Batumelebi | გელათის კვლევა-კონსერვაციის პროგრამისთვის ნახევარი მილიონი დაიხარჯება გელათის კვლევა-კონსერვაციის პროგრამისთვის ნახევარი მილიონი დაიხარჯება – Batumelebi
RU | GE  

გელათის კვლევა-კონსერვაციის პროგრამისთვის ნახევარი მილიონი დაიხარჯება

საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო გელათის მონასტრის კვლევებისთვის 515 000 ლარს გადაიხდის. სააგენტო გეგმავს გელათის მონასტრის საკონსერვაციო სტაბილიზაციისა და გამოსასწორებელი ღონისძიებებისათვის საჭირო კვლევები მაღალკვალიფიციური საერთაშორისო ექსპერტებისა და ინსტიტუციების ჩართულობით ჩაატაროს.

„ჩასატარებელი ღონისძიება მოიცავს ასევე გადაუდებელი ჩარევების მეთოდოლოგიური და ტექნიკის განსასაზღვრად შესაბამისი კვლევების განხორციელებას, გრძელვადიანი, კონსერვაციის მართვის ყოვლისმომცველი პროგრამისა და გეგმის შედგენას, რაც საფუძვლად უნდა დაედოს მრავალწლიან და კომპლექსურ ფიზიკურ საკონსერვაციო [არქიტექტურის, კედლის მხატვრობის, მოზაიკის, არქეოლოგიის, ქვის და სხვა] სამუშაოებს. საექსპერტო დასკვნებისა და რეკომენდაციების შესაბამისად, გადაუდებელი ღონისძიებების ფარგლებში აუცილებელი სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელებას.

აღნიშნული დოკუმენტი განსაზღვრავს როგორც მოკლევადიან პერიოდში გადაუდებელი ქმედებების მეთოდლოგიასა და ტექნიკას, ასევე მომავალ წლებში განსახორციელებელი პროექტების ნუსხას, მათ სავარაუდო ღირებულებას და შესრულებისთვის საჭირო დროის პერიოდებს“.

სააგენტოს ინფორმაციით, ამ ეტაპზე შესაძლებელია მხოლოდ ზოგადი ღონისძიენების ჩამოთვლა, რაც შემდგომში დაზუსტდება უცხოელ სპეციალისტებთან ერთად. კერძოდ, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ცენტრსა და მის მრჩეველ ორგანოებთან შეთანხმებით და მათი რეკომენდაციების შესაბამისად:

  • გადახურვების მდგომარეობის კვლევა, მათ შორის ლაბორატორიული-საექსპერტო კვლევების განხორციელება;
  • გამოსასწორებელი ქმედებების დაგეგმვა და შესაბამისი გადაუდებელი ჩარევებისა პროექტის/ების შემუშავება;
  • კედლის მხატვრობისა და მოზაიკის მდგომარეობის გაფართოებული მონიტორინგი-კვლევა;
  • კედლის მხატვრობის საკონსერვაციო პროექტის მოსამზადებლად კვლევების განხორციელება.

„სამწუხაროდ, საქართველოში არ არსებობს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებზე მსგავსი პრობლემების გამომწვევი მიზეზების კვლევისთვის აუცილებელი ცოდნა და გამოცდილება. სწორედ ამიტომ, მსოფლიო მემკვიდრეობის კონვენციით განსაზღვრული ვალდებულებების ხარისხიანად შესრულების მიზნით, აღნიშნული ქმედებების განსახორციელებლად გადამწყვეტი და აუციელებლია საუკეთესო საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარება და სამუშაო პროცესში წამყვანი ინსტიტუციებისა და ექსპერტების ჩართულობა.

ელექტრონული ტენდერის ან კონკურსის პროცედურების მეშვეობით, შეუძლებელი გახდება საერთაშორისო ექსპერტების/ინსტიტუციების მიერ ეტაპობრივად განსაზღვრული და დაგეგმილი ქმედებების დროული შესრულება, რაც კიდევ უფრო მეტად დაამძიმებს ძეგლის რთულ საკონსერვაციო მდგომარეობას და საფრთხეს შეუქმნის მის განსაკუთრებული ზოგადსაკაცობრიო ღირებულების მთლიანობასა და ავთენტურობას.

გარდა ამისა, დასავლეთ საქართველოს და კონკრეტულად გელათის კლიმატური პირობების – უხვნალექიანობის გათვალისწინებით, ელექტრონული ტენდერის ან კონკურსის პროცედურების მეშვეობით კვლევითი სამუშაოების წარმოებისთვის საჭირო ვადებმა შეიძლება საგრძნობლად შეაყოვნოს სამუშაო პროცესი [რომელიც დაუყოვნებლივ უნდა დაიწყოს] და შესაძლოა შეუქცევადი და უმძიმესი ზიანი მიაყენოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს,“ – აცხადებენ სააგენტოში.

 

რატომ ატარებს ღონისძიება სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი მნიშვნელობის ხასიათს, ნახეთ აქ:

სააგენტოს ინფორმაციით:

„გელათის მონასტერი, ქართული კულტურული მემკვიდრეობის გამორჩეული საგანძური, ბაგრატის საკათედრო ტაძართან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში ჯერ კიდევ 1994 წელს შევიდა. თუმცა, სახელმწიფოს მიერ, 2008 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტთან და მის მრჩეველ ორგანოებთან შეთანხმების გარეშე ბაგრატის სრული სარეაბილიტაციო სამუშაოების დაწყების შედეგად, 2010 წელს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის გადაწყვეტილებით (34 COM 7B.88) მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ბაგრატის საკათედრო ტაძარი და გელათის მონასტერი მსოფლიო მემკვიდრეობის საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა ნუსხაში გადაიტანა, საბოლოოდ კი 2017 წელს კომიტეტის 41-ე სესიაზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება (41 COM 8B.31) მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის საზღვრების მნიშვნელოვანი ცვლილების შესახებ, რის შედეგადაც გელათის მონასტერი iv კრიტერიუმის საფუძველზე მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში დამოუკიდებლად იქნა დაბრუნებული.

კომიტეტის ამავე სესიაზე სახელმწიფოს განესაზღვრა რეკომენდაციები (41 COM 7A.20), მათ შორის მონასტრის შესაბამისი საკონსერვაციო მდგომარეობის უზრუნველსაყოფად საჭირო გრძელვადიანი სარესტავრაციო პროგრამის შედგენის შესახებ.

 iv კრიტერიუმი: „გელათის მონასტერი არის საქართველოს “ოქროს ხანის” არქიტექტურის შედევრი და მისი არქიტექტურული სტილის საუკეთესო ნიმუში, რომელიც ხასიათდება კარგად დამუშავებული დიდი ზომის კვადრებით, დაბალანსებული პროპორციებით და თაღოვანი საფასადე დეკორით. მონასტრის მთავარი ტაძარი არის მნიშვნელოვანი ნიმუში ჩაწერილი ჯვრის ტიპის ნაგებობისა, რომელსაც მნიშვნელოვანი როლი ეკავა აღმოსავლეთ ქრისტიანული საეკლესიო არქიტექტურაში მე-7 საუკუნიდან მოყოლებული. გელათი ერთ-ერთი უმსხვილესი შუასაუკუნეების მართლმადიდებლური მონასტერია, რომელიც გამოირჩევა თავისი ჰარმონიული ურთიერთობით მის ბუნებრივ გარემოსთან და კარგად გააზრებული გეგმარებითი კონცეფციით. გელათის მონასტრის მთავარი ეკლესია ერთადერთია, მცირე აზიისა და კავკასიის ისტორიული რეგიონის მასშტაბით, სადაც ჯერ კიდევ არის კარგად შემონახული ბიზანტიური მოზაიკების მსგავსი მოზაიკა და კედლის მხატვრობა, რომელიც აერთიანებს შუა ბიზანტიურ, გვიან და პოსტ ბიზანტიურ პერიოდებს საქართველოში. აღბეჭდილია მეფეების, დედოფლებისა და დიდგვაროვნების 40-ზე მეტი პორტრეტი და შვიდი საეკლესიო კრების უძველესი გამოსახულება“.

ამასთან, საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს დაკვეთით, ჯერ კიდევ 2008 წელს მულტიდისციპლინარული კვლევების საფუძველზე შემუშავდა გელათის მონასტრის რეაბილიტაციის პროექტი, რომლის განხირციელებაც ეტაპობრივად, სახელმწიფო რესურსებისა და სხვადასხვა დონორის დახმარებით 2010 წლიდან დაიწყო. აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში, სხვა კომპლექსურ სამუშაოებთან ერთად განხორციელდა ღვთისმშობლის სახელობის ტაძრის არქიტექტურული სტრუქტურის რეაბილიტაცია და წმ. გიორგის სახელობის ტაძრის გადახურვების რეაბილიტაცია.

წმინდა გიორგისა და ღვთისმშობლის სახელობის ტაძრებზე განხორციელებული სარეაბილიტაციო სამუშოების დასრულების შემდეგ, 2020 წლის დასაწყისში, ღვთისმშობლის სახელობის ტაძრის გადახურვებზე გამოვლინდა სხვადასხვა სახის დაზიანება, რამაც მთავარი ტაძრის დასავლეთ მკლავში გამოიწვია წყლის ინფილტრაცია, რის შედეგადაც კედლის მხატვრობა ფრაგმენტულად დაზიანდა.

გამოსასწორებელი და პრევენციული ღონისძიებების ფარგლებში, 2020 წელს ეროვნული სააგენტოს მიერ დაგეგმილი და განხორციელებული დროებითი ღონისძიებების შედეგად, წყლის ინფილტრაცია ამ ეტაპისთვის შეჩერებულია და დაწყებულია გაშრობის პროცესი, რაც დადასტურებულია ერვნული სააგენტოს მიერ და მისი ძალებით, 2020 წლის მარტიდან მიმდინარე კედლის მხატვრობის გეგმიური მონიტორინგის ანგარიშებით. რამაც, შესაბამისი კვლევებისა და დროული ჩარევების განუხორციელებლობის შემთხვევაში, თავის მხრივ, სხვა ტიპის და მძიმე დაზიანებები შეიძლება გამოიწვიოს ახლო მომავალში. შესაბამისად, გადახურვებთან დაკავშირებული კვლევებისა და საკონსერვაციო ჩარევების პარალელურად, გადაუდებელ საჭიროებას წარმოადგენს კედლის მხატვრობის მდგომარეობის მონიტორინგის მასშტაბების გაფართოება და დაზიანებების გამომწვევი მიზეზების მეცნიერულად კვლევის დაწყება უცხოელი სპეციალისტების მეთოდოლოგიური მითითებებით.

მსოფლიო ბუნებრივი და კულტურული ღირებულებების დაცვის კონვენციის აღსრულების სახელმძღვანელო პრონციპების შესაბამისად, საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულმა სააგენტომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ცენტრს და მის მრჩეველ ორგანოებს (ICOMOS, ICRROM) მიაწოდა დეტალური ინფორმაცია ძეგლზე მარტიდან გამოვლენილ ხარვეზებთან, ძეგლის საკონსერვაციო მდგომარეობასთან, განხორციელებულ და დაგეგმილ გამოსასწორებელ ღონისძიებებთან დაკავშირებით და მიმართა რეკომენდაციებისა და შეფასებების თხოვნით. პასუხად, სახელმწიფომ მსოფლიო მემკვიდროების ცენტრისაგან მიიღო იკომოსის ტექნიკური მიმოხილვა საკითხთან დაკავშირებით, რომელშიც წარმოდგენილია სახელმწიფოს მიერ გასათვალისიწნებელი შენიშვნები, რეკომენდაციები და შეთავაზებები, როგორც გადახურვებთან ასევე, კედლის მხატვრობასთან მიმართებით, მათ შორის საკონსერვაციო მდგომარეობის სტაბილიზაციისა და გამოსასწორებელი ღონისძიებების მიზნით საჭირო კვლევებისა და ქმედებების განხორციელებისა და კონსერვაციის მართვის ყოვლისმომცველი პროგრამისა და გეგმის შედგენის საჭიროების შესახებ.

ამასთან, 2021 წლის 15 იანვარს, საქართველოს პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის ქუთაისში გამართული გასვლითი სესიის შედეგად, რომელიც მიეძღვნა გელათის კომპლექსზე შექმნილი ვითარების განხილვას, 18 იანვარს გამოსცა რეკომენდაციები, რომლის აღსრულებაც/კოორდინაცია დაევალა ეროვნულ სააგენტოს, მათ შორის ერთ-ერთი რეკომენდაციით მოთხოვნილია, რომ “2021 წლის 31 დეკემბრამდე, სააგენტომ, UNESCO-სთან თანამშრომლობით უზრუნველყოს გელათის სამონასტრო კომპლექსის შეფასებითი სრულფასოვანი კვლევა ყველა მიმართულებით. კვლევის შედეგებმა განსაზღვროს რესტავრაცია-კონსერვაციის პროექტი და მისი გონივრულ ვადებში ეტაპობრივი განხორციელება.”

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საქართველოში არ არის საკმარისი ცოდნა და გამოცდილება არქიტექტურულ სტრუქტურებში წყლის მიგრაციისა და ინფილტრაციის მიზეზების კვლევა-შეფასებისა, ისევე როგორც არ არსებობენ შუასაუკუნეების პერიოდის მოზაიკის კონსერვაციის სპეციალისტები, აუციელებელია, კვლევითი თუ გამოსასწორებელი ინტერვენციების პროცესში, უკვე კვლევითი ქმედებების დაგეგმვის ეტაპიდანვე ჩაერთოს საერთაშორისო ექსპერტების მულტიდისციპლინარული ჯგუფი, რომელთა მეთოდოლოგიური მითითებებით განისაზღვრება საკვლევი მიმართულებები, განხორციელებდა საკვლევი ნიმუშების აღება, შეფასდება და გაანალიზდება წყლის ინფილტრაციის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირები, განისაზღვრება ინტერვენციის მეთოდოლოგია და ტექნიკა ჩარევების მეთოდოლოგიისა და ტექნიკის განსასაზღვრად, რათა გელათის კომპლექსის საკონსერვაციო მდგომარეობა გაუმჯობესდეს და დასტაბილურდეს. აღნიშნული აუცილებლობა განსაზღვრულია როგორც პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის რეკომენაციებით, ასევე მოთხოვნილია ფართო პროფესიული საზოგადოების მიერ როგორც მასმედიით, ასევე სოციალური ქსელების მეშვეობით.

ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის დაცულობის უზრუნველსაყოფად და მისი მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში ღირსეული ადგილის შენარჩუნების მიზნით, უკიდურესად მნიშვნელოვანია მაღალკვალიფიციური საერთაშორისო ექსპერტებისა და ინსტიტუციების ჩართულობით განხორციელდეს შესაბამისი კვლევები და დაიგეგმოს გამოსასწორებელი მოკლევადიანი ქმედებები, რის საფუძველზეც შემუშავდება კონსერვაციის მართვის ყოვლისმომცველი პროგრამა. აღნიშნული აქტივობა, თანხვედრაშია მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის გადაწყვეტილებებსა და მისი მრჩეველი ორგანოების რეკომენდაციებთან, და მისი შესრულება უზრუნველყოფს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის მდგრად და გრძელვადიან დაცულობას.“

გელათის სამონასტრო კომპლექსის რესტავრაციის პროცესში არასწორად მოწყობილი სახურავის გამო უნიკალური ფრესკები დაზიანდა. ახლა ერთ-ერთი მთავარი საკითხი იმის გარკვევაცაა, ვინ დაუშვა შეცდომა და ვის მოსთხოვენ პასუხს მსოფლიო მნიშვნელობის სამონასტრო კომპლექსისთვის გამოუსწორებელი ზიანის მიყენების გამო.

ამ თემაზე ვრცლად:

ვინ იმუშავა გელათის რესტავრაციაზე და რა კავშირები აქვთ მათ კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტოსთან

ნეტგაზეთის მასალების სხვა გამოცემებში გადაბეჭდვის წესი
ავტორი
თედო ჯორბენაძე, ჟურნალისტი მობ.: 599 139 412 ელ/ფოსტა: tedobatumi@gmail.com