Batumelebi

ბათუმში არსებობს პრაქტიკა, როცა სამშენებლო კომპანიები საკუთარ ტერიტორიას მაქსიმალურად ითვისებენ მშენებლობისთვის და ბოლოს ახსენდებათ, რომ არ აქვთ ეზო და ადგილი პარკინგისთვის, რაც ზოგჯერ უსაფრთხოების პრობლემასაც უკავშირდება.

შემდეგ დანაკლისის შესავსებად, ნაკვეთებს სახელმწიფოსგან ითხოვენ. „ბათუმელები“ მსგავს შემთხვევებზე ბევრჯერ წერდა.

ამჯერად უსაფრთხო გადასასვლელის მოსაწყობად სახელმწიფოს ტერიტორიის გამოყენება „ელთ ბილდინგს“ სურს. კომპანია მშენებარე კორპუსის მიმდებარედ საავტომობილო გზაზე საფეხმავლო გადასასვლელის მოწყობის ნებართვას ითხოვს, შესაბამისი არქიტექტორული პროექტი მერიას უკვე წარუდგინა.

ეს გადასასვლელი „ერთ ბილდინგს“ შესაძლებლობას მისცემს საკუთარ მომხმარებელს ქუჩის მეორე მხარეს, ზღვაზე უსაფრთხო გადასასვლელით სარგებლობაც შესთავაზოს, უფრო მეტიც, პროექტის განხორციელების შემთხვევაში, ეს საფეხმავლო ხიდი „ელთ ბილდინგის“ მომხმარებელს პირდაპირ ბულვარის პრომენადზე გადასვლის საშუალებას მისცემს.

მერიაში წარდგენილი დოკუმენტების მიხედვით საფეხმავლო ხიდზე მოეწყობა როგორც კიბე ასევე ლიფტი.

შპს „ელთ ბილდინგი“ კაჩინსკების ქუჩაზე მრავალბინიან კორპუსს აშენებს. კომპანიის ასი პროცენტის მფლობელი ელგუჯა თურმანიძეა.

„…ბრიტანეთშიც რუსეთის უამრავი მოქალაქე შემოდიოდა წლების განმავლობაში, მაგრამ როდესაც პატარა ქვეყანა ხარ და რუსეთი შენი მეზობელია, ეს სულ სხვა მასშტაბია და საქმეც სხვაგვარადაა, განსაკუთრებით ბოლო თვეებში,“ –  გვიპასუხა მარკ კლეიტონმა, გაერთიანებული სამეფოს ელჩმა საქართველოში, როცა მას ვკითხეთ: რამდენად სახიფათო შეიძლება იყოს ოკუპირებული საქართველოსთვის რუსეთის ამდენი მოქალაქის შემოსვლა?

„ჩვენ უკვე ვნახეთ ევროპის მაგალითზე, რომ რუსეთი ყოველთვის სათავისოდ იყენებს მასზე დამოკიდებულებას კონკრეტულ ქვეყნებზე ზეწოლისთვის. ამას ვხედავთ ახლა მოლდოვაშიც,“ – ამბობს გაერთიანებული სამეფოს ელჩი საქართველოში.

„ბათუმელებმა“ მარკ კლეიტონთან ინტერვიუ ჩაწერა. ის დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩია საქართველოში.

• ბატონო მარკ, კანდიდატის სტატუსის მისაღებად ევროკავშირი საქართველოსგან 12–პუნქტიანი გეგმის შესრულებას ითხოვს. თქვენი დაკვირვებით, რამდენად მუშაობს ხელისუფლება/ოპოზიცია ამ გეგმის შესრულებაზე? 

პირველ რიგში, უნდა ვთქვა, რომ გაერთიანებული სამეფო აღარაა ევროკავშირის წევრი, შესაბამისად, ჩვენ არ ვმონაწილეობთ ამ 12 პუნქტის შედგენაში და არც საბოლოო გადაწყვეტილებაზე გვექნება გავლენა.

თუმცა გაერთიანებულ სამეფოს ძალიან ცხადი პოზიცია აქვს და ის საფუძველს იღებს დემოკრატიის ყველაზე ძირეული პრინციპებიდან – ქართველი ხალხი ამბობს, რომ მას სურს ევროკავშირის წევრობა, ყველა ძირითადი პოლიტიკური პარტია, რომელიც კი პარლამენტშია წარმოდგენილი, ამბობს, რომ სურს ევროკავშირის წევრობა, შესაბამისად, ჩვენ აბსოლუტურად ვუჭერთ მხარს საქართველოს პროგრესს როგორც ევროკავშირის, ისე NATO-ს წევრობისკენ გზაზე და ეს ამ 12 პუნქტის შესრულებაში პროგრესსაც ნიშნავს.

როგორც ვიცი, ხელისუფლებამ დაიწყო პროცესი და მიმდინარეობს მუშაობა ამ 12 პუნქტის შესასრულებლად. ასევე ვიცი, რომ ზოგიერთი ოპოზიციური პარტია არ მონაწილეობს ამ პროცესის ზოგიერთ ასპექტში. ვფიქრობ, ჩემთვის მთავარი საკითხი აქ ისაა, რითაც დავიწყე – საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვები აჩვენებს, რომ ქართველ ხალხს სურს ევროკავშირის წევრობა, ყველა ძირითადი პარტია პარლამენტში ამბობს, რომ ეს მათთვის გადამწყვეტი საკითხია. შესაბამისად, ჩემი გზავნილი იქნება, რომ ყველა პოლიტიკურმა პარტიამ უნდა იმუშაოს ერთად ამ 12 პუნქტისთვის, რათა ქართველი ხალხის მოთხოვნა შეასრულონ.

• თუმცა თქვენ აღნიშნეთ, რომ პოლიტიკური პარტიებისთვის ერთობლივი მუშაობა პრობლემაა.

ვფიქრობ, არის გარკვეული საკითხები, რომლებიც პარტიულ პოლიტიკაზე ბევრად მეტია. მე ისევ იმას ვუბრუნდები, რაც მანამდე ვთქვი და რაც დემოკრატიის ფუნდამენტური, ყველაზე მთავარი პრინციპია – როდესაც არჩეული პოლიტიკოსი ხარ, შენივე მანდატი გეუბნება, რაც უნდა გააკეთო. მე, ბრიტანელი დიპლომატი, ბრიტანეთის საელჩოს წარმომადგენელი ვერ ვუკარნახებ ვერავის, როგორ მოიქცეს, მაგრამ მიმაჩნია, რომ ყველა პარტიამ ერთობლივად უნდა იმუშაოს.

• რა არის მთავარი გამოწვევა ამ პროცესში?

ამ 12 პუნქტიდან თითოეულის მაღალი სტანდარტით შესრულება, რაც საშუალებას მისცემს საქართველოს, მოიპოვოს კანდიდატის სტატუსი და შემდეგ ეტაპზე გადავიდეს. თუმცა, როგორც აღვნიშნე, ეს გაერთიანებული სამეფოს გადასაწყვეტი არაა, ჩვენ ამ პროცესში არ ვართ, უბრალოდ, ჩვენ მხარს ვუჭერთ, როგორც საქართველოს პოლიტიკური ხელმძღვანელობის, ისე ევროკავშირისა და სხვა ყველა მხარის ძალისხმევას, რადგან ეს ყველას ინტერესებშია –  უპირველესად, საქართველოს და ასევე, გაერთიანებული სამეფოს ინტერესებშიც.

• ევროკავშირის ზოგიერთი დეპუტატის შეფასებით, ნიკა გვარამიას პატიმრობაში დატოვება ეწინააღმდეგება ევროკავშირის რეკომენდაციებს. თუ ადევნებდით თვალს „მთავარი ახრის“ დამფუძნებლის სასამართლო პროცესებს და რას ფიქრობთ: რამდენად უქმნის მსგავსი განაჩენი საფრთხეს საქართველოში დემოკრატიას?

გაერთიანებული სამეფო თავისუფალი, დამოუკიდებელი მედიისა და სიტყვის თავისუფლების ძალიან მტკიცე დამცველია. ჩვენ გაეროს ქარტიის და ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების ერთგულები ვართ. გამოხატვის თავისუფლება ფუნდამენტური უფლებაა და სწორედ აქედან მოდის თავისუფალი მედიისადმი ჩვენი მხარდაჭერა.

ცხადია, ნიკა გვარამიას საქმეს ძალიან ყურადღებით ვაკვირდებით, ისევე, როგორც ვამონიტორინგებთ ყველა სხვა სასამართლო საქმეს, რომელიც მედიას შეეხება.

ჩვენ არ შეგვიძლია კომენტარი გავაკეთოთ ინდივიდუალურ შემთხვევებზე, მაგრამ ვიტყოდი, რომ ვიცი ყველას ის შეშფოთება, რომელიც ნიკა გვარამიას საქმეზე გამოითქვა, იმ ფაქტზე, რომ კონკრეტულად ამ ადამიანს, ეს კონკრეტული დანაშაული მიუსაჯეს. ჩვენ ვხედავთ ამ შეშფოთებას.

აუცილებლად გავაგრძელებთ მუშაობას საქართველოში, რათა მხარი დავუჭიროთ გამოხატვის თავისუფლებას და თავისუფალ მედიას, მაგალითად, როგორიცაა „ბათუმელები“ და „ნეტგაზეთი“, სწორედ ამიტომაც ვარ ახლა აქ.

• „5 ივლისის საქმეზე“ ხელისუფლების რეაქცია რას აჩვენებს თქვენთვის? 

ის, რაც გასული წლის 5 ივლისს მოხდა, იყო ნამდვილი ტრაგედია საქართველოსთვის და მისი რეპუტაციისთვის. ჩვენ ამ საქმეების პროგრესსაც ყურადღებით ვაკვირდებით და ვფიქრობ, ძალიან მნიშვნელოვანია, სამართლებრივად აგონ პასუხი იმ ადამიანებმა, ვინც ეს თავდასხმები განახორციელა.

ჩვენ ველოდებით, რომ საქართველოს ხელისუფლება შეასრულებს თავის მოვალეობას და ხელს შეუწყობს სამართლის აღსრულებას.

• აშშ–მ დაასანქცირა ოლიგარქები მოლდოვაში, რამდენიმე პირი. უკრაინამ დაასანქცირა ივანიშვილის გარემოცვა. თქვენ რამდენად უშვებთ, რომ ივანიშვილი შეიძლება დაასანქცირონ, როგორც ოლიგარქი, რომელიც საქართველოში დემოკრატიისთვის არის საფრთხე?

სხვადასხვა ქვეყანაში სანქციების სხვადასხვა რეჟიმი მოქმედებს. გაერთიანებულ სამეფოს საკმაოდ შეზღუდული რეჟიმები აქვს. ჩვენ სანქციები დავუწესეთ პიროვნებებს საერთაშორისო მასშტაბით ადამიანის უფლებათა უხეში დარღვევებისთვის; ასევე სანქციები დავუწესეთ უამრავ რუსს, როგორც 2014-ში ყირიმის არალეგალური ანექსიის დროს, ისე ახლანდელი უკრაინაში უკანონო შეჭრის გამო.

ამ მომენტისთვის მე ვერ ვხედავ ნიშნებს, რომ გაერთიანებულმა სამეფომ საქართველოში ვინმეს სანქციები დაუწესოს.

ვფიქრობ, ყველაფრის მიუხედავად, რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებულ სანქციებთან დაკავშირებით, საქართველომ კარგად იმუშავა, ფინანსურ ნაწილში ეროვნულმა ბანკმა მართლაც სწრაფად იმოქმედა. ხელისუფლებამ შექმნა კარგი სისტემები, რომ ეს სანქციები აღსრულებულიყო. მომავალშიც დავაკვირდებით ამ პროცესს.

ძალიან მოხარული ვარ, რომ ამ კვირაში ბრიტანეთის ხაზინის წარმომადგენლები საქართველოს ეროვნულ ბანკთან მუშაობენ.

• ბიძინა ივანიშვილის ოლიგარქად არ განიხილავს საქართველოს ხელისუფლება, მას მეცენატს უწოდებს, მაშინ, როდესაც სხვა ადამიანებს ოლიგარქებად მოიხსენიებს. თქვენ თუ იცით, ვინ არიან ოლიგარქები საქართველოში?

უნდა ვთქვა, რომ არ არსებობს ოლიგარქის საყოველთაოდ მიღებული ისეთი განმარტება, რომელიც მე მეცოდინებოდა, მაგრამ ვიტყოდი, რომ მთელი ფოკუსი იმაზე, თუ ვინაა ოლიგარქი და ვინ არა, ჩვენს ყურადღებას აშორებს მნიშვნელოვანი საკითხების განხილვას და მიდის პირდაპირ პიროვნებებთან. ეს ნამდვილად ვერ ეხმარება საქართველოს პროგრესს ევროკავშირისა და ნატოს წევრობისკენ მიმავალ გზაზე.

მთელი დრო, რომელსაც ჩვენ ვხარჯავთ იმაზე კამათში, ვინ არის ან არ არის ოლიგარქი, არის დრო, რომელიც არ მოხმარდა იმის განხილვას, როგორი უნდა იყოს საქართველოს ეკონომიკური, სოციალური თუ ჯანდაცვის პოლიტიკა, იმის განხილვას, რაც ხალხს რეალურად აღელვებს. შეხედეთ საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებს, ადამიანებს აწუხებთ ისეთი თემები, როგორებიცაა: კეთილდღეობა, სამსახური, დასაქმება, განათლება – მაგრამ ამაზე არაა ფოკუსი.

ვფიქრობ, რომ ოლიგარქი-არაოლიგარქის განხილვაზე დახარჯული დრო გვაშორებს იმ პოლიტიკის განხილვას, რომელიც საქართველოს წინსვლისთვის სჭირდება.

• საქართველოს ხელისუფლება თავის ამომრჩეველს ირიბად ეუბნება, რომ დასავლეთი საქართველოს აიძულებს ომში ჩართვას. თქვენმა კოლეგამ, ელჩმა დეგნანმა ამას უწოდა რუსული პროპაგანდა. თქვენ რას დაარქმევდით ამას?

სრულად ვეთანხმები ელჩ დეგნანს. არავინ მოუწოდებს ან სთხოვს საქართველოს რაიმე ომში ჩართვას. შეხედეთ იმ საშინელებას, რაც რუსეთის სამხედრო აგრესიამ უკრაინაში მოიტანა – ამას არავინ არავის უსურვებს, ეს ცხადზე ცხადია.

მთელი ის დრო, რომელიც იხარჯება ლაპარაკში, თითქოს ვინმე საქართველოს ომში ჩათრევას ცდილობს, არის დრო, რომელიც უნდა იხარჯებოდეს იმაზე მსჯელობაში, რომ რუსეთი ხანგრძლივად და არალეგალურად იმყოფება საქართველოს მიწაზე, მისი ტერიტორიის 20%-ს აკონტროლებს.

ეს ის დროა, რომელიც არ დაიხარჯა იმის განხილვაზე, თუ რა ხდება დღეს უკრაინაში – არაპროვოცირებული, არალეგალური სამხედრო აგრესია, რომელმაც ენით აღუწერელი ტანჯვა გამოიწვია. ესეც არის ყურადღების გადატანა მნიშვნელოვანი გამოწვევებიდან და ეს ნამდვილად არ შეესაბამება სინამდვილეს.

• „ოცნებიდან“ გასულ დეპუტაციას, რომლებიც ისევ უმრავლესობას წარმოადგენენ, მიაჩნიათ, რომ „ლიბერალიზმის იდეას საქართველოში პროპაგანდას უწევენ რადიკალები“. ისინი ამ ჯგუფებს ფაქტობრივად მტრად აცხადებენ. მანამდე ეს ჯგუფი თავს დაესხა არასამთავრობოებს, დასავლეთის ქვეყნების ელჩებს. თქვენი დაკვირვებით, საქართველოს ხელისუფლება ხომ არ ქმნის წინაპირობას იმისათვის, რომ არასამთავრობოები თუ ლიბერალური მედია გამოაცხადოს ოფიციალურად უცხო ქვეყნის აგენტებად, როგორც ეს რუსეთში მოხდა?

მაგის ნიშნებს ჯერჯერობით ვერ ვხედავ. მგონია, რომ საქართველოს ჯერ კიდევ ბევრი აშორებს მაგ მდგომარეობამდე და იმედი მაქვს, ეგ დღე არც არასდროს დადგება.

ვფიქრობ, ცხადზე ცხადია, რომ წარმატებული და ძლიერი მედია, როდესაც სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლება დაფასებულია, როდესაც ადამიანებს შეუძლიათ საკუთარი აზრი შიშის გარეშე გამოთქვან, გააკრიტიკონ, გადამწყვეტია წარმატებული დემოკრატიისთვის – ასე იზრდება დემოკრატია და აღწევს პროგრესს.

იგივე ეხება სამოქალაქო საზოგადოებასაც – ჯანსაღ საზოგადოებებს, ჯანსაღ დემოკრატიებს სჭირდებათ სამოქალაქო საზოგადოება, რათა წამოიჭრას მნიშვნელოვანი საკითხები და ზოგ შემთხვევაში ხელისუფლებასთან დიალოგისა და თანამშრომლობის გზით გადაიჭრას.

პასუხი სამოქალაქო საზოგადოების კრიტიკაზე არ უნდა იყოს თავდასხმა, არამედ ერთობლივი მუშაობა, ხელისუფლების, პარტიების მონაწილეობით, რათა ეს პრობლემები გადაწყდეს.

• როგორია თქვენი შთაბეჭდილება, როცა ამ პროცესს აკვირდებით?

ეს თემები, ზეწოლა სამოქალაქო საზოგადოებაზე, მე მთელ რიგ პოლიტიკურ პარტიებთან საუბარში წამოვჭერი, მათ შორის მმართველ ძალასთანაც და ნათლად გამოვხატე გაერთიანებული სამეფოს პოზიცია – სამოქალაქო საზოგადოების კრიტიკასთან გამკლავების გზა ის კი არაა, რომ კითხვის ნიშნის ქვეშ დავაყენოთ თავად სამოქალაქო სექტორის არსებობის საჭიროება, არამედ ის, რომ ჩავერთოთ ამ საკითხების განხილვაში.

თუმცა ზოგ შემთხვევაში, ასეც ხდება. მაგალითად, 12-პუნქტიანი გეგმა, სამუშაო ჯგუფები შეიქმნა. როგორც ვიცი, სამოქალაქო საზოგადოებამ თვითონ გადაწყვიტა არ ჩართულიყო პროცესში, რადგან დაინახა, რომ მის მონაწილეობას სიხარულით არ შეხვდნენ, მაგრამ გარკვეულ საკითხებში დიალოგი მუშაობს და ეს ასეც უნდა იყოს.

• ამ წნეხის გამო მედიას უჭირს, ხომ არ აპირებთ მედიის მხარდაჭერის გაძლიერებას, მათ შორის „მთავარი არხის“ მხარდაჭერას?

ჩვენ ვმუშაობდით სხვადასხვა მედიასთან. ჩვენ არ შეგვიძლია პირდაპირ, ინდივიდუალური მედიასაშუალებების დაფინანსება, ჩვენ ვმუშაობთ დეზინფორმაციასთან ბრძოლაზე, სტრატეგიულ კომუნიკაციებზე.

• უკრაინაში ომის შემდეგ საქართველოში რუსეთის 112 ათასი მოქალაქე დარჩა. რუსეთიდან ისევ არ წყდება ადამიანების ნაკადი საქართველოში. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთს მკაცრი სავიზო რეჟიმი აქვს არათუ რუსეთის, არამედ საქართველოს მოქალაქეების მიმართაც. თქვენი აზრით, რამდენად სახიფათოა ოკუპირებული საქართველოსთვის ამდენი რუსის შემოსვლა?

საზღვრების კონტროლი ნებისმიერი ქვეყნის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობისთვის ფუნდამენტური საკითხია, ამიტომაცაა ოკუპირებულ ტერიტორიებზე საქართველოს კანონი ასეთი პირდაპირი. საქართველო სამართლიანად ღელავს, როდესაც რუსეთის საზღვრის გავლით აფხაზეთში მიმოსვლა ხდება, რადგან საქართველო ამ საზღვარს ვერ აკონტროლებს.

ეს მთლიანად საქართველოს ხელისუფლების საქმეა, რა კონტროლის მექანიზმებს შექმნის რუსეთის მოქალაქეების შემოსვლისას.

ბრიტანეთშიც რუსეთის უამრავი მოქალაქე შემოდიოდა წლების განმავლობაში, მაგრამ როდესაც პატარა ქვეყანა ხარ და რუსეთი შენი მეზობელია, ეს სულ სხვა მასშტაბია და საქმეც სხვაგვარადაა, განსაკუთრებით ბოლო თვეებში.

აქ მხოლოდ ის კი არაა, ვინმე შემოსული წარმოადგენს თუ არა საფრთხეს, არამედ გრძელვადიანი საკითხია ის, რომ საქართველო დამოკიდებული არ გახდეს რუსეთზე და ევროკავშირისკენ, დასავლეთისკენ გზის გაგრძელება შეძლოს.

იმ დროს, როდესაც რუსეთის ეკონომიკა სანქციების გამო უკან-უკან მიდის და მთელი მსოფლიო ცდილობს, ეკონომიკურად ჩამოშორდეს რუსეთს, საქართველო არ გახდეს რუსეთზე ხანგრძლივად დამოკიდებული.

ჩვენ უკვე ვნახეთ ევროპის მაგალითზე, რომ რუსეთი ყოველთვის სათავისოდ იყენებს მასზე დამოკიდებულებას კონკრეტულ ქვეყნებზე ზეწოლისთვის. ამას ვხედავთ ახლა მოლდოვაშიც.

• თუმცა, როცა ომის ფაქტორის გამო ინფლაციის მასშტაბი ყველგან გაზრდილია, რუსეთიდან ფულის შემოდინება პოზიტიურად აისახა ლარის კურსზე. ხელისუფლების არგუმენტიც ამ დისკუსიაში არის ის, რომ არა ლარის კურსის გამყარება, კიდევ უფრო გაზრდილი ფასები გვექნებოდა.

ვერ უარვყოფთ რუსეთის მოქალაქეების გავლენას, მაგრამ ფული, რომელიც ახლა საქართველოს ეკონომიკაში შემოდის, ეს არ არის ფული, რომელიც რუსეთში ჩასულმა ქართველებმა იშოვეს და ჩამოიტანეს, ეს არის კაპიტალის შემოდინება რუსეთიდან.

მე მანამდე ხაზი გავუსვი, რომ ვაჭრობა იცვლება. ახლახან ვიყავი ფოთში და ვნახე, რომ პორტი ფართოვდება, ფოთის პორტის გავლით ტრანსპორტირების მოცულობა არის ძალიან მაღალი. ცენტრალური აზიის მწარმოებლები ცდილობენ, რუსეთს ჩამოშორდნენ, რადგან არავის უნდა შეზღუდვების ფონზე რუსეთთან სავაჭრო ურთიერთობა, ამავე დროს, მორალური ფაქტორიცაა, რატომ უნდა ითანამშრომლო ქვეყანასთან, რომელიც უკრაინაში შეიჭრა.

შესაბამისად, მხოლოდ რუსები არ არიან, ვისაც დღეს საქართველოში ფული შემოაქვს. ეს არის ტრანზიტული ვაჭრობის შედეგი, ადამიანები ეძებენ ლოგისტიკურ გზებს და შემოაქვთ ინვესტიციები საქართველოში.

ჩემი აზრით, ძალიან გადაჭარბებულია ნარატივი, რომელიც ამბობს, რომ საქართველო დამოკიდებულია რუსეთზე. ზოგიერთი სექტორი ძალიან აქტიურად ვაჭრობს, მაგრამ ეს არაა უნივერსალური. რაც შეეხება გლობალურად ფასების ზრდას, ამის მთავარი მიზეზი რუსეთის უკრაინაში შეჭრაა და უკრაინიდან მარცვლეულის ექსპორტის შეფერხება.

• ხომ არ გაქვთ ბოლო ინფორმაცია მიხეილ სააკაშვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ?

ვაკვირდებით მიხეილ სააკაშვილის საქმეს. არაერთ ადგილას წამოვჭერი ეს საკითხიც, მათ შორის ხელისუფლების წარმომადგენლებთან და პოლიტიკურ ფიგურებთან. ჩვენ მოვუწოდებთ საქართველოს ხელისუფლებას, დარწმუნდეს, რომ მისი უფლებები დაცულია და მას აქვს წვდომა შესაბამის სამედიცინო მომსახურებაზე. ახლა არ მაქვს საფუძველი ვიფიქრო, რომ მას ეს არ აქვს.

• დიდი ბრიტანეთი წლებია მხარს უჭერს საქართველოს დემოკრატიის განვითარებაში. რა სახის იქნება ეს თანამშრომლობა შემდეგ წლებში?

ვფიქრობ, ცოტა მოსაწყენი პასუხია, მაგრამ ჩვენ ძალიან მყარი და მრავალფეროვანი ურთიერთობა გვაქვს საქართველოსთან და ის კიდევ უფრო მტკიცდება. როგორც გითხარით, ფოთში ვიყავი გუშინ, ბრიტანელი საზღვაო ქვეითები თქვენს სანაპიროს დაცვას ეხმარებიან, რომ საკუთარი საქმიანობა NATO-ს სტანდარტებს მიუახლოონ. ეს ძალიან კარგი ამბავია.

ეს არ არის უბრალოდ თავდაცვა და უსაფრთხოება, რაშიც ჩვენ ვეხმარებით საქართველოს. ვეხმარებით სახელმწიფო ინსტიტუტებს, სამოქალაქო საზოგადოებას, დამოუკიდებელ მედიას და დეზინფორმაციასთან ბრძოლას. ჩვენ გავაგრძელებთ მუშაობას პარლამენტთან, პოლიტიკურ პარტიებთან NDI-სთან ერთად, ასევე ვეხმარებით UNDP-თან ერთად სამოქალაქო სერვისების განვითარებაში.

• თქვენ ახსენეთ თანამშრომლობა საქართველოს საზღვაო სანაპირო დაცვასთან, რის გამოც გაქვთ შეხვედრები ბათუმსა და ფოთში. რა იგეგმება ამ მიმართულებით?

წლებია უკვე ვმუშაობთ საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტოსთან. საქართველოს აქვს ძალიან მნიშვნელოვანი როლი ამ რეგიონში ვაჭრობის თვალსაზრისით და ეს როლი რუსეთის უკრაინაში შეჭრის შემდეგ კიდევ გაიზარდა. უფრო მეტი ინტერესია საქართველოს გავლით ტრანზიტის, სატრანზიტო ვაჭრობის. ჩვენ ვმუშაობთ ტრანსპორტის სააგენტოსთან, რომ ეს ურთიერთობები გაგრძელდეს, საქართველომ შეძლოს შავ ზღვაში გადაადგილების თავისუფლებისა და უსაფრთხოების შენარჩუნება, რათა ვაჭრობა გაფართოვდეს.

ხვალ, 10 ნოემბერს, ბათუმში 11-დან საღამოს 6 საათამდე ელექტროენერგია გაითიშება ლერმონტოვის, ჭავჭავაძის, პუშკინის და მიმდებარე ქუჩებზე, ასევე თამარის დასახლების ნაწილში.

„ენერგო პრო ჯორჯიას“ ცნობით, ელექტროენერგიის შეზღუდვის მიზეზი გეგმური სარეაბილიტაციო სამუშაოებია.

10 ნოემბერს შუქი გაითიშება ხელვაჩაურის სოფლებშიც: ერგეში, ჯოჭოში, ნიკიტაურში, ასევე: შარაბიძეებსა და დაბა ხელვაჩაურის დასახლების ნაწილში.

შუქი გაითიშება ქობულეთშიც, 11-დან 18 საათამდე შემდეგ სოფლებში: ჩაქვისთავში, ხალაში, ჭახათში, სამებაში, კოხსა და გვარაში.

ხულოს სოფლებში: კვატიაში, კორტოხსა და პაქსაძეებში შუქი გაითიშება დილის 10-დან საღამოს 8 საათამდე.

„აბონენტთა ენერგომომარაგება აღდგება სამუშაოების დასრულებისთანავე, ჩვეულ რეჟიმში,“ – აღნიშნავენ „ენერგო პრო ჯორჯიაში“.

დღეს, 9 ნოემბერს, ქობულეთში, სოფელ გორგაძეებში, ხის მეჩეთი დაიწვა.

ხალის ადმინისტრაციულ თემში მერის წარმომადგენელმა ნოდარ კახიძემ „ბათუმელებს“ უთხრა, რომ ხანძარი დილით, დაახლოებით 8:15 საათზე გაჩნდა. ხანძრის შედეგად არავინ დაშავებულა.

„სახანძრო მოვიდა, მაგრამ ხის მეჩეთი იყო და ადვილად მოეკიდა ცეცხლი. მოქმედი მეჩეთი იყო, თუმცა იმ დროს არავინ იმყოფებოდა შენობაში“ – გვითხრა ნოდარ კახიძემ.

მეჩეთს ჰქონდა თუ არა ძეგლის სტატუსი, ამის შესახებ სოფელში ინფორმაცია არ აქვთ.

ნორვეგიის ქალაქ ჰამერფესტის სანაპირო წყლებში დაცული ტერიტორიის შექმნა იგეგმება ვეშაპისთვის, რომელიც, სავარაუდოდ, რუსეთში გაწვრთნეს ჯაშუშობისთვის. ამის შესახებ ბრიტანული გამოცემა „გარდიანი“ წერს.

ინიციატივა ბრიტანელ ბიზნესმეს ადამ თორპს ეკუთვნის, რომელმაც საქველმოქმედო ორგანიზაცია OneWhale დააარსა ვეშაპზე საზრუნავად, რომელიც 2019 წელს აღმოაჩინეს ნორვეგიის სანაპირო წყლებში.

იგეგმებოდა ვეშაპის ველურ ბუნებაში გაშვება, მაგრამ ცხოველი ისე იყო მიჩვეული ადამიანებს, რომ ეშინოდა, ვერ იკვებებოდა ღია ზღვაში და ადგილობრივ ფერმერებს, რომელთაც ორაგულის ფერმები აქვთ, უმტვრევდა ბადეებს თევზის შესაჭმელად. ამის გამო მისი ევთანაზიაც შეიძლებოდა განეხილათ.

სწორედ ამიტომ ბრიტანელმა ბიზნესმენმა თორპმა და რეჟისორმა რეგინა კროსბიმ გადაწყვიტეს შეექმნათ მისთვის თავშესაფარი ნორვეგიაში, ჰამერფესტთან ახლოს. აქ იცხოვრებენ ვეშაპები, რომლებიც ადამიანების მიერ არიან გაწვრთნილნი.

თორპი და კროსბი აპირებენ 250 000 გირვანქა სტერლინგი შეაგროვონ 2022 წლის ბოლომდე. ამ თანხით ისინი შეიძენენ ბადეებს ნაკრძალის შესაზღუდად, მოაწყობენ შენობებს თანამშრომლებისთვის, რომლებიც ახლოს იქნებიან ნაკრძალთან და აღჭურავენ ვეტერინარულ ლაბორატორიას.

ვარაუდობენ, რომ ნაკრძალში ყოფნის დროს ვეშაპები ისწავლიან დამოუკიდებლად ნადირობას, ერთმანეთთან ურთიერთობას და მათი ველურ ბუნებაში გაშვება შესაძლებელი იქნება.

ნორვეგიაში, სავარაუდოდ, რუსეთის საზღვაო ძალების გაწვრთნილი „ჯაშუში“ ვეშაპი 2019 წელს აღმოაჩინეს.

ცხოველს სხეულზე აღჭურვილობა ჰქონდა დამაგრებული, რომელზეც „აღჭურვილობა პეტერბურგი“ ეწერა. აღჭურვილობას შორის იყო ორი GoPro კამერის დამჭერი, რომელიც ვეშაპს მეთევზეებმა მოხსნეს.

თეთრი ვეშაპი ხშირად უახლოვდებოდა ნორვეგიულ გემებს ინგოიას სანაპიროზე. ეს არქტიკული კუნძული მურმანსკიდან 415 კილომეტრში მდებარეობს. სწორედ მურმანსკშია განთავსებული რუსეთის ფლოტი.

ნორვეგიელი ექსპერტები ფიქრობენ, რომ ვეშაპი რუსეთის საზღვაო ძალებმა გაწვრთნა და მას დაზვერვისთვის იყენებენ. ამ მოსაზრებას ექსპერტები იმითაც ამყარებენ, რომ აღნიშნულ რეგიონში რუსეთის საზღვაო ძალების ბაზა მდებარეობს.

გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის ინფორმაციით, ქობულეთში ხე-ტყის უკანონო მოპოვებისა და ტრანსპორტირების ფაქტი გამოავლინეს.

„მოქალაქეს ქობულეთში რეგისტრირებული სახერხი საამქროს ტერიტორიიდან მოშორებით განთავსებული ჰქონდა წიწვოვანი სახეობის 109 კუბურ მეტრამდე მოცულობის, 49 ერთეული დაუფირნიშებელი მრგვალი ხე-ტყე (მორი).

ვინაიდან გარემოსათვის მიყენებული ზიანის თანხამ 17 000 ლარამდე შეადგინა, ფაქტი შეიცავს სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნებს“ – წერს ზედამხედველობის სამსახური.

მათივე ინფორმაციით, მასალები, შემდგომი რეაგირების მიზნით, შესაბამის საგამოძიებო ორგანოში გადაიგზავნა.

„ვერ გადარჩებოდა, არმატურა დამწვარი იყო“, – გვეუბნება სამშენებლო მოედნის მეთვალყურე, რომელიც ბათუმში, კოსტავასა და გამსახურდიას ქუჩების კვეთაში მდებარე მოდენის სტილის შენობის რესტავრაცია – რეაბილიტაციის პროექტს მეთვალყურეობს. ის თავად მშენებელი არ არის.

ახლა კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლისგან მხოლოდ ფასადის ორი მხარეა დარჩენილი. მის გვერდით მდებარე ისტორიული სახლისგან კი ფასადის მხოლოდ ერთი მხარე – ერთი კედელი.

კოსტავასა და გამსახურდიას ქუჩების კვეთაში მდებარე კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის, ძველი შემნახველი სალაროს შენობის მესაკუთრე სააქციო საზოგადოება „სოდი ინვესტმენტია“.

კომპანიას  XIX საუკუნის ბოლოს აშენებული, მოდერნის სტილის შენობის რეკონსტრუქცია-რესტავრაციის ნებართვა აქვს. პროექტი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთან, ფონური ნაგებობის გვერდით ახალი შენობის აშენებასაც ითვალისწინებს.

„სოდი ინვესტმენტი“ სამუშაოებს აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტოსთან შეთანხმებული პროექტის მიხედვით ახორციელებს, დარღვევები არ დაფიქსირებულა. ეს იმას ნიშნავს, რომ შენობისგან მხოლოდ ფასადის ნაწილის დატოვება სააგენტოს თანხმობით და შესაბამისი თანამდებობის პირების ხელმოწერით არის დადასტურებული.

„ვერ გადარჩებოდა, არმატურა დამწვარი იყო“ – ეს სწორედ მათი, ამ ხელმომწერების არგუმენტია, როცა კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლისგან მხოლოდ ფასადის ერთი ნაწილი რჩება და ამას რეაბილიტაციას უწოდებენ.

ნებისმიერი კონკრეტული მშენებლობის მდგრადობასა და გარემოსთან შესაბამისობაზე კითხვები იგივე სახელმწიფო უწყებების წარმომადგენლებს სასაცილოდ არ ჰყოფნით. ისინი ამბობენ, რომ კულტურული მემკვიდრეობის დამცველები დროს ჩამორჩნენ და არაფერი იციან ახალ ტექნოლოგიებზე, რომლის მიხედვითაც „უკვე ზღვაში შენდება შენობები“ და „მალე მარსზეც აშენდება“.

არაერთი თანამდებობის პირი, რომელიც ერთი მხრივ კუნძულის მშენებლობის პრეზენტაციას გულმოდგინედ უკრავს ტაშს და უკვირს ეჭვნარევი მოსაზრებები ზღვასთან ახლოს რამდენიმე ცათამბჯენის მშენებლობასთან დაკავშირებით, ირწმუნება, რომ კულტურულ მემკვიდრეობას „შორს წასული განვითარება“ და „ახალი ტექნოლოგიები“ რატომღაც ვერ იცავს:

„ვერ გადარჩებოდა, არმატურა დამწვარი იყო“.

არადა, იგივე თანამდებობის პირები ბიუჯეტის თანხებით მივლინებებში საზღვარგარეთ ხშირად დადიან, რომ შეისწავლონ როგორ შეინარჩუნეს მემკვიდრეობა ევროპის განვითარებულ ქვეყნებში, მაგალითად, იტალიაში ან სხვაგან. რას სწავლობენ ისინი ევროპაში, რა გამოცდილებას იღებენ და როგორ იყენებენ ამას, უცნობია, მაგრამ ნამდვილად ვიცით, რომ ხშირად იღებენ ფოტოებს ევროპული ქალაქების კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებული ძეგლების ფონზე.

სწორედ ამ პოლიტიკის გამო ვერ გადარჩა ზვიად გამსახურდიასა და კოსტავას ქუჩების გზაჯვარედინზე მდებარე მოდერნის სტილის შენობა ბათუმში. ის ერთადერთი ძეგლი არ არის, რომლისგანაც მხოლოდ ფასადი დარჩა, თუმცა სპეციალისტების  შეფასებით ეს შენობა  ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლი და მოდერნის სტილის [არტ ნუვო – Art Nouveau] საუკეთესო ნიმუში იყო საქართველოში, ასევე, ერთ-ერთი საუკეთესო შენობა ბათუმში და მისი იერ-სახის შეცვლა, მცირე ჩარევაც კი დაუშვებელი იყო.

საქართველოს მოდერნის არქიტექტურა 100 წლის შემდეგ

არქიტექტორ-რესტავრატორის, გოგოთურ მისრიაშვილის  მიერ მომზადებულ განმარტებით ბარათში, რომელიც კომპანია „სოდი ინვესტმენტმა“ აჭარის კულტურული მემკვიდრეობის სააგენტოს მშენებლობის ნებართვის მისაღებად საჭირო სხვა დოკუმენტებთან ერთად წარუდგინა, ვკითხულობთ:

„დაზიანებების გამომწვევი ძირითადი მიზეზები ნაგებობის სიძველე და მოუვლელობაა. მოშლილია წყალსაწრეტი თუნუქის მილები. განსაკუთრებით ეზოს ნაწილში აივნების დაზიანებული გადახურვის გამო დაგროვილი ატმოსფერული ნალექი ასველებს და რეცხავს კედლებს, რის შედეგადაც კედლების ეს მონაკვეთები გაჯერებულია წყლით და დაზიანებული ლინკრუსტი [კედლის ზედაპირი] დახავსებულია.

აღნიშნული დაზიანებების გამო შენობის ამ მონაკვეთში გადაადგილება სახიფათოა.“

რესტავრატორი ასევე ხაზს უსვამს 2010 წელს დაწყებული არასწორი რეაბილიტაციისას ძეგლისთვის მიყენებულ ზიანს.

დაწყებული რეაბილიტაციის პროცესზე არაფერი დაუწერია კომპანია „გეოგრაფიკს“. ამ კომპანიამ  2015 წელს ბათუმში მერიის დაკვეთით ძეგლების აღწერა-შეფასება ჩაატარა.

მაშინ „გეოგრაფიკმა“ თავის დოკუმენტში ძეგლის მნიშვნელობას გაუსვა ხაზი და ჩარევის სასურველ ფორმად რესტავრაცია/რეკონსტრუქცია/ადაპტაცია მიუთითა. გარდა ამისა, ეს მისამართი კომპანიას სასწრაფოდ სარეაბილიტაციო შენობების ნუსხაში არ შეუტანია, რაც იმას ნიშნავს, რომ  სპეციალისტებს მისი მდგომარეობა საგანგაშოდ არ შეუფასებიათ და მისი გადარჩენა ჯერ კიდევ შეიძლებოდა.

2015 წლის შემდეგ შენობა ისე დაზიანდა, რომ  გადარჩენა მართლაც შეუძლებელი იყო? – თუ ასეა, გამოდის, რომ ძეგლი იმ სახელმწიფო უწყებების გულგრილობამ მიიყვანა ასეთ მდგომარეობამდე, რომლებსაც შენობაზე ზრუნვა და  მისი გადარჩენა ევალებოდათ.

საყურადღებოა ისიც, რომ „გეოგრაფიკი“ ამავე დოკუმენტში სახელმწიფო უწყებებს აფრთხილებდა, რომ სასწრაფო რეაგირება იყო საჭირო იმ ძეგლების მოვლა- პატრონობისთვის, რომლებიც გაყიდული და მიტოვებული იყო.

„სოდი ინვესტმენტი“  საქართველოში საფრანგეთში რეგისტრირებულმა კომპანიამ დააფუძნა და მას თავდაცვის ყოფილი მინისტრი, ასევე, პარტია „თავისუფალი დემოკრატების“ ყოფილი ლიდერი, ირაკლი ალასანია ხელმძღვანელობს.

სიმბოლურ ფასად, 1 ლარად გასხვისებული სახელმწიფო ქონება, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი და მის მიმდებარედ არსებული ნაკვეთი, სადაც მცირე ზომის სტადიონიც იყო, სააქციო საზოგადოება [სს]„სოდი ინვესტმენტმა“ შპს „კორაქსესისგან“ შეისყიდა.

რა ფასად გაყიდა „კორაქსესმა“ სიმბოლურ ფასად გასხვისებული სახელმწიფო ქონება წაიკითხეთ აქ.

ამავე თემაზე: 

„ზოგჯერ პურს ვასხამ ცხელ წყალს და მაგით ვერევი შიმშილს… ზამთარი მოდის, ისევ უნდა გადავიტანო სიცივე გათბობის გარეშე ფაცხაში, რომელიც ჩემი არ არის,“ – ამბობს ნადიკო ცეცხლაძე. ის 61 წლისაა და ბათუმში, კახაბრის დასახლებაში ცხოვრობს.

„მცემდა ქმარი, ვერ მოვდიოდი ოჯახიდან და მაშინ წამოვედი, როცა თივის „ვილკა“ გამიყარა ყელში… ქუჩაში დავრჩი, ეს იყო 28 წლის წინ,“ – გვიყვება მარტოხელა ქალი.

• „სასადილოსთან მისვლამდე ხშირად ვსველდები, გადაადგილება მიჭირს…“ – მარტოხელა ქალის ამბავი 

კახაბრის დასახლებაში, კერძო სახლებს შორის ჩიხში შევდივართ – ნადიკო გარეთ გვხდება და გვაჩვენებს, გარედანაც როგორი საგრძნობია, ფიცრულ, პატარა სახლში სიცივეს რომ ვერაფერი დააკავებს, როგორ აწვიმს და ათოვს.

მარტოხელა ქალს მეორე სართულზე ავყავართ ვიწრო, მოუხერხებელი კიბით. ის თან გვიყვება, როგორ იყიდა ქუჩაში დარჩენილმა პატარა ქოხი დაახლოებით 15 წლის წინ 300 ლარად. ფიცრული სახლი, რაც შემდეგ ქალმა მოაწყო, მისი საკუთრება ამ დრომდე არ არის.

ფიცრულს ერთი შეხედვითაც ეტყობა, სხვადასხვა მორჩენილი ნივთისგან რომ არის ნაშენები. ნადიკო სავარძლის კუთხეში ჯდება და, პირველ რიგში, იმას აღწერს, რატომ რჩება ხშირად მშიერი, როცა უფასო სასადილოთი სარგებლობს.

„აქედან ჯერ უნდა გავიდე ავტობუსის მოსაცდელთან, ხერხემალი მაწუხებს, ძვლები მტკივა, გადაადგილება მიჭირს…“ – გვიყვება ნადიკო ცეცხლაძე, – „ამ ავტობუსში სულ ხალხია, არასდროს არაა თავისუფალი ადგილი. ხშირად ფეხზე ვრჩები, არავინ მითმობს ადგილს, ხალხში აჭყლეტილი ავდივარ და აჭყლეტილი ჩამოვდივარ.

ავტობუსსაც ნახევარი საათი უნდა ელოდო… ხელვაჩაურის სასადილოთი ვსარგებლობდი ადრე, მაგრამ აქ სამი საათი რიგში უნდა იდგე, ნახევარი პური რომ მოგიწიოს. „ოცნების ქალაქის“ ხალხი სულ მაქ დადის და ამიტომ ბათუმში ჩავდივარ, ჯავახიშვილზე… ხშირად ვსველდები. სახლში ვბრუნდები და გათბობაც არ მაქვს, მეზობლების კომუნალურებზე ვარ, რას ჩავრთავ?

სასადილოში ნახევარ პურს გვაძლევენ დღეში, არ მყოფნის, რა ვქნა?

მე ის მერჩივნა, პანდემიის დროს რომ საკვებ პროდუქტებს გვირიგებდნენ, ჩემს ჭკუაზე ვაკეთებდი, როგორც მინდოდა და დიდხანს მყოფნიდა. ახლა გაკეთებულ საჭმელს, რაც სასადილოდან მომაქვს, იმას ხომ არ დავამატებ წყალს? ყველა დღე ვერ ვახერხებ მისვლას სასადილომდე…“, – გვითხრა ნადიკო ცეცხლაძემ.

მარტოხელა ქალის თქმით, მას პენსია და შემწეობა მედიკამენტებში არ ჰყოფნის, საჭმლის ფული კი, აღარ რჩება.

„კვირაში ერთხელ მაინც რომ ვიყიდო რომელიმე ხილი, თუნდაც ნახევარი კილო, ვერ მოვირჩინე ამის ფული,“ – დასძინა მან.

ნადიკო ცეცხლაძე ყოველთვიურად პენსიას იღებს 260 ლარს, რასაც სოციალური შემწეობა ემატება – 60 ლარი. ის შეშით მომარაგების პროგრამაში არ ჩართეს და ვერც სახურავის შეკეთება დაუფინანსეს.

„შეშა რომც მომიტანონ, სად დავდგა ღუმელი, არ ვიცი, აქ ქარს რა გააჩერებს, რა გაათბობს ამ სახლს?“ – კითხულობს ნადიკო და კედლებს შორის ღია ღრიჭოებისკენ მიგვითითებს.

„სახურავსაც ვერ მოგცემთ, არაა თქვენი საკუთრებაო,“ – ამბობს ნადიკო ცეცხლაძე და მედიკამენტების პარკს გვაჩვენებს, მათ შორის, იმ წამლებს, უფასოდ რომ მისცეს.

„აი, ეს სამი წამალია მხოლოდ უფასო, წნევის წამლებია, დანარჩენი კი, ყველა ძალიან ძვირია,“ – გვიყვება მარტოხელა ქალი და თან გვიხსნის, შემოსავლები სრულად რომ არ ჰყოფნის ყველა იმ მედიკამენტის შეძენას, რაც ექიმებმა გამოუწერეს.

• „ბევრი წელი ვითმინე ძალადობა, მერე თივის „ვილკა“ რომ გამიყარა ყელში წამოვედი…“  

ნადიკო ცეცხლაძე ამბობს, რომ ის ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი წლების განმავლობაში იყო ქმრისგან.

„მეუბნებოდნენ, რომ ამას უნდა შევგუებოდი, რომ ის ჩემი ქმარია და ქალი უკან ვეღარ დავბრუნდებოდი ვერსად,“ –  წარსულის გახსენებაც ვთხოვეთ მარტოხელა ქალს. ნადიკო ცეცხლაძე მოგვიყვა, როგორ დარჩა ახალგაზრდა ქალი სრულიად მარტო.

ბათუმში ჩამოსვლამდე ნადიკო ცეცხლაძე ხულოს ერთ-ერთ სოფელში ცხოვრობდა.

„ორჯერ გავიქეცი შვილებით დედასთან, შემიფარე-მეთქი, ნაცემი ვიყავი, მაგრამ რამდენიმე დღეში ისევ უკან დამაბრუნეს. ჩემი ყოფილი ქმარი პერიოდულად ცუდად ხდებოდა, ფსიქიკური პრობლემები ჰქონდა და უმიზეზოდ იწყებდა ჩხუბს… სცემდა ბავშვებს, დედამისსაც. მერვეკლასელი იყო უკვე უფროსი შვილი ოჯახიდან რომ წავედი, იმ დღეს თივის „ვილკა“ გამიყარა ყელში და მივხვდი, რომ საშველი აღარ იყო.

თვალიც მაშინ დამიზიანდა ისე, რომ ამ დრომდე ვმკურნალობ.

ბათუმში ჩამოვედი, მაგრამ არ ვიცოდი, სად მივდიოდი. უნდა დავმალოდი ყველას. დავრჩი ქუჩაში მარტო, ბათუმის ავტოსადგურში დავდექი ბოძთან და ავტირდი,“ – გვიყვება ნადიკო.

მარტოხელა ქალს ახსენდება ერთი ქალი, მოულოდნელად მისი შეფარება რომ გადაწყვიტა.

„თურმე, ისიც ნაქირავებში ცხოვრობდა, მასთან წამიყვანა,“ – თხრობას განაგრძობს ნადიკო. – „მითხრა, რომ არ უნდა შემეშინდეს, მისი ქმარი ციხეში იყო, ორი გოგო ჰყავდა და ბავშვების საწოლი მე დამითმო, ბავშვი ერთი შენ დაიწვინე, მეორეს – მეო.

20 დღე შემიფარა იმ კეთილმა ქალმა. მერე ბოსტნეულით ვაჭრობა დავიწყე ავტოსადგურთან მოწყობილ პატარა დახლზე, კარტოფილს ვყიდდი და ბინაც ჩემით ვიქირავე, მაშინ 15 მანეთს ვიხდიდი თვეში, მაგრამ როგორი პატარა ოთახი იყო, იცით? – გვერდულად უნდა შესულიყავი ოთახში… „ხაზეიკას“ შევეცოდე და საწოლის თავზე მიმიჭედა თარო, ერთი ჭიქა და თეფში რომ შემომედგა.

დღისით ვვაჭრობდი და კარტოფილის „პერაშკს“ ვჭამდი. „პერაშკს“ ერთი ქალი აცხობდა, მალვინა ერქვა და ხელით დაატარებდა ცხელ-ცხელს. როცა ფული არ მქონდა, ნისიადაც მაძლევდა ორ-ორ ცალს. კარგი ქალი იყო, მალვინა, მხიარული…“ – იხსენებს ნადიკო.

ერთ დღესაც დახლთან მდგომ ნადიკოს დაუნახავს, რომ მალვინასთან ერთად მისკენ თავისი დედაც მოდიოდა.

„თურმე მეძებდა დედა,“ – ცრემლს იწმენდს მარტოხელა ქალი და პაუზის შემდეგ განაგრძობს, – „სიზმარი უნახავს დედას იმ დღეებში, მღვრიე წყალს მიჰყავდიო. იცოდა, ქმარი რომ მცემდა, ინერვიულა და წამოსულა ჩემ სანახავად ჩემი ქმრის სოფელში.

დედამთილს უსაყვედურია, სად წაიყვანე კი მაგრამ ჩემი რძალიო, არ იჯერებდა, რომ მე მარტო წამოვედი სახლიდან და დედაჩემმაც არაფერი იცოდა.

დედაც ავტობუსით ჩამოვიდა და დამიწყო ძებნა. ყველასთვის უკითხავს, ჩემი გოგო ხომ არ გინახავთ სადმე, ლამაზი თვალები აქვს და გრძელი თმაო. მერე ამ ჩემს მალვინას არ შეხვედრია? წამოდი, მე გაჩვენებ თქვენს გოგოსო – უთქვამს მალვინას.

ნახე, როგორი საჩუქარი გაგიკეთეო, შორიდან მომესმა იმ დღეს მალვინას ხმა: დახლთან ვიდექი, კარტოფილს ვყიდდი. მალვინას გვერდით ჩემი დედა იდგა.

სული რომ მოვითქვი, ვუთხარი დედას, რომ ვეღარ დავბრუნდებოდი ქმრის ოჯახში, გთხოვ, არ დამავალო ეს-მეთქი.

მერე ის ჩემს ნაქირავებ ბინაშიც წამოვიდა, ვაიმე, ეს როგორ ჩავარდნილა იატაკიო, როგორი ნესტია, აქ როგორ იქნებიო… ეს მითხრა წასვლამდე.

„დედაჩემი გუშინ დავკრძალეთ,“ – დაასრულა ნადიკო ცეცხლაძემ და თან გარდაცვლილი მამის სურათი გვაჩვენა – ის ავარიით დაღუპულა, როცა ნადიკო ბავშვი იყო.

• „ჩათვალეს, რომ უნდა მომკვდარიყავი მოძალადესთან, ეს ჯობდა“ – როგორ გახდა 2  შვილის დედა მარტოხელა ქალი? 

„ჩემს ბიჭს ოთხი შვილი ჰყავს ახლა და მამამისს უვლის. ძალიან უჭირთ, სოფელში არიან, შეიძლება წლები გავიდეს და ვერ ვნახო. გოგოს მძიმე დაავადება აქვს, მის თავსაც ვერ შველის…,“ – ნადიკოს აქვს სათქმელი საზოგადოებისთვის, რომელიც ზოგჯერ მოძალადეზე ბევრად სასტიკია.

მარტოხელა ქალს ეტყობა, რამდენი აქვს ნაფიქრი განსაკუთრებით ფსიქოლოგიურ ძალადობაზე, რასაც მსხვერპლი ამ დრომდე განიცდის. ნადიკომ ახლა ზუსტად იცის, რა როლი აქვს მხარდაჭერას მსხვერპლისთვის, რაც მას ყველაზე მეტად დააკლდა.

ხალხისგანაც იმავეს ვგრძნობ: როცა ერთად ვართ, სადმე სატირალში, მაგალითად, სად ჩემი და სად ჩემი დის ფასი, რომელსაც ოჯახი აქვს?“ – კითხულობს ნადიკო ცეცხლაძე და არ ელის პასუხს. იცის, რომ საზოგადოების ეს დაკვეთა უსამართლოა.

დამშვიდობებამდე მას თავშესაფარზეც ვკითხეთ:

„არ მაქვს ჯერ გადაწყვეტილი, უნდა მოვიკითხო, ასე თუ ვიქნები იქაც მშიერი და უწამლო, არ ვიცი. იქაც თუ ატირებული უნდა ვიყო…“ – წინადადების დასრულება უჭირს მარტოხელა ქალს.

ავტოსაგზაო შემთხვევა იყო ბონის დასახლებაში, რაფიელ ერისთავისა და დადიანის ქუჩების გადაკვეთაზე, სადაც მიკროავტობუსი ელექტროგანათების ბოძს შეეჯახა და ამოტრიალდა.

ავარია ბონის კულტურის სახლთან მისვლამდე, ცენტრალურ გზაზე მოხდა.

თვითმხილველის თქმით, მიკროავტობუსი არ იყო სამგზავრო და ავარიის შედეგად არავინ დაშავებულა.