურიო. მერე მეუბნება, დავალებებზე რას ფიქრობთ ისეო. ვუთხარი: ჩემზე ამბობენ, პრეზიდენტმაც რომ დარეკოს, ან გაეროდან რომ დაურეკონ, უკანონოდ გადაწყვეტილებას არ მიიღებსო. ასეა-მეთქი. კარგად ბრძანდებოდეთო. მეტი არაფერი უთქვამს, თუმცა მივხვდი, რომ აღარ მნიშნავდნენ. კმაყოფილი ვარ, რომ არ დამტოვეს, თუ დავალებები უნდა შემესრულებინა.

სააკაშვილმა დაანგრია სასამართლო, მაგრამ ამათ არაფერი შეცვალეს. იგივე ხალხი დატოვეს. კობახიძე გვეუბნება, ცუდები იყვნენ, ახლა კარგები გახდნენო. რა თქმა უნდა, გაძლიერდნენ და გამყარდნენ. ივანიშვილმაც ხომ ნახეთ რამხელა მხარდაჭერა გამოუცხადა სასამართლოს, ვეტინგი არაა სწორი, კარგი სასამართლო გვაქვსო. სააკაშვილი ამას მაინც არ ამბობდა, კარგი მოსამართლეები გვყავსო,“ – გვითხრა მარინა გლოველმა.

რა პოზიცია ჰქონდა უზენაეს სასამართლოს მარინა გლოველის საქმეზე?

„უზენაესმა სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში შემდეგი ძირითადი მიზეზები მოიყვანა: „…მოსამართლეობის კანდიდატმა ვერ შეძლო, რომ [შეფასების] კომპეტენციის კომპონენტში მიეღო მინიმალური გამსვლელი ქულა, რის შედეგადაც მისი კანდიდატურა არ დადგა კენჭისყრაზე იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წინაშე. შესაბამისად, [სასამართლოების შესახებ კანონის] 35(12)-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა არ იყო დაკმაყოფილებული.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შესაბამის ორგანოს არ განუხილავს დანიშვნის შესახებ განცხადება და შესაბამისად, არ გამოუცია გადაწყვეტილება მომჩივნის დანიშვნაზე უარის თქმის შესახებ, რომელიც ექვემდებარება გასაჩივრებას [საკვალიფიკაციო პალატაში]… [ამ] მიზეზების გამო, საკვალიფიკაციო პალატა საჩივარს მიუღებლად მიიჩნევს,“ – ვკითხულობთ ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებაში.

„სასამართლო [ევროსასამართლო] ვერ მიიღებს მთავრობის არგუმენტს, რომ მომჩივანი არ აკმაყოფილებდა სასამართლო კონკურსში მონაწილეობის „კანონმდებლობით დადგენილ შესაბამის მოთხოვნებს“.

მისი განაცხადი იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ წინასწარ შეარჩია სასამართლო კონკურსში მონაწილეობისთვის და ის ოფიციალურად დარეგისტრირდა, როგორც მოსამართლეობის კანდიდატი სასამართლოების შესახებ კანონის 35-ე მუხლით გათვალისწინებული პროცედურის შესაბამისად.

მომჩივანმა ასევე გაიარა წარსულის შემოწმება და გასაუბრება.

…თუმცა მოსამართლეთა დანიშვნა წარმოადგენდა იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს კონსტიტუციურ უფლებამოსილებას, სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობდა მოთხოვნას, რომ საჯარო ხელისუფლების ორგანოების ყველა გადაწყვეტილება [მოქმედება], რომელიც არღვევდა ადამიანის უფლებებს, გასაჩივრებული და განხილული ყოფილიყო სასამართლოში,“ – აღნიშნულია ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებაში.

ყოფილ მოსამართლეს საჩივარში ჩაუწერია ვენეციის კომისიის რეკომენდაციაც მოსამართლეების შერჩევის და დანიშვნის შესახებ: „კანდიდატების შერჩევასა და გარიცხვასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები უნდა იყოს დასაბუთებული, სასამართლო გასაჩივრების შესაძლებლობით“.

„უნდა გაუქმებულიყო ის გადაწყვეტილება, რომლითაც მე დამიწუნეს. ეს იქნებოდა სამართლიანი,“ – გვიყვება მარინა გლოველი. – „წესით 4 თვეში უნდა გამესაჩივრებინა პალატის გადაწყვეტილება და მე დავაგვიანე, რადგან არ მქონდა გადაწყვეტილი, მიმემართა ხელახლა თუ არა სტრასბურგის სასამართლოსთვის. თუ ეს არ ჩამითვალეს ხარვეზად, ვფიქრობ, ისევ მოვიგებ,“ – აღნიშნა მარინა გლოველმა „ბათუმელებთან“.

რა მასშტაბის საფრთხესთან გვაქვს საქმე, როცა ხელისუფლება მოსამართლის საქმესთან დაკავშირებითაც არ ასრულებს ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებს და რუსულ კანონს იღებს? – ვეკითხებით ყოფილ მოსამართლეს.

„როცა კონსტიტუციაში გიწერია, რომ ხელისუფლების ორგანოებმა ყველა ღონე უნდა იხმარონ საქართველოს ევროკავშირსა და ევროატლანტიკურ კავშირში ინტეგრაციისთვის, არ უნდა იმოქმედო ისე, რომ ამას ხელი შეეშალოს.

„ამას წინათ, ჩემი დის შვილიშვილმა მკითხა, რას ვფიქრობდი ამ კანონზე. ბავშვია და ასე ავუხსენით: მე რომ გითხრა, გესტუმრო უნდა, მაგრამ ისე შემოვალ შენს სახლში, მივანგრევ და მოვანგრევ იქაურობას, რასაც მინდა იმას გავაკეთებ, შემომიშვებ-მეთქი?

ჩვენ გავაკეთეთ განაცხადი, რომ მიგვიღონ ევროკავშირის წევრად. გვითხრეს, რა არის საჭირო და ჩვენ ვეუბნებით, არა ბატონო, მე მაინც ის უნდა გავაკეთო.

ჩემი გადასახედიდან ასე ვუყურებ: მნიშვნელობა არა აქვს, რა წერია მაგ კანონში. გეუბნებიან, რომ არ მიიღო ეს კანონი, თუ გინდა გაწევრიანება ევროკავშირში. რა თქმა უნდა, არ უნდა მიიღო.

როცა კონსტიტუციაში გიწერია, რომ ჩვენმა ხელისუფლების ორგანოებმა ყველა ღონე უნდა იხმარონ, რომ გავწევრიანდეთ ევროკავშირსა და ევროატლანტიკურ კავშირში, არ უნდა იმოქმედო ისე, რომ ამას ხელი შეეშალოს. ჩემი პოზიცია ეს არის,“ – გვითხრა მარინა გლოველმა და დასძინა, პოზიტიური მოლოდინი მაქვს, ქართველი ხალხის ისეთ სულიერ შემართებას ვხედავ და ევროკავშირის ქვეყნების განწყობას საქართველოს მიმართო.

• კიდევ ერთი ყოფილი მოსამართლე: „მოქმედი ხელისუფლება აიგნორებს ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებს 

არც ბათუმელ მოსამართლეს გაუმართლა – ზურაბ გაბაიძემაც მოიგო ევროსასამართლოში საქმე, თუმცა სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ სამივე ინსტანციის სასამართლომ საქართველოში უთხრა, რომ სისტემაში მისი ადგილი არ არის.

„საქართველოს ეროვნულმა სასამართლოებმა ზერელედ განიხილეს ჩემი საქმე და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილებები მიიღეს,“ – კატეგორიულია ყოფილი მოსამართლე. ის ხულოს რაიონული სასამართლოს თავმჯდომარე იყო და 2005 წელს გაათავისუფლეს.

მრავალწლიანი დავა 2017 წელს ევროპის ადამიანის უფლებათა დაცვის სასამართლოში ყოფილი მოსამართლის სასარგებლოდ დასრულდა.ზურაბ გაბაიძე ახლა ბათუმში ადვოკატად მუშაობს.

„ჩემი აღდგენა იქნებოდა სამართლიანი, რადგან სახელმწიფოს აქვს რესურსი, როცა არღვევს კონვენციის მე-6 მუხლის პირველ პუნქტს [სამართლიანი სასამართლოს უფლება], ვალდებულია დამდგარი ზიანი აანაზღაუროს. სამართლიანი იქნებოდა პრეზიდენტის ბრძანებულების [2005 წელს მოსამართლის გათავისუფლებაზე გადაწყვეტილებას პრეზიდენტი იღებდა] გაუქმება და ჩემი სამსახურში აღდგენა.

ბოლოს მივწერე პრემიერ-მინისტრს, პარლამენტს, რომ აღარ ვითხოვ მოსამართლედ აღდგენას, რადგან საპენსიო ასაკს მივაღწიე, მარტო ვითხოვდი მიუღებელი ხელფასს, რომ მიმეღო, მაგრამ ამასაც ვერ მივაღწიე.

გასულ წელს მივწერე ევროსაბჭოს მინისტრთა კომიტეტს, რომ არ აღასრულებს ევროსასამართლოს გადაწყვეტილება. ამ დრომდე პასუხი არ მიმიღია,“ – გვითხრა ზურაბ გაბაიძემ.

ზურაბ გაბაიძის წინააღმდეგ ადმინისტრაციული სამართალწარმოება მის მიერ ერთ-ერთ კონკრეტულ საქმეზე მიღებული კონკრეტული გადაწყვეტილების შემდეგ დაუწყიათ და იგი მსჯავრდებულის 14 დღით უკანონო პატიმრობაში დატოვებას ეხებოდა. გაბაიძის მიმართ წარსულში დისციპლინური სახდელი გამოყენებული არ იყო, მაშინდელმა მოსამართლეთა სადისციპლინო საბჭოს კოლეგიამ კი, მისი გადაცდომა შეაფასა, როგორც მიუღებელი და გადაწყვიტეს მოსამართლე გაეთავისუფლებინათ.

ზურაბ გაბაიძემ სტრასბურგის სასამართლოს მიწერა, რომ მისი საქმე არ განუხილავს მიუკერძოებელ სასამართლოს, რადგან ერთი და იგივე 3 მოსამართლე მონაწილეობდა, როგორც პირველ, ასევე სააპელაციო დისციპლინურ სამართალწარმოებაში.

საქართველოს მთავრობა ამ საქმეზე ამტკიცებდა, რომ კონვენციის მე-6 მუხლი [სამართლიანი სასამართლოს უფლება] არ ვრცელდებოდა ამ შემთხვევაზე.

„სასამართლო იმეორებს, რომ წამყვან და მსგავს საქმეში „სტურუა საქართველოს წინააღმდეგ“ სასამართლომ უკვე დაადგინა, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის „სამოქალაქო“ ნაწილი ვრცელდება საერთო სასამართლოების მოსამართლეთა წინააღმდეგ დისციპლინური სამართალწარმოების შესახებ კანონის შესაბამისად წარმოებულ დისციპლინურ სამართალწარმოებაზე. შესაბამისად, არგუმენტი მიუღებლობის თაობაზე უარყოფილ უნდა იქნეს წინამდებარე საქმეში,“ – ვკითხულობთ გადაწყვეტილებაში.

„მოქმედი ხელისუფლება აიგნორებს ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებს. ჩემს საქმეზე ევროსასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე გაუქმდა ყველა იმ დოკუმენტის ძალა, რის საფუძველზეც პრეზიდენტის ბრძანებულება იქნა გამოცემული. მივმართე სასამართლოს ზუსტად ამ მოთხოვნით, რომ ბათილად უნდა მიეჩნიათ ეს აქტი, რომლითაც მე გამათავისუფლეს და აღვედინე მოსამართლის პოზიციაზე…

როდესაც ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებით საქართველოს უმტკიცდება კონვენციის შესაბამისი პუნქტის დარღვევა, ამაზე სასამართლომ უნდა იმსჯელოს და გამოსწორდეს დარღვევა. მეორე და მესამე ასეთი შემთხვევა არ უნდა იყოს. დღემდე ჩემი და კიდევ 5 მოსამართლის საქმე საქართველოდან აღუსრულებელ საქმეთა სიაშია,“ – აღნიშნა ზურაბ გაბაიძემ „ბათუმელებთან“.

• ლია მუხაშავრია: ევროსასამართლოში საქმის მოგებით არ უნდა სრულდებოდეს პროცესი 

„მოსამართლეებმა მოიგეს საქმე და აქაურმა სასამართლომ უთხრა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კი, სტრასბურგის სასამართლომ აღიარა ფუნდამენტი უფლებების დარღვევა და მსხვერპლი ხართო, მაინც არ ვცნობთ ამას და როგორც მოსამართლეს, არ აღგადგენთო,“ – გვიყვება ლია მუხაშავრია, უფლებადამცველი და ადვოკატი, რომელიც ბოლო წლებია ლანჩხუთის სოფელ შუხუთიდან მუშაობს ევროსასამართლოს საქმეებზე.

„პირობებს შორის, ერთ-ერთი ქვეპუნქტი იყო ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებების ადეკვატური და ჯეროვანი აღსრულება. ეს მართლაც სერიოზული პრობლემაა, რადგან ევროსასამართლოში საქმის მოგებით არ უნდა დამთავრდეს საქმე. ეს გულისხმობს იმას, რომ უნდა გადაისინჯოს ქვეყნის შიგნით მიღებული სასამართლოს გადაწყვეტილებები, რომლის გამოც ევროსასამართლომ დარღვევა დაადგინა. ადამიანს კომპენსაცია უნდა მიეცეს არამხოლოდ ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებით, არამედ იმ მოთხოვნების შესაბამისად, რომელიც მან ქართულ სასამართლო სისტემაში წააგო თავის დროზე.

მაგალითად, ასანიძის საქმეზე ევროსასამართლომ დაადგინა არამხოლოდ ევროკონვენციის დარღვევა, არამედ გათავისუფლდა კიდეც ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე უკანონო პატიმრობიდან. ეს იყო ყველაზე დიდი გამარჯვება. მას აქეთ საქართველოს მთავრობამ მხოლოდ და მხოლოდ რეგრესი განიცადა ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულების თვალსაზრისით.

„როინ შავაძის საქმეზეც“ დამნაშავე პირების იდენტიფიცირება არ მომხდარა სრულად, ვინც მონაწილეობდა ამ საშინელ დანაშაულში. არ ჩატარებულა სრულყოფილი გამოძიება. ჩვენი მიზანი და სურვილი ხომ ეს იყო, ჩატარებულიყო სრულყოფილი გამოძიება,“ – ამბობს ლია მუხაშავრია.

უფლებადამცველის დაკვირვებით, მოსამართლეებიც მათ მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების დასაბუთების დროს ზერელედ, შინაარსობრივი გააზრების გარეშე უთითებენ სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებებს.

„თუკი ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებს ინდივიდის მიმართ არ ითვალისწინებენ, როგორ შეიძლება ვისაუბროთ იმაზე, რომ ქართველი მოსამართლეები ითვალისწინებენ ზოგადად პრაქტიკას? იმის გაცნობიერება, რომ, ვთქვათ, დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, ან იტალიის მიმართ გამოტანილი გადაწყვეტილება პირდაპირ უნდა მოქმედებდეს ჩვენ მართლმსაჯულებაზე, ეს შეუძლებელია, მიუხედავად იმისა, რომ მრავალი ტრენინგი ჩაუტარდათ მოსამართლეებს ამ მიმართულებით. სამწუხაროდ, მათი ციტირებები გადაწყვეტილებებში აბსოლუტურად აცდენილია ამ გადაწყვეტილებების არსს და მოთხოვნებს, სრულიად უადგილოდ არის ხოლმე მოხმობილი.

ეს იყო ერთ-ერთი მიზეზი, რის გამოც ევროკავშირმა დაგვავალა ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებების ჯეროვანი აღსრულება. ძალიან ბევრ მოსამართლეს ჩვენდა სამწუხაროდ არსობრივად არ ესმის ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების მნიშვნელობა და ევროპული სასამართლოს იურისდიქცია: ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებების სულისკვეთება უნდა აისახოს ქართული სასამართლო სისტემის კონკრეტულ გადაწყვეტილებებში.

შესაბამისად, მოსამართლეების მხრიდან ევროსასამართლოს პრაქტიკის მითითებას ხშირად შაბლონური ხასიათი აქვს და ემსახურება იმის ჩვენებას, რომ მოსამართლე თითქოს კარგად ერკვევა ამ საკითხში. ვინც კარგად ვერ ერკვევა ამ საკითხში, რა თქმა უნდა, ვერ გადაამოწმებს ეს კონკრეტული პრეცედენტი, რასაც მოსამართლე უთითებს, რამდენად შეესაბამება გადაწყვეტილებას, სადაც ის არის მოხმობილი. აშშ-ში, მაგალითად, თუ არარელევანტური მაგალითი მოიყვანა ადვოკატმა, ეს ეთიკის სერიოზულ დარღვევად ითვლება, შეიძლება, სამსახურიც კი დაკარგო. ჩვენთან კი, მოსამართლეს არაფერი მოეკითხება,“ – უყვება ლია მუხაშავრია „ბათუმელებს“.

მოსამართლეები რომ ხშირად რელევანტურად არ ახსენებენ დასაბუთებაში სტრასბურგის გადაწყვეტილებებს, ეს კვლევითაც დასტურდება. „დამოუკიდებელი იურისტების ჯგუფის“ და „დემოკრატიის ინდექსი – საქართველო“ 2021 წელს გამოქვეყნებულ კვლევაში „საქართველოს სასამართლო გადაწყვეტილებების დასაბუთების ხარისხი“ რამდენიმე შემთხვევაა განხილული, როცა მოსამართლე სტრასბურგის სასამართლოს გადაწყვეტილებას უთითებს, მაგრამ შაბლონურად.

ერთ-ერთი ასეთი საქმე გახმაურებული „კარტოგრაფების საქმეა“. კვლევაში ვკითხულობთ:

„განჩინებაში მოხმობილია საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტება და ასევე სტრასბურგის ერთ-ერთი პრეცედენტული გადაწყვეტილება, თუმცა არარელევანტურად, ვინაიდან თავად განსახილველი განჩინების მთელი შინაარსი ეწინააღმდეგება სტრასბურგის მითითებულ გადაწყვეტილებას.

კერძოდ, განჩინებაში ციტირებულია 1990 წლის საქმე ფოქსი, კემპბელი და ჰარტლი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ [Fox, Campbell and Hartley v. UK}, რომელიც პრეცედენტული მნიშვნელობისაა და ამ საქმეში სტრასბურგის სასამართლოს მიერ პირველად განისაზღვრა „გონივრული ეჭვის“ კონცეფცია.

გონივრული ეჭვი გულისხმობს ფაქტების ან ინფორმაციის არსებობას, რომლებიც დაარწმუნებდა ობიექტურ დამკვირვებელს, რომ პირს შესაძლოა, ჩაედინა სამართალდარღვევა, ხოლო ის, თუ რა შეიძლება ჩაითვალოს „გონივრულად“, დამოკიდებულია ყველა შესაბამის გარემოებაზე.

ზემოხსენებულ საქმეში სასამართლომ დაადგინა დარღვევა. ე.წ. კარტოგრაფების საქმეზე სასამართლო უბრალოდ ციტირებს სტრასბურგის სასამართლოს, თუმცა საკუთარ მსჯელობაში არ უთითებს არც ერთ გარემოებას [გარდა ზოგადი დაშვებებისა და ვარაუდებისა], რაც დაარწმუნებდა ობიექტურ დამკვირვებელს აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების ფაქტობრივი და ფორმალური საფუძვლების არსებობაში.

მართალია, გადაწყვეტილებაში მოცემულია საპროცესო კანონმდებლობის ნორმათა ციტირება, თუმცა ამ ნორმათა მხოლოდ ციტირება არ აქცევს გადაწყვეტილებას დასაბუთებულად,“ – აღნიშნულია კვლევაში.

ევროსასამართლოს პრაქტიკა მიუთითებია თავის გადაწყვეტილებაში, მაგალითად, თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოსამართლე ნინო შჩერბაკოვს, როცა მან 2024 წელს ჟურნალისტი გელა მთივლიშვილი 2 ათასი ლარით დააჯარიმა. გელა მთივლიშვილი გამოსახლების წინააღმდეგ გამართულ საპროტესტო აქციაზე დააკავეს. ჟურნალისტმა მოასწრო ვიდეოგადაღება, რომლითაც დასტურდება, რომ მას სამართალდამცველებმა პროფესიული საქმიანობის შესრულებაში ხელი შეუშალეს და დააკავეს. ნეიტრალური და ვიდეომტკიცებულების მიუხედავად, მოსამართლემ ჟურნალისტი დააჯარიმა და დასაბუთებაში ევროსასამართლოს პრაქტიკა ახსენა:

„მოსამართლე ნინო შჩერბაკოვს ეყო თავხედობა, თავხედობა ჰქვია ამას, როცა თავის გადაწყვეტილებაში სრულიად გაუგებრად იხმობს ევროპის ადამიანის უფლებათა დაცვის სასამართლოს გადაწყვეტილებებს. სრულიად დაუსაბუთებელია ეს გადაწყვეტილება,“ – ამბობდა „ბათუმელებთან“ გელა მთივლიშვილი, როცა ვსაუბრობდით: როგორ აქტიურად ეხმარება სასამართლო „ქართულ ოცნებას“ პროტესტის ჩახშობაში.

„ბავშვის თანდასწრებით“ – ბევრგან შეხვდებით ამ ფრაზას, თუ ოჯახში ძალადობის საქმეებს გადახედავთ. ოჯახში ძალადობის სასტიკი ამბები ხშირად ოჯახურ გარემოში, მათ შორის, მცირეწლოვანი ბავშვების თანდასწრებით, მათ თვალწინ ხდება.

ფსიქოლოგები განმარტავენ, რომ ეს მომენტი განსაკუთრებით რთული და მტკივნეული ბავშვებისთვისაა. მათთვის ამ ქვეყანაში შესაბამისი და ხელმისაწვდომი სერვისი რომ პრობლემაა, ეს სახალხო დამცველმაც აღნიშნა დღეს, პირველ ივნისს გავრცელებულ განცხადებაში. ლევან იოსელიანმა რუსული კანონი ამ ჭრილში გააკრიტიკა.

„უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ კანონის მიღება, რომელიც ქვეყანაში ისედაც არასაკმარისი სერვისების კიდევ უფრო შემცირების რისკს ქმნის, რაც უარყოფითად შეიძლება აისახოს საქართველოში ბავშვთა უფლებრივ მდგომარეობაზე,“ – აღნიშნა სახალხო დამცველმა.

პირველი ივნისი ბავშვთა უფლებების დაცვის საერთაშორისო დღეა. „ბათუმელები“ უზენაესი სასამართლოს 3 განჩინებას გაეცნო ოჯახში ძალადობაზე ჩანაწერით: „ბავშვის თანდასწრებით“.

• საქმე პირველი: „დანის ტარი ორჯერ დაარტყა ნეკნებში… ყოველივეს შეესწრო მათი არასრულწლოვანი შვილი“ 

გამოძიების ვერსიით, განქორწინებამდე დავითი სისტემატურად ძალადობდა ფიზიკურად და ფსიქოლოგიურად ცოლზე – ნინოზე, მათ შორის, ორსულობის დროს.

„…ბავშვის თანდასწრებით ჩხუბი, ნივთების დამტვრევა და ყვირილი ნ.-ს აყენებდა მორალურ ზიანს, იგი ზემოაღნიშნული ქმედებებით განიცდიდა ტანჯვას… ჩხუბი დაუწყო ნ.-ს იმის გამო, რომ იგი სახლს კარგად ვერ ალაგებდა, ხოლო როდესაც დაზარალებულმა აუხსნა, რომ ორსულობის გამო უჭირდა სახლის დალაგება, დ. შ-მა სახეში ძლიერად დაარტყა ხელი, შემდგომ ჟაკეტის საყელოში მოჰკიდა ხელი და მისაღები ოთახის კარს მიანარცხა.

…აგრესიული ტონით მიმართა, რომ მას, როგორც ქალს, არ ჰქონდა უფლება, საკუთარი აზრი გამოეხატა და ქმარს შეპასუხებოდა. ამის შემდეგ, დ.-მ ჯერ დალეწა ირგვლივ არსებული ნივთები, რის შემდგომაც დაიწყო ნ. უ-ზე ფიზიკური ძალადობა. კერძოდ, ძლიერად ურტყამდა ხელს სახეში, ტანზე, ძალადობდა ფეხითაც, მერე სამზარეულოს მოზრდილი დანის ტარი ორჯერ დაარტყა ნეკნებში და ერთხელ მარცხენა ფეხის ბარძაყში.

შედეგად ნ.-მ განიცადა ძლიერი ფიზიკური ტკივილი, ტირილით ევედრებოდა მეუღლეს, შეეწყვიტა ძალადობრივი ქმედებები, თუმცა უშედეგოდ. ყოველივეს შეესწრო მათი არასრულწლოვანი შვილი დ.,“ – ეწერა პროკურატურის დადგენილებაში.

თბილისის საქალაქო სასამართლომ დავითს 1 წლით და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა შეუფარდა, მას ასევე 2 წლით შეეზღუდა იარაღთან დაკავშირებული უფლებები. განაჩენი უცვლელი დატოვეს ზემდგომმა ინსტანციებმა.

• საქმე მეორე: უზენაესი სასამართლო დასაბუთებაში ახსენებს ბავშვსაც, რომელიც ძალადობას შეესწრო 

ირაკლი თათიაზე 2 წლის შვილის თანდასწრებით ძალადობდა.

„არასრულწლოვანი შვილის თანდასწრებით, გენდერის ნიშნით შეუწყნარებლობის მოტივით, კერძოდ, იმ მოტივით, რომ ქალს არ აქვს სხვა მამაკაცთან ურთიერთობის უფლება და ამ თემაზე წარმოშობილი ურთიერთშელაპარაკების დროს, ჯანმრთელობა განზრახ მსუბუქად დაუზიანა, რამაც მისი ხანმოკლე მოშლა გამოიწვია, კერძოდ, ლარნაკი ჩაარტყა თავში, ხოლო მობილური ტელეფონი – მტევნისა და თავის არეში, ასევე, ხელებისა და ფეხების გამოყენებით აყენებდა დაზიანებებს სხეულის სხვადასხვა არეში,“ – ვკითხულობთ უზენაესი სასამართლოს განჩინებაში.

ირაკლი ი.-ს ოჯახში ძალადობის გარდა, მუქარის და ჯანმრთელობის განზრახ მსუბუქი დაზიანების მუხლებითაც წარუდგინეს ბრალი. თბილისის საქალაქო სასამართლომ მას 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა შეუფარდა, რაც ჩაეთვალა პირობით, 4 წლის გამოსაცდელი ვადით. მასვე 3 წლით შეეზღუდა იარაღთან დაკავშირებული უფლებები.

განჩინებაში ასევე ვკითხულობთ, რომ ირაკლი ი.-ს, როგორც ოჯახური დანაშაულის ჩამდენ პირს, დაევალა ძალადობრივი დამოკიდებულებისა და ქცევის შეცვლაზე ორიენტირებული სავალდებულო სწავლების კურსის გავლა.

ამ საქმეზე პროკურორს სასჯელის გამკაცრება მოუთხოვია:

„საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება პროკურორ დავით ხვედელიძის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნას მსჯავრდებულ ი. ა.-ს მიმართ შეფარდებული სასჯელის გამკაცრების თაობაზე და მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სასჯელის განსაზღვრისას გაითვალისწინეს საქართველოს სსკ-ის 53-ე და 39-ე მუხლების მოთხოვნები, კერძოდ, ჩადენილი ქმედების ხასიათი და სიმძიმე – ჩადენილია ნაკლებად მძიმე კატეგორიის დანაშაულები, პირის ინდივიდუალური მახასიათებლები – მსჯავრდებულის წარსული ცხოვრება, ნასამართლობის არქონა, დანაშაულის აღიარება და მონანიება, ჩადენილი ქმედების საზოგადოებრივი საშიშროება და ხასიათი

ი. ა.-მ ოჯახის წევრის – მეუღლის მიმართ ჩაიდინა დანაშაულები, მის ქმედებაში გამოვლენილი მართლსაწინააღმდეგო ნება, დანაშაულის ჩადენის მოტივი/მიზანი, სასჯელის მიზნების მიღწევის შესაძლებლობანი, რისი მხედველობაში მიღებითაც, მსჯავრდებულ ი. ა-ს დანაშაულთა ერთობლიობით, შთანთქმის პრინციპის გამოყენებით, საბოლოოდ, საქართველოს სსკ-ის 111,120-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით [2022 წლის 24 მაისამდე მოქმედი რედაქცია] გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის კანონიერი და სამართლიანი სასჯელი – 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა – შეუფარდეს (საქართველოს სსკ-ის 1261-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი (2022 წლის 24 მაისამდე მოქმედი რედაქცია) ისჯება ორიდან ოთხ წლამდე, იარაღთან დაკავშირებული უფლებების შეზღუდვით ან უამისოდ). თუმცა შემდეგ დადგენილი სასჯელი, საქართველოს სსკ-ის 63-64-ე მუხლების შესაბამისად, ჩაუთვალეს პირობით მსჯავრად.

პირობითად ჩათვლილი თავისუფლების აღკვეთა კი, თავისი თანმდევი შედეგების გათვალისწინებით, არ წარმოადგენს მსუბუქი სახის სასჯელს; პირობითი მსჯავრით მასზე დაკისრებული მოვალეობა და მისი დარღვევის შემთხვევაში მოსალოდნელი შედეგები, პენიტენციურ დაწესებულებაში მოსახდელ სასჯელთან ერთად, საკასაციო სასამართლოს აზრით, უზრუნველყოფს საქართველოს სსკ-ის 39-ე მუხლით გათვალისწინებული მიზნების განხორციელებას, როგორიცაა სამართლიანობის აღდგენა, ახალი დანაშაულის თავიდან აცილება და დამნაშავის რესოციალიზაცია“.

უზენაესი სასამართლო ახსენებს ბავშვსაც, რომელიც მამისგან დედაზე ძალადობას შეესწრო:

„ის ფაქტი, რომ ი. ა.-მ ძალადობრივი ქმედებები ჩაიდინა მცირეწლოვანი ბავშვის თანდასწრებით, ასევე – ლარნაკისა და ტელეფონის გამოყენებით, გათვალისწინებულია მის მიმართ სასჯელის სახისა და ზომის განსაზღვრისას, კერძოდ, ი. ა-ს სამივე შემთხვევაში შეფარდებული აქვს სასჯელის ყველაზე მკაცრი სახე – თავისუფლების აღკვეთა, ასევე, დაკისრებული აქვს მოვალეობა, გაიაროს ძალადობრივი დამოკიდებულებისა და ქცევის შეცვლაზე ორიენტირებული სავალდებულო სწავლების კურსი.

აქვე გასათვალისწინებელია დაზარალებულის პოზიცია, რომელსაც არ აქვს პრეტენზია მსჯავრდებულის მიმართ და შერიგებულია მასთან,“ – ვკითხულობთ განჩინებაში.

• საქმე მესამე: „ხელს ძლიერად უჭერდა და თანდათან სუნთქვა უჭირდა… იმავე ოთახში იმყოფებოდნენ მათი შვილები, ხმას ვერ იღებდნენ, ჩანდნენ შეშინებულები“

ერთ-ერთი განჩინების მიხედვით, მოძალადე კაცმა 6 და 7 წლის ბავშვების თანდასწრებით იძალადა ცოლზე.

„დაზარალებულის გამოკითხვის ოქმით დადგენილია, რომ 2022 წლის 9 ივლისს მეუღლე შვილებთან ერთად, ყურბან ბაირამის დღესასწაულთან დაკავშირებით, წასული იყო ს-ს რაიონის სოფელ მ-ში, საიდანაც ასევე ბავშვებთან ერთად დაბრუნდა გაბრაზებული. სახლში შემოსვლისთანავე შეიყვანა იგი ბავშვების ოთახში და დაუწყო ყვირილი, თუ რატომ არ უნდოდათ მათ შვილებს მასთან ყოფნა.

როდესაც დაზარალებულმა უთხრა, რომ ბავშვის სწორად აღზრდისათვის საჭირო იყო შენიშვნის მიცემა და გაწყრომა, მისი მეუღლე უფრო გაბრაზდა და დაუწყო ცემა, კერძოდ, უკან გაუწია და დაუჭირა ორივე ხელი, რის შემდეგაც მარცხენა მხარეს საფეთქელთან ძლიერად დაარტყა მუშტი…

ცდილობდა მის დახრჩობას, ეძახდა, რომ ყელში ამოუვიდა და მოკლავდა. მან მუქარა რეალურად აღიქვა, რადგან ხელს ძლიერად უჭერდა და თანდათან სუნთქვა უჭირდა, შეეშინდა მართლა არ მოეკლა. თავდაპირველად ყვიროდა და შველას ითხოვდა, თუმცა მას შემდეგ, რაც ყელში წაუჭირა და ახრჩობდა, დასუსტდა და ყვირილიც აღარ შეეძლო. ამ დროს იმავე ოთახში იმყოფებოდნენ მათი შვილები, რომლებიც ამ ყველაფერს უყურებდნენ, ხმას ვერ იღებდნენ და ჩანდნენ შეშინებულები.

როდესაც მისმა მეუღლემ – ნ. ა-მა დაინახა, რომ მართლა იხრჩობოდა, ხელი გაუშვა. იმ დღეს სასწრაფო დახმარება არ გამოუძახებია, რადგან ქართული არ იცოდა. მომდევნო ორი დღის განმავლობაში მეუღლე აკონტროლებდა, რომ სახლიდან არ გასულიყო და პოლიციისათვის არ მიემართა. როდესაც მეუღლეს ეძინა, ჩუმად გამოვიდა სახლიდან, მივიდა მათი საცხოვრებელი კორპუსის ტერიტორიაზე მდებარე ერთ-ერთ მაღაზიაში, გამყიდველს უამბო მომხდარის შესახებ და სთხოვა სასწრაფო დახმარების გამოძახება, რადგან თავს კვლავ ცუდად გრძნობდა,“ – ვკითხულობთ განჩინებაში.

მსჯავრდებულს თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2 წლით თავისუფლების აღკვეთა შეუფარდეს, რაც პირობითად ჩაეთვალა 2 წლის გამოსაცდელი ვადით. განაჩენი აღარ შეცვლილა.

„მსჯავრდებულმა ნ. ა-მა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას აღიარა და მოინანია ჩადენილი ქმედებები, მტკიცებულებები გახადა უდავოდ, დაეთანხმა მათში გადმოცემულ ინფორმაციას. საკასაციო სასამართლო აქვე მიუთითებს, რომ მუქარის ფაქტი არც საკასაციო საჩივარშია უარყოფილი,“ – ვკითხულობთ განჩინებაში.

___

ამ თემაზე:

როგორ იქცევა სასამართლო, როცა გასამართლებული კაცი ხელახლა ძალადობს ოჯახში 

სიძის დაჭრისთვის პოლიციელი დააკავეს. ინფორმაციას დღეს, პირველ ივნისს სპეციალური საგამოძიებო სამსახური ავრცელებს. ბრალდებულ ინსპექტორს, რომელიც უკვე დააკავეს, ოჯახის წევრის მიმართ ჯანმრთელობის განზრახ მძიმე დაზიანებას ედავებიან.

გამოძიების ვერსიით, 2024 წლის 30 მაისს, ქალაქ დუშეთში, ბრალდებული სამართალდამცავი დასთან სტუმრად მივიდა, სადაც კონფლიქტი მოუვიდა დის მეუღლე-გ.ბ.-სთან. დაპირისპირება გაგრძელდა ეზოში, რა დროსაც ბრალდებულმა ცეცხლსასროლი იარაღიდან სამჯერ გაისროლა, რის შედეგადაც გ. ბ.-მ  ჯანმრთელობის დაზიანება მიიღო.

„გამოიკითხნენ მოწმეები, დათვალიერდა შემთხვევის ადგილი, ამოღებული იქნა დანაშაულის იარაღი, მოპოვებული იქნა ნივთიერი მტკიცებულებები, რის შემდეგაც, სამართალდამცავი იქნა დაკავებული,“ – აღნიშნულია სპეციალური საგამოძიებო სამსახურის მიერ გავრლცებულ ინფორმაციაში. 

ბრალის დადასტურების შემთხვევაში პოლიციელს 7 წლამდე თავისუფლების აღკვეთა ელის.