Batumelebi

ავტორი: ესმა გუმბერიძე, იურისტი 

_____________________

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში მეორე მოსმენით უკვე მიიღეს უსინათლოს მიერ გარიგების დადებისას მისი ნების ნამდვილობის დადასტურების (ხელმოწერის) მომწესრიგებელი ნორმები.

31 ოქტომბერს მესამე პლენარული მოსმენის წინა საკომიტეტო მოსმენაც გაიმართა, ანუ ამ ცვლილებების კანონად ქცევამდე ერთი ნაბიჯიღაა დარჩენილი. მესამე მოსმენაზე ტექნიკური შესწორებების გარდა აღარაფერი იცვლება, ამიტომ უკვე შემიძლია აღვწერო ის მრავალწლიანი, მინიმუმ 2-წლიანი მძიმე პროცესი, რომელიც უძღოდა ამ საკანონმდებლო ცვლილებებს და რომელშიც მეც ვმონაწილეობდი.

მინიმუმ 2-წლიანი იმიტომ ვთქვი, რომ 2020 წლის დასაწყისში უკვე დაიწყო პარლამენტის დონეზე ცვლილებების მზა/დაწერილი სამუშაო ვერსიის განხილვა. მანამდე ისე ვლაპარაკობდი უსინათლოსთვის დამოუკიდებლად ხელმოწერის უფლების მინიჭების შესახებ, რომ არანაირი რეგულაციის პროექტს არ გავცნობივარ, იმიტომ, რომ არ მქონია გაცნობის შესაძლებლობა და არა იმიტომ, რომ დამეზარა.

პირველ რიგში ბოდიში უნდა მოვუხადო დანარჩენ შშმ პირებს, ვისაც ასევე ექმნებათ დოკუმენტებზე ხელის მოწერისას პრობლემები. 4 წელია, ვცდილობდი, მაგრამ ვერ შევძელი პარლამენტამდე იმის მიტანა, რომ ხელმოწერის პრობლემა გვაქვს არამხოლოდ უსინათლოებს, არამედ სხვა შშმ პირებსაც. უსინათლოთა კავშირის ხელმძღვანელობა, რომელიც მოგვევლინა ამ საკანონმდებლო ცვლილებების ლობისტად, პირდაპირ ამბობდა,  რომ სხვები არ აინტერესებთ და შევეშვათ. არადა კავშირი არის კოალიციის – „დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის” წევრი, შესაბამისად, ელემენტარული სოლიდარობა მართებთ სხვა შშმ პირებისა და კოალიციის წევრი იმ ორგანიზაციების მიმართ, რომლებიც შშმ პირთა საკითხებზე მუშაობენ, მითუმეტეს, რომ მართლა ორიოდე სიტყვის ჩამატება-გამოკლებით იყო შესაძლებელი დანარჩენი შშმ პირების ინტერესების ასახვაც.

კავშირის ხელმძღვანელობას რომ თავი გავანებოთ, ბოლოსდაბოლოს, კანონს პარლამენტი იღებს. შესაბამისად კონკრეტული არასამთავრობო თუ რაღაც საკითხს მხოლოდ საკუთარი პერსპექტივიდან აღიქვამს, კანონმდებელი მას ყველა მოქალაქის პერსპექტივიდან უნდა აფასებდეს, მითუმეტეს, როდესაც შშმ პირი გვყავს ერთ-ერთ დეპუტატად და მმართველი პარტიის ფრაქციის თავმჯდომარის მოადგილედ.

ახლა კი უფრო კონკრეტულად განვმარტავ, რა იცვლება და როგორ შეეძლებათ უსინათლოებს ხელის მოწერა დამოუკიდებლად, სხვების გარეშე.

საკანონმდებლო ცვლილებების თანახმად წერა-კითხვის მცოდნე უსინათლოს აქვს უფლება გარიგებას მოაწეროს ხელი დამოუკიდებლად, სხვებზე გადანდობის გარეშე. რამდენიმე უსინათლო თანამებრძოლი ვითხოვდით, რომ ამავე კანონში ან განმარტებულიყო, თუ რას ნიშნავს “წერა-კითხვის მცოდნე უსინათლო” ან ეს განსაზღვრება საერთოდ აღარ ყოფილიყო, რაზეც უარი მივიღეთ, არადა ერთ-ერთ სამუშაო ვერსიაში მშვენიერი განმარტება იყო.

“წერა-კითხვის მცოდნე უსინათლოს” ცნების კანონში ჩაწერას უსინათლოთა კავშირი ითხოვდა. მათი არგუმენტით ეს ჩანაწერი საზოგადოებრივ ცნობიერებას აამაღლებს. ყველა გაიგებს, რომ უსინათლო ავტომატურად არ ნიშნავს “უწიგნურს”.

ასეთი წარმოდგენა მართლაც არსებობს. ადამიანები ვერ იგებენ, როგორ შეიძლება, უსინათლო რომ წერდეს და კითხულობდეს, ანუ ქმნიდეს და აღიქვამდეს წერილობით ტექსტს. მაგრამ ეს განმარტების გარეშე ხალხს ვერაფერს გააგებინებს, პირიქით – ბუნდოვანებას შემოიტანს.

აი, თქვენც გკითხავთ: რას ნიშნავს თქვენთვის „წერა-კითხვის მცოდნე უსინათლო“? ვინაა „წერა-კითხვის მცოდნე უსინათლო“? უსინათლოსთან მიმართებაში “წერა-კითხვის ცოდნის” გაგება განსხვავდება მხედველებთან მიმართებაშიც. ანუ უსინათლოსთვის “წერა-კითხვის ცოდნა”, მაგალითად, არ ნიშნავს ფურცელზე დაწერილი ტექსტის თვალით წაკითხვას და ბრტყელი შრიფტით, კალმის გამოყენებით ტექსტის რომელიმე ზედაპირზე მოხაზვას.

საკანონმდებლო ცვლილებებს რომ დავუბრუნდეთ, სამოქალაქო კოდექსის მიღებული რედაქციით უსინათლოს შეეძლება ან ხელი მოაწეროს დოკუმენტს (აქ, სავარაუდოდ, მოიაზრება თავისი ხელით სახელისა და გვარის მოხაზვა, თუმცა რამდენად გარკვევით, თუ ინიციალებიც იქნება შესაძლებელი, დამოკიდებული იქნება მე-2 მხარის ჭირვეულობაზე) ან დაასვას წინასწარ ნოტარიულად დამოწმებული ფაქსიმილე/ბეჭედი.

ფაქსიმილეს დასამოწმებლად უსინათლომ ნოტარიუსის წინაშე ერთხელ თავისი ხელით უნდა დაწეროს სახელი და გვარი (ნოტარიატის შესახებ საქართველოს კანონით, სხვა აქტებითა და პრაქტიკით დადგენილია, რომ ნოტარიუსები ითხოვენ სახელ-გვარის გარკვევით, ერთ ხაზზე, ხშირად ერთი ზომის ასო-ნიშნებით დაწერას). ნოტარიუსი უსინათლოს მიერ დაწერილ სახელ-გვარს დაამოწმებს, როგორც მის უნიკალურ ხელმოწერას. ეს დაწერილი შემდეგ უსინათლომ უნდა მიიტანოს ხელოსანთან და დაამზადებინოს ბეჭედი.

უსინათლოს ბეჭდით ხელმოწერა შეეძლება, თუკი ის ბეჭედთან ერთად წარმოადგენს ნოტარიულად დამოწმებულ ფურცელს, სადაც მისი ხელმოწერა იქნება დაფიქსირებული. ჩვენ ვითხოვდით, რომ არ ყოფილიყო საჭირო ნოტარიუსთან ბეჭდის დამოწმება, რადგან, ისევ და ისევ, ბევრი უსინათლო ვერ შეძლებს ასე გარკვევით სახელ-გვარის დაწერას. ზოგს, მაგალითად, მხედველობის დარღვევასთან ერთად, მოტორული დარღვევებიც აქვს, თუმცა უარი მივიღეთ.

რატი იონათამიშვილმა გაითვალისწინა 2022 წლის ზაფხულში გაჟღერებული ჩვენი თხოვნა და პარლამენტის კვლევით ცენტრს მიმართა დავალებით, შეესწავლათ ევროპული ქვეყნების, აშშ-სა და დემოკრატიული სამყაროს სხვა ქვეყნების გამოცდილება უსინათლოთა ხელმოწერის მიმართულებით. შედეგები მრავალფეროვანი იყო, თუმცა სახელის და გვარის სრულად და გარკვევით დაწერა ხელმოწერად რომ ჩათვლოდათ, არსად ყოფილა მოთხოვნა.

რატომ ვწერ პირველ რიგში იმაზე, რაც არ გაითვალისწინეს? იმიტომ და იმისთვის, რომ კანონმდებელს კიდევ ერთხელ შევახსენო, რომ თუკი აღნიშნული არასრულყოფილებები შემდეგ ან კანონქვემდებარე აქტებით არ შეივსება/აღმოიფხვრება ან პრაქტიკით ან სხვა საკანონმდებლო ცვლილებებით, უსინათლოთა დისკრიმინაცია და ჩაგვრა, რომლის აღმოფხვრასაც წესით ეს ცვლილებები უნდა ემსახურებოდეს, გაგრძელდება.

შესაბამისად გაგრძელდება ამ ჩაგვრის დასასრულებლად ჩვენი ბრძოლა და საქმიანობა, იქნება ეს საკონსტიტუციო სარჩელის, გაეროს შშმ პირთა კომიტეტისადმი მიმართვისა თუ სხვა რამე ფორმით. და არ მინდა, მჯეროდეს, რომ ვინმეს უნდოდეს უსარგებლო კანონის მიღება, მხოლოდ სათქმელად, კანონი კანონისთვის.

ამიტომ იმასაც მიმოვიხილავ, თუ რომელი რეკომენდაციები გაითვალისწინა პარლამენტმა.

1. ბრაილის შრიფტით მომზადებულ ტექსტზე ხელმოწერისას იყო მოთხოვნა, რომ ბრაილის შრიფტითა და ბრტყლად დაბეჭდილი დოკუმენტების იდენტურობა დაედასტურებინა ბრაილის შრიფტის მცოდნე სპეციალისტს, რომელიც არ იქნებოდა გარიგების რომელიმე მხარის ოჯახის წევრი. ჯერ ერთი, რომ ლიცენზირებული ბრაილის შრიფტის მცოდნე სპეციალისტები არც გვყავს. ამასთან, არის პრინტერები, რომლებიც მექანიკურად, 1 ფურცელზე ბეჭდავენ ერთდროულად ბრაილით და “თვალხილულად”. ასეთი პრინტერით დაბეჭდილს გადამოწმება აღარ სჭირდება. ბრაილის შრიფტის მცოდნე სპეციალისტის მოყვანა ისევ უსინათლოს დააწვებოდა ტვირთად, მოითხოვდა დროსა და რესურსებს. ამიტომ დღევანდელი რედაქციით ბრაილისა და ბრტყელი ვერსიები უბრალოდ შეინახება.
2. უახლეს სამუშაო ვერსიაში ეწერა, რომ წერა-კითხვის მცოდნე უსინათლოს დამოუკიდებლად შეუძლია მოაწეროს ხელი დოკუმენტს, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ჩვენი თხოვნითა და რეკომენდაციით ამოიღეს ბოლო დათქმა – “თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული”. შესაბამისად, არჩევანი, მოაწეროს თუ არა ხელი დამოუკიდებლად, რჩება მხოლოდ უსინათლოს და ეს აღარ იქნება დამოკიდებული მეორე მხარის ნება-სურვილზე. იმ რეალობაში, როდესაც უსინათლოსადმი უამრავი სტერეოტიპია, როდესაც უსინათლოს სიტყვას ფასი არ აქვს (მაგალითად, კბილის ექიმი დედაჩემს ეკითხებოდა, თუ რა უთხრა სხვა ექიმს წინა დღეს, იმის მაგივრად, რომ მე დამლაპარაკებოდა, არადა დედა წინა დღეს არც მახლდა), ამ რეალობაში ადვილი წარმოსადგენია, რომ უამრავი დაწესებულება უარს იტყოდა უსინათლოს ხელმოწერის მიღებაზე და ეს გასაღდებოდა, როგორც – “მეორე მხარემ კანონით მინიჭებული უფლება გამოიყენა და არ დათანხმდა. მხარეთა შეთანხმება უსინათლოს მიერ დამოუკიდებელ ხელმოწერაზე ვერ შედგა”.
3. ბატონი რატი იონათამიშვილი, რომელიც არის ამ საკანონმდებლო ცვლილებების მთავარი გამტარებელი პარლამენტში, დაგვპირდა, რომ სამომავლოდ იმუშავებს ხელმოწერის საკითხის სხვა (არა უსინათლო) შშმ პირთათვის მოსაწესრიგებლადაც. იგი ასევე დაგვპირდა, რომ ნოტარიუსებთან და ზოგადად უსინათლოს მიერ ხელმოწერისას სახელ-გვარის სრულად და გარკვევით დაწერის ვალდებულება მოიხსნება კანონქვემდებარე სამართლებრივი აქტებით, როგორც ნოტარიუსებთან, ასევე სხვა სტრუქტურებთან მიმართებაშიც (მაგ. ეროვნული ბანკის მიერ საბანკო დაწესებულებებისთვის გაცემული ინსტრუქციით). მან გვითხრა, რომ პირადად გაუძღვება ყველა პასუხისმგებელ უწყებასთან ამ საკითხზე მუშაობას და დასვამს მათ წინაშე ამ მოთხოვნას.

ამ რთული, ოფლისმღვრელი პროცესის პირველი ეტაპის დასასრულს მინდა მადლობა გადავუხადო ყველა ჩართულ მხარეს, ვინც კეთილსინდისიერად და გულწრფელად ცდილობდა, კანონი სარგებლის მომტანი ყოფილიყო ყველა უსინათლოსთვის.

მადლობა სახალხო დამცველის აპარატს კომენტარების მოწოდების, შეხვედრებზე დასწრებისა და ჩვენი არგუმენტირებული მსჯელობისთვის მხარდაჭერისთვის.

მადლობა ბატონ რატის კონსტრუქციულობისთვის, მზაობისთვის, გაეთვალისწინებინა ჩვენი რეკომენდაციები.

და ბოლოს, მადლობა დეპუტატ ანი წითლიძეს „ნაციონალური მოძრაობიდან“. მისმა ჩართვამ ამ პროცესში შეთანხმება დააჩქარა და კომპრომისები შესაძლებელი გახადა, თორემ ჩვენ მინიმუმ 2 წელი დაახლოებით ერთსა და იმავე რეკომენდაციებს ვიმეორებდით, თუმცა მათს ასახვას პირი არ უჩანდა.

ისიც მიხარია, რომ უსინათლოთა ხელმოწერის საკითხმა ერთ მაგიდასთან დასვა ხელისუფლებისა და ოპოზიციის წარმომადგენლები მოსალაპარაკებლად, რაც ასე იშვიათია ჩვენს რეალობაში.

შშმ პირები აღვიქმებით ნეიტრალურ, აპარტიულ, თემად და ხელმოწერის დარეგულირების პროცესმაც აჩვენა, რომ გვაქვს პოტენციალი, რესურსი და შესაძლებლობა, წვლილი შევიტანოთ პოლიტიკურ დეპოლარიზაციაში.

საკითხის გარშემო როგორც საჯარო საკომიტეტო მოსმენები, ასევე დახურული შეხვედრები დაპირისპირებული პარტიების წარმომადგენელთა მონაწილეობით გამოირჩეოდა საქმეზე ორიენტირებული ტონით, რაც იმედს მაძლევს, რომ მსგავს დამოკიდებულებას მომავალი აქვს ჩვენს ქვეყანაში.

ზემოაღწერილი მიზეზებიდან გამომდინარე ამ რედაქციით საკანონმდებლო ცვლილებების მიღება შშმ პირთა ხელმოწერის გაადვილების საქმეში ბოლო ნაბიჯი არაა. მას მუდმივი მიდევნება და დახვეწა დაჭირდება, შესაბამისად, კვლავ დაგვჭირდება როგორც ხელისუფლების, ასევე ოპოზიციის ინტერესი, მხარდაჭერა და ღიაობა.

წუხელ, ძლიერი წვიმის შემდეგ, აჭარის მუნიციპალიტეტებში რამდენიმე სოფელში მეწყერი ჩამოწვა.

აჭარის საავტომობილო გზების დეპარტამენტის ინფორმაციით, დღეს, პირველ ნოემბერს, სპეცტექნიკა რამდენიმე ლოკაციაზე მუშაობს, თუმცა გზა ამ ეტაპზე არც ერთი მიმართულებით ჩაკეტილი არ არის.

აჭარის გზების დეპარტამენტის პრესცენტრის მონაცემებით, ამ დროისთვის სპეცტექნიკა მუშაობს ქედის სოფლებში: მერისი, გუნდაური, ჭალათი, გობრონეთი, ასევე ქვის ჩამონაშალი გააქვთ ხელვაჩაურში – სალიბაური ზედა სამების გზიდან, ქობულეთში – ზედა კვირიკედან. სამუშაოები უკვე დასრულდა ხულოში თაგოს გზაზე.

 

ბათუმის საჯარო ბიბლიოთეკის წიგნად ფონდს ბათუმის საფეხბურთო სტადიონის ტერიტორიაზე არსებულ სივრცეში გადაიტანენ და იქ დაასაწყობებენ, ვიდრე ბიბლიოთეკის შენობის გამაგრება-რეკონსტრუქცია არ დასრულდება. ამის შესახებ ბათუმის საკრებულოს სხდომაზე მერიის განათლებისა და კულტურის სამსახურის ხელმძღვანელმა მერაბ ქიძინიძემ ისაუბრა.

მერაბ ქიძინიძის ინფორმაციით, სტადიონმა ბიბლიოთეკის წიგნადი ფონდის დასაწყობებისთვის მერიას, ადმინისტრაციულ შენობაში, 800 კვ.მეტრი სივრცე დაუთმო. მისივე განმარტებით, გარემო წიგნადი ფონდისთვის საჭირო პირობებს აკმაყოფილებს.

საბიბლიოთეკო ფონდის შეფუთვისა და შენახვის სამუშაოების შესყიდვის მიზნით, მერიამ ბიუჯეტიდან 52 000 ლარი გამოყო.

მერიის ინფრასტრუქტურისა და კეთილმოწყობის სამსახურის უფროსის, აკაკი ბერიძის ინფორმაციით, მერია ბიბლიოთეკის შენობის გამაგრების პროექტის შესყიდვას უახლოეს მომავალში გეგმავს. მისივე განმარტებით, შენობა არსებული იერ-სახით გამაგრდება და დაშენება არ იგეგმება.

საკრებულოს წევრები ოპოზიციიდან დაინტერესდნენ, როგორ დააბრუნეს მოქალაქეებმა გატანილი წიგნები, რაზეც საკრებულოს წევრმა „ოცნებიდან“, თეონა ბერიძემ განმარტა, რომ გატანილი წიგნების ჩაბარება ჯავახიშვილის ქუჩაზე მდებარე ფილიალშია შესაძლებელი.

„ბათუმის საჯარო ბიბლიოთეკის შენობის ამჟამინდელი ტექნიკური მდგომარეობა არადამაკმაყოფილებელია, ხოლო ცალკეული ზონები  მწვავედ ავარიული და საფრთხის შემცველია. არსებული სახით შენობის ექსპლუატაცია დაუშვებელია“, – ნათქვამია სამხარაულის ექსპერტიზის ბიუროს დასკვნაში, რომელიც საჯარო ბიბლიოთეკის დირექტორმა ჯონი საბაშვილმა 23 მაისს მიიღო.

სამხარაულის ექსპერტიზის ბიურომ თავის დასკვნაში მკაცრად განსაზღვრა, ასევე უსაფრთხოების ზომების შესახებ, რომლის მიხედვითაც, უნდა დაიწყოს შენობის, განსაკუთრებით კი წიგნთსაცავის, დაცლა.

___

ამავე თემაზე:

წიგნის გარეშე დავრჩით – ათასობით მკითხველს არ ეუბნებიან, როდის გაიხსნება ბიბლიოთეკა ბათუმში

See more

„საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოსა” და „სოლიდარობის თემის” ორგანიზებით აჭარის უმაღლეს საბჭოში პეტიცია დარეგისტრირდა, რომლითაც აჭარის სამთო იალაღებზე, სადაც მოსახლეობის დიდი ნაწილი რამდენიმე თვეს ატარებს, ჯანდაცვის სერვისების გაუმჯობესებას ითხოვენ.

„რელიეფური სირთულისა და გეოგრაფიული დაშორების გამო ათასობით მცხოვრები ხშირ შემთხვევაშია მოკლებულია ჯეროვან სამედიცინო მომსახურებას, რესურსების სიმწირის გამო სასწრაფო სამედიცინო დახმარების მანქანები რთულად აღწევენ სხვადასხვა დასახლებამდე, პრაქტიკულად უფუნქციოა ათწლეულების წინ გახსნილი რამდენიმე ამბულატორია,  მედიკამენტების შესაძენად მოქალაქეებს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ ცენტრში უწევთ გადაადგილება.

…პეტიციის მიზანია, აჭარის უმაღლესმა საბჭომ არსებული დოკუმენტებისა და მონაცემების გათვალისწინებით, მოიკვლიოს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის მიერ სამთო იალაღებზე სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ბრიგადების დამატების, ახალი, სამთო რელიეფზე მორგებული ავტოსატრანსპორტო საშუალებების შეძენისა და მათი სრულად დატვირთვის შესაძლებლობები.

ვფიქრობთ, რომ აჭარის მთავრობას ნამდვილად აქვს რესურსი, სულ მცირე, 1-1 სასწრაფო თანამედროვე სტანდარტებით აღჭურვილი სამედიცინო დახმარების მანქანა დაამატოს ქედაში, შუახევსა და ხულოში – ეს მანქანები პარამედიკოსებთან ერთად ზაფხულის პერიოდში იალაღებზე მცხოვრებ მოქალაქეებს მოემსახურებიან, შემოდგომა-ზამთარში კი – მთელ მუნიციპალიტეტს.

ამავდროულად, ვფიქრობთ, რომ აჭარის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ უნდა შეიმუშაოს ახალი პროგრამები იმისთვის, რომ მოილაღეებს გარკვეული პერიოდულობით შესთავაზონ უფასო სამედიცინო კვლევები, პირველადი საჭიროების მედიკამენტები, პროცესის ადმინისტრირებაში შეიძლება ჩაერთონ მუნიციპალიტეტების საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ცენტრები, მუნიციპალიტეტების მერიების რწმუნებულები ადმინისტრაციულ ერთეულებში.

კვლევების საჭიროება გამომდინარეობს მოიალაღე ქალების ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან, არასახარბიელო სოციალ-ეკონომიკური ფონიდან და ჯანდაცვის სერვისებზე არასათანადო ხელმისაწვდომობიდან.

ასევე, მნიშვნელოვანია სამინისტრომ მოიკვლიოს და შეისწავლოს ფუნქციური მოძრავი ამბულატორიების (სპეციალური სამედიცინო ავტომობილების) შეძენისა და დამატების შესაძლებლობა მთიანი აჭარის იალაღებზე“ – ვკითხულობთ პეტიციაში.

პეტიციას ამ დროისთვის 71 ადამიანი აწერს ხელს. პეტიცია ღიაა და მასზე ხელმოწერა საქართველოს ნებისმიერ მოქალაქეს შეუძლია.

ამავე თემაზე: 

რას ითხოვს ხალხი და რას პასუხობს მთავრობა – პეტიციები აჭარაში

See more

„ბათუმის წყლის“ ინფორმაციით, დღეს, პირველ ნოემბერს, ბათუმში რამდენიმე დასახლებას წყლის მიწოდება შეუწყდება.

„სათავე ნაგებობიდან წყალმომარაგების შეზღუდვის გამო, 20:00 საათამდე წყლის მიწოდება შეუწყდება წინსვლის, ჩაისუბნის, ბარცხანის, განთიადის, მახინჯაურის, ანგისის, თამარის დასახლებებსა და ფრ. ხალვაშის გამზირზე მცხოვრებ აბონენტებს,“ – აღნიშნულია „ბათუმის წყლის“ მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაში.

კომპანიის „ბათუმის წყლის“ პრესცენტრში განმარტეს, რომ შეზღუდვა უამინდობის გამო სათავე ნაგებობაზე წყლის სიმღვრივეს უკავშირდება.

„კლიმატურ პირობებს“ უკავშირებენ თხილის დაბალ ფასს საქართველოს მთავრობაში, სადაც დღეს, 31 ოქტომბერს გადაწყვიტეს, რომ უკვე თხილის სუბსიდირებაც საჭიროა ყურძნისა და მანდარინის სუბსიდირების შემდეგ.

თხილის სუბსიდირებისთვის ბიუჯეტიდან პირველ ეტაპზე 20 მლნ ლარი გამოყვეს.

საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებით, ყველა ფიზიკური პირი, რომელსაც 0,2 -3 ჰექტრამდე თხილის ბაღის ფართობი აქვს საკუთრებაში ან სარგებლობაში, მიიღებს 1 ჰექტარზე დაანგარიშებით 500 ლარის ოდენობით დახმარებას აგრობარათზე დარიცხული ქულების სახით.

„დახმარების გამოყენებას ფერმერები შეძლებენ იმ სხვადასხვა საქონლის შესასყიდად, რომელიც საჭიროა თხილის მოვლისთვის, რითაც ხელს შევუწყობთ თხილის მოსავლის რაოდენობის და ხარისხის გაუმჯობესებას ქვეყანაში“, – აღნიშნა გარემოს დაცვის და სოფლის მეურნეობის მინისტრმა ოთარ შამუგიამ დღეს, მთავრობის სხდომის დასრულების შემდეგ.

მინისტრის თქმით, სუბსიდია თხილზე „ხარისხიანი მოსავლის მიღებას“ შეუწყობს ხელს. ხარისხიანი თხილის მაქსიმალური ფასი დღეს ბაზარზე 4,5 ლარია, დაახლოებით იმის ნახევარი, რაც წინა წლებში ღირდა. დღეს საშუალო ხარისხის თხილის ჩაბარების ფასი 2-დან 3 ლარამდე მერყეობს, საუკეთესოს კი  – 4-4,5 ლარია. შარშან საშუალო ხარისხის თხილის ფასი 5-6 ლარი იყო.

„2022 წელს, სხვადასხვა ფაქტორიდან გამომდინარე და ეს იყო, ძირითადად, კლიმატური პირობები, რომლის გამოც ფერმერებმა ვერ შეძლეს მოვლის ღონისძიებების სათანადოდ ჩატარება, მოსავლიანობა შემცირდა. ასევე, შემცირდა ხარისხი. საექსპორტო ღირებულების და ზოგადად მოთხოვნის შემცირებიდან გამომდინარე ფერმერებმა ვერ მიიღეს სათანადო შემოსავალი,“ – აღნიშნა ოთარ შამუგიამ, გარემოს დაცვის და სოფლის მეურნეობის მინისტრმა.

ვისაც 3 ჰექტარზე მეტ ფართობზე აქვს თხილის ბაღი გაშენებული, მას ბიუჯეტიდან შესაბამისი ბიზნესპროექტის სესხის პროცენტის ნაწილს დაუფარავენ:

„ჩვენ ფერმერებს დავუფინანსებთ სესხის დაახლოებით 8 პროცენტს. ვფიქრობთ, რომ ეს ღონისძიებები მნიშვნელოვნად შეუწყობს ხელს ხარისხიანი მოსავლის მიღებას“ – დასძინა მინისტრმა ოთარ შამუგიამ.

„ყოველთვის იყო ეს პრობლემა, რომ ვერ იყიდეს შესაბამისი პრეპარატები, ამას სჭირდება ფინანსები და არ აქვთ,“ – ამბობს „ბათუმელებთან“ გიორგი ლანჩავა, „თხილის მწარმოებელთა ასოციაციის“ აჭარა-გურიის კოორდინატორი. ამ ორგანიზაციის გათვლებით, მეთხილეს ერთი ჰექტარი თხილის ბაღის მოვლისთვის დაახლოებით 500 ლარი სჭირდება.

„ეს არის საჭირო იმისთვის, რომ 6-ჯერ შეიწამლოს ბაღი… არ ვიცით, როდის, მაგრამ სავარაუდოდ გაზაფხულამდე ჩაერიცხებათ მეთხილეებს ეს თანხა, რომ დროულად მოხერხდეს სასუქების ბაღში შეტანა, პირველი წამლობა და ასე შემდეგ. ეს სამუშაოები ადრე გაზაფხულზე იწყება,“ – აღნიშნა გიორგი ლანჩავამ.

ჯერ უცნობია, სად გაანაღდებენ მეთხილეები აგრობარათებს, სადაც მათ თხილის ბაღისთვის საჭირო სუბსიდია დაერიცხებათ. გიორგი ლანჩავა აღნიშნავს, რომ ზოგიერთ მუნიციპალიტეტში თითო აგრომაღაზიაა და შესაბამისად, კონტროლია საჭირო, რომ ფასები ხელოვნურად არ გაიზარდოს.

„ამ ეტაპზე დაიწყება ფართობების აღრიცხვა, რაშიც ჩვენც ვართ ჩართული, ასოციაცია. მთავარი არაა საკუთრება, არამედ ის, რომ თხილის ბაღი ჰქონდეს და უვლიდეს.

წელს იყო მნიშვნელოვანი ხარისხობრივი პრობლემა… წვიმებმა იქონია თავისი გავლენა, ფაროსანაც აზიანებდა ბაღებს, სოკოვანი სიდამპლეებიც დაფიქსირდა. იმედია, გაისად თხილის ხარისხი მოიმატებს,“ – გვითხრა გიორგი ლანჩავამ.

მისი დაკვირვებით, წელს აჭარა-გურიაში თხილის მინიმუმ 30 %-ით ნაკლები მოსავალია. შესამჩნევია ხარისხის გაუარესებაც, დასკვნებს კი, შესაბამისი ანალიზი სჭირდება.

„სუბსიდიას დასჭირდება დრო, რომ აისახოს ხარისხზე,“ – მიიჩნევს თხილის ექსპორტიორი კომპანიის, „ჯორჯიან პროდაქტს რენესანსის“ თანადამფუძნებელი, ბაია სალუქვაძე. მისი თქმით, წელს თხილის გაუფასურების მთავარი პრობლემა თხილზე მოთხოვნის შემცირებაა მსოფლიო ბაზარზე.

„თურქეთში დიდი მოსავალია, ასევე – აშშ-ში. გასული წლის მარაგიც დიდი იყო შემორჩენილი, შესაბამისად, წელს თხილით ბაზარი გაჯერებულია,“ – გვითხრა ბაია სალუქვაძემ.

თინათინ შალამბერიძე სხვადასხვა დროს 7 სხვადასხვა ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში მკურნალობდა. 18 წლის ასაკში მას დეპრესია დაეწყო. აღმოჩნდა, რომ ეს ბიპოლარული აშლილობის გამოვლინება იყო. მას შემდეგ თინათინმა სხვადასხვა   დაწესებულებაში ცხოვრების სხვადასხვაგვარი გამოცდილება მიიღო.

• „ინფორმაცია რომ მქონოდა, დროულად რომ შემეწყვიტა ლაქტაცია, ჩემი დაავადება არ გამწვავდებოდა“

მიუხედავად მიუხედავად იმისა, ვერც საკუთარი შესაძლებლობები შეაფასა ორსულობის შემდგომ ეტაპზე და მიაჩნდა, რომ ღამისთევები, გადაღლა, გამოფიტვა და უწყვეტი ლაქტაცია ის ჩვეულებრივი საფეხურები იყო, რასაც გართულებების გარეშე გადალახავდა. ბავშვის გაჩენის შემდეგ მისი დაავადება გამწვავდა გადაღლის ფონზე, რაც ჩვილის მოვლას ახლავს თან:

„ინფორმაცია არ მქონდა საკმარისი, მიუხედავად იმისა, რომ სამედიცინო ფაკულტეტზე ვსწავლობდი, მეგონა, რომ მედიკამენტების მიღების პარალელურად ვერ წარიმართებოდა ორსულობა. ექიმსაც კი არ ჰქონდა ეს ინფორმაცია. არადა, თურმე არსებობს სპეციალური მედიკამენტები, რომლებიც ორსულობისას ინიშნება – ორსულობა რომ გართულებების გარეშე წარიმართოს და ნაყოფი რომ არ დაზიანდეს“ – ამბობს თინათინი.

თინათინი შემთხვევაში ორსულობამ კარგად ჩაიარა, მაგრამ ლაქტაციის პერიოდში ღამისთევებისგან გამოიფიტა, ბევრ ენერგიას და მიკროელემენტს ხარჯავდა.

საკვებისგან საჭირო ელემენტებს ვერ იღებდა და ძილის დეფიციტი ჰქონდა:

„ამ ყველაფერმა ჩემი დაავადება 7 წლის შემდეგ დააბრუნა და გაამწვავა.დარწმუნებული ვარ, საჭირო საკვები რომ მიმეღო, დროულად რომ შემეწყვიტა ლაქტაცია და საკუთარი საჭიროებები სწორად შემეფასებინა, დაავადება არ გამწვავდებოდა.

ბიპოლარული აშლილობა, ფსიქოზი, ისეთი დაავადებებია, რომელთა გამოვლინებაც თუ ერთხელ გქონდა, მერე მუდმივად ფხიზლად უნდა იყო და არ უნდა ჩავთვალო, რომ მორჩი და დამთავრდა“- ამბობს თინათინი.

თინათინის მონათხრობის მიხედვით, დაავადების გამწვავებას თან სდევდა გარშემომყოფთა ხისტი დამოკიდებულება და შეგონებები:

„ასეთი რაღაც თუ გჭირდა, რას ქორწინდებოდი“, „ჯანმრთელობის ასეთი პრობლემა თუ გქონდა, შვილს რას აჩენდი“. თინათინი იხსენებს, რომ მის მიმართ ასეთი დამოკიდებულება მაშინ გაჩნდა, როცა დაავადება გამწვავდა და რაღაც ეტაპზე ბავშვის მოვლა ვერ შეძლო.

• „დაწესებულებებში არც კი განიხილება, რომ შესაძლოა პაციენტს სქესობრივი კავშირი ჰქონდეს“

შვილის გაჩენამდე იყო მკურნალობის ხანგრძლივი ეტაპები სხვადასხვა დაწესებულებაში. თინათინი გვიამბობს, რომ კონტრაცეპტივების მნიშვნელობის, უსაფრთხო სქესობრივი კავშირის და პირადი ცხოვრების უფლების თემა ფსიქიატრიულ დაწესებულებებში ტაბუირებული და იგნორირებულია.

ყოფილი პაციენტის ნაამბობის მიხედვით, დაწესებულებებში არც კი განიხილება, რომ შესაძლოა პაციენტს სქესობრივი კავშირი ჰქონდეს, თინათინის მონათხრობის მიხედვით ეს წესი მოქმედებს ყველა დაწესებულებაში.

„შერეული განყოფილებებია დაწესებულებებში: ქალებისა და კაცების. ქალებს ეკრძალებათ კაცების განყოფილებებში და კაცებს ქალების განყოფილებაში შესვლა. ზოგან პირდაპირ აფრთხილებენ პაციენტებს, რომ ამგვარი კავშირები დაწესებულებებში არ უნდა იყოს, ზოგან ეს თემა საერთოდ ტაბუირებულია და არსებობს უბრალოდ უსიტყვო შეთანხმება, რომ სექსუალობის თემა არც კი განიხილება.

ზოგადად, დამოკიდებულებაა ასეთი პაციენტების მიმართ არამხოლოდ დაწესებულებებში, არამედ გაწერის შემდეგაც, სახლში: კონტროლდები ოჯახის წევრების, ნაცნობების, გარშემომყოფებისგან, რადგან მიიჩნევა, რომ მოგატყუებენ, „შეცდები“, ხშირად ოჯახის წევრებისთვის წარმოუდგენელია, რომ შესაძლოა პარტნიორი გყავდეს. თუმცა უსაფრთხო სექსსა და კონტრაცეპტივების თემაზე დაწესებულებებში არავინ საუბრობს” – ამბობს თინათინი.

• „ქალებს არ ჰქონდათ ბევრ დაწესებულებაში ჰიგიენური საფენები და ციკლის დროს დახეულ, ძველ სამოსს იყენებდნენ“

„პირადად მე თემქის ფსიქიატრიულ კლინიკაში ასეთი რამ შემემთხვა: გვიან ღამით დამეწყო ციკლი, მივედი ექთანთან და ვთხოვე საფენები, ცოტა იბუზღუნა, რა არის კი მაგრამ ამ დროსო, თითქოს ჩემი დაგეგმილი იყო დრო. შევიდა პალატაში და გამობრუნდა დიდი პამპერსით, რომელსაც იყენებენ ხოლმე პაციენტებთან, ვისაც შარდის შეუკავებლობა აქვს.

გაჭრა ეს პამპერსი და ნახევარი მომცა. კი არ დაენანა, არა, არ ჰქონდათ უბრალოდ. მერე მეუბნებოდნენ, მოატანინე ხოლმე ოჯახის წევრებსო.

ესეც არ არის მარტივი. მე მაშინ ძმა მაკითხავდა კლინიკაში და მერიდებოდა მისთვის ჰიგიენური საფენების მოტანა მეთხოვა. ეს ცალკე პრობლემაა.

მსმენია, რომ ქალებს საერთოდ არ ჰქონდათ ბევრ დაწესებულებაში ჰიგიენური საფენები, არც ვინმე ჰყავდათ, ვინც მოუტანდა ამ საშუალებებს და ციკლის დროს დახეულ, ძველ სამოსს იყენებდნენ, “ – ჰყვება თინათინი.

გაეროს შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა უფლებების კომიტეტი ინსტიტუციებში მყოფ შშმ ქალებზე ძალადობის გავრცელებულ ფორმად განიხილავს ისეთი ყოველდღიური ზრუნვის სერვისების უგულებელყოფას, როგორიცაა მენსტრუალური მენეჯმენტი.

• „ორსულობის დროს არ არის დაშვებული ყველა ფსიქოტროპული მედიკამენტის მიღება“

ანტიფსიქოზური მედიკამენტები სხვადასხვა გვერდითი მოვლენებით ხასიათდება. პაციენტებს უფლებსა აქვთ ამის შესახებ ინფორმირებული იყვნენ მკურნალობის დაწყებამდე.

თინათინი იხსენებს, რომ მისმა ახლობელმა, თინათინის მსგავსად ანტიფსიქოზური მედიკამენტებით მოსარგებლემ, არ იცოდა ამგვარი მედიკამენტების უმრავლესობა ციკლის შეწყვეტას რომ იწვევს სისხლში პროლაქტინის დონის მომატებასთან ერთად:

„ჩემს ერთ ახლობელს დაემართა ასე: არ იცოდა მედიკამენტის უკუჩვენების შესახებ. ციკლი რომ შეუწყდა, ჩათვალა, რომ გინეკოლოგიური პრობლემები ჰქონდა, დახარჯა ბევრი ფული და დრო კვლევებში.

შეიძლება გინეკოლოგმაც არ იცოდეს, რომ ფსიქოტროპული მედიკამენტები იწვევს ამენორეას (ციკლის შეწყვეტას) და შეიძლება არც დასვას კითხვა, იღებ თუ არა ფსიქოტროპულ მედიკამენტებს“, – ამბობს თინათინი.

მისივე მონათხრობით, იყო შემთხვევები, როცა პაციენტმა იცოდა, რომ ციკლის შეწყვეტას იწვევდა მედიკამენტი, ამენორეა მიიჩნია მედიკამენტის მიღების შედეგად, სინამდვილეში კი ექვსი თვის ორსულობამდე მივიდა ისე, რომ ვერ იგრძნო საკუტარი მდგომარეობა. პაციენტმა ვერ დაუშვა, რომ მედიკამენტის მიღების პარალელურად დადგა ორსულობა.

• „მედიკამენტები ინდივიდუალურად მოქმედებს. მე ხელებიც კი მიკანკალებდა“

ფსიქოტროპული მედიკამენტების ნაწილი სახალხო დამცველის 2020 წლის ანგარიშის მიხედვით, გამოკითხული პაციენტების მონათხრობის მიხედვით მოქმედებს ლიბიდოზე.

ანტიფსიქოზური მედიკამენტების უმრავლესობა ცენტრალურ ნერვულ სისტემას თრგუნავს და ამით ფსიქიკური დაავადებების თანმხლები სიმპტომები მცირდება.

„მოთენთილობა მეც მქონია, უხასიათობაც, ლიბიდოც თავისთავად დაქვეითებულია ამ დროს, მე არ მყავდა მაშინ პარტნიორი, მაგრამ წყვილის შემთხვევაში ამან შეიძლება დიდი პრობლემა წარმოშვას. ნამდვილად ყურადღებამისაქცევი საკითხია და თუ ასე იმოქმედებს წამალი პაციენტზე, მან აუცილებლად უნდა მიმართოს ფსიქიატრს და სთხოვოს მედიკამენტის შეცვლა, დოზა შეამცირო, ან სხვა გზა უნდა იპოვო“, – ამბობს პაციენტი.

ფსიქიატრიულ და სახელმწიფო ზრუნვის დაწესებულებებში ხშირად პაციენტებს არ აქვთ ინფორმაცია, თუ რა გავლენას ახდენს მათ სქესობრივ და რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაზე მედიკამენტები, რა გვერდითი მოვლენებით ხასიათდება ისინი.

ამის შესახებ საქართველოს სახალხო დამცველის აპარატის 2020 წლის კვლევაშია ნათქვამი. კვლევაში ქალთა სექსუალური და რეპროდუქციული ჯანმრთელობის, უფლებების დაცვის მდგომარეობაა შეფასებული.

_______________________________________

რა აიძულებს ადამიანს დასახლდეს ადგილზე, სადაც 170-ათასიანი ქალაქის საყოფაცხოვრებო ნაგავი იყრის თავს?

„უქონლობა“ აიძულებს ადამიანს იმუშაოს ნაგავსაყარზე, გადაარჩიოს ნაგავი, იპოვოს ისეთი ნივთი, რასაც გაყიდის და მერე ამით იყიდოს პური – ამბობენ ისინი, ვინც თავს ნაგავსაყარზე მუშაობით ირჩენს.

• „არსად იყო ადგილი, სადაც წასვლა შემეძლო“ – გოჩას ისტორია

გოჩა დუმბაძე 13 წელია ნაგავსაყარზე ცხოვრობს. პირველად 2009 წელს მივიდა. იმ ზაფხულს თურქეთში ბევრი იმუშავა, აღებული ხელფასით სხვადასხვა საყოფაცხოვრებო ნივთი იყიდა, ცოტა ფულიც წამოიღო და საქართველოში დაბრუნდა. სარფის საბაჟოზე ყველაფერი ჩამოართვეს.

წლების მერე მებაჟესთან დიალოგს ისე იხსენებს, თითქოს ყველაფერი გუშინ მოხდა. იხსენებს, როგორ სთხოვდა სასოწარკვეთილი არ მოეხდინათ მისი შენაძენის კონფისკაცია.

ამაოდ.

უფულოდ და უსამსახუროდ დარჩენილს ახლობელმა უთხრა, რომ არსებობდა ადგილი, სადაც შეეძლო ემუშავა. სადაც არც უფროსი ეყოლებოდა და არც წინასწარ ეცოდინებოდა, რამდენს აიღებდა. ყველაფერი იმაზე იყო დამოკიდებული, როგორ იმუშავებდა.

დღემდე გულისრევის შეგრძნება აქვს, როდესაც იხსენებს პირველ სამუშაო დღეს ნაგავსაყარზე. ახლა ყველაფერი სულერთია.

„მკვდარი ძაღლი, მკვდარი კატა, ჩემზე რეაქციას აღარ ახდენს. შევეჩვიე…“ – ამბობს გოჩა.

13 წელი საკმარისი არ აღმოჩნდა იმისათვის, რომ გოჩას სხვა სამუშაო ეპოვა, რომლითაც თავს ირჩენდა. ამ 13 წელიწადში იყო მძიმე სამედიცინო დიაგნოზი, კლინიკებში გატარებული წელიწადზე მეტი და გადარჩენის სიხარული.

გოჩას ჯანმრთელობა ნაგავსაყარმა დააზიანა. სუნმა, ანტისანიტარიულმა გარემომ და სასმელმა წყალმა, რომელსაც სვამდა. გამოჯანმრთელების შემდეგ ისევ ნაგასაყარზე დაბრუნდა, რადგან სხვაგან „არსად იყო ადგილი, სადაც წასვლა შეეძლო“.

გოჩა წარმოშობით ქედიდანაა, სოფელ მეძიბნადან. მისი სახლი მეწყერსაშიშ ზონაშია. საშუალო სკოლაც სოფელში დაამთავრა. უმაღლესი განათლება არ აქვს, მაგრამ ამბობს, რომ უყვარს წიგნები. ნაგავსაყარზე ჯართთან და ფერად ლითონებთან ერთად წიგნებსაც აგროვებს. „წაკითხვის დრო არ მაქვს, მაგრამ ოდესმე შეიძლება მქონდეს და წავიკითხავო,“ – ამბობს ის.

უკანასკნელი ორი წელი გავიდა მცდელობაში დაეტოვებინა ნაგავსაყარი და სხვაგან ეპოვა სამუშაო.

„ბათუმელები“ გოჩას პირველად გასული წლის აპრილში შეხვდა. ის მაშინ, როგორც ახლა, ნაგავსაყარზე ცხოვრობდა და უწყებიდან უწყებაში დადიოდა, კუთვნილი საცხოვრებლის მისაღებად.

გოჩა, როგორც მეწყერსაშიშ ზონაში მცხოვრები, სახელმწიფოსგან ბინით უზრუნველყოფას ითხოვდა. ერთი წლის შემდეგ სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში ქედაში ბინა მისცეს, თუმცა ცხოვრებას ისევ ნაგავსაყარზე აგრძელებს.

რატომ? – ეს იყო მთავარი კითხვა, როცა მას კიდევ ერთხელ შევხვდით.

„ყველაზე რთულ დროს შემიფარა აქაურობამ. იმ გარემოს დატოვება, სადაც ცხოვრობ, რომელსაც ეგუები, ძალიან რთულია. ახალი ბინა ცარიელია. ავეჯი არ მაქვს. ჯერ არც ფული, რომ ვიყიდო. ნაგავსაყარზე ვმუშაობ, როცა ავეჯის ფულს მოვაგროვებ, აუცილებლად წავალ ბინაში, სულ ხომ აქ არ ვიქნები,“ – გვითხრა გოჩამ პასუხად.

მოგვიანებით კი დროც განსაზღვრა, როდის წავა. „წავალ გაზაფხულზე. თუ ვიცოცხლე მანამდე“.

ჯერ არც ის იცის რას გააკეთებს, როცა გაზაფხული მოვა.

თუმცა ოცნებობს, რომ იყოს რამე ფონდი, რომელსაც მიმართავს, ის ფონდი მისცემს ფულს, რომელი ფულითაც „სადმე კოტეჯებს ჩადგამს და ტურიზმის სფეროში ჩაერთვება“.

თუმცა ჯერ გაზაფხულამდე შორია და არც რამე ფონდი ჩანს ჰორიზონტზე.

• „ნაგავსაყარზე ცხოვრება არ არის არჩევანი, იძულებაა“ – ლაშას ისტორია

ის, რაც ზუსტად ჩანს გოჩას ფანჯრიდან, ლაშას ქოხია.

ლაშა 28 წლისაა. გოჩასგან განსხვავებით მას არ სურს, რომ სახე გამოაჩინოს და ღიად ილაპარაკოს. თუმცა ლაპარაკი უნდა.

„შეგიძლიათ ჩემი სახლი გადაიღოთ, ოღონდ მე არა. ორი შვილი მყავს – 9 და 1 წლის. მხოლოდ ოჯახმა და ახლო მეგობრებმა იციან, სად ვმუშაობ. შეიძლება მე და ჩემი ოჯახი ამის გამო გავირიყოთ, ამიტომ მირჩევნია ფოტო არ გადამიღოთ,“ – გვეუბნება ლაშა და ინტერვიუზე გვთანხმდება.

6 წელია ბათუმის ნაგავსაყარზე ცხოვრობს. 22 წლის იყო, როდესაც მეგობარს გაჰყვა სამუშაოდ და დარჩა. ინტერვიუს მის ქოხში ვწერთ. ქოხში ორი რკინის საწოლი დგას, საწოლის თავთან მაგიდა, რომელზეც სადილისთვის განკუთვნილი პროდუქტი აწყვია.

„ნაქირავებში ვცხოვრობდი ცოლ-შვილთან ერთად თავიდან და აქ სამუშაოდ ქალაქიდან დავდიოდი. მერე ვნახე, რომ იყო საშუალება ქოხის ასაშენებლად და ავაშენე. გარეთ სამსახური არ არის, რომ მუდმივად იმუშაო და ოჯახი არჩინო. ამიტომ ვარ აქ“, – ხსნის მიზეზს ლაშა, თუ რატომ ცხოვრობს და მუშაობს ნაგავსაყარზე.

ლაშასთვის გარეთ არის ნებისმიერი ადგილი ნაგავსაყრელის მიღმა. „გარეთ“ არის ბათუმიც.

„ჯართს ვაგროვებ და ვაბარებ. დღეში 40-50-60 ლარი შეიძლება გამოიმუშაო. გააჩნია როგორ იმუშავებ. შეიძლება უფრო მეტიც,“ – გვიხსნის მისი სამუშაოს სპეციფიკას.

როგორ აღწერდით აქ ცხოვრებას? – ვეკითხებით ლაშას.

პასუხამდე ხანგრძლივ პაუზას აკეთებს და იწყებს:

„აქ ცხოვრება არის საშინელება. წყალი არაა. ჰაერზე ხომ ზედმეტია საუბარი. არ შეიძლება აქ ცხოვრება. ნაგავსაყარზე ცხოვრება არ არის არჩევანი, იძულებაა“, – ამბობს ლაშა.

მშენებლობაზე მუშაობა სცადა, მაგრამ „რამდენიც ვიმუშავე, იმდენჯერ გამიჭირდა ნამუშევრის აღება. ბევრ ადგილას დამრჩა ფული ასაღები. თან დაბალი იყო ანაზღაურებაო“.

„აქ ცხოვრებამ მიმახვედრა, რომ ადამიანს ძალიან ბევრის ატანა შეუძლია. მე ახლა სადაც ვარ, აქ ხომ არ შეიძლება ადამიანი იყოს? მაგრამ ვიტან ამას. ასეთი ვართ ადამიანები.

ამ ყველაფრის ატანის ძალას ოჯახი მაძლევს. ოჯახს სჭირდება შემოსავალი – ეს არის მთავარი მიზეზი, რატომაც ვარ აქ. შემოსავლის გარეშე ვერ იცხოვრებ. ჩემი ცოლი და შვილები ბათუმში ცხოვრობენ, ნაქირავებ ბინაში. 500 ლარს ვიხდი ქირაში. ისე გადის თვე, რომ ვერც კი ვხვდები. იმის ფიქრი მაქვს სულ, რომ ქირაა გადასახდელი. ძნელია. ხანდახან საღამოობით გავდივარ ხოლმე მათ სანახავად,“ – ამბობს ლაშა.

ბათუმის ნაგავსაყარის დახურვა გადაწყვეტილია. ახალი ნაგავსაყარი ქობულეთში, სოფელ ცეცხლაურში შენდება. ოფიციალური ინფორმაციით, როგორც კი ახალი ნაგავსაყარი გაიხსნება, უნდა დაიწყოს ბათუმის არსებული ნაგავსაყარის გაუქმება. ბათუმის ნაგავსაყარი მდინარე ჭოროხის პირას წლებია ყოველგვარი სტანდარტების დარღვევით ფუნქციონირებს.

რა მოუვათ ნაგავსაყარზე მცხოვრებ და მომუშავე ადამიანებს, როცა ის დაიხურება? – ვკითხეთ ლაშას.

„არაფერი არ მოუვა აქ მცხოვრებ ადამიანებს, უფრო კარგი იქნება,“ – ამბობს ლაშა და აგრძელებს: „ყველა თავის გზას გამონახავს. როგორც მაშინ გამოინახა, როცა აქ მოვედით და შიმშილისგან გადავრჩით, დღემდე თავს ვირჩენთ, ისე იქნება შემდეგიც. ახლა უბრალოდ იმედი გვაქვს, რომ საქმე არის, ფულის შოვნა შეიძლება და სხვასაც არ ვეძებთ. შეგუებულები ვართ. აქ არც უფროსი გვყავს, არც უმცროსი. ჩვენ ვართ ჩვენი თავის უფროსი“.

• „შვილი ეზოში მომიკლეს, სახლში არ დავბრუნდები“ – ნათელას ისტორია

35 წელია ნათელა ბერიძე ცხოვრობს იქ, სადაც ახლა ბათუმის ნაგავსაყარია. 35 წლის წინ, როცა ნათელა და მისი ქმარი ჭოროხისპირას გადავიდნენ საცხოვრებლად, ნაგავსაყარი ნათელას სახლიდან შორს იყო. 35 წლის შემდეგ ნათელას ქოხის ფანჯრიდან ნაგვის გორები ჩანს.

ნათელას საცხოვრებელი ადგილის შეცვლა პირადმა ტრაგედიამ აიძულა.

„32 წლის შვილი მომიკლეს ჩემი სახლის ეზოში. იმის შემდეგ შემძულდა იქაურობა. ადლიაში ვცხოვრობდით. წამოვედით მე და ჩემი მეუღლე სახლიდან, რადგან იმ სახლში ცხოვრება გაუსაძლისი იყო. აქ ამ ადგილას ჩემს მამამთილს ჰქონდა ადრე ნაკვეთი, მოვედით და დავსახლდით. გაუვალი ეკალ-ბარდები იყო. ნაგავსაყარი შორს იყო მაშინ. მერე წლებთან ერთად მოგვიახლოვდა, მოგვიახლოვდა და ახლა ცხვირწინ მოვიდა,“ – გვიყვება ნათელა.

ნათელას ოფიციალურად სახლი აქვს. ადლიაში. ახლა იქ მისი რძალი და შვილიშვილი ცხოვრობს. მას შემდეგ, რაც მეუღლე გარდაეცვალა, დედასთან მეორე შვილი მიდის ხოლმე და რჩება.

სახლი, რომელიც ნაგავსაყარზე აქვს, უფრო ქოხია. ნათელა, როგორც პირველი მოსახლე, ყველაზე დიდ ფართობს ფლობს ნაგავსაყარზე. ამბობს, რომ ფლობის დამადასტურებელი დოკუმენტებიც აქვს. ის, რომ ნაგავსაყარის დასახლებაში სხვა მოსახლეებს ელექტროენერგია აქვთ, ესეც ნათელას დამსახურებაა.

„წლების წინ ღორების ფერმა მქონდა, გავყიდე ის ღორები და შუქი შემოვიყვანეო“, – გვიყვება. მერე სხვებსაც გაუნაწილა. მაგრამ იმდენად დაბალია ძაბვა, ტელევიზორს ძლივს ამუშავებს, ნათურა კი ბჟუტავს.

ნათელა ახლა 73 წლისაა და მიუხედავად უმძიმესი სოციალური პირობებისა, არსად წასვლა არ უნდა.

„ვარიანტი არაა დავბრუნდე. მოვკვდები და იქ არ წავალ. იქიდან წამოსასვლელად ყველაფერზე წამსვლელი ვიყავი. აღარ დამედგომებოდა იქ, შესასვლელ ჭიშკართან მომიკლეს შვილი,“ – ამბობს ნათელა.

ის შეგუებულია, რომ ცხოვრების ბოლო წლებს ნაგავსაყარზე გაატარებს. რასაც ვერ ეგუება, ეს მატერიალური დანაკარგია.

თავს ძროხით ირჩენს, რომელსაც პერიოდულად უცნობი პირები იპარავენ ხოლმე.

„გავზრდი ძროხას, მომპარავენ. გავზრდი, კიდევ მომპარავენ. ახლა 17 ლიტრიანი ძროხა მომპარეს სამი კვირის წინ. აქ არც მილიცია მოდის და არც არავინ. მიხვალ მილიციაში და გეუბნებიან – თუ დაინახეთ ვინ წაიყვანა, გვითხარითო. მე თუ დავინახე, მილიცია რაღად მინდა?“- კითხულობს ნათელა.

გოჩასთან, ლაშასთან, ნათელასთან და მარისთან ერთად ბათუმის ნაგავსაყარზე კიდევ 17 ადამიანი ცხოვრობს. ყველა მათგანი თავს ნაგავსაყარზე მუშაობით ირჩენს. თითქმის ყველას სხვადასხვა დაავადება აწუხებს და მკურნალობა ესაჭიროებათ.

• სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა

რას აპირებს, ან აპირებს თუ არა სახელმწიფო რაიმეს ამ ადამიანების დასახმარებლად? ამ კითხვით აჭარის ორ სამინისტროს – ჯანდაცვასა და ეკონომიკას მივმართეთ.

ჯანდაცვის სამინისტროში გვითხრეს, რომ ბათუმის ნაგავსაყარი და იქ მაცხოვრებთა საკითხი ამ უწყებას არ ეხება.

რაც შეეხება ეკონომიკის სამინისტროს, აქ ნაგავსაყრელის რედიზაინის პროექტზე მუშაობენ, რომელიც მას შემდეგ განხორციელდება, რაც ახალი ნაგავსაყარი ამუშავდება. გერმანელი სპეციალისტები იმუშავებენ ძველი ნაგავსაყარის კონსერვაციაზე.

ნაგავსაყარზე მცხოვრები ადამიანების საკითხზე არც ეკონომიკის სამინისტროში მუშაობს არავინ.

ამავე თემაზე:

20 წლის ფეხმძიმე გოგო ბათუმის ნაგავსაყარზე ცხოვრობს – „სახის გამოჩენა არ მინდა“

See more

საქართველოს პროკურატურა ტრანსნაციონალური დანაშაულის ფაქტზე წერს.

პროკურატურის ცნობით, დანიის მოქალაქის კუთვნილი დიდი ოდენობით თანხის თაღლითურად დაუფლებისა და უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტებზე სისხლისსამართლებრივი დევნა ერთი ფიზიკური და ერთი იურიდიული პირის მიმართ დაიწყო.

„გამოძიებით დადგინდა, რომ უცხო ქვეყნის მოქალაქემ და მასთან დანაშაულებრივ კავშირში მყოფმა პირებმა დანიის მოქალაქე წარსულში განხორციელებული არამომგებიანი საინვესტიციო პაკეტის თითქოსდა გამოსყიდვის წინადადებაზე დაიყოლიეს და მხარეთა შორის მიღწეული შეთანხმების ე.წ. სადაზღვევო თანხა – 15 000 ევრო საქართველოში, წინასწარ დაფუძნებული საწარმოს საბანკო ანგარიშზე მოტყუებით ჩაარიცხვინეს.

შემდგომში, უკანონო შემოსავლისთვის კანონიერი სახის მიცემის – ლეგალიზაციის მიზნით, დანაშაულებრივი ჯგუფის წევრებმა, საწარმოს საბანკო ანგარიშების გამოყენებით, აღნიშნული თანხა დაანაწევრეს და ფიქტიური დანიშნულებისა და ყალბი ინვოისების გამოყენებით უცხოეთში, ბრალდებულის და მასთან დაკავშირებული პირის საბანკო ანგარიშებზე გადარიცხეს“ – იუწყება პროკურატურა.

უცხო ქვეყნის მოქალაქეს ბრალდება, ჯგუფურად ჩადენილი დიდი ოდენობით თაღლითობისა და უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტებზე წარედგინა, რაც სასჯელის სახედ და ზომად 6-დან 9 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს.

იურიდიულ პირს ბრალდება უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის ფაქტზე, რასაც თან ახლდა დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღება წარედგინა, რაც სასჯელის სახედ ლიკვიდაციას ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევას და ჯარიმას ითვალისწინებს.

პროკურატურამ ბრალდებულის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის შეფარდების მოთხოვნით, სასამართლოს უკვე მიმართა.

მოსამართლე ალექსანდრე გოგუაძემ არ დააკმაყოფილა ირაკლი ჯინჭარაძის სარჩელი.

მოსამართლეს სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების დროს რაიმე სახის განმარტება არ გაუკეთებია. გადაწყვეტილების გამოცხადებას აჭარის მთავრობის წარმომადგენელი არ დასწრებია.

„სასამართლოს როლი სად არის აქ?“ – კითხულობს საია-ს აჭარის ფილიალის ხელმძღვანელი, პაატა დიასამიძე, რომელიც ირაკლი ჯინჭარაძის ინტერესებს იცავს. იურისტი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ აუდიტის დასკვნაში დაფიქსირებული დარღვევები შინაარსობრივად უნდა განეხილა სასამართლოს, აჭარის მთავრობის მიერ მიღებული დისკრიმინაციული, პოლიტიკური გადაწყვეტილების პირდაპირ გაზიარების ნაცვლად.

„მაგალითად, სასამართლო რომ შეამოწმოს აუდიტის მსგავსმა სამსახურმა, ყველა მოსამართლეს დაუწერს დარღვევებს: პროცესები ჭიანურდება, განხილვა შესაბამის დროს არ არის დაწყებული და ასე შემდეგ… აუდიტმაც თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში დაადასტურა დარღვევა, მაგრამ არ დგინდება ირაკლი ჯინჭარაძის ბრალეულობა,“ – ამბობს პაატა დიასამიძე.

აუდიტის დასკვნა ეხებოდა ბულვარში ფილების დაგებას, მიყენებული ზარალის გამო კი, ბულვარის ადმინისტრაცია სამუშაოების შემსრულებელ კომპანიას სასამართლოში უჩივის. საია-ს იურისტი განმარტავს, რომ „ბულვარის ადმინისტრაციას“ ჰყავდა დაქირავებული ინდმეწარმე, რომელსაც წლიურად 62 ათას ლარს უხდიდა და ის ამოწმებდა შესრულებული სამუშაოს შესაბამისობას ხარჯთაღრიცხვასთან.

რადგან დასტურდება, რომ „ბათუმის ბულვარი“ დაზარალდა და თავად ირაკლი ჯინჭარაძემ მის გათავისუფლებამდე მიმართა სასამართლოს კომპანიის წინააღმდეგ ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნით, არ არის ეს საკმარისი საფუძველი დირექტორის პასუხისმგებლობა დადგეს? – ვკითხეთ იურისტს.

„განუსაზღვრელად შეუძლებელია ყველაფერზე პასუხი მოსთხოვო დირექტორს. კანონი ითვალისწინებს ხელმძღვანელი პირის მხრიდან გულისხმიერ დამოკიდებულებას… მეხი რომ ჩამოვარდეს ბულვარში და რაღაცას დაეცეს, ამაზე პასუხისმგებელი დირექტორი ხომ ვერ იქნება? ირაკლი ჯინჭარაძემ გააკეთა ყველაფერი, რის გაკეთებაც მას კანონით ევალებოდა,“ – აღნიშნა პაატა დიასამიძემ „ბათუმელებთან“.

საიას-ს შეფასებით, მთავარი საფრთხე, რაც შეიძლება მოჰყვეს მოსამართლე ალექსანდრე გოგუაძის დღევანდელ გადაწყვეტილებას, შიშის განცდაა, როცა განსხვავებული მოსაზრების გამოხატვა გსურს. პაატა დიასამიძე აქცენტს მოვლენების ქრონოლოგიაზე აკეთებს – აუდიტის დასკვნიდან წელიწად-ნახევრის განმავლობაში ირაკლი ჯინჭარაძე ისევ „ბათუმის ბულვარის“ დირექტორი იყო. სამაგიეროდ, ის ბათუმის საკრებულოს სხდომაზე გამოხატული პროტესტიდან რამდენიმე დღეში სწორედ აუდიტის დასკვნის საფუძველზე გაათავისუფლეს.

აჩვენებს თუ არა მოსამართლე ალექსანდრე გოგუაძის ეს გადაწყვეტილება, რომ სასამართლო პოლიტიკური გავლენის ქვეშაა, როცა კონკრეტული საქმის მიმართ პოლიტიკური ინტერესი არსებობს?

„დიახ, ასეა. ეს გადაწყვეტილება ყველაფერზე მეტყველებს… ადამიანს ვერ ექნება დაცულობის განცდა, რომ განსხვავებული აზრის გამო თუკი დევნას დაუწყებენ, მას სასამართლო დაიცავს,“ – დასძინა პაატა დიასამიძემ.

———-

ირაკლი ჯინჭარაძე ბათუმის ბულვარის დირექტორი იყო და 2021 წლის 12 აპრილს გაათავისუფლეს. მანამდე რამდენიმე დღით ადრე, 30 მარტს, ირაკლი ჯინჭარაძემ ბათუმის საკრებულოს სხდომაზე საჯაროდ გააპროტესტა დაახლოებით 4500 კვ/მ ფართობის პლაჟის ბრენდირებული სასტუმროებისთვის გრძელვადიანი იჯარით გადაცემის ინიციატივა, ვინაიდან ამით ხსენებული სანაპირო მონაკვეთი აღარ იქნებოდა ხელმისაწვდომი ადგილობრივი მოსახლეობისა და დამსვენებლებისთვის.

ირაკლი ჯინჭარაძის გათავისუფლების ოფიციალურ მიზეზად სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის კრიტიკული დასკვნა დაასახელეს. იგი სასამართლოში სამსახურში აღდგენას და განაცდურის ანაზღაურებას ითხოვდა.

___

ამ თემაზე:

რა თქვეს ბათუმის ბულვარის დირექტორის გათავისუფლებაზე სასამართლოში

See more

იძულებით გადაადგილებული 4 820 ოჯახისთვის ბინების მშენებლობაზე დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტომ ორი ტენდერი გამოაცხადა, სადაც სავარაუდო/სატენდერო ღირებულება, ჯამში, ნახევარ მილიარდზე მეტი ლარია.

ტენდერის პირობების მიხედვით, დევნილი ოჯახებისთვის მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლები უნდა აშენდეს ზუგდიდში, ქუთაისსა და თბილისში.

ტენდერის პირობა – პრეტენდენტის გამოცდილების შესახებ – დავების საბჭოში გაასაჩივრა შპს „უნივერსალური იურიდიული მომსახურების ჯგუფმა“.

კერძოდ, სატენდერო პირობების ერთ-ერთი ქვეპუნქტით განსაზღვრულია გამოცდილების არეალი და მითითებულია, რომ „პრეტენდენტის მიერ სამშენებლო სამუშაოები შესრულებული უნდა იყოს საქართველოს ტერიტორიაზე“.

„საკვალიფიკაციო მოთხოვნები მორგებულია შემსყიდველის სასურველ კომპანიაზე/კომპანიებზე, რადგანაც ემსახურება უცხოური კომპანიების ჩახსნას აღნიშნული ტენდერებიდან და უსამართლო პრივილეგირებულ მდგომარეობაში აყენებს რეზიდენტ კომპანიებს და სრულად ეწინააღმდეგება საქართველოს საერთაშორისო სავაჭრო ურთიერთობებს“, – მიიჩნევენ მომჩივან კომპანიაში.

„შემსყიდველის მიერ დაწესებული საკვალიფიკაციო მოთხოვნები არის ცალსახად დისკრიმინაციული და არაადეკვატური შესყიდვის კატეგორიასთან მიმართებით, ასევე აღნიშნულ სფეროში ზღუდავს ჯანსაღი კონკურენციის განვითარებას… არსებითად მნიშვნელოვანია, აღნიშნული დანაწესი გამომდინარეობდეს შემსყიდველის საჭიროებიდან და განსაზღვრული იქნეს ის გარემოება, ამ დანაწესის გარეშე შესაძლებელი იქნება თუ არა შესყიდვის მიზნის მიღწევა“, – აცხადებს მომჩივანი.

მოთხოვნა პრეტენდენტის გამოცდილების შესახებ [სატენდერო პირობებიდან]:

მომჩივანი შპს „უნივერსალური იურიდიული მომსახურების ჯგუფი“, მოითხოვს სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტომ ბათილად ცნოს სატენდერო პირობების შესაბამისი პუნქტი – გამოცდილების არეალის შესახებ და დაავალოს შემსყიდველ ორგანიზაციას სატენდერო პირობების კანონმდებლობასთან შესაბამისობაში მოყვანა.

[მომჩივანი ხაზს უსვამს, რომ „სატენდერო პირობების განსაზღვრისას დარღვეულია სახელმწიფო შესყიდვების, როგორც უმნიშვნელოვანესი მმართველობითი საქმიანობის პროცედურის არსი და მიზანი, ასევე კონკურენციის შესახებ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილ იმპერატიული შინაარსის მოთხოვნა და რაც ყველაზე არსებითია, შემსყიდველის მხრიდან ხდება საქართველოს კონსტიტუციის მე-11 და 30-ე მუხლის მე-2 ნაწილით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა“].

დავის განხილვის დროდ 2022 წლის პირველი ნოემბერია მითითებული.

დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტომ რამდენიმე დღის წინ ორი ტენდერი გამოაცხადა. ორივე ტენდერში წინადადებების მიღება 2022 წლის 17 ნოემბერს დაიწყება და ხუთ დღეში, 22 ნოემბერს დასრულდება.

ტენდერები მომსახურების შესყიდვას ერთი ხელშეკრულების ფარგლებში Design-Build მეთოდით ითვალისწინებს:

[checklist]

• თბილისში, თვალჭრელიძის ქუჩაზე მდებარე მიწის ნაკვეთზე [იძულებით გადაადგილებული 2 400 ოჯახისთვის] მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის მიზნით საჭირო განაშენიანების დეტალური გეგმის, არქიტექტურულ-სამშენებლო პროექტის მომზადებისა და მის საფუძველზე სამშენებლო სამუშაოების სახელმწიფო შესყიდვაზე ტენდერი 256 100 500 ლარითაა გამოცხადებული.

სრული მომსახურების ხანგრძლივობის საორიენტაციო ვადა კი, გამარჯვებულთან ხელშეკრულების გაფორმებიდან 1095 დღეა [ანუ დაახლოებით 3 წელი].

• ქალაქ ზუგდიდში, ჯანაშიას ქუჩაზე მდებარე მიწის ნაკვეთზე იძულებით გადაადგილებული 1 700 ოჯახისთვის და ქალაქ ქუთაისში, შერვაშიძის ქუჩა N53-ში იძულებით გადაადგილებული 720 ოჯახისთვის მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლ(ებ)ის მშენებლობის მიზნით საჭირო განაშენიანების დეტალური გეგმის არქიტექტურულ-სამშენებლო პროექტის მომზადებისა და მის საფუძველზე სამშენებლო სამუშაოების სახელმწიფო შესყიდვაზე კი, ტენდერი 276 867 560 ლარითაა გამოცხადებული.

ზუგდიდის შემთხვევაში სრული მომსახურების ხანგრძლივობის საორიენტაციო ვადაა – 1095 დღე [დაახლოებით 3 წელი];

ქუთაისის შემთხვევაში, სრული მომსახურების ხანგრძლივობის საორიენტაციო ვადა 1030 დღეა [დაახლოებით 2 წელი და 8 თვე]; არსებული პროექტის გამოყენების შემთხვევაში კი, არაუმეტეს 790 დღე [დაახლოებით 2 წელი და 1 თვე. ქუთაისთან დაკავშირებით აღსანიშნავია ისიც, რომ ტენდერს თან ახლავს მშენებლობის პროექტიც].

[/checklist]

დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს სატენდერო კომისიას უცხოურ კომპანიებთან დაკავშირებით შეკითხვა შესყიდვების პორტალზეც დაუსვეს.

შეკითხვა: „ის პრეტენდენტები, უცხოური კომპანიები, რომლებიც აკმაყოფილებენ სატენდერო პირობების მოთხოვნას გამოცდილების კუთხით, თუმცა გამოცდილების არეალია არა საქართველოს ტერიტორია, არამედ უცხოეთი, მათ შორის დისიეფთიეის ქვეყნები, რატომ ვერ შეასრულებენ შესყიდვის ობიექტით გათვალისწინებულ სამუშაოებს და შემსყიდველის რომელი საჭიროებიდან გამომდინარეობს ამ შეზღუდვის დაწესება?“

პასუხი: „მოცემულ საკითხზე მსჯელობა შეგიძლიათ იხილოთ სატენდერო პირობების დამტკიცების შესახებ სხდომის ოქმში“.

„ბათუმელები“ გთავაზობთ ამონარიდს ამ ოქმიდან:

ამავე ოქმში აღნიშნულია, ისიც, რომ სააგენტომ შესყიდვის სატენდერო/სავარაუდო ღირებულების დადგენამდე ბაზრის კვლევა ჩაატარა.

მთავარი ფოტო: რენდერი ქუთაისში ასაშენებელი სახლების პროექტიდან / წყარო: ტენდერი