Batumelebi

„გუშინდელმა შეხვედრამ აჩვენა, რომ ევროპა ცდილობს, მაქსიმალურად იყოს ჩართული ამ პროცესში, რაც მთავარია, დააზღვიოს ის, რომ შეიძლება გარიგება შედგეს უკრაინის ხარჯზე, ანუ ცეცხლის შეწყვეტა უკრაინის ინტერესების ხარჯზე – ამისგანაც დაზღვევას ცდილობს ევროპა. ევროპის ასეთი მასშტაბური ყოფნა ამ შეხვედრაზე ძალიან მეტყველია ამ თვალსაზრისით,“ – მიიჩნევს პოლიტოლოგი შოთა კაკაბაძე. მას ვაშინგტონში გამართულ მოლაპარაკებაზე ვესაუბრეთ: რა გზავნილია აშშ-ს და ევროპის ერთიანობა პუტინისთვის?

„ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა გარიგება შედგება რუსეთს და დასავლეთს შორის,“ – ამბობს ანალიტიკოსი.

პოლიტოლოგს ვკითხეთ საქართველოზეც – ამ მოცემულობაში რა იცვლება სამხრეთ კავკასიაში, სადაც სომხეთმა და აზერბაიჯანმა უკვე რუსეთს ზურგი აქციეს?

• ბატონო შოთა, რას აჩვენებს თქვენთვის თეთრ სახლში ევროპელი ლიდერების შეხვედრა? ევროპელი ლიდერების გზავნილებიდან რა იყო თქვენთვის ყველაზე საყურადღებო? 

გამოიკვეთა ის, რომ ევროპის სურვილია, არ დარჩეს მოლაპარაკებების მაგიდის მიღმა.

თუ გახსოვთ, გაზაფხულზე საუდის არაბეთში უშუალო კონტაქტი შედგა რუსულ და ამერიკულ მხარესთან და ევროპა იყო გარეშე. მაშინ გაჩნდა ეს განცდა, რომ არ არიან მოლაპარაკების მაგიდასთან. მგონი, ბელგიის პრემიერ-მინისტრი ამბობდა თავის დროზე, თუ არ ხარ მოლაპარაკების მაგიდასთან, ხარ მენიუში. დაახლოებით, აი, ამის შიში არსებობს ევროპაში, დასავლეთში – არ დარჩეს მოლაპარაკების მაგიდის მიღმა!

გუშინდელმა შეხვედრამ აჩვენა, რომ ევროპა ცდილობს, მაქსიმალურად იყოს ჩართული ამ პროცესში, რაც მთავარია, დააზღვიოს ის, რომ შეიძლება გარიგება შედგეს უკრაინის ხარჯზე, ანუ ცეცხლის შეწყვეტა უკრაინის ინტერესების ხარჯზე – ამისგანაც დაზღვევას ცდილობს ევროპა. ევროპის ასეთი მასშტაბური ყოფნა ძალიან მეტყველია ამ თვალსაზრისით.

გუშინ CNN-თან იყო ფინეთის პრეზიდენტის ინტერვიუ, სადაც მან თქვა, რომ ფინეთმა ძალიან კარგად იცის, რა არის რუსეთი. მეორე მსოფლიო ომის დროს ფინეთმა გამოიარა დაახლოებით მსგავსი – რუსეთთან ომი, რაც სამ თვეს გრძელდებოდა. განსხვავება ის არის, რომ მაშინ ფინეთი იყო მარტო. დღეს უკრაინას უკან უდგას დასავლეთი, ამ შემთხვევაში დასავლეთ ევროპა, რაც ამ მხრივ მნიშვნელოვანია. მთავარი, რაც გამოიკვეთა, არის ის, რომ რომ უკრაინა არ არის მარტო.

• ეს იმის ხაზგასმაა, რომ უკრაინის ბედი არ არის დამოკიდებული მხოლოდ აშშ-ზე? 

კი, რა თქმა უნდა. ტრამპის ადმინისტრაცია განსხვავდება წინა ადმინისტრაციისგან: ტრამპს აქვს შედარებით არატრადიციული, მოდი, ესე ვთქვათ, ექსტრაორდინარული და არატრადიციული მიდგომა საგარეო პოლიტიკის მიმართ. მას აქვს უფრო მეტად „ბიზნეს-მაინდიდ“ მიდგომა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მას სჭირდება, რაც შეიძლება მალე დაინახოს შედეგი და შემდეგ ეს შედეგი გაყიდოს, როგორც შიდა აუდიტორიაში, ასევე გარეთ.

ტრამპი ბევრჯერ იმეორებს, რომ მან შეძლო რამდენიმე ცხელ წერტილში, განსაკუთრებით აფრიკაში, სადაც 30 წელია კონფლიქტი მიმდინარეობდა, ამის უცებ დასრულება. მას აქვს იგივე მიზანი უკრაინაში, რაც შეიძლება მალე დაასრულოს ეს ომი, ან ყოველ შემთხვევაში ცეცხლის შეწყვეტამდე მიიყვანოს. ამიტომ, ისეთი რაღაცები, როგორიც არის, ვთქვათ, ტერიტორიული საკითხები, ყირიმის საკითხი, აღმოსავლეთ უკრაინის საკითხი და ასე შემდეგ, მისთვის მეორეხარისხოვანია ამ ფონზე.

სწორედ აქ შემოდის ევროპა, რომელსაც მოლაპარაკების მაგიდაზე შემოაქვს ასეთი საკითხები: „რას ვშვრებით ყირიმში? რას ვუშვრებით იმ ბავშვებს, რომლებიც აღმოსავლეთ უკრაინიდან მოიტაცეს და ახლა იმყოფებიან რუსეთში?“ – ეს ჩანდა გუშინდელ გზავნილებში.

ტრამპის ადმინისტრაციის ხედვა არის ის, რომ ევროპამ უფრო მეტად უნდა იტვირთოს თავის თავზე თავდაცვის ხარჯები.

• მაკრონი ამბობს, რომ უკრაინის უსაფრთხოების გარანტიები პრაქტიკულად ნიშნავს ევროპული კონტინენტის უსაფრთხოებას. 

ევროკავშირს აქამდე ჰქონდა ფუფუნება, რომ ყოფილიყო ნატოს ქოლგაში, რომელშიც ძირითადად ამერიკის შეერთებული შტატების წილია. ეს საშუალებას აძლევდა ევროკავშირს საკუთარი ფინანსები, მაგალითად, გაეშვა სოციალურ საკითხებზე, ჯანდაცვაზე. ტრამპის ადმინისტრაციის მიდგომაა – დროა, ევროკავშირმა უფრო მეტი ტვირთი აიღოს თავის თავზე და მაქსიმალურად დისტანცირდეს ამერიკის შეერთებული შტატები ამ საკითხებისგან.

ეს გადაწყობა კი, არ არის მარტივი. ერთ და ორ წელიწადში არ მოხდება ევროპისთვის ეს გადაწყობა. ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ ამ გადაწყობის პროცესში, როგორღაც ამერიკის შეერთებული შტატები დარჩეს ჩართული, როგორც უსაფრთხოების გარანტი.

გუშინდელი შეხვედრა ემსახურებოდა იმ მიზანსაც, რომ ეს კავშირი არ გაწყდეს ევროპის კონტინენტს და ამერიკის შეერთებულ შტატებს შორის.

• ევროპისთვის აშკარაა, რომ აშშ-ს აქტიური ჩართულობის გარეშე პრაქტიკულად რთული იქნება უსაფრთხოების გარანტიების შექმნა იგივე უკრაინისთვის? 

რა თქმა უნდა. მასშტაბები, რაც აქვს ამერიკის შეერთებულ შტატებს – ფინანსური, ან რასაც თავდაცვაში ხარჯავს, ტექნოლოგიური – იარაღის წარმოების კუთხით და ასე შემდეგ – ამას ვერ დაეწევა ევროკავშირი ასე მარტივად. ამას დასჭირდება დრო.

იგივე თავდაცვითი ფონდის იდეა, რომელიც ევროკავშირმა გააჟღერა, წლებზეა გათვლილი და არა დღეს და ხვალ.

• რას უნდა ელოდეს ამ დროს უკრაინა? ბრიტანეთის პრემიერის კირ სტარმერის თქმით, ტრამპის მზაობა, მიიღოს მონაწილეობა უკრაინისთვის ნატოს მეხუთე მუხლის მსგავსი უსაფრთხოების გარანტიებში, სრულ თანხმობაშია მსურველთა კოალიციის გეგმებთან. 

ამ კუთხით დეტალები ჯერ უცნობია და ნაადრევი იქნება დასკვნების გამოტანა. მე პირადად დასავლეთის ჯარის განლაგება, ან დასავლეთის ჩართულობა სამხედრო თვალსაზრისით კონფლიქტში, ამ ეტაპზე ცოტა წარმოუდგენლად მიმაჩნია.

მაგალითად, ცეცხლი შეწყდა და სამშვიდობო ძალები განლაგდა უკრაინაში, ვთქვათ, ფრანგული, ბრიტანული სამშვიდობო ძალები, მაგრამ ამ სამშვიდობო ძალებს ამერიკის შეერთებული შტატების საჰაერო თავდაცვის გარეშე ძალიან გაუჭირდება ეფექტური ცეცხლის შეწყვეტის კონტროლი, იმიტომ, რომ ცეცხლის შეწყვეტაში იგულისხმება ისიც, რომ თუ ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება დაირღვა, ამ სამშვიდობო ძალების ფუნქცია უნდა იყოს ამ ცეცხლის შეწყვეტის აღკვეთა. ამის კონტროლი ამერიკის შეერთებული შტატების საჰაერო დახმარების გარეშე იქნება ძალიან რთული.

ჯერ ცოტა ნაადრევია რამე კონკრეტულზე საუბარი. ჩემი აზრით, ამ ეტაპზე რაზეც არის ლაპარაკი, ესაა გარანტიები უკრაინისთვის დაახლოებით ისეთი, როგორიც აქვს, მაგალითად, ტაივანს ამერიკასთან: იმ შემთხვევაში თუ ჩინეთი თავს დაესხმება ტაივანს, ამერიკის შეერთებული შტატები პასუხისმგებლობას იღებს, რომ იარაღს მიაწვდის შეზღუდული რაოდენობით, რაც დასჭირდება ტაივანს თავდაცვისთვის.

• თქვენი დაკვირვებით, ამ შეხვედრების შემდეგ რამდენად გაიზარდა ცეცხლის შეწყვეტაზე შეთანხმების პირობა? 

ჩემი აზრით, უკრაინისთვის ამ ეტაპზე რთულია ცეცხლის შეწყვეტაზე დათანხმება. ფაქტია, რომ აღმოსავლეთ უკრაინის ნაწილს უკრაინელები ეფექტურად ვერ აკონტროლებენ, არის ნაწილი, რომელიც რუსეთმა კონსტიტუციით გამოაცხადა თავის ტერიტორიად და რუსეთი ახლა წინაპირობად ასახელებს, ეს ტერიტორიები, მათ შორის, ყირიმი, ოფიციალურად იქნას აღიარებული რუსეთის ტერიტორიადო. ამაზე უკრაინისთვის დათანხმება არის ძალიან რთული. უკრაინის ნებისმიერი ხელისუფლებისთვის ამაზე დათანხმება ფაქტობრივად პოლიტიკური თვითმკვლელობის განაჩენია.

მეორეს მხრივ, ბუნებრივია, უკრაინას ძალიან სჭირდება ცეცხლის შეწყვეტა, იმისთვის, რომ ამოისუნთქოს, მოძლიერდეს და დაიწყოს ხელახალი, შესაძლო მომავალი კონტრშეტევისთვის მზადება. ამ ეტაპზე უკრაინისთვის გამოსავალი შეიძლება იყოს არსებული კონფლიქტის გაყინვა, თუმცა ამავდროულად ამ მოცემულობის აღიარება, როგორც ოკუპაციის და არა, როგორც რუსეთის ტერიტორიის. დაახლოებით ისე, რაც გვაქვს საქართველოში: ჩვენც არ გვაქვს რუსეთთან სამშვიდობო ხელშეკრულება, მაგრამ გვაქვს ცეცხლის შეწყვეტის ხელშეკრულება, რომელსაც რუსეთი არღვევს.

• რა ძალა შეიძლება ჰქონდეს ამ დროს აშშ-ს და ევროპის ერთიანობის დემონსტრირებას? 

სწრაფი, ეგრეთ წოდებული ბლიც-კრიგი რუსეთს არ გამოსდის. ამიტომ, მას აქვს გრძელვადიანი გათვლა. გრძელვადიან გათვლაში იგულისხმება ის, რომ ტრანსატლანტიკურ ერთობაში შეიტანოს განხეთქილება. პუტინის მოლოდინია, ამერიკის შეერთებულ შტატებს და დასავლელ პარტნიორებს შორის შეიძლება წარმოიშვას უთანხმოება.

ამას დაემატება ისიც, რომ შეიძლება 3-4-5-წლიანი კონფლიქტით უბრალოდ გადაიღალონ დასავლეთის ქვეყნები, განსაკუთრებით ისეთი ქვეყნები, რომლებიც ცოტა შორს არიან რუსეთისგან და ვთქვათ, პირადად, ისტორიულად ეს გამოცდილება არ აქვთ, მაგალითად, ესპანეთი, პორტუგალია და ასე შემდეგ. საუბარია ქვეყნებზე, ვისთვისაც ასეთი აქტუალური არ არის რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტი. პუტინის გათვლით, ხანგრძლივ პერსპექტივაში უკრაინას დაფინანსება შეუმცირდება და იძულებული გახდება, დათმობაზე წავიდეს. ამიტომაც არ ჩქარობს რუსეთი ცეცხლის შეწყვეტას.

მეორეს მხრივ, დასავლეთში ძალიან კარგად ესმით, რა არის პუტინის ტაქტიკა და შეძლებისდაგვარად ცდილობენ, რომ ამას დაუპირისპირონ აი, ეს კოორდინაცია, ერთიანი მოქმედება.

• დასავლეთის გათვლაა, რომ რუსეთის რესურსები იკლებს? ეს ერთიანობა რა გზავნილია პუტინისთვის? 

ბუნებრივია, ეს ომი რესურსების გამოფიტვაზეა, მაგრამ ამავდროულად მხარეები ახალ რეალობასაც ერგებიან. მაგალითად, იყო პერიოდი, როდესაც დრონებში აშკარად უკრაინას ჰქონდა უპირატესობა და მან ამ კუთხით მნიშვნელოვნად დაჩაგრა რუსეთი, მაგრამ როგორც სხვადასხვა ექსპერტი ამბობს, ნელ-ნელა ამ რეალობას მოერგო რუსეთი და რუსეთმაც შეიმუშავა საპასუხო ტაქტიკა.

ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, ადამიანური რესურსი ბევრად უფრო დიდი აქვს რუსეთს, ვიდრე უკრაინას. ყველაზე მეტად უკრაინას ახლა რაც უჭირს, ეს არის ადამიანური რესურსი… დასავლეთის მიზანია, რომ პირველ რიგში, სასწრაფოდ ცეცხლი შეწყდეს, ოღონდ ისეთ პირობებზე, რომელიც არ იქნება უკრაინისთვის დანებების ან მარცხის ტოლფასი.

დასავლეთისთვის იმედისმომცემია ამ ერთიანობის დემონსტრირება. საბოლოო ჯამში პუტინს ერთადერთი, რაც ესმის, არის ძალის ენა. პუტინთან საუბარი დათმობით არ ჭრის. ეს ერთიანობა აჩვენებს მზაობას, რომ უფრო მტკიცედ დაუდგნენ უკრაინას.

• საქართველოზეც მინდა გკითხოთ – რას შეიძლება ველოდეთ ჩვენ სამხრეთ კავკასიის ბოლო ტენდენციის გათვალისწინებით, როცა სომხეთმა და აზერბაიჯანმა ზურგი აქციეს რუსეთს?

საქართველოს შემთხვევაში ცოტა რთულად არის საქმე იმ თვალსაზრისით, რომ უკრაინისთვის ნატოს წევრობის მაგივრად ხდება რაღაც სხვა ალტერნატივის შეთავაზება. რუსეთის იმ პრეტენზიას, რომ უკრაინა ნატოს წევრი არ გახდეს, აშშ, როგორც ჩანს მიიღებს, როგორც მოცემულობას, ეს კი ავტომატურად ნიშნავს იმას, რომ საქართველოსთვის ნატოში წევრობაც კითხვის ნიშნის ქვეშაა.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ უკვე საუბარია მოლდოვა-უკრაინის გაყოფაზე ევროკავშირში გაწევრების კუთხით: უკრაინას ბლოკავს უნგრეთი, ასევე სლოვაკეთი, მოლდოვის მიმართ კი, ეს პრეტენზიები არ აქვს ამ ორ ქვეყანას, ამიტომ არის საუბარი, რომ შეიძლება მოლდოვა ცალკე პაკეტში განიხილონ და დაჩქარდეს მოლდოვის საკითხი. ეს ასევე ძალიან ცუდი ნიშანი იქნება საქართველოსთვის, იმიტომ, რომ საქართველოს საკითხი კიდევ უფრო გადაიწევს სადღაც უკან.

საქართველოსთვის ბუნებრივად მნიშვნელოვანია, რაზე შეთანხმდებიან რუსეთი და უკრაინა. გუშინ მაკრონმა ინტერვიუს დროს ახსენა ჯერ რუსეთის 2008 წლის ომი საქართველოში და მერე უკრაინა. ეს არაა შემთხვევითი და მიუთითებს იმას, რომ „2008 წლის ომის ქეისი“ არსებობს და ეს არსებობს დასავლეთის მეხსიერებაში.

• ელოდებით, რომ შესაძლოა გაიზარდოს რუსეთის ზეწოლა საქართველოზე? 

ჩემი აზრით, რუსეთის ურთიერთობას საქართველოში ნებისმიერ ხელისუფლებასთან აქვს ძალიან დიდი პრობლემა, რადგანაც არსებობს ოკუპირებული ტერიტორიები. რაც უნდა პრორუსული იყოს ხელისუფლება, ვიდრე ოკუპირებული ტერიტორიების საკითხი არ მოგვარდება, მანამდე გაუჭირდება მას საერთაშორისო სამართლით დიპლომატიური ურთიერთობების აღდგენა რუსეთან.

საქართველოს ხელისუფლებას დასავლეთში ურთიერთობები გაფუჭებული აქვთ და იზოლაციაშია, რუსეთთან ამ ურთიერთობებს ვერ აღადგენენ. რაღაც გაურკვევლობაშია საქართველო.

მე უფრო ველოდები, რომ სომხეთზე იქნება ზეწოლა რუსეთის მხრიდან – სომხეთში მაინც აქვს რუსეთს ჯერ კიდევ შენარჩუნებული თავისი გავლენები, გინდაც სამხედრო ბაზის თვალსაზრისით, ინფრასტრუქტურული პროექტები, რომლის უმრავლესობა რუსეთის კონტროლის ქვეშაა, სომხეთის რკინიგზა და ასე შემდეგ. მომავალი წლის ივნისში სომხეთში არჩევნებია. ამიტომაც, რუსეთი უფრო სომხეთზე გააკეთებს აქცენტს, მით უმეტეს, თუ უკრაინაში ცეცხლის შეწყვეტა დროებით მიიღო.

რუსეთი სომხეთში მაქსიმალურად ეცდება ჰიბრიდული ომის ტაქტიკით სათავისოთ შემოატრიალოს ვითარება.

რამდენად წარმატებული იქნება – ეს ბევრ რამეზეა დამოკიდებული. აქ ირანის ფაქტორიცაა, რომელიც ამერიკის შეერთებული შტატების კონტროლს თავის საზღვართან დიდად არ მიესალმება, აქ შემოდის შავი ზღვის როლიც – მოგეხსნებათ, უკრაინა შავის ზღვისპირა სახელმწიფოა. თუ უკრაინის უსაფრთხოებაში შემოვიდა დასავლეთი და შავი ზღვა გახდა დასავლეთის უსაფრთხოების სფეროს ნაწილი, საქართველო, როგორც შავი ზღვის ქვეყანა, მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ამ ყველაფერში – საქართველოს გვერდს ვერ აუვლიან, ის მნიშვნელოვანი ფაქტორია. ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, რა გარიგება შედგება რუსეთს და დასავლეთს შორის.

• მაგრამ შესაძლოა ზანგეზურის დერეფნით აგვიაროან გვერდი, თუ დასავლეთი ჩათვლის, რომ საქართველო უკვე რუსეთის აგენტია? 

აქ რამდენიმე მნიშვნელოვანია ფაქტორია, მათ შორის, სათანადო ინფრასტრუქტურის მოწყობა, რასაც სჭირდება დრო, ასევე, სომხეთმა თურქეთთან უნდა დაალაგოს ურთიერთობები.

საქართველოს კი უკვე რამდენი ხანია აწყობილი აქვს შუა დერეფანი და გასასვლელი შავ ზღვაზე. შესაბამისად, უფრო იოლია უკვე არსებული ინფრასტრუქტურით ისარგებლო.

ასე რომ, საქართველოს ამ რეგიონში როლი ჯერ კიდევ აქვს, თუმცა რამდენად გრძელვადიანია ეს იმ პოლიტიკიდან გამომდინარე, რასაც ამჟამინდელი ხელისუფლება ატარებს, ეს სხვა ამბავია.

„აი, თუნდაც ჩვენი საგამოფენო სივრცე ავიღოთ გორში. ეს სივრცე სწორედ ევროკავშირის დაფინანსებით გავაკეთეთ ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში. იმ ადგილზე 10-15 წელი სრული ანტისანიტარია იყო, ნაგავი ეყარა და საპირფარეშოდ იყო ქცეული.

ევროკავშირის დახმარებით შენობა დავასუფთავეთ, მოვაწესრიგეთ და ახალგაზრდების განვითარების კერად ვაქციეთ.

მაგრამ ინსტალაციის – „ნაომარი ქალაქი ბოდიშს არ იხდის!“ გამოფენის შემდეგ, გორის მერიამ წერილი მოგვწერა და სამ დღეში შენობის დაცლა მოგვთხოვა“- გვიყვება ოთო გვრიტიშვილი, გორელ ფოტოგრაფთა კლუბის წარმომადგენელი.

„ბათუმელები“ ოთოს ვიზალიბერალიზაციის მნიშვნელობაზე და მისი დაკარგვის საფრთხეზე ესაუბრა.

„ვიზალიბერალიზაცია თუ დავკარგეთ, გარდა იმისა, რომ ადამიანები დაკარგავენ ეკონომიკური განვითარების შესაძლებლობას, დავკარგავთ პიროვნული განვითარების შესაძლებლობასაც.

ახლა, ევროპისგან ჩამოშორება, 50 წლით კიდევ უკან დაგვხევს და თაობები დავკარგავთ განვითარების შესაძლებლობას.

ამ საპროტესტო აქციებმა ისიც აჩვენა, რომ ადამიანების რაღაც ნაწილმა თურმე თანაგრძნობის უნარი დაკარგა.

თუ ევროპულ გზას ჩამოვშორდებით, ეს კიდევ ერთხელ გააჩენს კითხვის ნიშნებს ჩვენს იდენტობაზე. გამოდის, არ ვყოფილვართ ისეთები, რაც წიგნებში გვიწერია, არც რუსთაველის გმირები ვყოფილვართ და არც არავინ. უბრალოდ, ცარიელი სადღეგრძელოები ვართ“ – ამბობს ოთო გვრიტიშვილი.

მისი აზრით, ბოლო პროცესებმა ასევე კარგად აჩვენა, თუ ვინ იბრძვის ამ ქვეყანაში რეალურად სახელმწიფოსთვის და ვინ – პირადი ინტერესებისთვის.

„თავიდან ძალიან ბევრი ადამიანი იდგა ქუჩაში, მერე კი ყველამ დავინახეთ, რომ ბევრი ჩაეხსნა ამ პროცესს. ვიღაცას არ უნდა ფინანსური კეთილდღეობაზე უარის თქმა და განერიდა.

ცალკე „ქართული ოცნება“ ეწევა პროპაგანდას, რომ თითქოს მშვიდობას იცავს.

გორის სოფლებშიც კი სჯერა ამის ხალხს. მათ ფიზიკურად განიცადეს ომის საფრთხე და მესმის, მაგრამ მეორე ვარიანტიცაა, გლეხებთან როცა მიდიან, ისევ იმ ძველ ამბებზე ელაპარაკებიან, – „ეგ ვაშლი რომ გაგქონდათ, ხილი რომ გაგქონდათ რუსეთში, ხომ კარგი იყო?!“ – იმ დროს ახსენებენ. ალბათ ამიტომაც იმუშავა იქ პროპაგანდამ, ომის თემამ და რუსულმა ნარატივებმა, სამწუხაროდ.

ამიტომ, ხშირად უნდა შევხვდეთ ამ ადამიანებს და პირისპირ ველაპარაკოთ, რადგან შავი რომ შავია, ხშირად ამის დამტკიცებაც კი გვიწევს, ისე არიან პროპაგანდით გაჟღენთილი.

„მშვიდობა უნდა იყოს“ გასაგებია, მაგრამ რის ფასად და როგორ, ეს არის გასარკვევი.

ამიტომ, დიალოგს არ აქვს ალტერნატივა და დრო არ უნდა დავიშუროთ ხალხთან შესახვედრად. განსაკუთრებით რაიონებში, სოფლებში უნდა ვიაროთ. ქალაქში კიდე სხვა სიტუაციაა, შედარებით“-ამბობს ოთო გვრიტიშვილი.

მისი თქმით, ხალხი უსმენს გავლენიან, ცნობად ადამიანებს, ამიტომ კარგი იქნება, თუ ასეთი ადამიანები ხშირად გავლენ რეგიონებში და დაელაპარაკებიან ხალხს იმაზე, რომ მშვიდობა და კეთილდღეობა მიიღწევა ევროპასთან ყოფნით და არა რუსეთის გავლენის ქვეშ.

„აი, თუნდაც ჩვენი საგამოფენო სივრცე ავიღოთ გორში. ეს სივრცე სწორედ ევროკავშირის დაფინანსებით გავაკეთეთ ქალაქის ცენტრალურ ნაწილში. იმ ადგილზე 10-15 წელია, სრული ანტისანიტარია იყო. ეყარა ნაგავი და საპირფარეშოდ იყო ქცეული.

ევროკავშირის დახმარებით შენობა დავასუფთავეთ, მოვაწესრიგეთ და ახალგაზრდებისთვის განვითარების კერად ვაქციეთ.

600 ათასი ევრო გრანტი მოვიპოვეთ და დავიწყეთ პროექტების კეთება მერიასთან ერთად.

ამ დაფინანსებით ფაქტობრივად შეიცვალა ქალაქის ტურისტული ინფრასტრუქტურა. გორის ციხის გარშემო გაკეთდა ბილიკი, ჩავუტარეთ რეაბილიტაცია რუსთაველის მემორიალს, გაკეთდა ეთნოგრაფიული მუზეუმის სახელოსნოები და კიდევ ბევრი რამ“ – გვეუბნება ოთო გვრიტიშვილი.

მისი თქმით, გორი არ არის ის ქალაქი, რომელსაც მხოლოდ სტალინის სახელით უნდა იცნობდნენ.

„ეს ქალაქი სხვა, ღირსეულ ადამიანებთან და სხვა კულტურასთან უნდა ასოცირდებოდეს. მაგალითად იაკობ გოგებაშვილთან, რომელიც აქედან იყო, მერაბ ბერძენიშვილთან, რომელიც გორშია დაბადებული და გაზრდილი. აქ ცხოვრობდა ვაჟა, აქ სწავლობდა და მოღვაწეობდა კირიონ მეორე და რომელი ერთი ჩამოვთვალო.

ამ ხალხით უნდა პოზიციონირებდეს გორი და არა სტალინით მემკვიდრეობით.

ევროკავშირის გაკეთებულმა საქმემ ეს ქალაქი შემოქმედებით რუკაზე სხვანაირად გამოაჩინა და ეს არის ჩვენი, ახალგაზრდა ფოტოგრაფების და იმ სივრცის დამსახურებაც.

დამოუკიდებელი საგამოფენო დარბაზი გვაქვს, რომლის მსგავსი მეორე შეიძლება არ იყოს ქვეყანაში და ახლა, ამ ყველაფერს გვართმევს მერია. ანუ ის, რისი შესაძლებლობაც მოგვცა ევროპამ, გვართმევს გორის მერია, მხოლოდ იმიტომ, რომ არ მოსწონს ჩვენი აქტიურობა და იმის თქმა, რომ „ნაომარი ქალაქი, ბოდიშს არ იხდის“- ამბობს ოთო.

ინსტალაცია – „ნაომარი ქალაქი ბოდიშს არ იხდის“, ახალგაზრდა აქტივისტებმა გასულ წელს, გორის ხელოვნების სახლში გამოფინეს იმის საპასუხოდ, როცა წინასაარჩევნოდ ბიძინა ივანიშვილმა გორში ყოფნის დროს განაცხადა, რომ ოსებს ბოდიში უნდა მოვუხადოთ.

„იმდენად უარყოფითი ემოცია მოჰყვა ამას ადგილობრივ მოსახლეობაში, რომ მათ პარტიულ მომხრეებშიც კი უკმაყოფილება გამოიწვია. ტაშიც კი არ დაუკრეს ამ შეხვედრაზე მყოფმა ხალხმა და აქა-იქ გაისმა მხოლოდ ხმა.

ჩვენ ამ ინსტალაციით ვუპასუხეთ ბოდიშის მოხდას. რა თქმა უნდა ეს არ მოეწონა „ქართულ ოცნებას“ და მესამე დღეს მერიამ მოგვწერა წერილი, რომ სასწრაფოდ სჭირდებოდათ სივრცე და სამ დღეში უნდა დაგვეცალა ის შენობა, რომელიც ჩვენ გავაკეთეთ და ფუნქციურად დავტვირთეთ“-ამბობს ოთო გვრიტიშვილი.

ახლა საქმე სასამართლოშია და გორის ფოტოგრაფთა კლუბი დავას განაგრძობს იმ შენობის შესანარჩუნებლად, რომელიც გორის მერიას წლებია სანაგვედ ჰქონდა ქცეული.

ოთო მიიჩნევს, რომ შენობის წართმევის კიდევ ერთი მოტივი ახალგაზრდა ფოტოგრაფების და აქტივისტების წინააღმდეგობა იყო რუსული კანონის გამოც.

„ჩვენ ვიყავით იმ სარჩელის ხელმომწერებიც, რომელიც სტრასბურგში გაიგზავნა და ბუნებრივია მონიშნული ვიყავით („ოცნების“ მიერ) და ველოდით კიდეც, რომ ეს მოხდებოდა.

გველაპარაკებიან რაღაც გეების ქორწინებაზე და ათას სისულელეზე. თავიდან მართლა ყველას გვეცინებოდა ამ ყველაფერზე, მაგრამ რეალურად, პრობლემაა ის, რომ სიტყვას დააკარგინეს საერთოდ ფასი, ღირსებას დააკარგინეს ფასი, მშვიდობას დააკარგინეს ფასი და ყველაზე დიდი პრობლემაა ის, რომ მეგობრები და ნაცნობები, ოჯახის წევრებიც კი გადაკიდეს ერთმანეთს, მხოლოდ და მხოლოდ იმის გამო, რომ დარჩნენ ხელისუფლებაში და უფრო მეტი ფული იშოვონ.

იმდენად გადავგვარდით, რომ მზია ამაღლობელის ამბავზეც კი მათი მომხრეები გაიძახოდნენ – „დასაჭერია, აბა რა“. ქალს კაცმა ხელის დარტყმაზე როგორ უნდა უჩივლო? აი, ასეთი რაღაცის ნორმალიზებას ეწევიან.

საკუთარი ოჯახის წევრები რომ დააბეზღა ერთმა კომუნისტმა, ასეთი ხალხი მივიღეთ ხელისუფლებაში. მეტი გადაგვარება რა გინდა. ევროპის დაკარგვაზეც აღარ არის უკვე საქმე, ადამიანური ღირსების დაკარგვაზეა საუბარი“ – ამბობს ოთო.

მისი თქმით, ბრძოლა, რომელსაც დღეს ვხედავთ ქუჩებში, არ უნდა გაჩერდეს.

„ქუჩა იქნება, შენობა თუ სხვა სივრცე, ყველგან, ყველგან უნდა გაგრძელდეს ბრძოლა.

ხალხში უნდა გავიდეთ, პირდაპირი მნიშვნელობით და ველაპარაკოთ სხვა ადამიანებს ამ ბრძოლის მნიშვნელობაზე.

თუმცა დღეს, ისეთ სამყაროში ვართ, რომ მარტო არაფერი გამოდის და გარედანაც გჭირდება მხარდაჭერა. ამიტომ გვჭირდება სწორი საგარეო პოლიტიკა. უნდა ვაჩვენოთ ყველას, როგორ ძალადობს სისტემა ხალხზე, ახალისებს მოძალადეებს და ღირსებით ორდენებით აჯილდოებს.

ამიტომ ძალიან სწორი იყო პოლიციელების და მოსამართლეების დასანქცირება რაღაც დონეზე, მაგრამ თუ ეს პროტესტი გაჩერდა, თუნდაც ერთი დღით, ჩათვალეთ, რომ მთელი ეს 265-დღიანი ბრძოლა წყალში ჩაიყრება და ძალიან ცუდ შედეგებს მივიღებთ.

ავტორიტარიზმი გვაქვს უკვე ქვეყანაში და თუ ეს პროტესტი გადატეხეს, მერე შეიძლება კიდევ 20 წელი დარჩნენ ხელისუფლებაში“ – ამბობს ოთო გვრიტიშვილი.

მისი თქმით, ის, რაც დღეს ხდება ჩვენს ქვეყანაში, უკვე ისტორიაა და მას რუსეთის მეხოტბეები, სხვანაირად ვერ გადაწერენ.

„ჩვენ არ ვცხოვრობთ იმ დროში, როცა ერთი ან ორი მემატიანე აღწერდა ისტორიას. საბედნიეროდ, ციფრული მეხსიერების ეპოქაში ვართ და სულ რომ გადაწერონ სასკოლო სახელმძღვანელოები და წიგნები, ფაქტებს ვერაფერს უზამენ.

საბჭოთა კავშირმაც კი ვერ წაშალა სრულად ის წინააღმდეგობა, რასაც საქართველოს გასაბჭოების პერიოდში დააწყდა და ვერც დღევანდელ წინააღმდეგობას წაშლიან. ყველას ნამოქმედარი და ნათქვამი იწერება ციფრულ ისტორიაში“-ამბობს ოთო გვრიტიშვილი.

ამავე თემაზე:

პოლონეთი გეგმავს მიიღოს საკანონმდებლო ცვლილება, რომლის მიხედვითაც საქართველოს მოქალაქეები დაკარგავენ პოლონეთში გამარტივებული წესით დასაქმების უფლებას.

პოლონეთში დღეს მოქმედი კანონმდებლობით საქართველო იმ 5 ქვეყანას შორისაა, რომლის მოქალაქეები მარტივად, ნაკლები ბიუროკრატიით საქმდებიან პოლონეთში.

პოლონურ მედიაში გამოქვეყნებული სტატისტიკის მიხედვით, 2024 წელს 76 671 სამუშაო ნებართვა გაიცა საქართველოს 47 086 საქართველოს მოქალაქეზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ შესაძლოა ერთმა და იგივე პირმა წლის განმავლობაში სამსახური გამოიცვალა და განმეორებით მიიღო მუშაობის ნებართვა. 

შესაბამისმა უწყებებმა ჯამურად 6 560 დამსაქმებელი/ორგანიზაცია აღრიცხეს, რომლებმაც 2024 წლის განმავლობაში საქართველოს 47 086 მოქალაქე დაასაქმეს.  

„დასაქმების პროცესის გართულება გამოიწვევს საქართველოს მოქალაქეებისთვის სამუშაოს მოძიების მნიშვნელოვნად გართულებას. პოლონელი დამსაქმებლისთვის აღარ ვიქნებით საინტერესო.

იზრდება იმის შანსი, რომ საქართველოს მოქალაქეები დადგებიან არალეგალური დასაქმების რისკის ქვეშ.

გართულებული პროცედურა უფრო დიდ რესურს და დროს მოითხოვს როგორც დამსაქმებლისგან ასევე კანდიდატისგან,“ – ამბობს „ბათუმელებთან“ ვაჟა გაფრინდაშვილი, პოლონეთში მცხოვრები ქართველი ემიგრანტი. ის აქტიურად ეხმარება საქართველოდან ჩასულ ემიგრანტებს სხვადასხვა ბიუროკრატიული პროცედურის გავლაში.

პოლონეთში დასაქმება 2015 წელს გაადვილდა. მაშინ პოლონეთის შრომისა და სოციალური პოლიტიკის მინისტრის განკარგულებით, სომხეთის, ბელარუსის, საქართველოს, მოლდოვის და უკრაინის მოქალაქეებისთვის გამარტივდა დასაქმების წესები.

ახლა კი ამ შესაძლებლობას საფრთხე ემუქრება.

როგორც პოლონური მედია წერს, საქართველოს ამოღება იმ ქვეყნების სიიდან, რომლის მოქალაქეებსაც მარტივად შეეძლოთ პოლონეთში დასაქმება, უკავშირდება საერთო დისკუსიას, რომელიც მიმდინარეობს ევროკავშირში, საქართველოსთვის უვიზო რეჟიმის შეზღუდვასთან დაკავშირებით.

• რა უპირატესობა აქვს ამჟამად საქართველოს მოქალაქეებს და რას დაკარგავენ

იმისათვის რომ უცხოელი, არაევროკავშირის წევრი ქვეყნის მოქალაქე (შვეიცარიისა და ნორვეგიის მოქალაქეების გამოკლებით) პოლონეთში დასაქმდეს, მას ესაჭიროება სამუშაო ნებართვა (Zezwolenie na Pracę Typu A).

დასაქმების გამარტივებული წესის წყალობით, დამსაქმებელი საშუალოდ 2 კვირის ვადაში აკეთებდა სეზონური სამუშაოს ნებართვას (oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi) პოლონეთში, რომელიც 12-24 თვის განმავლობაში იყო აქტიური.

ამ წესის წყალობით საქართველოს მოქალაქეები პოლონეთში ლეგალურად ცხოვრობენ და მუშაობენ, მათ არ უწევთ წლობით ოჯახების მიტოვება და საჭიროების შემთხვევაში საქართველოშიც მარტივად ბრუნდებიან.

• რას ითვალისწინებს ახალი კანონპროექტი და რა ვადაში შეიძლება მიიღონ

ახალი კანონპროექტი, რომლითაც 2015 წლის განკარგულებაში ცვლილებები უნდა შევიდეს, პოლონეთის ოჯახის, შრომის და სოციალური პოლიტიკის სამინისტროს შემუშავებული ბრძანებაა. ეს კი ნიშნავს იმას, რომ ბევრად უფრო ადვილად მიიღებენ ამ ბრძანებას და შესაბამისად, რეგულაციები შეიცვლება.

„ეს ბრძანება თუ შევა ძალაში საქართველოს მოქალაქეები ამოიშლებიან იმ ქვეყნების სიიდან, რომლებსაც ეკუთვნით გამარტივებული პროცედურები. მომავალში, პოლონეთში მუშაობის დასაწყებად, საქართველოს მოქალაქეებს მოუწევთ სრული პროცედურის გავლა, ეს პროცედურები გრძელვადიანია, ძვირი და მოითხოვს უფრო მეტ ბიუროკრატიას.

ჩვენ ჩავითვლებით როგორც მესამე ქვეყნების მოქალაქეები (მაგ.: ინდოეთი, ნეპალი), რომელთათვისაც მოქმედებს მხოლოდ სრული და გრძელი პროცედურები.

ამასთან, ჯერჯერობით არ არის ინფორმაცია, აქამდე გაცემულ სეზონური სამუშაოს ნებართვებს რა ბედი ეწევა.

აქამდე გაცემული მუშაობის უფლებები თუ გაუქმდება, შეიძლება დადგეს ხალხი ლეგალური სტატუსის დაკარგვის საშიშროების წინაშე, რამაც ასევე, შესაძლოა, გამოიწვიოს სახელმწიფო ჯანმრთელობის დაზღვევის დაკარგვა, ბინის დაქირავება გახდეს პრობლემური, ასევე პრობლემა გახდება რეგისტრაცია ადგილობრივ სამოქალაქო რეესტრში, შეუძლებელი იქნება საბანკო მომსახურებით სარგებლობა,“ – ამბობს ვაჟა გაფრინდაშვილი.

ახალი ცვლილებებით, გამარტივებული წესით სეზონურ სამუშაო ნებართვას მიიღებენ სომხეთის, ბელარუსის, მოლდოვისა და უკრაინის მოქალაქეები. ამ სიიდან ამოიღებენ საქართველოს.

ეს ნიშნავს, რომ საქართველოს მოქალაქეებს აღარ შეეძლებათ პოლონეთში ლეგალურად მუშაობა მხოლოდ განცხადების საფუძველზე და ასევე აღარ ისარგებლებენ სეზონურ სამუშაოზე უპირატესი წესებით.

პოლონური მედია ავრცელებს შრომისა და სოციალური პოლიტიკის სამინისტროს კომენტარს. სამინისტრო ასე ხსნის ცვლილებების მოტივს:

„საქართველოში პოლიტიკური ვითარების განვითარებისა და ორმხრივი ურთიერთობების მდგომარეობის გათვალისწინებით, ასევე ევროკავშირის დონეზე უვიზო რეჟიმის შეზღუდვაზე მიმდინარე განხილვების ფონზე, მიზანშეწონილად ჩაითვალა საქართველოს მოქალაქეებისთვის უპირატესი წესების გაუქმება, რომლებიც ეხებოდა დასაქმების უფლებას პოლონეთის ტერიტორიაზე“.

ამასთანავე, სამინისტრო განმარტავს, რომ დაგეგმილი ცვლილება შეამცირებს იმ უცხოელთა რაოდენობას, ვინც მუშაობს პოლონეთში, ისევე როგორც იმ დამსაქმებელთა რაოდენობას, ვინც მათ ასაქმებდა.

სარფის საბაჟოზე, თურქეთის მხარეს არსებული ტექნიკური გაუმართაობის გამო მგზავრები უკმაყოფილებას გამოთქვამენ.

თურქული მედიის თანახმად, სარფის საბაჟო გამშვებ პუნქტზე ტექნიკური შეფერხების მიზეზი თურქეთის მხარეს დაზიანებული სამგზავრო ესკალატორებია.

სარფის სასაზღვრო გამშვებ პუნქტზე მომუშავე თურქი ოფიციალური პირები თურქულ მედიასთან ესკალატორების მწყობრიდან გამოსვლის მიზეზად მძიმე ტვირთს ასახელებენ, რომელსაც საზღვარზე თვითდასაქმებულები აწყობენ.

„როგორც ირკვევა, მგზავრები და მოვაჭრეები ხშირად ათავსებენ მოძრავ ბილიკებსა და კიბეებზე იმაზე მძიმე ტვირთს, ვიდრე დასაშვებია, რაც ტექნიკური გაუმართაობის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია.

გარდა ამისა, დაფიქსირდა შემთხვევები, როცა ესკალატორები შეგნებულად დააზიანეს. ოფიციალურ პირების ცნობით, ზოგიერთ პირს შეგნებულად გამოჰყავს მწყობრიდან ეს სისტემები, რათა შემდეგ მგზავრებს მძიმე ბარგის ტარებაში ფული გამოართვან, რაც მათთვის შემოსავლის წყაროა,“ – წერს თურქული მედია.

სარფის საბაჟოს სერვისებით წლის განმავლობაში მილიონობით მოქალაქე სარგებლობს.

სარფის საბაჟოდან პერიოდულად არაერთი ვიდეო ვრცელდება, რომელიც საბაჟოზე არსებულ გრძელ რიგებს ასახავს.

„ოცნების“ პრემიერმა, ირაკლი კობახიძემ დღეს, 19 აგვისტოს, „ტვ პირველთან“ თქვა, რომ აჭარის მთავრობის ყოფილ თავმჯდომარესთან, თორნიკე რიჟვაძესთან არ უსაუბრია, რადგან რიჟვაძეს „ტელეფონი არ აქვს“.

„მე არ მქონია პირდაპირი კომუნიკაცია, გამომდინარე იქიდან, რომ ამის ტექნიკური საშუალება არ იყო, ტელეფონი მას არ აქვს.

თუმცა ჩვენ მუდმივად ვკითხულობთ მისი ჯანმრთელობის ამბავს და გვიხარია, რომ ყველაფერი მიდის ძალიან კარგი მიმართულებით.

რაც შეეხება გამოძიებას –  ყველაფრის გასაჯაროება შეიძლება, მათ შორის იმ კადრების, რომელიც არსებობს, შეგიძლიათ დაინტერესდეთ პროკურატურასთან და ამ კადრების გასაჯაროებას ვერაფერი დაუდგება წინ, ეს არის ისეთი კადრები, რომელიც უშუალოდ ამ შემთხვევას, უშუალოდ არ ასახავს, თუმცა შეიძლება საინტერესო იყოს თქვენთვის, საზოგადოებისთვის.

დაინტერესდით პროკურატურასთან და გაგიზიარებენ“ – თქვა კობახიძემ.

• რა ხდება?

7 ივლისს შს სამინისტრომ გაავრცელა განცხადება აჭარის მთავრობის ყოფილი თავმჯდომარის თორნიკე რიჟვაძის თვითმკვლელობის მცდელობაზე.

თორნიკე რიჟვაძე ცეცხლსასროლი იარაღიდან მიყენებული ჭრილობით შეიყვანეს კლინიკაში. შსს-ს მიერ გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, მას ფილტვი ჰქონდა დაზიანებული.

მომხდარიდან მალევე პროსახელისუფლებო მედიებმა გაავრცელეს წერილი, რომელიც თითქოს თორნიკე რიჟვაძემ თვითმკვლელობის მცდელობამდე დაწერა და რომელშიც რიჟვაძე ბიძინა ივანიშვილსა და კობახიძეს ოჯახის დაცვას სთხოვდა. გავრცელდა ინფორმაცია იმის შესახებაც, რომ თორნიკე რიჟვაძემ თვითმკვლელობა საგარეჯოში, ბათუმის საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტოს ყოფილი უფროსის, ალექსი ახვლედიანი სახლში სცადა.

სამართალდამცველებმა ახვლედიანი იმავე დღეს დააკავეს.

შინაგან საქმეთა სამინისტრო ალექსი ახვლედიანს ცეცხლსასროლი იარაღის დაუდევრად შენახვისთვის, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 238-ე მუხლით ედავება. 8 ივლისს გამართული სასამართლო სხდომიდან ალექსი ახვლედიანი 30 000 ლარი გირაოთი გაათავისუფლეს.

თორნიკე რიჟვაძეს პირველი სასწრაფო ოპერაცია საგარეჯოს კლინიკაში გაუკეთეს, შემდეგ კი ის თბილისში, პირველ საუნივერსიტეტო კლინიკაში გადაიყვანეს. პირველი საუნივერსიტეტო კლინიკიდან თორნიკე რიჟვაძე, როგორც კლინიკის ხელმძღვანელმა განმარტა, ოჯახის მოთხოვნით სამკურნალოდ თურქეთში გადაიყვანეს.

თორნიკე რიჟვაძემ აჭარის არალეგიტიმური მთავრობის თავმჯდომარის თანამდებობა 2025 წლის აპრილში დატოვა. მან თანამდებობის დატოვების შესახებ ფეისბუქგვერდზე დაწერა.

თანამდებობის დატოვებიდან მალევე გავრცელდა დაუდასტურებელი ინფორმაცია, რომ თორნიკე რიჟვაძეს „ფულს სთხოვდნენ“ და არაოფიციალურად დაკავებული ჰყავდათ მამამისიც, დავით რიჟვაძეც.

9 ივლისს არალეგიტიმური მთავრობის პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე თორნიკე რიჟვაძის სანახავად პირველ საუნივერსიტეტო კლინიკაში მივიდა,  იქ მან არაერთხელ გაიმეორა, რომ გამოძიების დეტალებზე ვერ ისაუბრებდა, მაგრამ თვითმკვლელობის მცდელობაში ირიბად დაადანაშაულა მედია.

10 ივლისს კობახიძემ ასევე განაცხადა, რომ აჭარის მთავრობის ყოფილი თავმჯდომარის, თორნიკე რიჟვაძის მიმართ „მას და მის მეგობრებს“ „არავითარი პრეტენზია არ აქვთ“.

საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის [საქსტატის] წინასწარი მონაცემებით, 2025 წლის იანვარ-ივლისში საქართველოდან ყველაზე მეტი საქონელი რუსეთში გავიდა – 385,6 მილიონი აშშ დოლარის ღირებულების.

ამ კუთხით მეორე ადგილზეა თურქეთი – 175,2 მილიონი აშშ დოლარი, ხოლო მესამეზე – ჩინეთი – 168,8 მილიონი აშშ დოლარი.

„2025 წლის იანვარ-ივლისში ათი უმსხვილესი ქვეყნის წილმა საქართველოს მთლიან ადგილობრივ ექსპორტში [ექსპორტი რეექსპორტის გარეშე], 70,8 პროცენტი შეადგინა.

2025 წლის იანვარ-ივლისში ადგილობრივი ექსპორტის ათეულში პირველ ადგილზე ძვირფასი ლითონების მადნები და კონცენტრატები არის წარმოდგენილი 202.9 მლნ. აშშ დოლარით, აღნიშნული სასაქონლო ჯგუფის წილი მთლიანი ადგილობრივი ექსპორტის 11.6 პროცენტს შეადგენს.

მეორე ადგილზეა ყურძნის ნატურალური ღვინოები, 144.8 მლნ. აშშ დოლარით [მთლიანი ადგილობრივი ექსპორტის 8.3 პროცენტი],

ხოლო მესამე ადგილს იკავებს სპირტიანი სასმელები 122.3 მლნ. აშშ დოლარით [მთლიანი ადგილობრივი ექსპორტის 7.0 პროცენტი]“ – წერს საქსტატი.

საქსტატის მონაცემებით, 2025 წლის იანვარ-ივლისში საქართველოდან განხორციელებული საქონლის ექსპორტის მთლიანმა მოცულობამ [არადეკლარირებული ექსპორტის გარეშე] 3,84 მილიარდი აშშ დოლარი შეადგინა, რაც 9 პროცენტით მეტია გასული წლის შესაბამისი პერიოდის მაჩვენებელზე.

ამასთან, „ადგილობრივი ექსპორტი [ექსპორტი რეექსპორტის გარეშე], მთლიანი ექსპორტის 45.3 პროცენტს შეადგენს. აღნიშნული მაჩვენებელი წინა წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით 2.7 პროცენტით გაიზარდა და 1,74 მილიარდი აშშ დოლარს გაუტოლდა“ – წერს საქსტატი.

საქსტატის მონაცემებით:

2025 წლის იანვარ-ივლისში ათი უმსხვილესი საექსპორტო პარტნიორი ქვეყნის წილმა საქართველოს მთლიან ექსპორტში [ადგილობრივი ექსპორტის ჩათვლით] 79.9 პროცენტი შეადგინა. უმსხვილესი საექსპორტო სამეული კი შემდეგნაირად ჩამოყალიბდა: ყირგიზეთი [815.5 მლნ. აშშ დოლარი], ყაზახეთი [494.8 მლნ. აშშ დოლარი] და რუსეთი [412.0 მლნ. აშშ დოლარი].

2025 წლის იანვარ-ივლისში სასაქონლო ჯგუფებიდან საექსპორტო ათეულში პირველი ადგილი მსუბუქმა ავტომობილებმა დაიკავა 1 478.9 მლნ. აშშ დოლარით, რაც მთელი ექსპორტის 38.5 პროცენტს შეადგენს. მეორე ადგილს იკავებს ძვირფასი ლითონების მადნები და კონცენტრატები 202.9 მლნ. აშშ დოლარით (მთლიანი ექსპორტის 5.3 პროცენტი), ხოლო სპირტიანი სასმელები მესამე ადგილზეა 148.1 მლნ. აშშ დოლარით (3.9 პროცენტი).

რაც შეეხება იმპორტს – 2025 წლის იანვარ-ივლისში საქართველოში ყველაზე მეტი საქონელი შემოტანილია თურქეთიდან [1 556.2 მლნ. აშშ დოლარი], აშშ-დან [1 553.1 მლნ. აშშ დოლარი] და რუსეთიდან [1 087.5 მლნ. აშშ დოლარი].

უმსხვილესი საიმპორტო სასაქონლო ჯგუფი 2025 წლის იანვარ-ივლისში წარმოდგენილი იყო მსუბუქი ავტომობილების სახით, რომლის იმპორტმა 2 058.3 მლნ. აშშ დოლარი და მთელი იმპორტის 20 პროცენტი შეადგინა. მეორე ადგილს იკავებს ნავთობი და ნავთობპროდუქტები 727.6 მლნ. აშშ დოლარით [იმპორტის 7.1 პროცენტი], ხოლო მესამე ადგილზეა სურათები, ნახატები და პასტელები [ხელით შესრულებული] 481.3 მლნ. აშშ დოლარით [იმპორტის 4.7 პროცენტი].

———-

მთავარი ფოტო: გამშვები პუნქტი „ყაზბეგი“ / „ბათუმელების“ არქივიდან

აჭარაში ინვესტორები ქონების შეძენით აღარ ინტერესდებიან – აჭარის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრომ არაფინანსური აქტივების ნაწილში გეგმა ისევ ვერ შეასრულა.

ორი კვარტლის ანგარიშის მიხედვით, ამჯერად შესრულების წილი გაცილებით დაბალია, ვიდრე იყო წინა წლებში. 2025 წლის 2 კვარტლის გეგმა 68 მილიონი ლარი იყო ფაქტობრივი შესრულება 4 მილიონი ლარია.

არაფინანსური აქტივებიდან მიღებული შემოსავალი იგივეა, რაც სახელმწიფო ქონების გაყიდვით მიღებული შემოსავალი.

სამინისტროს განმარტებით, ქონების გასხვისების მიზნით აუქციონები გამოაცხადეს, თუმცა უშედეგოდ. ინტერესი არავის დაუფიქსირებია განმეორებით აუქციონებზეც.

ამას ემატება ისიც, რომ ინვესტორების ნაწილი, რომლებმაც სახელმწიფოსთან ვალდებულებები გასულ წლებში აიღეს, ამ ვალდებულებებს ვერ ასრულებენ. ზოგს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების ვადა არაერთხელ გადაუვადეს.

წინა წლების გამოცდილებით ასეთი შედეგი მოსალოდნელიც იყო. აჭარის მთავრობამ არაფინანსური აქტივების ნაწილში გაწერილი გეგმა ვერც 2024 წელს შეასრულა, ვერც 2023 და 2022 წელს, თუმცა, მიუხედავად ასეთი შედეგებისა, საპროგნოზო მაჩვენებელში ციფრები მაინც გაზარდა.

ეს იმას ნიშნავს, რომ აქ საქმე გვაქვს არამხოლოდ შესრულების, არამედ დაგეგმვის პრობლემასთანაც. როგორც ჩანს, მთავრობას მაღალი პროგნოზები ბიუჯეტის ხელოვნურად გაზრდისთვის და ციფრებით მანიპულირებისთვის სჭირდება. გაზრდილ ბიუჯეტზე მთავრობა გასულ წელსაც აპელირებდა.

აჭარის მთავრობა მკაცრი რეკომენდაციის მიუხედავად, ბიუჯეტში ციფრებს ხელოვნურად რომ ზრდის, ამაზე სახელმწიფო აუდიტიც წერდა.

აუდიტი გასული წლის ბოლოს, ბიუჯეტის დაგეგმვის დროსაც წერდა, რომ აჭარის მთავრობა გარკვეულ შემთხვევებში პროგრამებსა და ქვეპროგრამებს ჭარბი ფულადი რესურსით გეგმავს. ეს წლის განმავლობაში ბიუჯეტში ნაშთის დაგროვებას უწყობს ხელს და ამის ერთ-ერთი მიზეზი ათვისების დაბალი მაჩვენებელიც არის.

ამის გათვალისწინებით აუდიტი მკაფიო რეკომენდაციას აძლევდა აჭარის მთავრობას, ყურადღება მიექცია ფინანსური რესურსის დროული ათვისებისთვის, რომ საბიუჯეტო თანხების დიდი ნაწილი წლის ბოლო თვეში არ დახარჯულიყო და არ გაზრდილიყო ნაშთი გადასახდელების გეგმის შეუსრულებლობის გამო.

აუდიტის განმარტებით, მნიშვნელოვანია, მხარჯავმა დაწესებულებებმა ბიუჯეტის დაგეგმვის ეტაპზე გაითვალისწინონ პროექტების განხორციელების მიმდინარეობის როგორც წინა გამოცდილება, ასევე დასაგეგმი წლისათვის მოსალოდნელი აქტივობების მასშტაბი და ამაზე დაყრდნობით განსაზღვრონ მომდევნო წლისთვის საჭირო ფინანსური რესურსის მოცულობა, იმისათვის, რომ ოპტიმალურად გადანაწილდეს თანხები და 2025 წლის ბოლოს მოცულობითი საბიუჯეტო რესურსი აუთვისებელი არ დარჩეს.

„მიუხედავად ამისა, აჭარის მთავრობა, განსაკუთრებით არაფინანსური აქტივებიდან მისაღებ შემოსულობებს, ბოლო წლების ტენდენციების საფუძველზე არ განსაზღვრავს. შესაბამისად, ამ მიმართულებით ჩამორჩენა ფიქსირდებოდა 2022 და 2023 წლებში. იგივე ვითარებაა 2024 წლის ბოლოსაც“ – წერს აუდიტი. 

„არ ჩანს არანაირი პერსპექტივა, რომ „ქართული ოცნების“ და მასთან დაკავშირებული ინტერესთა ჯგუფების მხრიდან, ვიზალიბერალიზაციის დაკარგვის საფრთხე იქნება არიდებული“, – ამბობს „ბათუმელებთან“ ვიქტორ ყიფიანი, ანალიტიკური ორგანიზაცია „ჯეოქეისის“ თავმჯდომარე.

როგორ აშორებს „ქართული ოცნება“ საქართველოს ევროკავშირს, დასავლეთს და რა უნდა გააკეთონ საქართველოს მოქალაქეებმა ამ დაშორების პრევენციისათვის – ეს არის საკითხები, რომელზეც „ბათუმელები“ ვიქტორ ყიფიანს ესაუბრა.

• ბატონო ვიქტორ, როგორ გვაშორებს „ქართული ოცნების“ დღევანდელი ხელისუფლება ევროპას და პირადად თქვენ რა ნიშნებს ხედავთ?

ეს დაშორება ორი მთავარი მიმართულებით იკვეთება. პირველი – ევროკავშირის მხრიდან, გარკვეული რეკომენდაციები, გნებავთ მოთხოვნებიც, რომელთა დაკმაყოფილებაც, უკეთ რომ ვთქვათ, ევროკავშირში გაწევრიანებას უკავშირდება, ჯიუტად, თანმიმდევრულად და ღიად არ სრულდება „ქართული ოცნების“ მხრიდან.

მაგრამ მთავარი მიზეზი, ჩემთვის გარდა დასახელებულისა, არის ქართული სახელმწიფოს დისფუნქცია, მისი ამოგდება რეგიონული თუ არამარტო რეგიონული პროცესებიდან, საქართველოს როლის დაკნინება და შესაბამისად ჩვენი საერთაშორისო პოზიციებზე ჩვენი ხმის დადუმება. ამას ემატება ასევე ქვეყნის შიგნით უსაფრთხოების განცდის მოშლა, ეკონომიკური წინსვლის, ინკლუზიური ეკონომიკური განვითარების არარსებობა.

მე ხაზს ვუსვამ – ინკლუზიურს, ვინაიდან ციფრობრივად ჩვენ კი გვაფარებენ ხოლმე სხვადასხვა ვარდისფერ სტატისტიკას, მაგრამ ერთი არის სტატისტიკა და მეორეა სტატისტიკის მიღმა რეალური სურათი და განცდა იმისა, რომ საშუალოსტატისტიკურ მოქალაქეს, თუ ნებისმიერ სხვას, დღეს კანონი ძალიან შერჩევითად იცავს.

განცდა იმისა, რომ არ ხარ უზრუნველყოფილი არც ფიზიკური, არც ეკონომიკური და არც სოციალური უსაფრთხოებით, პირდაპირ და უშუალოდ ურტყამს სახელმწიფოებრიობის განცდას და სახელმწიფოებრიობის საფუძვლებს.

რომ შევაჯამო, ორი მიმართულებით ჩანს, რომ ვშორდებით ევროპას:

ერთი არის საგარეო მიმართულებით ჩვენი ანგარიშვალდებულება, ამ სიტყვის სწორი გაგებით, ჩვენს ევროპელ პარტნიორებთან, რომლებიც არაფერს არ მოითხოვენ ჩვენგან გარდა ერთისა, რომ ჩვენი ქვეყანა იყოს ბევრად უფრო წელში გამართული, ვიდრე ის დღეს არის.

მეორე მიმართულება არის ანგარიშვალდებულება საკუთარი მოქალაქეების წინაშე, საკუთარი მოსახლეობის წინაშე, რაც პირველზე ნაკლებმნიშვნელოვანი არ არის და შეიძლება ითქვას, უფრო მეტიც არის.

აი, ასე შეიძლება ალბათ შეჯამდეს ჩვენი დაშორება ევროპისგან, იმიტომ, რომ ევროპა არ არის მხოლოდ გეოგრაფია, ევროპა არ არის მხოლოდ ევროპული სამართალი, ევროპა არ არის მხოლოდ პოლიტიკური ინსტიტუტები, ევროპა პირველ რიგში ჩემი გაგებით, ეს არის დამოკიდებულება ადამიანის მიმართ და აი ამ დამოკიდებულებაში სწორედ ჩვენ ვხედავთ ყველაზე მთავარ დაშორებას ევროპისგან.

• დღეს ვიზალიბერალიზაციის დაკარგვის საკითხი დგას კითხვის ნიშნის ქვეშ. თქვენთვის პირადად, რამდენად რეალურია ეს საფრთხე? რას არ აკეთებს „ქართული ოცნება“, რომ ჩვენმა ქვეყანამ არ დაკარგოს ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მონაპოვარი?

ეს საფრთხე არათუ რეალურია, არამედ პრაქტიკულად, ფაქტობრივად უკვე შემდგარი მოვლენაა, რომელსაც, ჩვენდა სამწუხაროდ, მხოლოდ იურიდიული გაფორმება სჭირდება.

ამის თქმის საშუალებას მაძლევს ის, რომ არანაირი ნიშანწყალი ამ წუთისათვის, რომელიც გვეტყვის ან მიანიშნებს, რომ მმართველი პარტია აპირებს რამენაირად სიტუაციის იმგვარად შეცვლას, რომ კურსი გაიხსნას ევროპისაკენ, არ არის.

უფრო მეტიც, არათუ არ არის, არამედ დაწყებული რიტორიკით, გაგრძელებული კანონმდებლობით, დასრულებული, გნებავთ, ინსტიტუციური სიმრუდით, „ქართულ ოცნებას“ და მასთან დაკავშირებულ ინტერესთა ჯგუფებს საკმაოდ თანმიმდევრულად, ჯიუტად, მათი გაგებით, შეურყევად მივყავართ სწორედ ამ ფაქტობრივი მოვლენის იურიდიულ გაფორმებამდე.

არ მაქვს მოლოდინი, რომ ხვალ, ზეგ მოხდება რაიმე სასწაული და ეს კურსი შეიცვლება, მიდგომა გაჯანსაღდება, ევროპული პერსპექტივა სულ მცირე ახლო მონაკვეთში გაიხსნება ამათ ხელში.

ამიტომ, ჩემი აზრით, ჩვენ რეალისტურად უნდა ვესაუბროთ ჩვენს მკითხველს და ვუთხრათ, რომ ფაქტობრივად ეს გადაწყვეტილია [ვიზალიბერალიზაციის გაუქმება].

ერთადერთი რაც რჩება ამ გზაზე, არის ევროკავშირის მხრიდან ფორმალური, სამართლებრივი გაფორმება ამ გადაწყვეტილების.

დავასრულებ კიდევ ერთხელ იმით, რომ არანაირი პერსპექტივა, მოციმციმე ან გნებავთ არამოციმციმე, „ქართული ოცნების“ და მასთან დაკავშირებული ინტერესთა ჯგუფების მხრიდან, რომ ეს საფრთხე იქნება არიდებული არ ჩანს. ყოველ შემთხვევაში მე ამის ობიექტურ ნიშნებს ვერ ვხედავ და სამწუხაროდ, მგონია, რომ არ ვარ უმცირესობაში.

• გამოდის, რომ „ქართული ოცნება“ მიზანმიმართულად მიდის იქითკენ, რომ გაგვიუქმდეს უვიზო მიმოსვლა?

ბოლო პერიოდი საერთოდ იმ აზრზე ვარ, რომ ეს არ არის მხოლოდ ცალკე ვიზალიბერალიზაციის, უვიზო რეჟიმის ან სხვა, კონკრეტული საკითხები.

ეს არის ერთიანი პოლიტიკური კურსის შემადგენელი ელემენტები და ეს ერთიანი პოლიტიკური კურსი, „ოცნების“ მხრიდან, მიმართულია იქითკენ, რომ ჩატყდეს წლების განმავლობაში ნაშენები ხიდი ჩვენსა და ევროპას შორის, ჩვენსა და ევროატლანტიკურ ერთობას შორის. აქაც, როდესაც ჩვენ ხიდის ჩატეხაზე ვსაუბრობთ, ასე ვთქვათ, ორი ტექნიკურ-შინაარსობრივი ფორმა წარმომიდგენია.

პირველი, რომ საკუთრივ ევროკავშირს ვათქმევინოთ, („ქართული ოცნების“ გადმოსახედიდან ვამბობ), რომ ევროკავშირი გადაიღალა საქართველოთი და თვლის საქართველოს, როგორც უპერსპექტივო ქვეყანას ევროკავშირში გაწევრიანების კუთხით.

ეს არის ერთი ფორმა ხიდის ჩატეხის ფორმალური გაფორმების, ხოლო მეორე ვარიანტია, როდესაც „ქართული ოცნება“ თავად მოახდენს ამის დეკლარირებას.

კი, ახლა ვინმე შეიძლება შემომედავოს, რომ ჩვენ პრაქტიკულად ამის მოწმენი ვართ და მე ამაში აბსოლუტურად დავეთანხმები, მაგრამ ამ კურსის გაფორმებას სჭირდება ფორმალური დეკლარირება. გავბედე და ჩემს თავზე ავიღე კიდევაც ასეთი პროგნოზი, რომ ჩვენ წლის ბოლოსათვის, მაღალი ალბათობით, ასეთი დეკლარირების მოწმენი გავხდებით.

ეს იმ შემთხვევაში, რა თქმა უნდა, თუ მმართველობის სადავეები ისევე უპირობოდ იქნება „ქართული ოცნების“ ხელში, როგორც ეს დღეს არის.

• რა მიზანი ან სარგებელი აქვს „ოცნებისთვის“ ამ იზოლაციას? რატომ უნდათ ქვეყნის ჩაკეტვა, დასავლური სამყაროსგან იზოლირება?

ჩემი ახსნა არის ბანალურად სადა და მარტივი. რა არის ევროპული პოლიტიკური და სამართლებრივი სივრცე? ეს არ არის მხოლოდ მხოლოდ გეოგრაფია. ეს არის გარკვეული პრინციპების ერთობა. ამას ხშირად ვეძახი დასავლურ მატრიცას.

ეს რა არის?

ეს არის სამართლის უზენაესობა, ეს არის გამართული არჩევნები, ეს არის ღია პლურალისტური საზოგადოება, ეს არის რეალურად მიუკერძოებელი მედია, ეს არის ინკლუზიური ეკონომიკა და მრავალი სხვა, რომელიც ქმნის ამა თუ იმ პოლიტიკური ძალისათვის აბსოლუტურად გაურკვეველ გარემოს.

და თუ პოლიტიკური ძალა კონცენტრირებული არის არა ამ პრინციპების განვითარებაზე, რომელიც თანხვედრაში არის ქვეყნის განვითარებასთან, არამედ ძალაუფლების შენარჩუნებაზე, მაშინ ეს ყველაფერი, რაც ახლა მე ჩამოგითვალეთ, ხელშემშლელია.

ხელშემშლელია, თუ შენ ჯანმრთელად არ უდგები პროცესს, თუ შენს აუდიტორიას, შენს ამომრჩეველს, ან გნებავთ სხვა პარტიების ამომრჩეველს, შენს საზოგადოებას, არ ესაუბრები პატიოსანი პოლიტიკური ენითა და კულტურით.

ამდენად, თუ ევროკავშირი გიქმნის საფრთხეს, თუ არ შეიცვალე, თუ არ ტრანსფორმირდი, თუ არ იცვალე ფერი, სტილი, მეთოდი, მაშინ დაკარგავ ძალაუფლებას. რადგან ვერ იქნები კონკურენტუნარიანი ჯანსაღ პოლიტიკურ პროცესში და მაშინ შენ ეს ხელშემშლელი გარემოებები უნდა ამოშანთო.

არის კიდევ მეორე ვერსია, რომელიც შედარებით უფრო კონსპიროლოგიური ხასიათისაა. ეს პროცესები, რისი მოწმენიც ჩვენ ვართ, მხოლოდ შიდაქართული წარმოშობისაა თუ ხომ არ არის ამ პროცესებში ასევე გარედან თანამონაწილეობა?!

იმ მოვლენების ფონზე, რაც რეგიონში ხდება, რაც უკრაინაში ხდება, ალბათ ჩვენ მივადექით იმ ეტაპს, როცა ასეთი დაშვებაც შეგვიძლია გავაკეთოთ.

• ბოლოს გკითხავთ საქართველოს თითოეული იმ მოქალაქის როლზე, რომელსაც უნდა ევროპა, აირჩია ევროპა და ახლა იცავს თავის ევროპულ მომავალს. როგორ ფიქრობთ, რა უნდა გააკეთოს ახლა მოქალაქემ, რომ ვერ გაბედოს მთავრობამ საბოლოოდ ევროპულ მომავალზე უარის თქმა?

ახლა უნდა ვიყო ძალიან კრიტიკული და თვითკრიტიკულიც. ჩავთვალოთ, რომ ის კრიტიკა, რომელიც გაჟღერდება ჩემს პასუხში, მათ შორის, საკუთარი თავის მიმართაც არის.

მე პირადად, რაღაც ეტაპზე შემექმნა ილუზორული წარმოდგენა, რომ ჩვენ ჩამოვყალიბდით შეუქცევადად, როგორც პროევროპული საზოგადოება.

ახლა, როცა პროევროპულს ვამბობ, ეს ევროპა თვითმიზანი არ არის. ეს არის ის რესურსები, რამაც შეიძლება ჩვენი ცხოვრების ხარისხი გააუმჯობესოს და ადამიანის როლი, მისი მნიშვნელობა და ღირებულება გამოკვეთოს სახელმწიფოსთან მიმართებაში.

ამიტომ ვარჩევთ ჩვენ ევროპას, ამიტომ ვარჩევთ ჩვენ დასავლეთს და არა, ეს არ არის გემოვნების საკითხი, ეს არ არის რაღაც აკვიატება, ასე ვთქვათ.

იმ პროპაგანდის პირობებში, რისი მოწმენიც ჩვენ ვართ, აღმოჩნდა, რომ ჩვენში თურმე ძალიან იოლად ყოფილა შესაძლებელი საბჭოთა წარსულის გაღვიძება. ძალიან მტკივნეულია იმის აღიარება, რომ ჩვენ თურმე ბოლომდე არ განვთავისუფლებულვართ იმ წარსულისგან, რასაც საბჭოთა წარსული ჰქვია. თურმე საკმაოდ მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩვენი საზოგადოების, მიდრეკილი ყოფილა შემგუებლობისაკენ, მიდრეკილი ყოფილა, ცხოვრებაში იოლი გზების ძებნისაკენ. 

ჩვენ რუკაზე ფერი კი ვიცვალეთ, თითქოსდა მივდიოდით წინ, თან არც თუ ცუდად, მაგრამ პირველწყარო ჩვენი პრობლემებისა სადღაც მაინც დარჩა.

ამ ბოლო წლებმა პრაქტიკულად გააშიშვლა ეს მიძინებული თვისებები. პროპაგანდამ, აგიტაციამ და სხვადასხვა ხერხებმა, ეს მენტალური ნაგავი წამოწია და ზედაპირზე ამოიტანა. და ჩვენ რეალურად აღმოვჩნდით ისევ იგივე დილემის წინაშე: საით წავალთ ხვალ?

წავალთ, უფრო სწორედ, გავაგრძელებთ იმ გზას, რომელსაც ავად თუ კარგად მივუყვებოდით ბოლო მინიმუმ ორი ათეული წლის განმავლობაში? თუ ისევ გადავიჩეხებით იმ წარსულში, რომელსაც ჰქვია მენტალური საბჭოეთი, მენტალური კოლონიალიზმი?

ამაში უნდა გამოვუტყდეთ ჩვენ თავს, რომ ჩვენ შეიძლება შევქმნათ მეტ-ნაკლებად გამართული მართლმსაჯულების სისტემა, მეტ-ნაკლებად გამართული პოლიცია, მეტ-ნაკლებად გამართული ეკონომიკური ინსტიტუტები, მაგრამ ყველაზე მთავარი, რაც ჩვენ კი ჯერ კიდევ გასაკეთებელი გვაქვს, არის გონებაში მოსახდენი მენტალური ცვლილება.

გამოჩნდა, რომ ჩვენს მენტალურ დამოკიდებულებაში ნახტომი, ჯერ კიდევ არ მომხდარა და ეს აუცილებლად მოსახდენია, რომ წარსულთან ჩვენი ბმა და კავშირი საბოლოოდ გავწყვიტოთ.

„ყველა ნაბიჯი მიუთითებს სავალდებულო მკურნალობისკენ – ეს არის რუსული ნარატივი. რუსული ნარატივია იმის თქმაც, რომ ჩანაცვლებითი თერაპია ლეგალური ნარკომანიაა.

ეს ადამიანები არიან სახელმწიფოსთვის არასაინტერესო. ესაა ყველაზე დიდი უბედურება! ეს პროგრამები, როგორც ჩანს, მალე დაიხურება,“ – ამბობს ექიმი-ნარკოლოგი ზურაბ სიხარულიძე. იგი სამედიცინო ცენტრის „ურანტის“ ხელმძღვანელია და მას „ოცნების“ არალეგიტიმური მთავრობის გადაწყვეტილებაზე ვესაუბრეთ, რომლის მიხედვითაც ჩანაცვლებითი პროგრამით სარგებლობა კერძო სამედიცინო ცენტრებში შესაძლებელი აღარ არის.

რა განზრახვა აქვს „ოცნების“ მთავრობას, რა იცვლება ამით? – „ბათუმელებმა“ ექიმ-ნარკოლოგ ზურაბ სიხარულიძესთან ინტერვიუ ჩაწერა.

• ბატონო ზურაბ, კონკრეტულად რა იცვლება ოპიოდური დამოკიდებულების ჩანაცვლების პროგრამაში? – საუბარია პაციენტებზე, რომლებსაც მეტადონის ნაცვლად სხვა პრეპარატებით მკურნალობენ. 

მთლიანად პასუხისმგებლობას იღებს სახელმწიფო პროგრამა, მაგრამ ამ დრომდე 3500 კაციდან 47 % გადავიდა მხოლოდ. ბევრი პაციენტი მისვლისთანავე წამოვიდა უკან.

სამწუხაროდ, 50 % ამ ადამიანებისა რჩება ქუჩაში. გააგრძელეს პროგრამაში რეგისტრაცია 22 აგვისტომდე და შეიძლება კიდე 100 კაცი მიემატოს, ვინც ვერ უძლებს და ჩაეწერება ალბათ.

ეს ტენდენცია, ზოგადად, მიუთითებს იმაზე, რომ გრძელვადიან პერსპექტივაში ამ პროგრამას მთავრობა არ განიხილავს და გარკვეული პერიოდის შემდეგ პროგრამები საერთოდ დაიხურება. განცხადებები, რომ ეს პროგრამა განკუთვნილია განკურნებასა და გამოჯანმრთელებაზე, არ შეესაბამება სინამდვილეს – შესაძლოა, რაღაც ახალი აქვთ მოგონილი და ნობელის პრემიაზე წარადგენენ, არ ვიცი.

• თუმცა კერძო სამედიცინო ცენტრებში ეს ადამიანები თავად აფინანსებდნენ საკუთარ მკურნალობას, ახლა მათ უფასოდ უმკურნალებენ. 

აქამდეც იყო უფასოდ ხელმისაწვდომი იგივე პროგრამები, მაგრამ არ მიდიოდა ხალხი. როცა იცი, რომ პროგრამა უფასოა, რატომ არ მიხვალ და არ ჩაერთვები, თუ ყველაფერი კარგად არის იქ?

ჩანაცვლებითი თერაპიის 90 %-ს აკონტროლებდა სახელმწიფო, კერძო პროგრამებით ჩანაცვლებითი თერაპიის პროგრამაში ხელმისაწვდომი იყო მაღალი დონის სერვისი, გეოგრაფიულად გაშლილი იყო. სახელმწიფოსგან არანაირ კაპიკს არ იღებდა ეს პროგრამები.

სახელმწიფო დაახლოებით 7 მილიონ ლარს ხარჯავს წლის განმავლობაში ჩანაცვლებითი თერაპიის პროგრამაში. საიდან დაიხარჯება თანხები ახალი მომხმარებლებისთვის? – მაგას არავინ ამბობს. ესეც გაუგებარია ამ დროისთვის.

• თქვენ ახსენეთ კონფიდენციალურობა. რა ხარისხით იყო დაცული კერძო ცენტრებში მომხმარებლის შესახებ პერსონალური მონაცემები? სახელმწიფო უწყებებისთვის – სუსთვის, ამ პირების შესახებ ინფორმაცია მაინც ცნობილი იქნებოდა. 

დიახ, ჩვენს ქვეყანაში ამის მტკიცება ძალიან რთულია, მაგრამ ჩვენი მხრიდან დაცული იყო მაქსიმალურად ამ პაციენტების მონაცემები.

კანონის მიხედვით, პაციენტს შეუძლია ანონიმურად გაიაროს ასეთი ტიპის მკურნალობა. ეს პროტოკოლი და კანონი ერთნაირია, როგორც კერძო, ისე სახელმწიფო პროგრამისთვის.

• რა თანხას იხდიდნენ ადამიანები კერძო სამედიცინო ცენტრებში? 

ეს იყო დამოკიდებული იმაზე, თუ რა დოზას იღებდა პაციენტი, რამდენს იღებდა და ასე შემდეგ. დაახლოებით 500-800 ლარი გამოდიოდა თვეში.

ადამიანებს უღირდათ ამ თანხის გადახდა, რადგან არ უწევდათ რიგში დგომა, ჰქონდათ წვდომა ექიმთან, ფსიქოლოგთან. გარდა ამისა, ჰქონდათ დეტოქსის ჩატარების საშუალება. აქ დადიოდნენ დასაქმებული ადამიანები, რომლებსაც საკუთარი ბიზნესი აქვთ, კარგ პოზიციებზე მუშაობენ, შეეძლოთ ამ თანხის გადახდა და დაცული მომსახურების მიღება. მათ ნამდვილად არ სურთ საკუთარი ვინაობის გამჟღავნება: საქართველოში როცა ადამიანი წამალდამოკიდებულია, ის კრიმინალთან არის ასოცირებული, როგორც სახელმწიფოს, ისე საზოგადოების მიერ.

• ჯანდაცვის მინისტრს ჰქონდა კონკრეტული ბრალდებები კერძო პროგრამების მიმართ, მათ შორის ის, რომ, მაგალითად, ერთი და იგივე პირი ორ ადგილზე იღებდა ნარკოტიკულ საშუალებასო.

ასე სახელმწიფო პროგრამის უამრავი პაციენტი იყო ჩვენთან, რომელსაც ჩვენ ვავლენდით და ვუშვებდით უკან. ჯამში 15 000 პაციენტში 2 პროცენტამდე თუ იღებდა მომსახურებას ორ ცენტრში – სასაცილოა ეს ყველაფერი. მაგის პრევენციის მექანიზმებიც გვქონდა – იქ [სახელმწიფო პროგრამაში] სხვა პრეპარატია და აქ სხვა პრეპარატი.

• რა იცვლება კონკრეტულად პაციენტებისთვის? მაგალითად, ვინც ბათუმშია და სარგებლობს ჩანაცვლებითი თერაპიით, ივლიან ნარკოლოგიურში, სადაც მეტადონიც გაიცემა?

დიახ. შეგიძლიათ მიხვიდეთ დილით და გადაიღოთ, რა ხდება: ინფრასტრუქტურა რა მდგომარეობაშია, რა სერვისს იღებენ სახელმწიფო პროგრამის პაციენტები, რა პირობებში უწევთ ექიმებს და ექთნებს მუშაობა, რა ხელფასი აქვთ?  პაციენტს ჰკითხეთ, რამდენჯერ ნახა სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში ექიმი, ან ფსიქოლოგი, როცა შეიძლება ხუთი წელი და რვა წელი იქ დადის?

ეს ადამიანები არიან სახელმწიფოსთვის აბსოლუტურად არასაინტერესო. ესაა ყველაზე დიდი უბედურება! ეს პროგრამები, როგორც ჩანს, მალე დაიხურება.

• რატომ გაქვთ ეს განცდა, რომ ნარკომომხმარებლების სამკურნალო, ან სარეაბილიტაციო პროგრამები დაიხურება? 

აქეთკენ მიდის ყველაფერი. თუ ეს ნარატივი გაგრძელდა, აუცილებლად დახურავენ. ეს შეეხება მეტადონის პროგრამასაც.

მეტადონი ყოველთვის მხოლოდ სახელმწიფო პროგრამა იყო. ჩვენ გვქონდა ბუპრენორფინი ნალოქსონთან ერთად, რომელიც ზოგადად მსოფლიოში ნარკოტიკადაც არ ითვლება – მესამე ჯგუფშია, ფსიქოტროპული პრეპარატია და მას სხვაგვარი რეგულაცია აქვს კონტროლის.

• რა ელის იმ პაციენტს სამართლებრივად, ვინც არ გადავა სახელმწიფო პროგრამაში? 

ვინც ქუჩაში დარჩება და მოიხმარს არალეგალურ ნარკოტიკს, კანონი, მოგეხსნებათ, გამკაცრებულია – ისინი ძალიან მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდებიან… ფაქტია, რომ მიმართავენ შავ ბაზარს, რად უნდა ამას ლაპარაკი?

ისევ გაჩნდება ბაზარზე მძიმე ნარკოტიკები და გვექნება ის, რაც ხდება ამ დროს: ზედოზირება, ინფექციის გაზრდა, კრიმინალის გაზრდა, შავი ბაზრის გააქტიურება და ასე შემდეგ. ეს ყველაფერი უკვე ნანახი გვაქვს ბევრჯერ.

• თქვენი დაკვირვებით, რა გათვლით მოქმედებს „ოცნების“ არალეგიტიმური მთავრობა? როგორც ვიცით, რუსეთშიც გაუქმებულია მსგავსი ჩანაცვლებითი პროგრამები… 

რუსეთში არც არსებობდა ჩანაცვლებითი პროგრამები. ყველა ნაბიჯი მიუთითებს სავალდებულო მკურნალობისკენ – ეს არის რუსული ნარატივი. რუსული ნარატივია იმის თქმა, რომ ჩანაცვლებითი თერაპია ლეგალური ნარკომანიაა.

ზუსტად ეს ნარატივი აქვს რუსეთის მთავარ ნარკოლოგს და ზოგადად რუსეთის ნარკოლოგიას, რასაც დღეს ამბობს ჩვენი მთავრობა. რუსეთის ნარკოლოგია ამბობს, რომ ჩანაცვლებითი თერაპია არის ლეგალური ნაკომანია. ამას გვეუბნება საქართველოს მთავრობაც, რომ ჩვენ თურმე ნარკოტიკს ვაძლევთ იმას, ვისაც ეს არ სჭირდება, დიდხანს და განზრახ ვაჩერებთ პროგრამაში, კომერციული ინტერესები გვაქვს და წამლის გასაღება გვინდა. ეს ყველაფერი არის სრული ტყუილი და არ შეესაბამება სიმართლეს.

შეეძლოთ, ამ დრომდე შეემოწმებინათ ჩვენი საქმიანობა. წარმოიდგინეთ, 15 აგვისტოს უნდა შეჩერებულიყო ჩვენი საქმიანობა და 14-ში შეგხვდნენ – ფაქტობრივად, ტელევიზორიდან გავიგეთ, დახურვას რომ გვიპირებდა სამინისტრო. მანამდე სამინისტროს არანაირი კომუნიკაცია არ ჰქონია ჩვენთან. ასე ხდება იმიტომ, რომ ტყუილს ამბობენ და თვითონაც იციან, რომ ამას ჩვენ ვხედავთ.

თქვენ წარმოიდგინეთ, ჩინეთშიც კი არის  ჩანაცვლებითი თერაპია. ბელარუსშიც არის ჩანაცვლებითი თერაპია.

ყირიმში იყო პრეცედენტი, როცა რუსეთი შევიდა და ჩანაცვლებითი თერაპიის პროგრამები ზუსტად ერთ დღეში დახურეს. ამას მოჰყვა ის, რომ ძალიან ბევრი ადამიანი გარდაიცვალა ზედოზირებით, ბევრი დაიჭირეს, ვინც მოასწრო უკრაინაში გადასვლა – გადარჩნენ, დანარჩენები კი, სადღაც მოათავსეს ვითომ სარეაბილიტაციო ცენტრებში და ძალინ ცუდი შედეგები დადგა.

მოკლედ, ყირიმის მაგალითია დაახლოებით ის, რაც გველის ცოტა ხანში აქ, საქართველოში.

მთავარი მიზანი ჩანაცვლებითი პროგრამის არის ის, რომ ადამიანმა არ მოიხმაროს არალეგალური ნარკოტიკი, არ ჩაიდინოს კრიმინალი, არ გადადოს სხვას ინფექცია, არ მოახდინოს შავი ბაზრის სტიმულირება და მიიღოს სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი დოზა, ჩაიტაროს ფსიქორეაბილიტაცია, თუ გასვლა მოუნდება პროგრამიდან, დაეხმარონ გასვლაში და ასე შემდეგ.

პირდაპირ თქვა ჯანდაცვის მინისტრმა, რომ რამდენიმე ხანში მოუწევთ პრეპარატის შეცვლაც. ესეც უკვე გაცხადებულია, რომ ამ ადამიანებს სავარაუდოდ მეტადონზე გადაიყვანენ, ან დეტოქსს ჩაუტარებენ…

• თქვენი აზრით, რატომ აწყობდა „ოცნებას“ ამ სფეროში რუსული მოდელის გაზიარება? შეიძლება აქ იყოს პოლიტიკური მიზნები? გვახსოვს, როგორ გამოიყენა „ოცნებამ“ წინასაარჩევნოდ მათ შორის მეტადონის პროგრამით მოსარგებლეები. 

მათი მიზანია, სრულ კონტროლში ჰყავდეთ ეს ადამიანები და ჩაუტარონ სავალდებულო მკურნალობა. ეს არის ზუსტად ის ნარატივი, რაც რუსეთშია – ერთი-ერთშია ყველაფერი.

იმედია, ოდესმე ვინმე დაინტერესდება, რატომ გაწირეს ამდენი ადამიანი.

ამიტომაც არის რუსეთში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ზედოზირებით გარდაცვალების, ასევე, ინფექციები. რუსეთში პირდაპირ ჩაწერეს კანონში, ვინც გაუწევს პროპაგანდას ჩანაცვლებით თერაპიას, შეიძლება სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა დაეკისროს.

• აქეთკენ მივდივართ, ასე ფიქრობთ? 

შემდეგი ნაბიჯი არის ის, რომ ყველა პროგრამა დაიხურება გარკვეული დროის განმავლობაში – ამას  ვნახავთ. თუ მედიკამენტს არ შეისყიდიან წელს, შესაბამისად, ეს იმას ნიშნავს, რომ ეს პროგრამები აღარ გაგრძელდება.

სახელმწიფო დღეს მთლიანად აუქმებს კერძო ბიზნესის, კერძო მიმწოდებლების მიერ ფსიქოაქტიური ნივთიერებების შემოტანას. აქ გარდა ნარკოლოგიისა, არის ონკოლოგია, ფსიქიატრია, ქირურგია, ანესთეზიოლოგია და ასე შემდეგ, უამრავი დარგია, რომელიც ხმარობს სპეც-კონტროლის წამლებს და შესაბამისად, პირველი ოქტომბრიდან არცერთ იმპორტიორ კომპანიას აღარ აქვს უფლება, შემოიტანოს ასეთი მედიკამენტები.

სახელმწიფო ვის მისცემს უფლებას, რომ რაღაცა აკეთოს – ვის არ მისცემს, ანუ სრული მონოპოლია, რაც კიდევ უფრო დაამძიმებს სიტუაციას ქვეყანაში. მაგალითად, ოთხი თვე არ არის „ციკლოდოლი“ ქვეყანაში. ეს არის პრეპარატი, რომელსაც ხმარობს ფსიქიატრია მძიმე ფსიქიკური აშლილობების დროს, გარკვეული მედიკამენტების მიღების დროს, კორექტორია. ახლაც უნდა შემოიტანონ, მაგრამ ვერ შემოაქვთ, ანუ ფაქტობრივად ვრჩებით მედიკამენტების გარეშე. რა გითხრათ, ქვის ხანა იწყება!

• ჯანდაცვის მინისტრმა შესთავაზა კერძო სამედიცინო ცენტრებს დასაქმება სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში, რას აპირებთ? 

არავინ არ გადადის, რადგან ზუსტად იციან, რა მონურ და მძიმე პირობებში მოუწევთ მუშაობა. ჩემგან ერთი, თუ ორი ექიმი გადავიდა მხოლოდ. სამწუხაროდ, ყველა ეს ადამიანი ქუჩაში დარჩა.

„ბებიაჩემმა ამ შეგნებით გამზარდა, რომ რუსეთი მტერია, რადგან ჩემი წინაპრები კომუნისტებმა დახვრიტეს, ჩემი ორი ბიძა აფხაზეთში მოკლეს, ჩემი თანამემამულეები კი გამოყარეს აფხაზეთიდან. შეუძლებელია იმის დავიწყება, რაც რუსებმა თუნდაც ამ 20 წლის განმავლობაში გაგვიკეთეს.

ამიტომ, კალაძის ადგილზე ყოფნას არ ვისურვებდი, რომელიც ამბობს, რომ თურმე ვიზალიბერალიზაციას ევროპა შანტაჟისთვის იყენებს, მტერს კი გულშემატკივრობს. მე ვერ ვიცხოვრებდი იმ ტვირთით.

ან რა შეიძლება ვთქვა კობახიძეზე… არ ვიცი, როგორ შეიძლება მოგწონდეს, როგორ ურტყამს ნიღბიანი ადამიანს სახეში ჩექმას ან როგორ შეიძლება ამართლებდე რუსეთს.

ცხოვრებაში ბევრი ადამიანი მინახავს, მაგრამ ასეთი სინდისგარეცხილები არავინ“- ამბობს დათია ბადალაშვილი, მწერალი, მასწავლებელი. სოფელ დიდი თონეთის საჯარო სკოლის სამოქალაქოს და ისტორიის მასწავლებელი.

„ბათუმელები“ პედაგოგს ევროპაში თავისუფალი მიმოსვლის დაკარგვის საფრთხე და ქვეყანაში არსებულ კრიზისებზე ესაუბრა.

„ვიზალიბერალიზაციის დაკარგვით იმას დავკარგავთ, რაც ჩვენი ერის დიდი ხნის ოცნება იყო – სწრაფვას დასავლეთისკენ.

ცოტა ხნის წინ სულხან-საბა ორბელიანის „მოგზაურობა ევროპაში“ ვკითხულობდი და გამოდის, რომ ამ კაცის, ასევე სხვების – ნიკიფორე ირბახის, ვახტანგ მეექვსის ოცნებები, რომელიც ამ ყველაფერს შეეწირა, წყალში იყრება.

ძალიან ვწუხვარ, რადგან ჩემთვის, როგორც პედაგოგისთვის, თავისუფალი მიმოსვლის გარდა ევროპა ნიშნავს უკეთეს ჯანდაცვას, უკეთეს განათლებას და რაც მთავარია, ადამიანის უფლებებს.

ცოტა ხნის წინ, კახა კალაძის განცხადებას ვუსმენდი, რომელმაც თქვა, რომ ვიზალიბერალიზაციას შანტაჟისთვის იყენებს ევროპაო, რაც დიდი სისულელეა. საერთოდაც ვფიქრობ, რომ კალაძე და მისნაირების ოჯახები, უკვე ცხოვრობენ ევროპაში, რადგან მათ არ ეშინიათ, თუ მათი შვილი ცუდად გახდება, როგორ უშველონ.

ჩემნაირ ადამიანებს კი გვეშინია ცუდად გახდომის, იმიტომ, რომ არ ვიცით როგორ გვიმკურნალებენ, ან გვეშინია, რომ სახლ-კარის გაყიდვა მოგვიწევს მკურნალობისთვის.

ადამიანები აქ შიშით იღვიძებენ, იმიტომ, რომ არ იციან ხვალ რა ჭამონ. კალაძე და მისნაირები ისედაც „ევროპაში“ ცხოვრობენ და მათ ეს არ ანაღვლებთ. მათ უსმენენ მათდამი ლოიალურად განწყობილი ადამიანები და ამის სჯერათ.

თუმცა, მე ერთი რაღაცის იმედი მაქვს, როცა ეს სისტემა, ჩემნაირ ადამიანებს შეჭამს, მერე მიადგება მათ და ალბათ მერე დაინახავენ სად არის სიმართლე“ – ამბობს დათია ბადალაშვილი.

მისი თქმით, ქვეყანამ სახელმწიფოებრიობა რომ შეინარჩუნოს, ამისთვის კარგი მასწავლებელია საჭირო.

„არა ისეთი მასწავლებლები, როგორიც დღევანდელი 90%-ია, რომელიც 20 ლარის და რამდენიმე კილოგრამი ხახვის გამო სამთავრობო აქციებზე გადის და ყოველ არჩევნებზე ხმებს უგროვებს პარტიას. როცა ერთ-ერთ მათგანს ვკითხე, თუ რატომ იქცეოდა ასე, მითხრა, რომ ასე იყო ყოველთვის და უბრალოდ მიეჩვია, რომ სხვა გზა არ არის.

სხვა გზა კი ნამდვილად არის. თუ ყველა მასწავლებელი უარს ეტყვის სისტემას მორჩილებაზე, სისტემა ვერაფერსაც ვერ იზამს, მაგრამ როგორ უნდა დაიძლიოს ეს შიში?!

იცით, ხანდახან ვფიქრობ, რომ სანამ ეს, მონობაში გაზრდილი თაობა არ წავა, არაფერი გვეშველება, რადგან მათ ყოველთვის სხვის დაკრულზე ცეკვა უწევდათ. ჯერ პიონერობის, მერე კომკავშირლობის, მერე კი პარტიის და ეს ყველაფერი მათ გონებაშია დალექილი.

ჩემთვის მიუღებელია, ბავშვს ვასწავლო ვაჟა-ფშაველას პოემა, შემდეგ გამოვიდე და ისეთი რაღაცები ვაკეთო, როგორსაც ისინი აკეთებენ. მე მიმაჩნია, რომ მღვდელი ისე უნდა ცხოვრობდეს, როგორც ამბიონზე ლაპარაკობს და მასწავლებელიც ისე უნდა ცხოვრობდეს, როგორც მასწავლებლის არსია“ – ამბობს დათია.

მისი თქმით, დღეს სამწუხაროდ, სკოლა ვერაფერს აძლევს ბავშვებს.

„უბრალოდ, მყვირალა ფრაზებს ვაწერთ გამოსაშვებ საღამოზე და ვეუბნებით, რომ ცხოვრება ია-ვარდით იქნება მოფენილი, მაგრამ ჩვენ ღია ომში ბავშვებს შეიარაღების გარეშე ვუშვებთ.

ვუშვებთ უნივერსიტეტებში, სადაც შესაბამის განათლებას არ აძლევენ, სადაც რექტორები ისეთივე კონფორმისტები არიან, როგორც მასწავლებლები და რას ვთავაზობთ მათ? წელებზე ფეხი უნდა დაიდგან, რომელიმე ბენზინგასამართ სადგურზე იმუშაონ და თან ისწავლონ და იცხოვრონ. ძილგატეხილი სტუდენტი როგორღა ისწავლის, რაღას შექმნის.

ხელისუფლების მიერ წელიწადში ერთხელ ჩატარებული ზეიმი ბავშვთა დაცვის დღეს უბრალოდ ფარისევლობაა, რადგან მე მინახავს ბავშვი, რომელიც მშიერი მოდის სკოლაში. მე მინახავს ბავშვი, რომელსაც ელემენტარული სასკოლო ნივთები არ აქვს. მინახავს ბავშვი, რომელსაც ჯანმრთელობის პრობლემები აქვს და გულისამრევია ხელისუფლების მხრიდან იმაზე საუბარი, რომ თურმე ბავშვთა დღეს ზეიმობენ.

როცა შშმ ადამიანს 200 ლარ პენსიას უნიშნავ, შენ მას სასიკვდილოდ იმეტებ. თავად კი 10 000-ზე მეტ ლარს იღებენ, ისევ ჩვენი კისრით.

ამ ყველაფრის მიუხედავად, მაინც არ მაქვს უიმედობის განცდა, რადგან ჩვენი ბავშვები თავისუფლებაში გაიზარდნენ და ვფიქრობ, ასეთი ადამიანები შეცვლიან სამყაროს და ჩვენს ცხოვრებასაც, თორემ წინა თაობის მასწავლებლების იმედი საერთოდ არ მაქვს“ – ამბობს დათია ბადალაშვილი.

მისი თქმით, ქართული სახელმწიფო გადარჩება იმ შემთხვევაში, თუ არ შევწყვეტთ ბრძოლას.

„მე, როგორც მწერალი, ვიბრძოლებ ჩემი სიტყვით და წერით.

თუ რომელიმე ჩვენგანი არ გაჩუმდება, ეს უკვე ბრძოლაა. როცა ჩუმდები, ესე იგი, მარცხდები.

მე ვერ შევძელი გაჩუმება, რადგან ჩემი მოსწავლის ხელებს სცემდნენ იქ (რუსთაველზე) და დღემდე მაქვს დანაშაულის განცდა იმის გამო, რომ ახალგაზრდები უჟანგბადო ციხეში სხედან, მე კიდევ თავისუფლად ვმოძრაობ და ვსუნთქავ.

შინაგანად ძალიან მაწუხებს და მტკივა ეს“- გვეუბნება დათია.

ის მასწავლებლებში სოლიდარობის დეფიციტზე წუხს:

„50 000-მდე მასწავლებელია საქართველოში, ხომ?! ასეთი არასოლიდარული ადამიანები მე არ მინახავს. პირდაპირ შემაძრწუნებელია. ახლა ვხვდები, რა ხდებოდა 37-ში, დაახლოებით. უფრო მეტიც, მინახავს მასწავლებელი, რომელსაც უხარიათ იმის ყურება, როგორ სცემენ აქციაზე ბავშვებს. არც დაკავებული მასწავლებლისთვის გამოუხატავთ სოლიდარობა, მაგრამ უკვე აღარც მიკვირს, რადგან მათი მთავარი საზრუნავია, მათ არ შეექმნათ პრობლემა. დანარჩენი კი შავმა წყალმა წაიღოს, ხმას არ ამოიღებენ.

როცა ბავშვს ეუბნები, რომ კარგი მოქალაქე უნდა იყო, შემდეგ გამოდიხარ, ჯდები „მარშრუტკაში“ და მიდიხარ იქ, სადაც დგომა არ გინდა და მერე ლაპარაკობ იმაზე, რომ ბავშვები გიყვარს, ასე არ არის, შენ ბავშვები არ გიყვარს.

ამ ხალხს გულის სიღრმეში შურთ, რომ მათ არასდროს ჰქონდათ ისეთი ბავშვობა, როგორც დღევანდელ ბავშვებს აქვთ. შურთ მათში თავისუფლების აღმოჩენა, ის, რომ მათი მსგავსი ვერასდროს იქნებიან. მაგრამ ერთი რამის იმედი მაქვს – როცა სისტემა მათ მიადგება, მათ შვილებს სცემენ ან დაიჭერენ, როცა მათაც მოშივდებათ, მერე ამოიღებენ ხმას“-გვეუბნება დათია ბადალაშვილი.

ის, როგორც მასწავლებელი გვესაუბრება „ქართული ოცნების“ წარმომადგენლების ანტისახელმწიფოებრივ პოლიტიკაზეც.

„ჩვენ ვიცით ისტორია, როგორი ბედი ჰქონდათ ხოლმე დამსმენებს 37-ში. ისეთივე ბედი ექნებათ იმათაც, ვინც ახლა მტერს თანაუგრძნობს.

უბრალოდ, იმდენად მოსწონთ ეს მდგომარეობა, რომელიც აქვთ, რომ არ უნდათ ამ კომფორტიდან გამოსვლა, თორემ არც ისეთი ბრმები არიან, ვერ მიხვდნენ, მტერს რომ არ უნდა თანაუგრძნო. მაგრამ ისიც იციან, რომ უკრაინის ან მისი პრეზიდენტის მიმართ სოლიდარობის გამოხატვა ნიშნავს იმას, რომ ბიძინა ივანიშვილს აგინებ. ივანიშვილის გინება კი როგორ სრულდება, ჩვენც მშვენივრად ვიცით.

მე ბებიაჩემმა ასე შეგნებით გამზარდა, რომ „რუსეთი მტერია“, რადგან ჩემი წინაპრები კომუნისტებმა დახვრიტეს, ჩემი ორი ბიძა აფხაზეთში მოკლეს, ჩემი თანამემამულეები კი გამოყარეს აფხაზეთიდან. შეუძლებელია იმის დავიწყება, რაც რუსებმა თუნდაც ამ 20 წლის განმავლობაში გაგვიკეთეს.

ამიტომ, კალაძის ადგილზე ყოფნას არ ვისურვებდი, რომელიც ამბობს, რომ თურმე ვიზალიბერალიზაციას ევროპა შანტაჟისთვის იყენებს. მტერს კი გულშემატკივრობს. მე ვერ ვიცხოვრებდი იმ ტვირთით.

ან რა შეიძლება ვთქვა კობახიძეზე… არ ვიცი, როგორ შეიძლება მოგწონდეს, როგორ ურტყამს ნიღბიანი ადამიანს სახეში ჩექმას ან როგორ შეიძლება ამართლებდე რუსეთს.

ცხოვრებაში ბევრი ადამიანი მინახავს, მაგრამ ასეთი სინდისგარეცხილები არავინ.

როცა კოჯორთან ფილიპე მახარაძემ და მამია ორახელაშვილმა სანგრებში ჩახოცილ ახალგაზრდებს ჩახედეს, თქვეს, რომ ეს ყველაფერი ნოე ჟორდანიას ბრალია. თურმე მარო მაყარაშვილი ნოე ჟორდანიას გამო მოკვდა. და ახლაც გვეუბნებიან, რომ მე დავიწყე თურმე ომი და მე ვარ რუსეთის მტერი. რა გამოდის, მტერი რომ სახლში მივარდება, დედას მაგინებს და გაბრაზებული ხელს თუ შევუბრუნებ, დამნაშავე ისევ მე ვარ?

არ ვიცი, ეს როგორ უნდა ჩამოირეცხონ. როგორც ფილიპე მახარაძემ, სერგო ორჯონიკიძემ, გიგლა ბერბიჭაშვილმა, შადიმან ბარათაშვილმა ვერ ჩამოირეცხეს, ვერც ესენიც ჩამოირეცხავენ.

მე არ ვიცი, ამის ქვემოთ ფსკერი სადაა, მაგრამ იმდენად არიან საკუთარ ტყავზე დამოკიდებულები, ერთ ბეწვ სიცოცხლეზე, რომ აღარ იციან რა ქნან“ – ამბობს დათია ბადალაშვილი.

მისი თქმით, ევროპულ სივრცეს დაშორებული განათლების სისტემა კიდევ უფრო მძიმე მდგომარეობაში ჩავარდება.

„ყოველ ორ წელიწადში განათლების მინისტრი იცვლება, რომელსაც სახეზეც ვერ ვცნობ.

სკოლის ავტორიზაციები როგორც არის, კი იცით, ყველაფერს ერთმანეთისგან იწერენ სკოლები. ამ დროს კი, ბავშვები გვეკარგება. მე ეს ამბავი დიდად მაწუხებს. ამიტომ, სანამ პირში სული მიდგას, უნდა გამოვადგე ამ ქვეყანას“- ამბობს დათია ბადალაშვილი.

ბოლო 20 წლის განმავლობაში სიცხესთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა ევროპაში 30%-ით გაიზარდა. 2022 და 2023 წლებში 35 ქვეყანაში ერთად აღრიცხული იყო 100 000-ზე მეტი გარდაცვალება. „მოსალოდნელია, რომ ეს რიცხვი მომავალ წლებში გაიზრდება,“ – იუწყება ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია.

ევროპასა და ცენტრალურ აზიაში ბუნებრივი კატასტროფებით გამოწვეული კრიზისი აღარ არის შორეული საფრთხე ან სეზონური ხასიათის ზიანი. „ეს არის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საგანგებო მდგომარეობა, რომელიც რეალურ დროში ვითარდება,“ – წერია ჯანმოს ევროპის რეგიონის კლიმატისა და ჯანმრთელობის საკითხებში პანევროპული კომისიის ღია წერილში, რომელიც 53 ქვეყნის მთავრობებსა და ჯანდაცვის უწყებებს გაეგზავნა.

კომისიის ინფორმაციით, ევროპაში რეკორდული სიცხეები სულ უფრო ხშირად ფიქსირდება, ისინი ძლიერია და მომაკვდინებელი. „ეს მოვლენები ჩუმი მკვლელებია, გარდაცვალების რეესტრში ისინი ხშირად აღნიშნულია როგორც ინსულტი, გულის შეტევა ან სუნთქვის უკმარისობა. თუმცა, ნამდვილი მიზეზი ნათელია“, – აღნიშნულია წერილში.

დასავლეთ ევროპაში 2025 წლის ივნისი ყველაზე ცხელი თვე იყო, ზაფხულამდე ორი ძლიერი თბური ტალღა დაფიქსირდა.

განსაკუთრებით მაღალი რისკის ქვეშ არიან ხანდაზმულები, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები, ორსულები, მცირეწლოვნები და გარე სივრცეებში მომუშავე ადამიანები.

სითბოს გავლენა ჯანმრთელობაზე მხოლოდ ფიზიკური არ არის – იზრდება შფოთვა, ქვეითდება ძილი და კოგნიტიური ფუნქცია. კლიმატის ცვლილება ასევე ხელს უწყობს რეგიონში ოდესღაც იშვიათი დაავადებების გავრცელებას – ევროკავშირში/ევროპის ეკონომიკურ ზონაში დენგეს ვირუსის ადგილობრივად გავრცელების შემთხვევები 2022-დან 2024 წლამდე 368%-ით გაიზარდა.

მომატებული ტემპერატურა დამატებით ტვირთად აწვება ჯანდაცვის სისტემებს. სიცხის დროს იზრდება გადაუდებელი დახმარების განყოფილებებში მიმართვიანობა, განსაკუთრებით გულ-სისხლძარღვთა, ფილტვებისა და თირკმლის პრობლემების გამო. ზიანდება ფსიქიკური ჯანმრთელობაც: ძილი უარესდება, შფოთვა ძლიერდება და კოგნიტიური ფუნქცია ქვეითდება.

ამასობაში, ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე ადამიანებს სითბური დარტყმისა და ჰოსპიტალიზაციის უფრო მაღალი რისკი ემუქრებათ, რადგან ზოგიერთი რეცეპტით გასაცემი მედიკამენტი ამცირებს ორგანიზმის ტემპერატურის რეგულირების უნარს.

კომისია მოუწოდებს ქვეყნებს, დააჩქარონ სიცხისგან დაცვის გეგმები – ადრეული ქმედებები გადაარჩენს სიცოცხლეს და შეამცირებს საავადმყოფოებზე ზეწოლას. წერილში ხაზგასმულია, რომ კლიმატის ცვლილებასთან ბრძოლა ნიშნავს ჯანმრთელობის დაცვასაც, კერძოდ, ემისიების შემცირებამ შეიძლება გადაარჩინოს 5 მილიონზე მეტი სიცოცხლე, ხოლო ქალაქებში მწვანე სივრცეების გაზრდამ სიცხესთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა 40%-მდე შეამციროს:

„ქალაქებში მწვანე სივრცეების ზრდა ამცირებს სითბოს ზემოქმედებას, აუმჯობესებს ფსიქიკურ ჯანმრთელობას, ამცირებს კომუნალურ გადასახადებს და შთანთქავს ნახშირბადს. ურბანული გამწვანების 30%-ით ზრდამ შეიძლება სიცხესთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა 40%-მდე შეამციროს. ეს ყველაფერი ჯანმრთელობის, თანასწორობისა და ქვეყნების ეკონომიკის გამარჯვებაა“.

ჯანმო მოუწოდებს ქვეყნებს, ასახონ ეკონომიკურ პოლიტიკაში ჯანმრთელობისა და მდგრადობის პრიორიტეტები. „მთლიანი შიდა პროდუქტი ვერ ზომავს ყველაზე მნიშვნელოვანს – ჯანმრთელი ადამიანებისა და ჯანსაღი ეკოსისტემების ღირებულებას“, – ვკითხულობთ წერილში.

ბათუმში, ბონის დასახლებაში, მატარებელმა ბავშვს ფეხზე გადაუარა.

დაშავებული ბავშვი კლინიკაში გადაიყვანეს.

როგორც რესპუბლიკურ საავადმყოფოში „ბათუმელებს“ უთხრეს, დაშავებულ ბავშვს ამ წუთებში ოპერაცია უტარდება.

შემთხვევა დღეს, 17 აგვისტოს, საღამოს საათებში მოხდა.

შსს-ს ინფორმაციით, გამოძიება დაწყებულია სსკ-ის 275-ე მუხლის მეორე ნაწილით, რაც რკინიგზის, წყლის, საჰაერო ან საბაგირო ტრანსპორტის მოძრაობის უსაფრთხოების ან ექსპლუატაციის წესის დარღვევას გულისხმობს.

__________________

მსგავს თემაზე: 

პოლონელმა მოხალისე ვეტერინარების ჯგუფმა, მარტვილში 185 მიუსაფარი ძაღლი და კატა გაასტერილეს.

როგორც მოხალისეების მასპინძელმა, მარიამ შეყილაძემ „ბათუმელებს“ უთხრა, პოლონელმა მოხალისეებმა ფაქტობრივად ის საქმე გააკეთეს, რაც ადგილობრივ თვითმმართველობას უნდა გაეკეთებინა, თუმცა არ აკეთებს.

მისი თქმით, მოხალისე ვეტერინარებმა ცხოველების გასტერილება საველე პირობებში შეძლეს.

„პროცედურები ოთხ დღეს გაგრძელდა და მთლიანობაში წარმოუდგენელი რაოდენობა – 185 ცხოველის სტერილიზაცია მოხერხდა.

შარშან ზუგდიდში იყვნენ მოხალისეები ჩამოსული და იქაც 4 დღეში 208 ძაღლის სტერილიზაცია გააკეთეს. წელს კი მარტვილი შევარჩიეთ იმიტომ, რომ აქ არ არსებობს ვეტერინარული კლინიკა და ხელმისაწვდომობა სტერილიზაცია-კასტრაციაზე, რის გამოც ძალიან ბევრი ცხოველი და მათ შორის ადამიანი იტანჯება“, – ამბობს მარიამ შეყილაძე.

მისი თქმით, სახელმწიფო წელიწადში ერთხელ აცხადებს ტენდერს, რომელსაც ძირითადად ოზურგეთის თავშესაფარი იგებს. „მთელი საქართველოდან სხვადასხვა კუთხიდან დაატარებენ ძაღლებს სტერილიზაციისთვის. ანუ სიცხეში, სიცივეში „მარშრუტკით“, რაც არც ისე კარგი პრაქტიკაა. თანაც, წელიწადში შეიძლება სადღაც 80 ცხოველი გაასტერილონ, რაც ზღვაში წვეთია.

ჩვენ მივესალმებით ადგილზე სტერილიზაციას ყველა მუნიციპალიტეტში, ყველა რეგიონში.

ჩვენს ორგანიზაციას (Zero Stray Georgia) ზუგდიდში ორ კლინიკასთან აქვს ხელშეკრულება, ვუფინანსებთ პატრონიან ძაღლებს და კატებსაც სტერილიზაციას, რადგან მიგვაჩნია, რომ ეს არის გაცილებით ჰუმანური პრაქტიკა, ვიდრე მაგალითად კახეთიდან ოზურგეთში ჩამოიყვანო ძაღლი გასასტერილებლად და დააბრუნო უკან.

ხშირ შემთხვევაში ავადმყოფებს აბრუნებენ, მალევე კვდებიან ან საერთოდ ვერ აბრუნებენ, ადგილზე უკვდებათ და ძალიან დიდია ვირუსების გავრცელების და იქით-აქეთ გადატანის რისკი“, – ამბობს მარიამ შეყილაძე.

მისი თქმით, თბილისს აქვს ცხოველთა მონიტორინგის სააგენტო და ადგილზე ასტერილებენ ცხოველებს, მაგრამ სხვა რეგიონებში ამის შესაძლებლობა ადგილზე არ არის.

„რეგიონებში საერთოდ მწირია სტერილიზაციაზე ხელმისაწვდომობა, რადგან არც კლინიკები არსებობს და არც ფული აქვს ამისთვის ხალხს. ამიტომ ვეხმარებით ადამიანებს შინაური ცხოველების სტერილიზაციაში და ასევე, ჩვენი ევროპელი მეგობრებიც გვეხმარებიან უსასყიდლოდ“, – ამბობს მარიამი.

მისი თქმით, ცხოველები, რომლებსაც აქვთ მძიმე ტრავმები, სტერილიზაციის შემდეგ, მათი ქუჩაში გადარჩენა ფაქტობრივად შეუძლებელია, ამიტომ მოხალისეები ასეთი ცხოველების აყვანაზეც ზრუნავენ.

„ქუჩაში, ერთ-ერთ გასვლის დროს, ვიპოვე ფეხმოტეხილი ძაღლი, რომელსაც დეფორმირებულად ჰქონდა შეზრდილი ფეხი. როგორც ჩანს მანქანა დაეჯახა და არასწორად შეუხორცდა ძვალი. იმდენად იყო დაზიანებული და ინფიცირებული, რომ სავარაუდოდ მალე მოკვდებოდა. წამოვიყვანეთ ეს ძაღლი საველე ვეტერინარულ კლინიკაში და გავასტერილეთ. ჩაუტარდა ფეხის ამპუტაციაც.

ახლა ამ ძაღლზე მე ვზრუნავ.

ჩვენი ერთ-ერთი მთავარი ფოკუსი არის ქუჩიდან აყვანილი ყველაზე მოწყვლადი, მიუსაფარი ცხოველების გამოჯანმრთელება, ოპერაციები. გვყავს შემფარებელი ოჯახები, რომლებსაც ფულს ვუხდით, რომ ჩვენს გადარჩენილ ცხოველებს მოუარონ. ამით ორმაგი სიკეთე გამოდის. ის, რომ მოწყვლადი ოჯახები იღებენ პატარა შემოსავალს და ცხოველიც გადარჩენილია.

სამი-ოთხი თვის განმავლობაში შეფარებულია ასეთი ცხოველი, შემდეგ კი ჩვენი ორგანიზაციიდანვე გაჩუქდება ჩეხეთში.

ხუთი ასეთი ძაღლი გვყავს ამ დროისთვის. სამწუხაროდ, ჯერ ყველასთვის არ გვყავს პატრონი“, – გვეუბნება მარიამ შეყილაძე.

მისი თქმით, მოხალისე ვეტერინარები წელს ახალი ზელანდიიდანაც გამოეხმაურნენ და შესაძლოა მომავალ წელს, ახალ მოხალისეებსაც უმასპინძლონ.

„ევროპაში, ქუჩაში, თითქმის, ვერ ნახავთ მიუსაფარ ცხოველებს. ნორმალურ ქვეყნებში ამ პრობლემას სახელმწიფო აგვარებს“, – ამბობს მარიამ შეყილაძე.

__________________

მთავარი ფოტო: პოლონელი მოხალისეები მარტვილში.

„პუტინმა რეალურად ტრამპი საკუთარი თამაშის ნაწილად აქცია, რადგან მან მიიღო ის, რაც უნდოდა მიეღო, ტრამპმა ვერ მიიღო ის, რაც მის გეგმაში შედიოდა“, – ამბობს მიხეილ სარჯველაძე, პოლიტიკის ექსპერტი „ბათუმელებთან“.

რა აჩვენა ტრამპისა და პუტინის შეხვედრამ ქალაქ ანკორიჯში და რას შეიძლება ველოდეთ ტრამპისგან? – ამ თემაზე ვესაუბრეთ მიხეილ სარჯველაძეს.

• ბატონო მიხეილ, რა შთაბეჭდილება დაგრჩათ აშშ-ს პრეზიდენტის – ტრამპისა და პუტინის შეხვედრაზე. როგორ ფიქრობთ, უნდა ყოფილიყო იმ ფორმატში, იმ ფორმით, რაც ვნახეთ, თუ შეიძლებოდა სხვაგვარად ყოფილიყო?

პრინციპში მაინც ადრეა საუბარი, რადგან არ ვიცით ზუსტი შინაარსი, რა და როგორ იყო. თუმცა, რაც ვნახეთ გარედან, ჩემი შთაბეჭდილება იყო ის, რომ ტრამპი რეალურად, სწორად ვერ აფასებს პუტინს და, ზოგადად, პუტინის ინტერესებს.

ტრამპის ინტერესი რაც იყო, შეთანხმება შემდგარიყო და შედეგი ჰქონოდა, მან ამ შეთანხმებას ვერ მიაღწია. მით უმეტეს, შეხვედრა შედგა ამერიკის შეერთებული შტატების ტერიტორიაზე და მოლოდინი იყო ძალიან მაღალი.

თუმცა, ვნახეთ პუტინი, რომელიც იძებნება სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს მიერ, რომელიც დიდწილად იზოლირებულია საერთაშორისო პოლიტიკაში და შეხვედრის დროს ვიხილეთ პუტინის დომინაცია. ვნახეთ, რომ რეალურად ეს ყველაფერი იყო საერთაშორისო იზოლაციის, პუტინის და რუსეთის საერთაშორისო იზოლაციის, ასე ვთქვათ, ერთგვარი დარღვევა. რეალურად, ამ შეხვედრიდან სარგებელი მხოლოდ პუტინმა და რუსეთმა მიიღო.

• პუტინის დომინანტობა რაში ჩანდა?

დომინანტობა ჩანდა იმ ყველაფერში, რომ ის რეალურად, როგორც ჩანს, არავითარ დათმობაზე არ წასულა და, სავარაუდოდ, არც იყო მის ინტერესში, რომ შეთანხმება შემდგარიყო უკრაინასთან დაკავშირებით. ჩემთვის ეს პირველი მანიშნებელია იმის, რომ რეალურად პუტინს სულ სხვა ინტერესები გააჩნია.

პუტინის და ტრამპის ინტერესები ერთმანეთთან აცდენაშია. ტრამპი ფიქრობს კომერციულად, საშინაო პოლიტიკის და ეკონომიკური ფაქტორების გათვალისწინებით. მისი საგარეო პოლიტიკა ემყარება ძირითადად ეკონომიკურ ინტერესებს.

ამ დროს, პუტინი, პირველ რიგში, არ ფიქრობს კომერციულად. მისთვის ეკონომიკური სარგებელი, ეკონომიკური ინტერესი არ არის უმთავრესი ინტერესი, როგორც გაზსადენ „ჩრდილოეთის ნაკადის“ შემთხვევაშიც, რომელიც რუსეთს აკავშირებდა გერმანიასთან. ფაქტობრივად, მან უარი თქვა ამ ეკონომიკურ სარგებელზე უკრაინასთან ომის დაწყებით.

მისთვის არა ეკონომიკური ფაქტორი, არამედ გეოპოლიტიკური და ასე ვთქვათ, რუსეთის ნეოიმპერიული ინტერესები განმსაზღვრელი.

• თუ ეკონომიკური ინტერესი არ აქვს რუსეთს, მაშინ გეოპოლიტიკაში დომინანტობა რაში სჭირდება?

გეოპოლიტიკისთვის უპირატესობის მინიჭება ეს არის ერთგვარი ტრავმის შედეგი, როგორც პუტინის, ისე რუსეთის. ეს იყო ზუსტად პუტინის მიზანი, რომ მას შემდეგ, რაც საბჭოთა კავშირი ანუ რუსეთის იმპერია დაინგრა, თანაბარ დონეზე ყოფილიყო ამერიკის შეერთებულ შტატებთან, როგორც სუპერსახელმწიფო. ჩემი აზრით, მან ეს შეძლო ამ შეხვედრით. მას და ტრამპს შორის თანაბარ დონეს ვგულისხმობ და მან ამ მიზანს მიაღწია. რას მიაღწია ტრამპმა? – ვერც ვერაფერს, ჯერჯერობით.

ვფიქრობ, ამის გამო ტრამპზე ზეწოლა გაიზრდება. პუტინი კი შეთანხმებაზე წავა მხოლოდ მაშინ, როცა ის პირველ რიგში დააზღვევს რუსეთის გეოპოლიტიკურ ინტერესებს და ამ გეოპოლიტიკურ ინტერესებზეა მიბმული რუსეთის ეკონომიკური ინტერესებიც. სწორედ ამიტომ ამახვილებდა რუსული მხარე, მათ შორის ეკონომიკურ თანამშრომლობაზე ყურადღებას.

თუმცა, როგორც აღვნიშნე, პირველ ადგილზე დგას რუსეთის გეოპოლიტიკური ინტერესები და მისი პოზიცია, როგორც განახლებული იმპერიის.

• თქვენ ამბობთ, რომ ტრამპი არის აცდენაში პუტინის მიზნებთან. მას ხომ ჰყავს მრჩევლები, ანალიტიკოსები და პუტინის მიზანიც გაცხადებულია დიდი ხანია, რომ სურს საბჭოთა კავშირის საზღვრების აღდგენა. უკრაინაში შეჭრის მიზანიც ხომ ეს იყო. მაშინ რატომ ვერ აუღო ალღო?

როცა საქმე საერთაშორისო პოლიტიკას ეხება, აქ დიდია მათი თანხვედრა, რადგან ისინი ერთნაირად ხედავენ საერთაშორისო წესრიგს. მათთვის მსოფლიო არ არის, ასე ვთქვათ, მულტილატერალური წესრიგი, რომელიც სახელმწიფოებს შორის თანამშრომლობას ემყარება, კონფლიქტის პოტენციალის შემცირების თუ ეკონომიკური განვითარების მიზნით. ისინი საერთაშორისო წესრიგს ხედავენ, როგორც მულტიპოლარულ სივრცეს, სადაც დიდი სახელმწიფოები განსაზღვრავენ პატარა სახელმწიფოების ბედს. სწორედ ეს იყო მიზეზი, თუ რატომ არ ესწრებოდა უკრაინა ამ შეხვედრას, მაშინ, როცა ომი უკრაინის ტერიტორიაზე მიმდინარეობს.

ტრამპის და პუტინის ხედვით სუპერსახელმწიფოები განსაზღვრავენ საერთაშორისო წესრიგს.

ტრამპის, ასე ვთქვათ, ერთგვარი ეგოისტური მიზანი არის ის, რომ ის გახდეს ნობელის მშვიდობის პრემიის ლაურეატი. ეს თავად ბევრჯერ აღნიშნა. მე მგონია, რომ, პირველ რიგში, მედიაციის ტრამპისეული მცდელობები ემსახურება მათ შორის მის, ასე ვთქვათ, სუბიექტურ ინტერესებს.

• მშვიდობის მიღწევა რამდენად შესაძლებელია სხვისი ჩაგვრის ხარჯზე. უსამართლობაზე ხომ ვერ დაფუძნდება მშვიდობა?  

რა თქმა უნდა, ცალკეული ქვეყნების ხარჯზე დამყარებული მშვიდობა სამართლიანი ვერ იქნება. თუმცა, ტრამპისთვის, როგორც უკვე აღვნიშნე, ეკონომიკური, კომერციული ინტერესები დგას პირველ ადგილზე და მშვიდობა არის ამ ინტერესების ერთგვარი დანამატი. თუ ის შეძლებს, რომელიმე კონფლიქტის გადაჭრას და ამისთვის მიიღებს საერთაშორისო აღიარებას, სწორედ ეს არის მისი მიზანი, რომ ისტორიაში შევიდეს, როგორც განსაკუთრებული პოლიტიკური მოღვაწე.

მან ყველაფერს მიაღწია, აქვს სიმდიდრე და პოლიტიკური ძალაუფლება. ახლა მისი მიზანია შევიდეს ისტორიაში განსაკუთრებული მიღწევებისთვის. მშვიდობა მხოლოდ ამ პოლიტიკის დანამატია. ის არ არის მისი ძირითადი მამოძრავებელი ძალა, ამაშია განსხვავება.

• მაგრამ თუ ტრამპი დაინახავს, რომ ხელმოცარული აღმოჩნდება პუტინთან მოლაპარაკებებში და ვერ შეასრულებს მედიატორის როლს, რას შეიძლება ველოდოთ მისგან?

ამაშია საქმე, ტრამპი უკვე ხელმოცარულია იმ მხრივ, რომ რეალურად ამ შეხვედრით პუტინმა გაცილებით მეტი სარგებელი მიიღო, ვიდრე ტრამპმა. შესაბამისად, ახლა ტრამპზე გაიზრდება ზეწოლა, მათ შორის კონგრესის მხრიდან, რადგან ილუზიაა, რომ რუსეთი არსებულ მოცემულობაში დათმობაზე წამოვა საერთოდ. მგონია, რომ ტრამპი ისევ შეცვლის საკუთარ პოლიტიკას რუსეთთან მიმართებაში, დიდი ალბათობით.

თუმცა, ეს უფრო სპეკულაციის სფეროა, რადგან ის ვერ შეეგუება, ასე ვთქვათ, დიპლომატიურ მარცხს და შეეცდება განტევების ვაცის პოვნას. არსებობს მეორე ალტერნატივაც, რომ შესაძლოა უკრაინის ხარჯზე შეეცადოს მიაღწიოს შეთანხმებას რუსეთთან. არც ეს არის გამორიცხული.

• უკრაინის ხარჯზე რას ნიშნავს?

როგორც ვიცით, დღის წესრიგში დგას რუსეთის მოთხოვნა და ეს შეეხება უკრაინის რეგიონებს – დონეცკს, ლუგანსკს, ხერსონს და ზაპოროჟიეს, რომელსაც ვერ აკონტროლებს რუსეთი სრულად, მაგრამ რუსეთს აქვს პრეტენზია, რომ ეს ტერიტორიები გახდეს საბოლოოდ რუსეთის შემადგენელი ნაწილი. ამას არ ეთანხმება უკრაინა და უკრაინას რადიკალურად განსხვავებული პოზიცია გააჩნია.

დიახ, უკრაინის პრეზიდენტმა, ვოლოდიმირ ზელენსკიმ დღესაც გაიმეორა და ადრეც თქვა, რომ ისინი არ აპირებენ არცერთი გოჯის დათმობას რუსეთისთვის.

შესაძლოა ტრამპი შეეცადოს, რომ მაქსიმალურად გაზარდოს ზეწოლა უკრაინაზე.

• იარაღს არ მიაწვდიან?

ყველაფერი შეიძლება ზეწოლის შემადგენელი ნაწილი იყოს. მათ შორის იარაღის მიწოდებაც, რადგან უკრაინისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია იარაღის მიწოდება. ეს შეეხება ასევე ეკონომიკურ ურთიერთობებს, ფინანსურ დახმარებას და ასე შემდეგ.

დღეს ევროკავშირის ლიდერებმა გააკეთეს განცხადება და გამოხატეს უკრაინის მხარდაჭერა. მათაც თქვეს, რომ უკრაინის ინტერესების გარეშე ვერ მოხდება ვერანაირი შეთანხმება.

რეალურად, ევროკავშირი არ წარმოადგენს ძლიერ გეოპოლიტიკურ მოთამაშეს, სხვა შემთხვევაში ევროკავშირი არ იქნებოდა დამკვირვებლის როლში, არამედ დაესწრებოდა ამ შეხვედრას უკრაინასთან ერთად. თუმცა, ჩვენ ვხედავთ, რომ ეს „დიდი ბიჭები“ ხვდებიან ერთმანეთს და ცდილობენ განსაზღვრონ სხვა სახელმწიფოების ბედი – ეს არის ტრამპის და პუტინის ხედვა.

ომი მიმდინარეობს ევროპის ტერიტორიაზე და არსებობს ტრანსატლანტიკური კავშირი, ალიანსი ჯერ კიდევ და მაგრამ როგორც აღვნიშნე, ტრამპი არ აღიქვამს საერთაშორისო წესრიგს როგორც მულტილატერალურს, ისევე როგორც რუსეთი. სწორედ ამიტომ იყო პუტინისთვის მნიშვნელოვანი იქ, წითელ ხალიჩაზე გავლა, ტრამპისთვის ხელის ჩამორთმევა და ოვაციებით დახვედრა – ადამიანი, რომელიც უამრავი ადამიანის სიცოცხლეზეა პასუხისმგებელი.

• ბევრი კომენტარი იმაზე, რომ „ტრამპმა ხელი ჩამოართვა ომის დამნაშავეს“. როგორც ვიცით, ჰააგის სასამართლოს მისი დაკავების ორდერიც აქვს გამოცემული. ამ შემთხვევაში როგორ მუშაობს საერთაშორისო სამართალი, ეს არ გამოიწვევს ამ ინსტიტუციების ავტორიტეტის შელახვას?

რეალურად, ვხედავთ, რომ საერთაშორისო პოლიტიკაში ნაციონალური ინტერესები სულ უფრო ძლიერ განსაზღვრავენ წესრიგს. ღირებულებზე ორიენტირებული საგარეო პოლიტიკის წილი კი მცირდება. ამიტომ არ უნდა გვქონდეს მოლოდინი, რომ არ იარსებებს ლიდერი, რომელიც მშვიდობისა და კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულზე პასუხისმგებელ ლიდერს, როგორიც პუტინია, ხელს არ ჩამოართმევს.

• მაგრამ დემოკრატიის მცველებს, ყველა ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოშიც, სწორედ იმის იმედი გვაქვს, რომ დამნაშავე დაისჯება, ანუ გვაქვს საერთაშორისო გავლენიანი ინსტიტუციების იმედი. გამოდის, რომ ეს არაფერს ნიშნავს? მაშინ რა შეაკავებს დიქტატორებს?

ზუსტად ამაშია საქმე, რომ საერთაშორისო წესრიგში რეალურად მიმდინარეობს ერთგვარი კონკურენცია ავტორიტარიზმსა და ლიბერალური დემოკრატიის მოდელს შორის. სამწუხაროდ, ავტოკრატიული ქვეყნების რაოდენობა იზრდება და დემოკრატიული სახელმწიფოების რაოდენობა, პირიქით მცირდება. ის ფაქტი, რომ  ტრამპი გახდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში პრეზიდენტი, ანუ რეალურად პოპულისტი პოლიტიკოსი, რომელიც ავტორიტარული იდეების მატარებელიც არის საკუთარ თავში, ამ საერთაშორისო ტენდენციის ნაწილია.

მათ შორის, გაძლიერდა საერთაშორისო ორგანიზაციების ეროზია და ჩვენ არ უნდა გვქონდეს იმისი მოლოდინი, რომ მაგალითად, საერთაშორისო სამართლის ნორმების დაცვა ყოველთვის გარანტირებული იქნება.

იმ სახელმწიფოებისთვის, რომლებიც მულტიპოლარულ საერთაშორისო წესრიგს ესწრაფვიან, საგარეო პოლიტიკას უპირველეს ყოვლისა ნაციონალური ინტერესები განსაზღვრავს, თუნდაც შედარებით მცირე სახელმწიფოების და საერთაშორისო სამართლის ნორმების დარღვევის ხარჯზე.

ფაქტია, რომ პრეზიდენტმა ტრამპმა ჰააგის სასამართლოს უკვე თავად დაუწესა სანქციები და განაცხადა, რომ სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს აშშ-ის მიმართ არანაირი იურისდიქცია არ გააჩნია.

• თუმცა ამან გააჩინა პრეცედენტი და შესაძლოა სხვა ქვეყანამაც გაიმეოროს იგივე?

თუ არ ვცდები, არსებობს უკვე სხვა შემთხვევებიც, როცა პუტინი ყაზახეთში და მონღოლეთში ჩავიდა. თუმცა მაგალითად გერმანიის კანცლერი მსგავსი პომპეზურობით, წითელი ხალიჩით და ოვაციებით არ მიიღებდა პუტინს. შესაბამისად, განსხვავება რა თქმა უნდა არსებობს, მათ შორის ევროკავშირს და ამერიკის შეერთებულ შტატებს შორის. თუმცა მთავარი აქ არის ის, რომ პუტინმა შეძლო ამ შეხვედრით საკუთარი საერთაშორისო იზოლაციის დარღვევის დაწყება. ეს არის მთავარი და საშიში ფაქტი.

პუტინმა შეძლო ის, რომ ის თანაბარ დონეზე შეხვდა ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტს. ეს იყო მისი დიდი ხნის მიზანი, რადგან პუტინის გადმოსახედიდან რეალურად ამ ყველაფრით ხდება რუსეთის, როგორც სუპერსახელმწიფოს აღიარება. პუტინი ცდილობს დაძლიოს ტრავმა, რომელიც მიიღო იმპერიულმა მეხსიერებამ საბჭოთა კავშირის დანგრევის შემდეგ.

• ეს გათვლილი ჰქონდა პუტინს და ამის საჩვენებლად დათანხმდა?

გათვლილი ჰქონდა და მე მგონია, რომ პუტინმა რეალურად ტრამპი საკუთარი თამაშის ნაწილად აქცია. ჩემი გადმოსახედიდან.

რეალურად მან მიიღო ის, რაც უნდოდა მიეღო და ტრამპმა ვერ მიიღო ის, რაც მის გეგმაში შედიოდა. გამოდის, რომ პუტინმა გაცილებით მეტს მიაღწია, ვიდრე ტრამპმა შეძლო. მან ვერც ვერაფერი მიიღო.

რეალურად პუტინმა შეძლო, რომ ტრამპი, ასე ვთქვათ, ერთგვარ ჩიხში შეიყვანა, რადგან ტრამპი ახლა იძულებული იქნება სწრაფად იმოქმედოს და შეთანხმებას მიაღწიოს, ან საკუთარი მარცხი ვინმეს დააბრალოს. თუ ის შეთანხმებას ვერ მიაღწევს, მის საერთაშორისო იმიჯს საგრძნობლად დააზიანებს. სწორედ ამიტომ მგონია, რომ რუსეთი რეალურად დათმობებზე არ მიდის.

რადგან უკრაინა დამოკიდებულია ამერიკის შეერთებულ შტატებზე, ლოგიკურია, რომ ტრამპი უკრაინაზე გაზრდის ზეწოლას, მაგალითად, უსაფრთხოების გარანტიების შეთავაზებით დათმობებზე წასვლის სანაცვლოდ.

• ფიქრობთ, რომ ამ ვითარებაში დასავლეთი დროს გამონახავს საქართველოსთვის? მეზობელ ქვეყნებში ვხედავთ რა პროცესიც ვითარდება, ჩვენ რას უნდა ველოდეთ?

მგონია, რომ პირიქით ხდება. ანუ დასავლეთის ინტერესი საქართველოს მიმართ გაცილებით მაღალია, ვიდრე წინა წლებში.

ეს ჩანს იმაში, რომ ევროკავშირი ჯერ კიდევ გამოთქვამს მზადყოფნას საქართველოს ევროკავშირში ინტეგრაციასთან მიმართებაში, ჯერ კიდევ გვაქვს კანდიდატი წევრის ქვეყნის სტატუსი…

დიახ, შესაძლოა წლის ბოლომდე გაუქმდეს უვიზო მიმოსვლა, მაგრამ ფაქტია, რომ დასავლეთს მაღალი ინტერესი გააჩნია საქართველოს მიმართ, უკრაინაში ომის დაწყების შემდეგ.

მაგრამ ჩვენი პრობლემა არის ის, რომ საჭირო მომენტში ყველაზე არასაჭირო ხელისუფლება გვყავს ბიძინა ივანიშვილის და „ქართული ოცნების“ სახით და ეს არის ჩვენი, როგორც საზოგადოების ყველაზე დიდი გამოწვევა, რადგან ამის გამო საქართველო საერთოდ ამოვარდნილია რეგიონული სურათიდან, ზუსტად რუსული ზეგავლენის გამო.

„ქართული ოცნება“ საერთაშორისო იზოლაციაშია, მაშინ როცა სომხეთიც კი, რომელსაც რუსული სამხედრო ბაზა აქვს ტერიტორიაზე, ცდილობს მულტივექტორული პოლიტიკა შეცვალოს და დასავლეთზე ფოკუსი გააძლიეროს. ასევეა აზერბაიჯანიც. მისი მზერაც ამ ეტაპზე ძირითადად დასავლეთისკენ არის მიმართული, მას შემდეგ, რაც ბაქომ რუსეთისგან მიიღო ის, რაც სურდა, პასიური პოზიცია ყარაბაღის საკითხში.

ამ ყველაფერს ეშველება მხოლოდ ერთი რამით – თუ გვინდა, რომ საქართველოში გვქონდეს დემოკრატია, საქართველო იყოს განვითარებული ქვეყანა, ერთადერთი გამოსავალი რეჟიმის ცვლილებაა, რადგან რუსეთის ზეგავლენის ქვეშ საქართველო ვერ იქნება ეკონომიკურად განვითარებული და დემოკრატიული ქვეყანა.

• ვიზალიბერალიზაციის ან კანდიდატი ქვეყნის სტატუსის დაკარგვის შემთხვევაში, რამდენად შესაძლებელი იქნება ივანიშვილის რეჟიმის დამარცხება?

როცა საქმე უსაფრთხოების პოლიტიკას ეხება, საქართველო ყოველთვის არის რისკის ქვეშ. თუმცა, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ქვეყანა ნებაყოფლობით გახდეს რუსეთის კოლონია. სომხეთის მაგალითი ვახსენე, სადაც რუსეთის ზეგავლენა სამხედრო თუ ეკონომიკური თვალსაზრისით ძლიერია, მაგრამ სომხეთი ამ ყველაფერს მაინც არ ეპუება, რადგან რუსეთი ამ ეტაპზე ვერ ახერხებს უკრაინაში მიმდინარე ომის ფონზე საკუთარი გავლენის შენარჩუნებას.

აზერბაიჯანმა და სომხეთმა დრო იხელთეს და სწორადაც იქცევიან. საქართველოს შემთხვევაში, არსებობს მმართველი პარტიის ეგრეთ წოდებული სტრატეგიული მოთმინების პოლიტიკა, რომელმაც მიგვიყვანა ქვეყნის სტრატეგიული მიზნების დაკარგვამდე. ანუ ქვეყანას რეალურად სტრატეგიული მიზნები აღარ გააჩნია და ჩვენ ვართ რუსეთის კეთილ ნებაზე დამოკიდებული სახელმწიფო. რუსეთზე, რომელიც არ აღიქვამს საქართველოს სუვერენულ სახელმწიფოდ.

ამიტომ, როცა აშშ-ს ინტერესები სამხრეთ კავკასიასთან და შავ ზღვასთან მიმართებით იზრდება, როცა ევროკავშირის ინტერესიც ძალიან მაღალია, ეს ისტორიული მომენტი ახლა უნდა გამოვიყენოთ, თორემ ჩვენ შეიძლება აღმოვჩნდეთ მდგომარეობაში, როცა ათწლეულები დაგვჭირდება რუსეთისგან თავის დასაღწევად.

მაგრამ ეს ცვლილება გარედან ვერ მოხდება. ეს ცვლილება უნდა მოხდეს ქვეყნის შიგნით.

რაც დრო გადის, „ქართული ოცნება“ პროპაგანდის მეშვეობით კიდევ უფრო აძლიერებს ზეწოლას საზოგადოებაზე, რომ თითქოს ის არის მშვიდობის გარანტი. რეალურად, ამჟამად საქართველო დამოკიდებულია რუსეთის კეთილ ნებაზე და არაფერს აკეთებს უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად.

როგორც საზოგადოებამ თუ ვერ შევძელით ამ რეჟიმის შეცვლა, მაშინ შეგვიძლია დარწმუნებით ვთქვათ, რომ ქვეყანა საბოლოოდ წავა ავტორიტარიზმის მიმართულებით და რუსეთს მივებმებით გრძელვადიან პერსპექტივაში. ჩვენს უახლეს ისტორიაში მსგავსი განვითარება და ისტორიული შანსის ხელიდან გაშვება ყველაზე ტრაგიკული მოვლენა იქნება საქართველოსთვის.

_____________________

მთავარი ფოტო: ვლადიმერ პუტინისა და დონალდ ტრამპის შეხვედრა ქალაქ ანკორიჯში.