Batumelebi

ბათუმის სანაპიროზე პლაჟის კონკრეტული მონაკვეთის გრძელვადიანი იჯარით მიღების მსურველები ისევ რიგში დგანან. პლაჟს ითხოვენ კომპანიები, რომლებსაც ბათუმის სანაპირო ზოლში მოქმედი სასტუმროები აქვთ ან აშენებენ. პლაჟის ათვისება სურთ მათაც, ვინც სარესტორნო და სხვა ტიპის კომერციულ ობიექტებს ფლობს ზღვასთან ახლოს.

„ჩემი შენობის წინ პლაჟი ჩემს განკარგულებაში უნდა იყოს, რომ სტუმარს კომფორტი შევთავაზო, ან მუნიციპალიტეტმა უზრუნველყოს პლაჟის გამართულობა“, – უმეტესად ასეთია კომერციული ობიექტების მფლობელების არგუმენტი, როცა ისინი პლაჟებს გრძელვადიანი იჯარით ითხოვენ.

სტუმრისთვის კომფორტის შექმნის სურვილი მეტი ფულის გასაკეთებლად, ხშირად საჯარო სივრცის შეზღუდვით სრულდება – ასეთია პლაჟის გასხვისების მოწინააღმდეგეების არგუმენტი.

რა მონაკვეთებია ბათუმის პლაჟებზე უკვე გასხვისებული და რომელ მონაკვეთებს ითხოვენ ახლა ბათუმის მერიისგან, რომ ისინი გრძელვადიანი იჯარით გაასხვისონ – ამის გარკვევას ბათუმელები რამდენიმე გზით შეეცადა.

ბათუმის პლაჟს იახტკლუბიდან ძველი ბულვარის გასწვრივ თუ გავყვებით, დასაწყისშივე მივადგებით სასტუმრო „რედისონ ბლუ ბათუმის“ ტერიტორის, სადაც ზაფხულობით კლუბი „ივერია ბიჩი“ ფუნქციონირებს.

ნაკვეთი პლაჟის მიმდებარედ „რივიერა ბიჩს“ აჭარის მთავრობამ 2037 წლამდე იჯარით გადასცა. შესაბამისი ხელშეკრულება სამინისტროსა და კომპანიას შორის 2020 წლის ნოემბერშია გაფორმებული.

„რივიერა ბიჩი“ „სილქროუდის“ შვილობილი კომპანიაა. პლაჟით სარგებლობისთვის სასტუმრო „რედისონ ბლუ ბათუმის“ მფლობელი კომპანია ბიუჯეტში წელს 18 720 ლარს, ხოლო 2021 – 2037 წლებში, ყოველწლიურად 24 960 ლარს  გადაიხდის.

ოდნავ გვერდით სასტუმრო „კემპინსკისია“ – საიჯარო ხელშეკრულების თანახმად, ეს სასტუმრო პლაჟზე მოზრდილი მონაკვეთს 13 671 კვ.მეტრ ტერიტორიას განკარგვს.

„კემპინსკის“ ნაკვეთის გვერდით მდებარე თავისუფალ ადგილს კი სასტუმრო „ლე მერიდიანი“ ითხოვს. რეესტრის მონაცემებით, ამ სასტუმროს წინ თავისუფალია 6000 – კვ.მეტრი პლაჟი. აქედან სასტუმროს მფლობელი კომპანია „ბათუმი თაუერი“ 3380 კვ.მეტრს ითხოვს. ბათუმის მერია თანახმაა კომპანიას პლაჟზის ეს ნაწილი გადასცეს.

ცოტა ადრე, 2020 წლის მარტში კომპანიას ამ ტერიტორიის ათვისება სრულად სურდა, თუმცა მოგვიანებით გადაწვეტილება შეცვალა. შესაძლოა დარჩენილი ნაწილი შპს „ამბასადორი ბათუმმა“ მოითხოვოს. ის ბათუმის ბულვარში 16-სართულს აშენებს.

ამის შემდეგ სასტუმრო „შერატონამდე“ რამდენიმე  ნაკვეთი პლაჟზე იჯარით არის გაცემული ერთმანეთის მიყოლებით. მათი ფართობები 600-1200 კვ.მეტრამდე მერყეობს.

სასტუმრო  „შერატონის“ მფლობელ კომპანიას კი იჯარით აქვს აღებული 5000 კვ.მ პლაჟის ტერიტორია 49-წლიანი ვადით.

შემდეგ კი 600 -1500კვ.მ-მდე ნაკვეთები მოკლევადიანი იჯარით კერძო პირებს ათვისებული აქვთ „ჰილტონამდე“. თავისი სასტუმროს წინ პლაჟის ათვისება კი „ჰილტონის“ მფლობელ კომპანიას გრძელვადიანი იჯარის წესით სურს. ამის შესახებ თავად კომპანიაში დაუდასტურეს „ბათუმელებს“.

„ბათუმელების“ ინფორმაციით, შპს „ალიანსი“ იმ კომპანიებს შორისაა, რომელიც დაჟინებით თხოვს ხელისუფლებას პლაჟზე მოზრდილ ტერიტორიებს, თავისი მშენებარე სასტუმროების გასწვრივ. კომპანია ზღვასთან ახლოს ორ სასტუმროს აშენებს: 54-სართულიან მრავალფუნქციურ კომპლექსს „ალიანს ფრივილიჯის“ რუსთაველის ქუჩაზე [რომელიც სავარაუდოდ მალე დასრულდება] და ყოფილი „ლუჟკოვის სახლის“ ადგილას „ალიანს მეტროპოლისს“, პროექტი 3  ცათამბჯენს აერთიანებს.

ამ კომპანიას საკუთარი სასტუმროს წინ არსებული პლაჟი გრძელვადიანი იჯარის წესით ოფიციალურად ჯერ არ მოუთხოვია: „განაცხადი არ შეგვიტანიაო“. თუმცა, სამომავლოდ განიხილება, რომ პლაჟზე კომფორტი „ორბი ჯგუფის“ სტუმრებსაც დასჭირდებათ.

„ორბი ჯგუფი“ შ. ხიმშიაშვილის ქუჩაზე, ბათუმის სასპორტო სკოლის მიმდებარედ მესამე ცათამბჯენს აშენებს. საერთო ჯამში კი პროექტი 4 ბლოკისგან შედგება, აქედან სამი 50-სართულიანი, ხოლო 1 სამსართულიანი იქნება – ის სამ ცათამბჯენს ერთმანეთთან დააკავშირებს.

კომპანიას აღებული აქვს ვალდებულება, რომ ააშენოს ფეხით მოსიარულეთა გადასასვლელი ხიდი „მშენებარე კომპლექსსა და არდაგანის ტბას შორის. აქედან კი უკვე პლაჟი ერთ ნაბიჯზეა.

თავისი შენობის მიმდებარედ პლაჟის გრძელვადიანი იჯარით ათვისების სურვილი გაცხადებული აქვს შპს „გრანდ გლორიასაც“. ამ კომპანიას ბათუმში იცნობენ, როგორც „სემირამიდას ბაღებს“.

სასტუმრო „გრანდ გლორია“ შერიფ ხიმშიაშვილის ქუჩაზე, სასტუმრო „მარინასა“ და „აკვაპარკს“ შორის ერთ ჰექტარამდე ტერიტორიას მოიცავს.

პლაჟების გასხვისებასთან დაკავშირებული დავა და საზოგადოების წინააღმდეგობა ზღვისპირა ზოლში მდებარე სასტუმროების მენეჯერებისთვის, ახლა ერთ-ერთი მთავარი განსახილველი საკითხია.

ყველა მათგანი თანხმდება, რომ სტუმრისთვის სასურველი, მოწესრიგებული პლაჟი, თავისი გამართული იფრასტრუქტურით ზღვისპირა ზოლში მდებარე სასტუმროს მუშაობას განსაზღვრავს.

მათ ინტერესებშია იჯარის წესით მიღებული ტერიტორიის სრული დატვირთვით ათვისებაც. მიიჩნევენ, რომ სხვაგვარად ინვესტიციის განხორციელება ამ მიმართულებით კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება. მათ არც მოკლე ვადიანი [1-2 წლამდე] კონტრაქტები აკმაყოფილებთ. თანხმდებიან იმაზეც, რომ შესამუშავებელია ერთიანი სტანდარტი, რაც გასხვისებულ პლაჟზე საჯარო და კერო ინტერესებს დააბალანსებს.

„ორბი ჯგუფის“ დირექტორი, ირაკლი კვერღელიძე მიიჩნევს, რომ ნებისმიერი სახის იჯარის შემთხვევაში პლაჟით სარგებლობა უნდა შეეძლოთ რიგით ბათუმელებს თუ ჩამოსულ სტუმრებს.

ის განმარტავს, რომ კომპანიებს, რომლებიც იხდიან საიჯარო გადასახადებს, ასევე დებენ ინვესტიციას პლაჟების მოსაწესრიგებლად, ელიან საპლაჟე ინფრასტრუქტურიდან შემოსავალს. ამ შემოსავალმა კი უნდა დაფაროს, როგორც საიჯარო, ასევე საოპერაციო ხარჯები და გარკვეული სარგებლის მიღებაც.

„უდავოა, რომ პლაჟები არ არის იმგვარად მოწესრიგებული, რაც საჭიროა სტანდარტით, როგორც უცხოელი, ასევე ადგილობრივი დამსვენებლისთვის. ამ შემთხვევაში არის ორი გზა, ან მუნიციპალიტეტი უზრუნველყოფს პლაჟის მოვლა-პატრონობას, ან გაიცემა კომპანიებზე, რომლებიც ამ ვალდებულებას აიღებენ. ის, რომ იქ ვინმემ ტერიტორია გადაკეტოს და არ შეუშვას მოქალაქე, ეს არ იქნება მართებული და არც კანონმდებლობა ითვალისწინებს.“

ისარგებლებენ თუ ვერა რიგითი მოქალაქეები პლაჟებით, თუ სახელმწიფო გადასცემს მათ მოთხოვნილ ტერიტორიას?  როგორ ესმით ამ პრობლემის გადაჭრის გზები შპს „ალიანსში“?. მიუხედავად იმისა, რომ კომპანია წერილობით კომენტარზე დაგვთანხმდა, ორდღიანი ლოდინის შემდეგ საკუთარ ხედვებზე არაფერი გვითხრეს.

საკუთარი შენობის გასწვრივ პლაჟზე ტერიტორიის გრძელვადიანი იჯარით აღებას გეგმავს სასტუმრო „ჰილტონის“ მფლობელი კომპანიაც.

„პლაჟის ტერიტორია ჩვენი სასტუმროს მიმდებარედ ერთწლიანი იჯარით გვქონდა ათვისებული 2019 წელს. გრძელვადიანი შეთანხმება კი იმისათვის გვჭირდება, რომ პლაჟი საჭიროებს მოწესრიგებას, მოვლას და საპლაჟო ინფრასტრუქტურის გამართვას. ეს ხარჯებს მოითხოვს. სხვადასხვა ინტერესის მომხმარებელი გვყავს, მაგალითად ისეთი, ვისაც სჭირდება მაღალი დონის მომსახურება, შესაბამისი ნომერი, ასევე მოწესრიგებული პლაჟი. არ სურს ქვიშაზე წამოწოლა, ცხელ ქვებზე გადაადგილება და შეზლონგი ურჩევნია. არის ისეთიც, რომელსაც ქვიშა მოსწონს, შეიძლება ამ ინტერესების შესაბამისად ზონებად დავყოთ ტერიტორია და ყველანაირი მომსახურება შევთავაზოთ დამსვენებელს. არც იმას შევუშალოთ ხელი, ვისაც ჩვენი მომსახურება არ დასჭირდება“, – ამბობს გიორგი აბაშიძე, „ჰილტონის“ მფლობელი კომპანია „ტურინვესტის“ დირექტორი.

გიორგი აბაშიძე დარწმუნებულია, რომ კეთილსინდისიერი კომპანია შეძლებს იჯარის წესით გადაცემულ პლაჟზე საჯარო სივრცე არ შეზღუდოს. ის საუბრობს დეტალურ ხელშეკრულებაზე და მისი შესრულების კონტროლის შესაძლებლობაზე, რაც მუნიციპალიტეტმა უნდა უზრუნველყოს:

„კომპანია, რომლისთვისაც მნიშვნელოვანია რეპუტაცია, ამ წესებს აუცილებლად დაიცავს. წინააღმდეგ შემთხვევაში პლაჟის მოვლა მუნიციპალიტეტმა უნდა უზრუნველყოს ისე, რომ სტუმარი, რომელიც მაღალი დონის მომსახურებას ირჩევს, არ დარჩეს უკმაყოფილო.“

არსებული პრაქტიკით, ბათუმის მერია და საკრებულო მუნიციპალური ქონების გასხვისებაზე, როგორც საკუთრებაში, ასევე საიჯარო წესით უარს თითქმის არასდროს ამბობენ. მით უმეტეს, თუ შუამავალი აჭარის მთავრობაა.

გამონაკლისი მხოლოდ „ბათუმი თაუერისთვის“ პლაჟის გადაცემის საკითხის დღის წესრიგიდან ამოღება იყო, მოქალაქეების ზეწოლის შემდეგ. როგორც საკრებულოს თავმჯდომარემ, სულიკო თებიძემ განმარტა ისიც დროებით, „ბულვარის გენგეგმის მომზადებამდე“.

ბათუმის პლაჟის რა მონაკვეთი არ გადაეცემა კერძო კომპანიებს? რა მოხდება, თუ მერია და საკრებულო ყველა მომთხოვნის ინტერესებს დააკმაყოფილებს? – არაფერი დარჩება. პლაჟი შეეზღუდებათ იმ მოქალაქეებს, ვისაც ზღვასთან, ქვიშაზე უნდა წამოწოლა და არა 15-25 ლარიან შეზლონგზე. ბულვარის ადმინისტრაციის დირექტორს, ირაკლი ჯინჭარაძეს, 30 მარტს სწორედ ამ შინაარსის ემოციური გამოსვლა ჰქონდა საკრებულოს იმ სხდომაზე, სადაც პლაჟის ერთ-ერთი მონაკვეთის გასხვისების საკითხი უნდა გადაეწყვიტათ.

ბოლო დროს ბულვარში მშენებლობის წინააღმდეგ გააქტიურებული პროტესტის ფონზე, ეს იყო პირველი შემთხვევა, როცა საჯარო მოხელის მოსაზრება სხდომაზე მისული მოქალაქეების, ბულვარის დამცველების მოთხოვნებს დაემთხვა.

საკითხი ეხებოდა „ბათუმი თაუერისთვის“ სასტუმრო „ლე მერიდიანის “ წინ, ძველი ბულვარის ტერიტორიაზე 3380 კვ.მ – პლაჟის 15 წლიანი იჯარით გადაცემას.

კიდევ ვის უნდა ადგილი ბულვარში? – ამ თემაზე ბათუმის ბულვარის ადმინისტრაციის დირექტორს, ირაკლი ჯინჭარაძეს მედიასთან საუბარი აღარ სურს სურს. ამიტომ ამის გარკვევა ჩვენ საჯარო რეესტრის მონაცემებით და რამდენიმე უწყების წარმომადგენელთან არაოფიციალური საუბრით ვცადეთ.

ბათუმში არსებული პრაქტიკა ასეთია: საჯარო ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფის ვალდებულებას კომპანიები ქონების მიღებიდან მალევე ივიწყებენ. ბათუმში არაერთი შემთხვევა იყო, როცა პლაჟიდან გამოაძევეს დამსვენებელი, რომელმაც მოიჯარე კომპანიის სერვისზე უარი თქვა. ამ მოქალაქეებს არათუ პლაჟზე წამოწოლის უფლება არ მისცეს, არამედ შეურაცხყეს კიდეც.

იყო შემთხვევა, როცა მსგავსი პრობლემის გამო პლაჟზე პოლიცია გამოიძახეს. ბათუმში ახსოვთ იჯარით გაცემული პლაჟიდან პარლამენტის წევრის გაძევების ხმაურიანი სკანდალიც. ეს ფაქტი იმ დროს მოქმედმა დეპუტატმა, თამარ კორძაიამ შეაფასა, როგორც „ღირსების შემლახავი მოპყრობა“

„ჰილტონის“ მფლობელი კომპანიის – ტურინვესტის დირექტორი გიორგი აბაშიძე დარწმუნებულია, რომ იჯარის წესით გასხვისებულ პლაჟზე კეთილსინდისიერი კომპანია ბალანსის დაცვას შეძლებს.

ამ ეტაპზე ბულვარში მორატორიუმია გამოცხადებული, ბულვარის გენგეგმის მომზადებამდე. შესაბამისად, ჯერჯერობით ვერაფერი ვერ გასხვისდება.

____

სტატია მომზადებულია პროექტის ფარგლებში – „დაიცავი ბათუმი“, რომელსაც ახორციელებს საზოგადოება „ბათომი“ საქართველოს ღია საზოგადოების ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით. მასში გამოთქმული მოსაზრება შესაძლოა არ გამოხატავდეს ფონდის პოზიციას. შესაბამისად, ფონდი არ არის პასუხისმგებელი სტატიის შინაარსზე.

___

ამავე თემაზე:

ავსტრალიელი გეოლოგი ლანს კარლსონი ორჯერ გახდა რვაფეხას თავდასხმის მსხვერპლი. რვაფეხა მას თავს დაესხა ინდოეთის ოკეანეში, „გეოგრაფიის ყურეში“.

კარლსონის თქმით, ის ოჯახთან ერთად ისვენებდა სანაპიროზე, როდესაც დაინახა, რომ რვაფეხა თოლიას დაესხა თავს.

ამის სანახავად ის და მისი ქალიშვილი უფრო ახლოს მივიდნენ. კარლსონი იღებდა ვიდეოს და ამ კადრის ატვირთვა მოახერხა კიდეც თავის „ინსტაგრამზე“.

სწორედ ამ დროს რვაფეხა მასაც მისწვდა – „რვაფეხა შემოგვეხვია. ეს იყო შოკი“.

პირველი შემთხვევიდან ცოტა ხნის შემდეგ კარლსონმა ბანაობა დაიწყო. მან სანაპიროდან დაახლოებით 25 მეტრში კიბორჩხალების ნარჩენები და მოლუსკები შენიშნა.

სწორედ ამ დროს რვაფეხამ მას მეორედ დაესხა თავს.

ნაპირზე გამოსვლის შემდეგ, მას კისრისა და ზურგის არეში ყველაზე „ბოროტი რვაფეხას ბევრი ნაკვალევი“ აღმოაჩნდა.

ბათუმში ევროპის მოედანზე „ლელოს“ აქტივისტები შეიკრიბენ, პარტია იწყებს კამპანიას ,,მოითხოვე ვადამდელი არჩევნები”. პარტიის წევრების ინფორმაციით  ამ მოთხოვნით კამპანიის ფარგლებში  „ლელოს“ აქტივისტები  ხელმოწერებს  შეაგროვებენ.

„ ჩვენ შევაგროვებთ საქართველოს მოქალაქეების ხელმოწერებს, რათა მათი ნება დეკლარირებული და ყველასათვის გასაგები იყოს. “

ხელმოწერების შეგროვების მიზნოთ „ლელო“ კარვების გაშლას გეგმავს ბათუმში, ევროპის მოედანზე, ჭავჭავაძის ქუჩაზე [პლაზის მიმდებარე ტერიტორიაზე[ და ხიმშიაშვილის დასახლებაში – ინასარიძის ქუჩაზე. გარდა ამისა პარტია ხელმოწერების შესაგროვებლად ონლაინ პლატფორმის გამოყენებასაც გეგმავს.

„როდესაც  ქართულ ოცნებას არ ესმის ხალხის ხმა და საზოგადოების სამართლიანი მოთხოვნები, ჩვენი, თითოეული მოქალაქის ვალია, ეს ხმა გავაგონოთ. პოლიტიკური კრიზისის დასასრულებლად, ქვეყნის გადასატვირთად ერთადერთი გზა არის ვადამდელი არჩევნები, ეს არის ჩვენი საზოგადოების დაკვეთა.“ – განმარტავენ კამპანიის ორგანიზატორები.

როგორც პარტიის წევრები განმარტავენ „ლელოს“ კამპანია „მოითხოვე ვადამდელი არჩევნები“ მიზნად ისახავს, „ხელისუფლებას აჩვენოს ქართველი ხალხის ნება, დღევანდელ მმართველებს დაანახოს იმ ადამიანების მოთხოვნა, ვინც დემოკრატიულ სახელმწიფოში ხელისუფლების წყაროა.“

ზაზა ხალვაშის ბოლო ფილმი „ლოტო” ვილნიუსის საერთაშორისო კინოფესტივალის ინდუსტრიულ პროგრამაზე წარდგება.

სრულმეტრაჟიანი ფილმი რეჟისორმა ,,ნამეს“ შემდეგ გადაიღო. ფილმი საქართველო-ლიეტუვის კოპროდუქციაა.

„ლოტო“ 2019 წელსაა გადაღებული. რეჟისორისთვის ინსპირაციის წყარო ბათუმურ ეზოში გატარებული ცხოვრება იყო.

სიუჟეტი ბათუმურ ეზოში ვითარდება, ფილმში ბევრი არაპროფესიონალი მსახიობი თამაშობს, თამაშობენ ასევე ბათუმის ხელოვნების უნივერსიტეტის სარეჟისორო და სამსახიობო ფაკულტეტის სტუდენტებიც.

ფილმში ნაჩვენები ამბები მეოცე საუკუნის მეორე ნახევრის ბათუმურ ცხოვრებას გაახსენებს მაყურებელს.

რეჟისორი ზაზა ხალვაში გასული წლის თებერვალში გარდაიცვალა.

ბათუმში, ზვიად გამსახურდიას ქუჩაზე რასიზმის წინააღმდეგ სტენსილი განთავსდა. კედელზე გიორგი გაგოშიძემ იმუშავა. ნახატი განსხვავებული ადამიანების მიღებასა და მიუღებლობაზეა. 

“ამ ნახატზე ყველა თავის ფერის გავრცელებას ცდილობს. ადამიანები ერთმანეთს ღებავენ და ცდილობენ მიიმსგავსონ. რასიზმიც ხომ ეგაა – ფიქრობ, რომ რაღაც “ფერი” აღმატებულია სხვაზე,” – ამბობს გიორგი გაგოშიძე, ქუჩის არტისტი.

გაგოშასთან  ერთად კედელი ბათუმელმა ახალგაზრდებმა მოხატეს.

კედელი რასობრივი დისკრიმინაციის აღმოფხვრის საერთაშორისო დღესთან დაკავშირებით მოიხატა. პროექტის თანაავტორი ეკა ჭითანავა “ბათუმელებთან” ამბობს, რომ რასიზმი საქართველოშიც აქტუალური პრობლემაა:

“რასიზმი გულისხმობს არა მხოლოდ კანის ფერის ნიშნით, არამედ ეროვნული, ეთნიკური, წარმოშობის საფუძველზე ადამიანის დისკრიმინაციას, გამორჩევას, მისი უფლებების შეზღუდვას და ეს პრობლემა საქართველოშიც აქტუალურია.”

მისივე სიტყვებით, ბათუმი მულტიკულტურული ქალაქია, თუმცა აქ და სხვა ქალაქებში მაინც არის შიში, რომ ,,ჩვენს” იდენტობას დავკარგავთ განსხვავებულთან ურთიერთობისას.

“ამ ნახატში ერთი მხრივ მრავალფეროვნებაა, განსხვავებული სახეები, მაგრამ თუ უკეთ დავაკვირდებით, ადამიანები ამ მრავალფეროვნებას ებრძვიან,“ – ამბობს ეკა ჭითანავა.

პროექტი – “ხელოვნება ადამიანის უფლებებისთვის” ღია საზოგადოების ფონდის მხარდაჭერით ხორციელდება. პროექტის ფარგლებში, სხვადასხვა ქალაქში ხატავენ კედლებს, პოლიტიკურ თუ სოციალურ საკითხებსა და ადამიანის უფლებების თემაზე. ასევე ტარდება სალექციო კურსები ადამიანის უფლებებსა და აქტივიზმზე.

„არ მეგონა, თუ ასე დავეცემოდი ოდესმე, მაგრამ დავეცი. მთავარია, წამოდგომა შეძლო… ამას მაშინ აკეთებ, როცა ხვდები, რომ ყველაფერს კარგავ და დაკარგულის დაბრუნება რთულია,“ – ამბობს ზურაბ ხარაზიშვილი, რომელიც უკვე ორი თვეა ბათუმში, ალკოჰოლდამოკიდებულთა სარეაბილიტაციო ცენტრში ცხოვრობს. ცენტრი, სადაც ადამიანები 6 თვის განმავლობაში ამარცხებენ ალკოჰოლის სურვილს, მხოლოდ ბათუმშია და მას საქველმოქმედო ფონდი „კარიტასი“ აფინანასებს. სარეაბილიტაციო ცენტრში ამ დროისთვის 8 კაცი ცხოვრობს.

„მსურველს ექიმთან და ფსიქოლოგთან ერთად ვესაუბრებით და შემდეგ ვიღებთ გადაწყვეტილებას, მივიღოთ თუ არა ცენტრში. თუ ადამიანს ფიზიკური დამოკიდებულება არ აქვს მოხსნილი, მაშინ რთულია ცენტრში მისი დატოვება. სულ 12 ადამიანის მიღება შეგვიძლია ერთდროულად“, – გვიყვება ალკოჰოლდამოკიდებულთა სარეაბილიტაციო ცენტრის კოორდინატორი თამაზ მღებრიშვილი. ის კახაბრის დასახლებაში მოწყობილი ცენტრის ეზოში დაგხვდა. ცენტრი სამსართულიან სახლშია გახსნილი.

თამაზ მღებრიშვილი გვაჩვენებს ბაღსაც, სადაც ცენტრის ბენეფიციარებს ბოსტნეული მოჰყავთ, ასევე უვლიან ფრინველებს. ცენტრის ტერიტორიაზე გარეშე პირის შესვლა აკრძალულია. გამონაკლისი ალკოჰოლდამოკიდებულის ოჯახის წევრია, რომელმაც ვიზიტი წინასწარ უნდა შეუთანხმოს ხელმძღვანელობას.

სარეაბილიტაციო ცენტრის კოორდინატორს თავდაპირველად სარდაფში შევყავართ, სადაც მინი საამქროა მოწყობილი. აქ ცენტრის სამი ბენეფიციარი მაგიდის ირგვლივ შემომსხდარა და ხის კვეთაზე მუშაობს. სამივეს თავისი ისტორია აქვს მოსაყოლი. ტენდენცია საერთოა: მათ აქვთ განცდა, რომ რაღაც ძვირფასი დაკარგეს, რომლის დაბრუნებაც უკვე რთულია. აქვთ სინანული და ბრაზი იმ ილუზიაზე, სასმელი რომ თითქოს ცხოვრების ტკივილებს ავიწყებდათ.

როგორ აღმოვჩნდი რეაბილიტაციის ცენტრში? 

„ხან რას მოვიტყუებდი, ხან – რას. ვამბობდი, რომ თითქოს ვერ ვუკავშირდებოდი ოჯახს მოსკოვში, გადმომირიცხავენ ფულს და დაგიბრუნებთ-მეთქი… მერე უკვე ვხედავდი, რომ ალალი ძმა და დაც, როცა ვურეკავდი, აღარ მენდობოდნენ, არ მეუბნებდნენ, მაგრამ ვხედავდი, როგორ ვკარგავდი ნდობას. ნდობის დაკარგვა ყველაზე რთულია. მე ვკარგავდი ყველაფერს…“ – იხსენებს ზურაბ ხარაზიშვილი. ამბობს, რომ ცენტრი კარგი გამოსავალია და ზაფხულისთვის უკვე საკუთარი ოჯახის წევრებთან შეხვედრისთვისაც ემზადება.

„შვილიშვილიც მყავს უკვე, მასტუმრებენ აგვისტოში,“ – დასძინა მან.

„ადამიანები უკვე ზურგს მაქცევდნენ, ყურადღებას აღარ მაქცევდნენ… ვიგრძენი, რომ ყველაფერი დავკარგე,“ – საუბარში ერთვება სერგეი გოგრაჭაძე. მას ცოლი და მცირეწლოვანი შვილი ჰყავს. ყოველდღიურ რეჟიმში ალკოჰოლის მიღება მას შემდეგ დაიწყო, როცა ნაქირავებში ცხოვრობდა, შემდეგ – ღია ცის ქვეშ.

„იცით, როგორი შეგრძნებაა? როცა სვამ, ყველა პრობლემა თითქოს გვარდება და აღარ არსებობს… იღვიძებ დილით და ხვდები, რომ ძალიან გინდა დალევა, გული ცუდადააა, კანკალებ… დალევ 100 გრამს და ყველაფერი გავიწყდება.

9 კლასი დავამთავრე, მეტი არა… მშენებლობებზე მუშის დამხმარედ ვმუშაობდი, ხან არმატურას ვქსოვდი, ბოლოს მუშაობა აღარ შემეძლო, ისე დავსუსტდი…

ქირის ფული როცა ვეღარ გადავიხადეთ, გამოგვიშვეს სახლიდან. მამაჩემს სხვა ოჯახი აქვს. იქ დაბრუნება აღარ მინდოდა… ჩემი ცოლი თავის ძმასთან დაბრუნდა. მე ქუჩაში დავრჩი.

აქ მას მერე წამოვედი, როცა გავიაზრე, რომ ყველაფერი დავკარგე.

მხოლოდ ცოლი და შვილია ჩემს გვერდით… მოჰყავს ჩემი შვილიც ცოლს აქ. ჩემს შვილს ანრი ჰქვია. უკვე წლის და 9 თვისაა. აქ რომ მოდის, მეხუტება, წამოდი მამიკოო, ამბობს, მაგრამ ჯერ ვერ წავალ, აქ უნდა ვიყო 6 თვე და სრულიად ჯანმრთელი დავუბრუნდე ოჯახს. მერე ყველაფერი გამოვა,“ – ასრულებს სერგეი, თუმცა ვგრძნობ, რომ სათქმელი ისევ აქვს.

„მე ქუთაისის მერიის თანამშრომელმა დამაკავშირა ამ ცენტრს, მეც ქუჩაში ვიყავი, ღია ცის ქვეშ…“, – გვიყვება ტარიელ რუსაძე. ის წყალტუბოში, სოფელ ვულკანეთში ცხოვრობდა, ხოლო დედ-მამის გარდაცვალების შემდეგ სახლი დაშალა და გაყიდა.

„თურქეთში ვაპირებდი წასვლას, ვეღარ წავედი, არ გამიშვეს საზღვარზე, მანამდე ციხე მოვიარე… ჩემი ერთი და ანტალიაშია, მეორე – თბილისში. თავიანთი ოჯახები აქვთ, არ ვურეკავ, არ ვაწუხებ არავის… მინდა ჯანსაღი გავხდე და დავოჯახდე, როცა აქედან გავალ, იმედია, ამას შევძლებ,“ – მუშაობის შეუჩერებლად გვიყვება ტარიელი.

ტარიელი სარეაბილიტაციო ცენტრში ცხოვრების პირობებზეც გვიყვება.

„ხან აქ ჩამოვდივართ და ხეს ვკვეთავთ, ხან ფსიქოლოგი მოდის და გვესაუბრება, ხან მამაო მოდის… მერე ფილმებს ვუყურებთ ზემოთ, დარბაზში, ტელევიზორსაც ვუყურებთ…. ჩვენს ნივთებს თავად ვაწესრიგებთ, სარეცხი მანქანაა და ყველაფერი… სადილ-ვახშამს ოპერატორი გვიმზადებს, ჩვენც ვეხმარებით მომზადებაში, მორიგეობაა ბაღში მუშაობაზეც, ხან ერთი უყურებს ფრინველებს და ბოსტნეულს, ხან – მეორე… ერთად ვუვლით ყველაფერს,“ – გვითხრა ტარიელ რუსაძემ.

„თავს ვიმართლებდი, არ ვარ დამოკიდებული-მეთქი“ – რა შეცვალა ცენტრში ცხოვრებამ

„ჩემთვისაც უთქვამთ, ალკოჰოლიკი ხარო. მეთქი რა დამოკიდებული, რის დამოკიდებული… არადა, დამოკიდებული ვიყავი, უბრალოდ, თავს ვიმართლებდი,“ – განაგრძობს ზურაბ ხარაზიშვილი და ირონიულად ეცინება, ისევ ხეზე ამოჭრილ ნაკეთობებს დასტრიალებს: – „ზოგჯერ, როცა სარკის წინ ვდგებოდი და ვაკვირდებოდი საკუთარ თავს, ვხედავდი, უკვე რა ვიყავი და რას ვაკეთებდი. ერთ დღესაც ვუთხარი საკუთარ თავს, რომ დასრულდა…“

სერგეი გოგრაჭაძე: „ვგრძნობ, რომ დასრულდა რაღაც, მაგრამ ვიცი, ძირითადად ახლა მედიკამენტების გავლენაა ეს… ყველაზე ცუდი და რთული მარტო დარჩენაა… მახსოვს, ადრე როცა ძალიან ცუდად ვიყავი, ზოგჯერ ვეკითხებოდი ჩემს თავს: რატომ ვაკეთებ ამას? ბოლოს ვხდებოდი, რომ პასუხი არ მქონდა.

აქ როგორ ვძლებ? არ ვუძლებ, მშვენივრად ვარ… არა, ჰო, ალბათ უფრო ვუძლებ, ასე ვიტყვი, მაგრამ მე გამაძლებინა იმან, რომ მე მინდა ვიყო ჩემ ცოლ-შვილთან ისე, როგორც ადრე ვიყავი,“ – ასრულებს სერგეი და ისევ საჭრეთელს იღებს ხელში.

„მომავალი წლის ბიუჯეტში გავითვალისწინებთო, მაგრამ არაფერი…“ – რატომ არ აქცევს სახელმწიფო ყურადღებას სარეაბილიტაციო ცენტრს

სარეაბილიტაციო ცენტრს და მის ბენეფიციარებს სახელმწიფოსგან ამ ეტაპზე არავითარი მხარდაჭერა არ აქვს.

„სამი წლის წინ, როცა ეს პროექტი შევიმუშავეთ, პრეზენტაციას დაესწრო აჭარის ჯანდაცვის სამინისტროც, ერთ-ორი ბენეფიციარი გამოგვიგზავნეს კიდეც, მეტი არაფერი,“ – გვიყვება ალკოჰოლდამოკიდებულთა სარეაბილიტაციო ცენტრის კოორდინატორი თამაზ მღებრიშვილი. მისი თქმით, ალკოჰოლდამოკიდებულ ადამიანებს სხვადასხვა სახის სამედიცინო დახმარება სჭირდებათ, რაც ფასიანია.

„თავიდან გვითხრეს, რომ ბიუჯეტი უკვე შედგენილია და მომავალი წლის ბიუჯეტში გავითვალისწინებთო, მაგრამ არაფერი. აქ ვინც არის ბენეფიციარი, თითქმის ყველას სხვადასხვა სახის პრობლემა აქვს ჯანმრთელობის კუთხით, ზოგს დიაგნოსტიკა სჭირდება, ოპერაცია, მკურნალობა, მედიკამენტები… ის მაინც შეიძლება, რომ აქ როცა არის ბენეფიციარი, დაუფინანსდეს მკურნალობა. ბოლოს, ერთ ადამიანს ხერხემლის მალაზე დასჭირდა ოპერაცია, რაღაც ნაწილი დააფინანსეს, მაგრამ 1000 ლარამდე ჩვენ გადავიხადეთ.

კომუნალურ გადასახადებშიც კომერციულ ფასს ვიხდით. აჭარის მთავრობას მივმართეთ და ვერ ჩავერევით, სოკარს მიმართეთო. სოკარსაც მივწერეთ და შედეგი არ არის… ჩვენ ვუთხარით აჭარის მთავრობასაც, რომ ვართ საქველმოქმედო ორგანიზაცია,“ – აღნიშნა „ბათუმელებთან“ თამაზ მღებრიშვილმა.

პრობლემაა ინფორმირების და კლინიკებთან კოორდინაციის კუთხითაც. ამას აჩვენებს ის, რომ ცენტრში, სადაც 12 ადამიანის მიღება ახლაც შეუძლიათ, სულ 8 ბენეფიციარია.

„უფრო მეტის მიღებაც შეგვიძლია, მაგრამ ჩვენი გუნდიც ახლა იღებს გამოცდილებას, აქამდე მსგავს პროექტზე არ ვმუშაობდით, გვინდა, რომ შედეგი გვქონდეს,“ – დასძინა თამაზ მღებრიშვილმა.

„ალბათ მოვა გიტარაზე დაკვრის დროც…“ 

სარდაფის საუბრების შემდეგ მასპინძელი სახლს გვათვალიერებინებს: ალკოჰოლდამოკიდებული ადამიანების სარეაბილიტაციო ცენტრი 3-სართულიანი სახლშია გახსნილი. აქ ნორმალური ცხოვრებისთვის ყველა პირობაა შექმნილი: სადილის ოთახი, სამზარეულო, მოსასვენებელი სივრცე, სპორტული დარბაზი, კინოჩვენების დარბაზი….

სასადილო ოთახშიც შევდივართ. დღის მორიგე ბენეფიციარებს თევზის შეწვა გადაუწყვეტიათ. მორიგეა ალბერტ აბრამიძეც.

„აქ როცა მომიყვანეს, ორი-სამი დღე ძალიან გამიჭირდა, ვკარგავდი თავს, პიკზე ვიყავი მისული, ვფიქრობდი, ხომ არ წავსულიყავი იმქვეყნად… მერე ვიფიქრე, ან იქეთ, ან აქეთ-მეთქი,“ – გვიყვება ალბერტი და ფანჯრიდან ეზოში, ტირიფებისკენ აპარებს თვალს.

ალბერტი ქუთაისიდანაა. ამბობს, რომ სამი წელი მუდმივად სვამდა ალკოჰოლს და ალკოჰოლდამოკიდებული მაშინ გახდა, როცა შვილი დაეღუპა.

„ის 6 წლის იყო, მარიამი ერქვა, ფილტვების ანთება ჰქონდა…“, – ალბერტი ისევ ოთახის შემოსასვლელისკენ გამოდის და პაუზის შემდეგ აგრძელებს.

„მაშინ მეგონა, ალკოჰოლი დამავიწყებდა ყველაფერს, მაგრამ ასე არ მოხდა, ცოლსაც გავშორდი… მე სამი წელი არ გამოვფხიზლებულვარ, მუდმივად ვსვამდი. ვერ გეტყვი, სიტყვიერად რას ვგრძნობდი,“ – ასრულებს ის და ვიდრე მაგიდას შემოუსხდებიან ადამიანები, რომლებმაც ალკოჰოლზე უარი თქვეს, ვკითხულობ, ვინმე ხომ არ უკრავს წითელ გიტარაზე, შემოსასვლელთან რომ ჩამოუკიდიათ.

„არა, არავინ უკრავს, მაგრამ მოვა დაკვრის დროც,“ – თავდაჯერებულია ალბერტი და მერე იმასაც გვიყვება, როგორ იყო წლების წინ როკით გატაცებული.

„ჩემით ვისწავლე აკორდები და ვუკრავდი, ახლა არ ვარ მზად, მაგრამ ვიცი, მოვა ის ეტაპიც…“, – ასრულებს ის.

ხელვაჩაურში ერთ-ერთ საბავშვო ბაღში ხანძარი გაჩნდა. წინასწარი ინფორმაციით, ცეცხლი ელექტრომოწყობილობას მოედო. ყველა ბავშვი უსაფრთხოდაა.

„ბათუმელებს“ ერთ-ერთმა მშობელმა უთხრა, რომ მას ბაღიდან დაუკავშირდნენ და ბავშვის წაყვანა სთხოვეს.

ამ დროისთვის შენობიდან გაყვანილია ყველა ბავშვი და ცეცხლი ჩამქრალია.

ადგილზე მყოფმა ერთ-ერთმა მეხანძრემ კი „ბათუმელებს“ უთხრა, რომ „ცეცხლი უმნიშვნელო იყო“.

ყველაზე მცირე 48 ადამიანი დაიღუპა და 66 დაშავდა მატარებლის რელსებიდან გადასვლის შედეგად. ინფორმაციას სააგენტო BBC-ი და REUTERS-ი ავრცელებენ ტაივანის ტრანსპორტის სამინისტროს ინფორმაციაზე დაყრდნობით. ბოლო 40 წლის განმავლობაში კუნძულის ყველაზე დიდი სარკინიგზო კატასტროფა – ასე აფასებენ დღეს, რამდენიმე საათის წინ მომხდარ ამ სატრანსპორტო შემთხვევას ტაივანში.

მაშველები ყველა ღონეს ხმარობენ, რომ მიაღწიონ გვირაბში ჩარჩენილ, ავარიაში მოყოლილ 4 ვაგონამდე. სულ გვირაბში 8 ვაგონი მოძრაობდა.

გადარჩენილი მგზავრების ნაწილი რკინიგზის რელსებს გაჰყვა ფეხით, საკუთარი ბარგით და სამშვიდობოზე გავიდა.

მგზავრები დედაქალაქ ტაიბეადან მეგაპოლის ტაიდუნამდე მიდიოდნენ. ექსპრესი გადავსებული იყო მგზავრებით, ვაგონებით დაახლოებით 350 ადამიანი მგზავრობდა.

შემთხვევის ადგილიდან გადარჩენილი მგზავრების მიერ გავრცელებული ფოტო-ვიდეომასალის მიხედვით, რელსებიდან გადავარდნილმა ვაგონებმა გვირაბში გზა ჩახერგა. შესაბამისად, მაშველებს გაურთულდათ დაშავებულებამდე დროულად მიღწევა.

დაახლოებით 100 ადამიანია ევაკუირებული შემთხვევის ადგილიდან, რვიდან ხუთი ვაგონი დეფორმირებულია ავარიის შედეგად. სახანძრო-სამაშველო ბრიგადების ცნობით, ყველა წერტილამდე მისვლა რთულია.

ტაივანის საზოგადოებრივი მაუწყებლის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, გვირაბში სარემონტო-საინჟინრო ტექნიკა მუშაობდა და არასწორად იყო პარკირებული, რის შედეგადაც ექსპრესის ვაგონები რელსებიდან გადავიდა.

ტაივანის აღმოსავლეთი სანაპირო, სადაც კატასტროფა მოხდა პოპულარული ტურისტული მიმართულებაა, სარკინიგზო ხაზი კი ტაიბეადან აღმოსავლეთ სანაპირომდე უამრავ გვირაბს გადის.

მთავარი ფოტო: CCTV Asia Pacific-ის ტვიტერიდან.

მარტვილის ცენტრში ხალხი კანტი-კუნტად მიდი-მოდის. პანდემიის გამო დაწესებული შეზღუდვები ჯერ კიდევ უშლის ხელს ქალაქს ნორმალურ ცხოვრებას დაუბრუნდეს. აქ ყველაფერი ხელისგულივით პატარა მოედანზეა თავმოყრილი: მერია, ბანკი, სავაჭრო ცენტრი, მომცრო ღია კაფე, ძელსკამებიანი ბაღი და ბაზრობა.

გაზაფხულის შუადღე დგას. მზის გულზე ბიჭი დგას და ცეკვავს. იქვე დიდი დინამიკია ჩართული. თურქული, ქართული და ინგლისური სიმღერები ენაცვლება ერთმანეთს. ბიჭი არ ჩერდება. რაც უფრო დიდხანს იცეკვებს, მით უფრო მეტ ხურდას ჩაუყრიან პლასტმასის უკვე დაჭმუჭნილ და ფორმადაკარგულ, მომცრო კონტეინერში.

წელიწადზე მეტია უკვე ასეა. მამუკა ფოცხორაია დილის 5 საათზე იღვიძებს, სოფლიდან მარტვილში 6 საათზე ჩამოდის, გათენებას ელოდება და ცეკვას იწყებს, ცეკვას დედისთვის, რომელსაც გულის სარქვლის ოპერაცია სჭირდება. ცეკვას სახლისთვის, რომელიც არ აქვს.

ოპერაცია სასწრაფოა. მამუკას დედა, ნატო ფოცხორაია ვეღარ სუნთქავს, უჭირს ლაპარაკი და გადაადგილება, რადგან გულის აორტა არ იხურება, სისხლი ფილტვში გროვდება და მდგომარეობა თანდათან მძიმდება.

გულის სარქვლის 12- ათასლარიანი ოპერაცია 8500 ლარით ფინანსდება საყოველთაო დაზღვევით, მარტვილის მერია მზადაა გამოყოს 1000 ლარი ამ თანხაზე დასამატებლად, დარჩენილი 2500 ლარი მამუკამ ქუჩაში ცეკვით უნდა შეაგროვოს დედისთვის.

დღის ბოლოს შეგროვებული ხურდები მამუკას ბანკში მიაქვს და საკუთარ ანგარიშზე ინახავს, რომ არ დაეხარჯოს. ნაწილი დედასთან მიაქვს, ყოველდღიური წამლის საყიდლად.

ცეკვავს ყველგან, სადაც ხალხმრავლობაა: კვირა-პარასკევს მარტვილის დიდ ბაზრობაზე, სხვა დღეებში ქალაქის ცენტრში, ბანკის წინ, ბაღში ან ტრასაზე, სადაც ავტომანქანები მიდი-მოდიან.

28 წლის მამუკა ფოცხორაია ორჯერ იწვა ბათუმის ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში. ბოლოს გამოიქცა.

„ვჩხუბობდი, ვჩხუბობდი სულ – ხან ვისთან, ხან ვისთან და ფსიქიატრიულში დამაწვინეს. როცა დამტოვეს და წავიდნენ, ტირილი დავიწყე. დამიწყეს ნემსების კეთება. ისეთ წამლებს მასმევდნენ, მთელი დღე მეძინებოდა. კარი ჩამოვიღე და გამოვიქეცი. მერე დამსაჯეს მაგრად. ჩაკეტილი ვიყავი“, – იხსენებს მამუკა.

მას არც შშმ პირის სტატუსი და, შესაბამისად, არც პენსია აქვს დანიშნული. დედა და მამუკა ბოლო რამდენიმე წელია ბიძასთან და ბებიასთან ერთად ცხოვრობენ. ოჯახი თავს მოხუცის პენსიით და მამუკას ცეკვით გამომუშავებული თანხით ირჩენს.

მამუკას მშობლები ერთმანეთს დიდი ხნის წინ დაშორდნენ. მამის სახლიდან წამოვიდნენ. სახლი, სადაც მამუკა გაიზარდა, რამდენიმე წლის წინ დაიწვა. მშობლების დაშორების შემდეგ ის დედასთან და და-ძმასთან ერთად ახლობლების სახლებში ცხოვრობდა. მამუკა დედასთან ერთად ახლა ბებიის და ბიძის სახლს აფარებს თავს.

მისი ოცნება საკუთარი სახლია. სახლი მარტვილში.

„დაიწვა მამაჩემის სახლი, სადაც გავიზარდე და საიდანაც გამოგვაგდეს. სახლი არ მაქვს. ბიძასთან ვცხოვრობთ, ზოგჯერ მთვრალი მხვდება და თავს ვარიდებ, მოვდივარ სახლიდან.

მინდა სახლი მქონდეს და ოჯახი შევქმნა. რომ დაღამდება, მეცოდინება მაინც, რომ ჩემს სახლში ვიქნები. ხან ვისთან ვართ მე და დედა, ხან ვისთან. ერთგან გვეჩხუბებიან, სხვაგან მივდივართ, მერე კიდე სხვაგან და გრძელდება ასე.

ბევრჯერ მშიერს დამიძინია, მაგრამ არასდროს მომიპარავს. ხშირად ჭკუას მარიგებენ, არ მოიპარო მამუკა, რაც არ უნდა გაგიჭირდესო. მწყინს. ვიცი რა არის კარგი და ცუდი, მოპარვა რომ მინდოდეს, ქუჩაში ცეკვას კი არ დავიწყებდი.

ცოტა რთულია ცხოვრება, მაგრამ ღმერთი გადმომხედავს, არ გამწირავს, ჩემი ოცნებაა სახლი და მერე დაოჯახება. სადმე ხომ უნდა არსებობდეს კარი, რომელიც სულ ღია იქნება ჩემთვის.

ხალხი მშიერია და შენ რა გაცეკვებსო, მეუბნებიან. რომ არ მომეპარა, ცეკვა გადავწყვიტე. თუ არ გსიამოვნებს ნუ შემომხედავ, თუ გინდა დამიგდე ხურდა და გაიარე, გზა ფართოა. არ მოვიპარავ, არ მინდა ციხე და ჟეჟვა, მირჩევნია ცეკვამ მომკლას და გამამწაროს.

ხანდახან შურიანები არიან ადამიანები. მეუბნებიან, ამოიღე საფულე და აჩვენე ყველას, რამდენი გაქვსო, არავის ვაჩვენებ. სხვა მაბარებს ანგარიშს ვინ რას შვრება? შემიგროვდება ამ კაპიკებით ყველაფრისთვის, რაზეც ვოცნებობ“, – ამბობს მამუკა.

„მთელმა მარტვილმა იცის მამუკას ამბავი – დედის ოპერაციისა და სახლისთვის რომ აგროვებს ფულს. წელიწადზე მეტია, რაც ბაზრობაზე გამოჩნდა. ვხედავდი, დინამიკით რომ დადიოდა და ვუთხარი. დადექი აქ მამუკა, იცეკვე მუსიკაზე, ხალხი გაამხიარულე და რაღაცას ყველა მოგცემს-მეთქი. ვეხმარებით რითაც შეგვიძლია, მაგრამ რამდენი უნდა დაეხმარო 2500 ლარი რომ შეგროვდეს ასე უცებ? მარტში უკვე უნდა გაეკეთებინა დედამისს ოპერაცია“, – გვეუბნება პროდუქტების გამყიდველი რევაზ სულავა მარტვილის ბაზრობაზე, სადაც მამუკა ცეკვავს ხშირად.

მამუკა ამბობს, რომ რასაც დღის განმავლობაში აგროვებს, ძირითადად ინახავს და საჭმელში ფული არ ეხარჯება – ხილის, ბოსტნეულის, პურის გამყიდველები ბაზრობაზე, ყველა აგროვებს დღის განმავლობაში რაც აქვს, ხან ვაშლს, ხან პურს და ყველს და მამუკას უმასპინძლდებიან.

„გული გვიკვდება, წვიმაში რომ ცეკვავს, სულ სველია ხოლმე. მეცოდება და ამ დიდ ქოლგას ვუდგამ ხოლმე, შეეფარე და ისე მაინც იცეკვე-მეთქი, ვეუბნები. ყველა ვამბობთ დავეხმაროთო, მაგრამ ლარით და 50 თეთრით ყოველდღე რას უშველი ამ გაჭირვებას. დედა სასწრაფოდ საოპერაციო ჰყავს, ბიძასთან არიან, იმ ბიძას თავისთვის არაფერი აქვს, ამათ რა აჭამოს. ცეკვავს ასე და კაპიკ-კაპიკ აგროვებს ფულს“, – ამბობს მარტვილის ბაზრობაზე მზის ქოლგის ქვეშ მდგარი ყვავილების გამყიდველი.

გამთენიიდან დაწყებულ  ცეკვას 16:00 საათზე ამთავრებს მამუკა და 5 საათისთვის მარტვილიდან ინჩხურში ბრუნდება. სოფელში საქმე ელოდება: ძროხა უნდა დააბას, თივა ჩაუყაროს, შეშა უნდა დააპოს და შეიტანოს სახლში, ფეხსაცმელი და სამოსი უნდა მოამზადოს მეორე დღისთვის.

„ნერვები უნდა დავიწყნარო, სახლში ერთს სიგარეტი უნდა, მეორეს კიდე რაღაცა…  არავინ მინდობს, მაგრამ მთავარია მე არ დავუშავო არავის არაფერი, აქეთ ნუ დამინდობენ, არაუშავს.

სახლში ერთადერთი შემომტანი მე ვარ. ბაზარში რომ მხედავენ მთელი დღე ვცეკვავ, ხან ხილს მაძლევენ, ხან პურს, დაღლილი იქნები და უნდა ჭამოო, მეუბნებიან. ზოგჯერ რაღაცებს სპეციალურად ჩემთვის ყიდულობენ და მაძლევენ. მოცემულ პურსაც შუაში ვყოფ, ნახევარს ვჭამ, ნახევარი სახლში მიმაქვს.

მამუკას დედა, ნატო ფოცხორაია გულის სარქვლის დაავადების მძიმე დიაგნოზის დასმამდე თურქეთში მუშაობდა. ნათესავებთან მრავალწლიანი ცხოვრების შემდეგ მან გადაწყვიტა ასე გამოემუშავებინა სახლის საყიდლად ფული.

„ქმარს რომ დავშორდი, შვილებთან ერთად ხან სად ვიყავით და ხან სად. მერე ერთმა ნათესავმა, სუფთა ქალი ხარ შენ და ჩემს ბინაში იყავი, თან მიმიხედავო, თვითონ საბერძნეთში წავიდა. ასე ვიცხოვრეთ 15 წელი მის ბინაში, მერე დაბრუნდა ეს ღვთისნიერი ადამიანი თავის ქვეყანაში და დავცალეთ სახლი. ვიცხოვრეთ ხან სად, ხან სად. ამასობაში მამუკას და-ძმა დაქორწინდა. მამუკა მრჩებოდა უსახლკაროდ. ისე კარგად ვიყავი, ვფიქრობდი მთებს დავძრავ და შვილს სახლს როგორ ვერ მივუჩენ-მეთქი, მაგრამ 4 თვეში ძალიან ცუდად გავხდი თურქეთში, ქართველები ძალიან დამეხმარნენ, ჩავიტარე გამოკვლევები და დადგინდა, რომ სასწრაფო ოპერაციაა საჭირო. ჩამოვედი და მას მერე აქ ვარ. აღარ შემეძლო მუშაობა. დედაჩემის პენსია და მამუკას ცეკვა – ესაა ახლა ჩვენი ოჯახის შემოსავალი“, – გვიყვება ნატო ფოცხორაია.

ფსიქიკური პრობლემების მქონე ადამიანები ჩვენს და არამხოლოდ ჩვენს საზოგადოებაში მარგინალიზებულები არიან. ,,გიჟი“, ,,შეშლილი“, ,,ვერ არის კარგად“, ,,სულელი“, ,,აფრენს“. უამრავი დამამცირებელი სიტყვით მოიხსენიებენ მწვავე და მძიმე ფსიქიკური პრობლემების მქონეებს. შესაბამისად, მათაც ხშირად აქვთ საკუთარი დაავადების მიუღებლობა, არ აღიარებენ პრობლემას, უარს ამბობენ მედიკამენტოზურ მკურნალობასა და სტაციონარში განთავსებაზე – მათი ჯანმრთელობის მდგომარეობა დროთა განმავლობაში თანდათან უარესდება.

მიუხედავად იმისა, რომ მამუკა 2-ჯერ იწვა ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში, ვერ მიიღო სახელმწიფო პროგრამით გათვალისწინებული სრული სერვისი, რადგან გაიქცა. ის არც ახლა იღებს საჭირო მედიკამენტებს. ზუსტად რა ტიპის ფსიქიკური აშლილობა აქვს, ჩვენთვის უცნობია, ეს ინფორმაცია ბათუმის კლინიკურ საავადმყოფოში ინახება და კონფიდენციალურია.

მამუკა ფოცხორაიას არ აქვს შშმ პირის სტატუსი და, შესაბამისად, არც პენსიას იღებს სახელმწიფოსგან. ამას გვიდასტურებს მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოციალური სამსახურიც. მეტიც: რომ დაენიშნოს მამუკას პენსია, ის არც ერთ მისამართზე არ არის რეგისტრირებული. პირველ რიგში საჭიროა ჰქონდეს მისამართი.

მისამართი არ ჰქონდა არსად არც მამუკას დედას, ნატო ფოცხორაიას. ის მამუკას ახლობელმა, ბაზარში მომუშავე რევაზ სულავამ ჩაწერა საკუთარ სახლში, რომ ქალს სახელმწიფო დაზღვევის ფარგლებში გათვალისწინებული ოპერაციისთვის საჭირო თანხის ნაწილი მიეღო. ნატო ფოცხორაიამ ვერ შეძლო ჩაწერილიყო ძმის სახლში – იქ, სადაც ახლა რეალურად ცხოვრობს შვილთან ერთად. ძმას სახლი საკუთარ სახლზე გაფორმებული არ აქვს.

იმისთვის, რომ მარტვილის სოციალურმა სამსახურმა მისი, როგორც შშმ პირის სტატუსი განიხილოს და გადაწყვიტოს დაენიშნება თუ არა პენსია, საჭიროა ბათუმის ფსიქიატრიული საავადმყოფოდან მისი ექიმის ოფიციალური მიმართვა და დოკუმენტების მარტვილში ჩატანა, ასევე რეგისტრირებული საცხოვრებელი მისამართის არსებობა.

პენსია საქართველოში მხოლოდ პირველი და მეორე ჯგუფის შშმ პირებს ენიშნება, პირველი ჯგუფი, ანუ მკვეთრად გამოხატული შშმ პირები პენსიის სახით ყოველთვიურად 250 ლარს იღებენ. მეორე, მნიშვნელოვნად გამოხატულ შშმ პირებს 140 ლარი აქვთ ყოველთვიურად. მესამე ჯგუფის შშმ პირებს პენსია არ აქვთ. მამუკას სტატუსი მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის მიხედვით ექიმებმა უნდა განსაზღვრონ.

ოჯახი არც სოციალურ დახმარებას იღებს. ოდესღაც, როცა მამუკა და მისი და-ძმები პატარები იყვნენ, ოჯახი შემწეობას იღებდა – თვეში 35 ლარს თითო წევრზე.

„ეს დიდი ხნის წინ იყო. როცა შვილები სკოლის მოსწავლეები იყვნენ. მერე ეს დახმარება ერთად გამოვიტანე ბანკიდან, ბევრი არ იყო, სულ 180 ლარი – მამუკას მკურნალობისთვის, ერთხანს ვიხდიდი, მერე ვეღარ, ალბათ გაიზარდა, გაიზარდა ვალი და მერე რა მოხდა არ ვიცი“, – ამბობს ნატო ფოცხორაია.

„სახელწიფო ჩემთვის არ არის, არაფრით მეხმარება, მდიდარი ხარო. მაცეკვებს ეს მთავრობა. არც პენსიაა ჩემთვის, რა მჭირს? კარგად ვარ, ყველაფერი ვიცი და ყველაფერს ვაზროვნებ“, – ამბობს მამუკა.

მარტვილში ან ამ მუნიციპალიტეტთან ახლოს არც ერთი ფსიქიატრიული საავადმყოფო არ არის. მამუკას მომსახურების მისაღებად სჭირდებოდა ბათუმში წასვლა. როგორც თავად აღწერს, ,,ტიროდა, როცა ტოვებდნენ კლინიკაში და მიდიოდნენ“. შემდეგ კი ამ განცდის გამო გაიქცა კიდეც საავადმყოფოდან. შესაძლებლობა რომ ყოფილიყო, შინ წამლების მიღების ან მარტვილთან ახლოს, სადაც მას ,,შორს“ ყოფნის განცდა არ ექნებოდა, შესაძლოა მას არ ეთქვა უარი მკურნალობაზე. მეტიც, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის სტრატეგიული დოკუმენტის საფუძველზე, საქართველოს შემუშავებული აქვს ფსიქიკური ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო კონცეფცია, რომელშიც განსაზღვრულია საქართველოს ვალდებულება.

სხვა ვალდებულებებს შორის ნახსენებია, რომ სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს ფსიქიკური აშლილობის მქონე პირისთვის საცხოვრებელ ადგილთან ახლოს, ან შინ მიიღოს მომსახურება ინდივიდუალური საჭიროების მიხედვით, ნაკლებად შემზღუდველ გარემოში.

ამავე კონცეფციის მიხედვით, სახელმწიფო ასევე ვალდებულია „მაქსიმალურად იქნეს დაცული პირის უფლებები და ღირსება, უზრუნველყოფილ იქნეს მისი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში თანასწორი, სრულფასოვანი და ეფექტიანი მონაწილეობა“.

სოციალური სამართლიანობის ცენტრის, EMC-ის კვლევაში, რომელიც ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისების დეინსტიტუციონალიზაციის საერთაშორისო გამოცდილებასა და საქართველოს კონტექსტს ეხება, აღნიშნულია, რომ ფსიქიატრიული საწოლები საერთოდ არ არის არამხოლოდ სამეგრელოში, არ არის ასევე არც მცხეთა-თიანეთში, სამცხე-ჯავახეთში, გორში, კახეთსა და გურიაში.

ამავე კვლევის მიხედვით, ფსიქიატრიული დაწესებულებების უმრავლესობა საქართველოში სახელმწიფო საკუთრებაა. მულტიპროფილური კლინიკებისთვის ფსიქიატრიული განყოფილების გახსნა ფინანსურად არამიმზიდველია. კვლევის რეკომენდაციით, სახელმწიფომ უნდა შეძლოს პროვაიდერების დაინტერესება, უნდა უზრუნველყოს ფსიქიატრიული საწოლების რეგიონალური განაწილება და გეოგრაფიული ხელმისაწვდომობა.

„ხან ვინ გამოგვყრიდა სახლიდან და ხან – ვინ. ამდენმა წოწიალმა გადამრია, სულ ვჩხუბობდი. კი ვიყავით სხვის სახლში სულ და მორიდებით უნდა ვყოფილიყავი, მაგრამ სულ მოითმენ დამცირებას და შეურაცყოფას როცა გაყენებენ, ვერ მოითმენ. უსახლკარობამ დამანგრია. დაოჯახებული მაინც ვიყო, დედაჩემს ჩემთან წავიყვანდი, მაგრამ ცოლი როგორ მოვიყვანო უსახლოდ?“ – ამბობს მამუკა.

უსახლკარობა მის მსგავსად ფსიქიკური აშლილობის მქონე არაერთ ადამიანს აწუხებს. სახალხო დამცველის 2019 წლის საპარლამენტო ანგარიშის მიხედვით, 2019 წლის განმავლობაში სტაციონარში 6 თვეზე მეტხანს ჰოსპიტალიზების 1067 შემთხვევა იყო აღწერილი. პაციენტები ვერ ეწერებოდნენ სტაციონარიდან, რადგან არ ჰქონდათ საცხოვრებელი ან ხელი არ მიუწვდებათ დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის საჭირო სერვისებზე.

ეს ანგარიში აჩვენებს, რომ ზემოთხსენებული სახელმწიფო კონცეფცია ვერაფრით დაეხმარა მამუკა ფოცხორაის. უსახლკაროდ და უმძიმესი შრომით შელახულია მისი პატივი და ღირსება, მიუხედავად იმისა, რომ დახმარების მსურველები ხშირად აძლევენ ხურდებს და გულშემატკივრობენ, არაერთხელ ხდება დაცინვის, აბუჩად აგდების სამიზნე. ამას ის გრძნობს და მუდმივად დაძაბულია, შეშინებული და აღელვებული.

მისი უფლება დიდი ხანია დარღვეულია სხვა მხრივაც. 28 წლისას არასდროს მიუღია პენსია საკუთარი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, შშმ პირის სტატუსიც კი არ აქვს. მართალია, თავად არ აღიარებს საკუთარ პრობლემას, მაგრამ მისთვის არავის აუხსნია, რომ თუ მიიღებს რეალობას, ექიმის დასკვნას ჩამოიტანს ბათუმიდან და წარადგენს მარტვილის სოციალურ სამსახურში, თუ ვინმესთან ჩაწერასა და რეგისტრაციას მოახერხებს მისამართზე, არსებFობს შესაძლებლობა, რომ მან შშმ პირებისთვის განკუთვნილი პენსია მიიღოს, რაც მამუკასთვის დიდი შეღავათი იქნებოდა.

– მარტვილში მითხრეს, აქამდე ჩამოიტანე მამუკას დიაგნოზი ბათუმის ფსიქიატრიულიდან და დაენიშნება პენსიაო. ავად ვარ, ვერ გადავაადგილდები, ბათუმში ვერ ჩავაღწევ – ამბობს მამუკას დედა.

– ჩამოგვიტანოს დიაგნოზი, ექიმის მომართვა, აქ უნდა ჩაეწეროს სადმე და განვიხილავთ საკითხს. ჩვენით ხომ ვერ ჩამოვიტანთ საბუთს, ვინმე ,,მისიანი“ უნდა დაეხმაროს – ამბობენ მარტვილის სოციალურ სამსახურში.

– შშმ პირის პენსია? ეგ რა არის? – ვუხსნით რაც არის. თავს ხრის, თვალს გვარიდებს.

ავად კი არ ვარ – ამბობს მამუკა.

სტატიის გამოქვეყნებიდან მალევე რამდენიმე მკითხველმა მამუკას დახმარების სურვილი გამოთქვა და გვთხოვეს გამოგვექვეყნებინა მისი ანგარიშის ნომერი, სადაც ყოველდღიურად ცეკვით გამომუშავებულ ფულს აგროვებს.

ანგარიშის ნომერი, ვალუტა –  GE49CD0360000020880287    GEL; USD

მიმღების სახელი და გვარი – მამუკა ფოცხორაია/MAMUKA FOTSKHORAIA

ბანკის დასახელება –  სს. კრედო ბანკი JSC CREDO BANK