Batumelebi

„ეს სასჯელის არიდებას უტოლდება და ეს არის მოსამართლის პასუხისმგებლობაც, რადგან მას შეუძლია,  არ დაამტკიცოს საპროცესო შეთანხმება. მოსამართლეს შეეძლო ამ დროს თავისი მკაცრი პოზიცია დაეფიქსირებინა და უარი ეთქვა საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებაზე,“ – მიიჩნევს იურისტი ანა თავხელიძე. ის განმარტავს, რატომ არის დაუშვებელი საპროცესო შეთანხმების დამტკიცება მოძალადესთან, რომელსაც 12 წლის ბავშვთან სქესობრივი კავშირი ჰქონდა.

„ბათუმელები“ გუშინ, 29 ივნისს, წერდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებულ ერთ-ერთ განაჩენზე, რომლის მიხედვითაც პროკურატურამ 12 წლის გოგოზე მოძალადე კაცს საპროცესო შეთანხმება გაუფორმა, მოსამართლე ციცინო მოსიძემ კი, ეს შეთანხმება დაამტკიცა: 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა მსჯავრდებულს ჩაუთვალეს პირობით. ბავშვზე სექსუალურ ძალადობაში მსჯავრდებულს პენიტენციურ დაწესებულებაში სასჯელი არ მოუხდია.

„ბათუმელებმა“ ანა თავხელიძესთან ინტერვიუ ჩაწერა, ის ორგანიზაციის „პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის“ იურისტია:

• ქალბატონო ანა, მთავარი არგუმენტები გვითხარით: რატომ არის დაუშვებელი საპროცესო შეთანხმება, როცა საქმე ბავშვზე სექსუალურ ძალადობას ეხება? 

საპროცესო შეთანხმება გულისხმობს იმას, რომ საშეღავათო ღონისძიებას იყენებენ. თუ სასამართლო იმსჯელებს და შედგება საქმის არსებითი განხილვა, გაცილებით მკაცრი იქნება სასჯელი. ამ კონკრეტულ შემთხვევაშიც, რაც ეხება 12 წლის გოგოს მიმართ სექსუალურ ძალადობას, სასამართლო, არსებითი განხილვის შემთხვევაში, დაადგენდა სექსუალურ ძალადობას და სასჯელი იქნებოდა მინიმუმ 7 წლით თავისუფლების აღკვეთა.

სასჯელის შემსუბუქება ავტომატურად გულისხმობს წახალისებას. არსებობს პოლიტიკა, როცა შესაძლებელია სექსუალური ძალადობის შემთხვევებზე მოძალადეებმა პასუხისმგებლობას თავი დააღწიონ. ხშირია პრაქტიკაც, როდესაც სექსუალურ კავშირს ამყარებენ 16 წლამდე ასაკის ბავშვთან, შემდეგ კი, სასჯელს რომ თავი დააღწიოს მოძალადემ, მიუთითებენ, რომ ფაქტობრივად თანაცხოვრობენ, ოჯახი შეიქმნა და საპროცესო შეთანხმებით სრულდება ამ საქმის განხილვა.

პოლიტიკა ამ მიმართულებით უნდა იყოს მკაცრი – ბავშვებს, რომლებზეც ძალადობენ, ფიზიკური და მორალური ზიანი ადგებათ, მათ არ აქვთ სათანადო ცოდნა, რომ შედეგები, რისკები გაითვალისწინონ. დღევანდელი მოცემულობის გათვალისწინებით, მათ არ ასწავლიან სექსუალურ განათლებას და ეს საკითხები არ იციან. არ იცის მოზარდმა, მაგალითად, არასასურველი ორსულობა როგორ უნდა აიცილოს, საკუთარი ჯანმრთელობა როგორ დაიცვას.

• ხომ არ შეიძლება აქ არგუმენტი იყოს ის, რომ მოსამართლემ პროკურატურის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დაინახა, რომ გამამტყუნებელი განაჩენი ვერ დადგებოდა არსებითი განხილვის შემთხვევაში? 

თუ მოსამართლე ხედავს, რომ საქმეში არაა წარმოდგენილი საკმარისი მტკიცებულებები, მაშინ მან არ უნდა დაამტკიცოს ასეთი საპროცესო შეთანხმება. თუ ხედავს მოსამართლე, რომ მაღალია გამამართლებელი განაჩენის მიღების ალბათობა, მაშინაც მან არ უნდა დაამტკიცოს საპროცესო შეთანხმება.

• ფეისბუქპოსტში წერდით, რომ, ფაქტობრივად, ბავშვზე მოძალადეს სასჯელი აარიდეს. თანაბრად იკვეთება ამ შემთხვევაში როგორც პროკურატურის, ისე სასამართლოს პასუხისმგებლობა? 

დიახ, ეს სასჯელის არიდებას უტოლდება და ეს არის მოსამართლის პასუხისმგებლობაც, რადგან მას შეუძლია, რომ არ დაამტკიცოს საპროცესო შეთანხმება. მოსამართლეს შეეძლო ამ დროს თავისი მკაცრი პოზიცია დაეფიქსირებინა და უარი ეთქვა საპროცესო შეთანხმების დამტკიცებაზე.

მოსამართლეს არ აქვს საპროცესო შეთანხმების დამტკიცების ვალდებულება, ამავდროულად, მოსამართლეს შეუძლია შეთანხმების პირობების შეცვლაც მოითხოვოს. მოსამართლემ შეიძლება უთხრას მხარეებს, რომ კონკრეტული პირობებით შეძლებს დაამტკიცოს საპროცესო შეთანხმება. ამ დროს მოსამართლე სთხოვს მხარეებს, შეთანხმდნენ ახალ პირობებზე. 12 წლის ბავშვის საქმეზეც შეიძლებოდა მოსამართლეს მინიმუმ ეთქვა, რომ 4-წლიანი პირობითი სასჯელი არ არის ადეკვატური სასჯელი და მოთხოვნა შესაძლოა ყოფილიყო რეალურ სასჯელზე, ანუ როცა სასჯელაღსრულებით დაწესებულებაში იხდის სასჯელს მოძალადე.

• თუმცა რეალური სასჯელი გააუარესებდა მსჯავრდებულის მდგომარეობას. 

დღევანდელი მოცემულობით, რეალურად ამ საქმის არსებითი განხილვის შემთხვევაში, მინიმალური სასჯელი იქნებოდა 7 წელი. შუალედი რეალურად ძალიან დიდია – 4 წლით პირობით სასჯელსა და 7 წელი რეალური თავისუფლების აღკვეთას შორის.

• უფლებადამცველების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ბავშვებზე სექსუალური ძალადობის ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა გამოვიყენოთ ტერმინი „გაუპატიურება“. თქვენი დამოკიდებულება როგორია? 

გაუპატიურების დეფინიცია ჩვენს კანონმდებლობაში არის ხარვეზიანი და ეწინააღმდეგება საერთაშორისო კანონმდებლობას, მათ შორის, „სტამბოლის კონვენციას“, ასევე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკას, რომელიც ამბობს, რომ გაუპატიურება არის სექსუალური ხასიათის ქმედება პირის თანხმობის გარეშე, ჩვენთან კი, თანხმობა არ არის დანაშაულის შემადგენელი ნაწილი.

ჩვენ კანონმდებლობაში გაუპატიურების შემადგენელი ნაწილია: ძალადობა, ძალადობის მუქარა და უმწეო მდგომარეობის გამოყენება. ეს სამი გარემოება კი, საერთაშორისო კანონმდებლობით არის გაუპატიურების დამამძიმებელი გარემოება და არა მაკვალიფიცირებელი. ჩვენს პრაქტიკაში სასამართლო ითხოვს, რომ გაუპატიურების დროს ჰქონდა თუ არა ადგილი ძალის გამოყენებას, ფიზიკური დაზიანებები იყო თუ არა, მსხვერპლი მოძალადეს წინააღმდეგობას უწევდა თუ არა, ან შშმ პირია და იყო უმწეო მდგომარეობაში. გაუპატიურების მთელი რიგი შემთხვევებია, როცა თანხმობა არ გაუცია მსხვერპლს, მაგრამ სასამართლოს უმეტესად გამოაქვს გამამართლებელი განაჩენი.

ჩვენი კანონმდებლობის მიხედვით, 16 წლიდან არის შესაძლებელი თანხმობის ასაკი სექსუალურ ურთიერთობაზე. კანონი ამბობს, რომ 16 წლამდე ბავშვის თანხმობა ვალიდური არ არის, მით უმეტეს, როდესაც 12 წლის ბავშვზე ვსაუბრობთ, რომელიც შეიძლება საერთოდ ვერ აცნობიერებდეს, რა არის ამ ქმედების შედეგი.

ამას სამართლებრივად ჰქვია ნების დამთრგუნველი გარემოება. ფორმალურადაც არ უნდა ჩაითვალოს, რომ თანხმობა გაცემულია და მსგავსი შემთხვევები უნდა გავუტოლოთ გაუპატიურების შემთხვევებს. კანონი რომ შეიცვალოს და პირდაპირ ჩაიწეროს, რომ გაუპატიურება არის სექსუალური კავშირი პირის თანხმობის გარეშე.

არსებობს ნების დამთრგუნველი გარემოებები. რთულია გადაჭრით თქმა, თუმცა მსგავსი შემთხვევები უმეტესად უნდა ჩაითვალოს გაუპატიურებად. გამონაკლისი შეიძლება იყოს შემთხვევა, როცა სახელმწიფო დაამტკიცებს იმას, რომ მოზარდს გაცნობიერებული ჰქონდა სქესობრივი კავშირი, შედეგი და რისკები, აქვს კარგი სექსუალური განათლება. გასათვალისწინებელია ასევე ასაკობრივი სხვაობა მსხვერპლსა და მოძალადეს შორის. ჩვენ შემთხვევაში კი, როცა მინიმალური სექსუალური განათლებაც არ აქვთ ბავშვებს, უმეტესწილად სახეზე გვაქვს ნების დამთრგუნველი გარემოება.

• რატომ არ იყო ამ დრომდე საკანონმდებლო ინიციატივები, რომ შეიცვალოს, მაგალითად, გაუპატიურების დეფინიცია? 

ბევრჯერ იყო ამ კუთხით ინიციატივა, რომ შეიცვალოს კანონი, არაერთგზის ვიყავით ჩართულები სამუშაო ჯგუფებში სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან ერთად. 2020 წლის დასაწყისში, მაგალითად, დეტალურად გავიარეთ, რა სახის ცვლილებები იყო საჭირო, თუმცა ამ ცვლილების საპარლამენტო განხილვაზეც კი 4-ჯერ თქვეს უარი. საფუძვლიანი განხილვა არ ყოფილა.

• გაუპატიურების მუხლი რომ შეცვლილი იყოს უკვე და „12 წლის გოგოს საქმეზე“ ბრალდებული გაუპატიურების მუხლით გაესამართლებინათ, საპროცესო შეთანხმება შესაძლოა მაინც შემდგარიყო?

კი, ეს შესაძლებელია, თუმცა პრობლემაა ის, რომ ქმედებას მინიმუმ სწორი სახელი არ ჰქვია, მით უმეტეს, როცა 12 წლის ბავშვზე ვსაუბრობთ.

ქობულეთშიც, როცა „14 წლის ნინის საქმეზე“ ვმუშაობდით, ვდავობდით, რომ ამ ქმედებისთვის გაუპატიურების შეფასება მიეცათ. იქაც იყო სსკ-ის 140-ე მუხლი. ბავშვი ამბობდა, იმიტომ დავთანხმდი სექსუალური ურთიერთობას, რომ დამპირდა დაქორწინებას, ასევე ის ალკოჰოლის ზემოქმედების ქვეშ იყო, ეს კი გამორიცხავს გაცნობიერებულ თანხმობას.

მე ვიყენებ მსგავს შემთხვევებზე საუბრის დროს ზოგად ტერმინს: „სექსუალური ძალადობა“ , ეს მოიაზრებს გაუპატიურებას და სექსუალური კავშირის სხვა ფორმით იძულებასაც.

• პროკურატურამ დაარღვია კანონი „12 წლის გოგოს საქმეზე“ ბრალდების აღწერის დროსაც, როცა ჩაწერა „ნებაყოფლობით“? 

არ უნდა დაეწერა პროკურატურას ეს სიტყვა „ნებაყოფლობითი“, მაგრამ ის მიყვება არსებულ კანონს, არ აღიარებს, რომ ეს იყო სექსუალური ძალადობა, ამიტომაც იყენებს ამ ტერმინს „ნებაყოფლობითი“.

რეალურად ამ ფორმულირებით ცდილობენ პასუხისმგებლობა გადაანაწილონ ბავშვზეც. როგორ შეიძლება, 12 წლის ბავშვზე პასუხისმგებლობა გადაანაწილო, რომ შენც თანახმა იყავი და ზიანი თუ მოგადგა, ეს შენი პასუხისმგებლობაცაა? ეს პროკურორის და მოსამართლის პოზიცია გამოდის ამ საქმეში.

პრობლემაა ისიც, რომ ეს ერთჯერადი ფაქტი არ იყო, რამდენჯერმე იყო და ეს კიდევ ცალკე დამამძიმებელი გარემოებაა.

• როგორია დასავლური პრაქტიკა მსგავს საქმეებზე, მაგალითად, შეიძლება საპროცესო შეთანხმება გაფორმდეს პედოფილიის შემთხვევებზე? 

ზუსტად არ ვიცნობ ამ მიმართულებით სასამართლო პრაქტიკას, რაც ჩვენთვის რელევანტური იქნებოდა, მაგრამ მაგალითად, მოლდოვის წინააღმდეგ იყო ერთი საქმე, რომელიც გაუპატიურებას ეხებოდა, იქ სასჯელის სახედ გამოიყენეს თავისუფლების აღკვეთა, მაგრამ შემდეგ მსჯავრდებული ამნისტიით გაათავისუფლეს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეზე E.G. v. Republic of Moldova (application no. 37882/13) განმარტა, რომ ადამიანის უფლებათა მძიმე დარღვევის შემთხვევებში, დამნაშავისთვის სასჯელის არიდება ეწინააღმდეგება კონვენციის მე-3 და მე-8 მუხლებს. ევროპული სასამართლო სექსუალურ ძალადობას სწორედ ამგვარ დარღვევად მიიჩნევს.

ჩვენს შემთხვევაში კი, განსხვავება 7 წლით თავისუფლების აღკვეთას და 4 წლით პირობით მსჯავრს შორის, ფაქტობრივად, ეს უტოლდება სასჯელისგან გათავისუფლებას. სასჯელი უნდა იყოს პროპორციული და ეფექტური. პირობითი მსჯავრი კი, ვერ იქნება პროპორციული და ეფექტური.

• რა პრობლემა გამოჩნდა ყველაზე მწვავედ „12 წლის გოგოს საქმით“? 

ეს არის ბავშვებზე სექსუალური ძალადობის წახალისება, როდესაც კულტურულ-ტრადიციული გავლენების ქვეშ ექცევა მართლმსაჯულების სისტემა, როცა ხელს უწყობს პროკურატურა ადრეულ ასაკში თანაცხოვრების შესაძლებლობას.

ეს არის ბავშვების მიმართ მიყენებული ზიანის უგულებელყოფა.

უმეტეს შემთხვევებში, როცა ამ მუხლით გაუფორმებიათ საპროცესო შეთანხმება, არგუმენტი იყო ფაქტობრივი თანაცხოვრება არასრულწლოვანთან, რომ უკვე ოჯახად ცხოვრობენ, ან უკვე შვილი ჰყავთ, მაგალითად, 15 წლიდან და სახელმწიფო თვალს ხუჭავს საპროცესო შეთანხმებით.

ჩვენი, საზოგადოების მოთხოვნა უნდა იყოს ამ მავნე პრაქტიკის აღმოფხვრა, სასამართლო კი, პირიქით, უნდა დადგეს ასეთ დროს სადარაჯოზე, რომ არ დაუშვას მსგავსი შემთხვევები.

„გვინდოდა სოხუმში ახალგაზრდებთან შეხვედრა, მაგრამ ამის საშუალება არ მოგვცეს – ჯერ მატარებელი გააჩერეს, მერე ავტობუსი მოვძებნეთ და ავტობუსით წავედით, მაგრამ მძღოლი მოგვპარეს,“ – გვიყვება თენგიზ ორჯონიკიძე, მისი სარჩელის განხილვა დღეს, 29 ივნისს დაიწყო საკონსტიტუციო სასამართლომ.

თენგიზ ორჯონიკიძე თანამებრძოლებთან ერთად ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთ აქციაზე 1988 წელს დააკავეს. იგი პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარებას ითხოვს.

„სოხუმში უნდა გაგვემართა აქცია, მაგრამ ვერ ჩავედით. მინდოდა მეთქვა, რომ ჩვენ მტერი სხვა გვყავს… ახლაც ვფიქრობ, მაშინ რომ მერაბ კოსტავა აფხაზ ახალგაზრდებს შეხვედროდა… იმ დროს უკვე მომზადებული იყო აფხაზეთის საკითხი.

აქციაში მონაწილეობისთვის მე 1988 წლის დეკემბრიდან 1989 წლის 13 თებერვლამდე ვიყავი დაკავებული,“ – ამბობს თენგიზ ორჯონიკიძე.

თენგიზ ორჯონიკიძე საკონსტიტუციო სასამართლოში იმ სამართლებრივი ნორმის ანტიკონსტიტუციურად ცნობას ითხოვს, რომლის საფუძველზეც მას თბილისის საქალაქო სასამართლომ, შემდეგ კი, სააპელაციო სასამართლომ უარი უთხრა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებაზე, ასევე კომპენსაციის მიღებაზე.

„საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, „პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად ჩაითვლება პირი, რომელიც მსჯავრდებული იყო დანაშაულის ჩადენაში ყალბი ბრალდების საფუძველზე და რაც დაკავშირებული იყო პირის პოლიტიკურ შეხედულებასთან, არსებული პოლიტიკური რეჟიმის უკანონო ქმედების მიმართ წინააღმდეგობის გაწევასთან, სოციალურ, წოდებრივ ან რელიგიურ კუთვნილებასთან.“

სარჩელს თან ერთვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 2 მარტის განჩინება სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ. განჩინებაში აღნიშნულია, რომ თენგიზ ორჯონიკიძემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს მოპასუხე ფინანსთა სამინისტროს წინააღმდეგ და მოითხოვა მისი პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარება, ასევე როგორც პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლის სასარგებლოდ ფინანსთა სამინისტროს დაჰკისრებოდა კომპენსაციის სახლი 2000 ლარის გადახდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლომ ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა საქმე და მიიჩნია, რომ თენგიზ ორჯონიკიძის სარჩელი არ უნდა მიიღოს წარმოებაში, რადგან „საქართველოს მოქალაქეთა პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლად აღიარებისა და რეპრესირებულთა სოციალური დაცვის შესახებ საქართველოს კანონის“ მიხედვით, პირს სასამართლოსთვის კანონის ამოქმედებიდან 1 წლის განმავლობაში უნდა მიემართა – კანონი კი 2011 წლის 18 მაისს ამოქმედდა.

„ამგვარად, სადავო ნორმა გასაჩივრებულია იმგვარი ნორმატიული შინაარსით, რაც საშუალებას მომცემს, რომ აღიარებულ ვიქნე პოლიტიკურ რეპრესიის მსხვერპლად და მივიღო კანონით გათვალისწინებული შესაბამისი კომპენსაცია,“ – დასძენს მოსარჩელე.

„ეროვნული მოძრაობა უკვე დაწყებული იყო, ეს აქცია იყო საბჭოთა კომუნისტური ხელისუფლების შესუსტებისკენ,“ – ამბობს თენგიზ ორჯონიკიძე. ის თბილისის ონკოლოგიური სამედიცინო ცენტრის ექიმია და მიიჩნევს, რომ, პირველ რიგში, ისტორიული სამართლიანობა იქნება მისი რეპრესიის მსხვერპლად აღიარება.

„…გალის რაიონის ტერიტორიაზე და წყალტუბოს ზონის სოფელ ფარცხანაყანებთან, თენგიზ ორჯონიკიძემ დაარღვია საზოგადოებრივი წესრიგი, არ დაემორჩილა ხელისუფლების წარმომადგენლების კანონიერ მოთხოვნებს, რასაც მოჰყვა ტრანსპორტის მუშაობის შეფერხება,“ – ჩაუწერეს მაშინ სასამართლოს გადაწყვეტილებაში თენგიზ ორჯონიკიძეს.

თენგიზ ორჯონიკიძე ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სახალხო სასამართლომ გაასამართლა.

„მაშინ აქციაზე გასვლა საშიში იყო სიცოცხლისთვის. ყველას გვეშინოდა, მაგრამ მაინც გავდიოდით. ასეთია სამშობლოს სიყვარული.

დაგვერივნენ იმ დღესაც – მოსახლეობამ შეგვიფარა, უკან გზაზე დაგვაწიეს „ომონი“, დაგვაკავეს ყველა, ვინც ვიყავით, მაგრამ ერთი ცუდად გახდა – მე მომცეს უფლება გავყოლოდი საავადმყოფოში, რადგან ექიმი ვიყავი… ოზურგეთის კლინიკაში მივედით და მერე ჩემი ფეხით მივედი დაკავებულებთან, მერაბ კოსტავა დამცინოდა, რომელი ცოტნე დადიანი შენ იყავიო.

სამტრედიაში გადაგვიყვანეს, ცემენტზე გვეძინა. მე საჭმელსაც არ ვჭამდი და შეშინდნენ… მერე გადაგვიყვანეს ქუთაისში.

სამ-სამი „ტელეგრეიკა“ გვეცვა მაშინ აქციაზე, იმდენს გვირტყამდნენ და მაშინ გავდიოდით,“ – გვითხრა თენგიზ ორჯონიკიძემ.

„…ჩვენ მივემართებოდით მერაბ კოსტავას მიერ 1988 წლის დეკემბერში ორგანიზებულ სანქცირებულ აქციაზე დასასწრებად, რაშიც კომუნისტურმა რეჟიმის წარმომადგენლებმა ხელი შეგვიშალეს და უფლება არ მოგვცეს ჩავსულიყავით სოხუმში, გზა გადაგვიკეტეს ენგურის ხიდზე და იძულებული გავხდით იქ ადგილზე გამოგვეთქვა ჩვენი პროტესტი, რაშიც, რა თქმა უნდა, კომუნისტურმა რეჟიმის წარმომადგენლებმა ხელი შეგვიშალეს. აღნიშნულიდან გამომდინარე ჩვენი გასამართლება და დასჯა კომუნისტურ ეპოქაში დისიდენტების წინააღმდეგ საყოველთაოდ გამოყენებული მუხლი 206 (3) პრიმა მუხლით მოხდა, რაც აშკარად პოლიტიკური რეპრესია იყო,“ – წერს მოსარჩელე საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეებს.

განაჩენის მიხედვით, კაცი თავის სახლში ამყარებდა სქესობრივ კავშირს 12 წლის მოზარდთან. მსჯავრდებულს 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს, რაც „ჩაეთვალოს პირობით, 4 (ოთხი) წლის გამოსაცდელი ვადით“, – აღნიშნულია განაჩენში, რომელიც ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში მოსამართლე ციცინო მოსიძემ მიიღო.

„დამტკიცდეს პროკურორის გ.ტ.-ს და ბრალდებულ მ.შ.-ს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება,“ – წერს განაჩენში მოსამართლე ციცინო მოსიძე და ციხის მიღმა რჩება სექსუალურ ძალადობაში მსჯავრდებული – სრულწლოვანი მ.შ.

სასამართლომ დაადგინა, რომ ამ კაცს, მ.შ.-ს, რამდენჯერმე ჰქონდა სქესობრივი კავშირი 12 წლის ბავშვთან.

ეს არაა ერთადერთი შემთხვევა, როცა ბავშვებზე სექსუალური ძალადობის შემდეგ ბრალდებულთან პროკურატურა საპროცესო შეთანხმებას აფორმებს, სასამართლო კი, ამ შეთანხმებას ყოველგვარი ეჭვის შეტანის გარეშე ამტკიცებს.

საპროცესო შეთანხმების გამოყენების პრაქტიკა განსაკუთრებით ხშირია მაშინ, როცა ბრალდებულს 16 წლამდე ასაკის მოზარდთან არა ძალადობით, არამედ ნებაყოფლობით სქესობრივ კავშირს ედავებიან.

მოზარდებზე სექსუალური ძალადობის საქმეებზე ქუთაისის და თბილისის საქალაქო სასამართლოებიდან მოგვწერეს, რომ ეს შემთხვევები დახურულ სხდომებზე განიხილება, მიღებული განაჩენები საჯაროა, მაგრამ ის არ მუშავდება და ამიტომაც ამ მოტივით განაჩენებს ვერ მოგვაწვდიან.

„ბათუმელებს“ ქუთაისისა და თბილისის სასამართლოებიდან მხოლოდ 5 განაჩენი მიაწოდეს, რაც ღია სასამართლო სხდომაზე განიხილეს ბოლო 2 წლის განმავლობაში – ხუთივე საქმე სისხლის სამართლის კოდექსის 140-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევას ეხება: „სექსუალური ხასიათის შეღწევა თექვსმეტი წლის ასაკს მიუღწევლის სხეულში“ [ამ მუხლის პირველი ნაწილი სასჯელი სახით თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს 7-დან 9 წლამდე].

განაჩენებიდან არ ჩანს დეტალები – ამ დროს ბრალდებული ბრალს აღიარებს და მტკიცებულებების სხდომაზე არ იკვლევენ. საპროცესო შეთანხმების დროს მოსამართლე ვერც მოწმეების ან დაზარალებულის ჩვენებებს ისმენს.

5 განაჩენის მიხედვით, რაც „ბათუმელებს“ მიაწოდეს ქუთაისისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოებიდან, მხოლოდ 1 შემთხვევაში არ გაფორმებულა საპროცესო შეთანხმება. 4 შემთხვევაში კი, მოსამართლეებმა საპროცესო შეთანხმებები დაამტკიცეს.

განაჩენის მიხედვით, კაცი თავის სახლში ამყარებდა სქესობრივ კავშირს 12 წლის მოზარდთან. მსჯავრდებულს 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს, რაც „ჩაეთვალოს პირობით, 4 (ოთხი) წლის გამოსაცდელი ვადით“, – აღნიშნულია განაჩენში.

ეს განაჩენი მოსამართლე ციცინო მოსიძეს 2021 წლის 9 აპრილს მიუღია ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში.

„სასამართლო სხდომაზე დადგენილ იქნა, რომ ბრალდებული სრულად აცნობიერებს იმ დანაშაულის ხასიათს, რომლის ჩადენაშიც მას ბრალი ედება და ამ დანაშაულისათვის გათვალისწინებულ სასჯელს.

სასამართლო დარწმუნდა, რომ საპროცესო შეთანხმება დადებულია წამების, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სხვაგვარი ძალადობის, დაშინების, მოტყუების ან რაიმე უკანონო დაპირების გარეშე; საპროცესო შეთანხმება ნებაყოფლობით არის დადებული და ბრალდებული ნებაყოფლობით აღიარებს ბრალს; ბრალდებული სრულად აცნობიერებს შეთანხმების, მათ შორის ნასამართლობის, სამართლებრივ შედეგებს; ბრალდებულს ჰქონდა კვალიფიციური იურიდიული დახმარების მიღების შესაძლებლობა; ბრალდებული სრულად აცნობიერებს იმ დანაშაულის ხასიათს, რომლის ჩადენაშიც მას ბრალი ედება,“ – აღნიშნულია განაჩენში.

იგივე მუხლით წარუდგინეს ბრალი სრულწლოვან კაცს, რომელიც 13 წლის მოზარდთან სქესობრივ კავშირს პერიოდულად ამყარებდა, თუმცა მისთვის საპროცესო შეთანხმება არ გაუფორმებიათ.

ეს დანაშაული არასრულწლოვნის მიმართ თბილისში ჩაიდინეს. შესაბამისად, საქმე თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე გიორგი ებანოიძემ განიხილა 2022 წლის 17 მაისს.

ამ შემთხვევაში ბრალდებულს ბრალი უღიარებია და უდავოდ მიუჩნევია ყველა მტკიცებულება, რაც პროკურატურამ სასამართლოში მიიტანა. ამ დროსაც მოსამართლე მოკლებულია შესაძლებლობას, უშუალოდ მოუსმინოს მოწმეებსა და დაზარალებულებს.

„სასამართლო უტყუარად დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ დანაშაულებრივი ქმედების განხორციელების მომენტში ა.გ. იყო 13 წლის, რომლის ასაკიც სრულად ჰქონდა შეცნობილი რ.ბ.-ს,“ – ვკითხულობთ განაჩენში.

მსჯავრდებულს მოსამართლე გიორგი ებანოიძემ 7 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.

ქართული კანონმდებლობა 16 წლის მიუღწეველ პირთან ნებისმიერი სახის სექსუალურ კავშირს დანაშაულად მიიჩნევს, თუმცა 16 წლამდე მოზარდებთან დაკავშირებით კანონმდებლობაში მაინც ვხვდებით ფრაზას „ნებაყოფლობითი სექსუალური კავშირი“. მაგალითად, ამერიკული კანონმდებლობით, შტატების უმრავლესობაში ე.წ. სქესობრივი თანხმობის ასაკი 16 წელია და თუ პირმა 16 წელს მიუღწეველთან დაამყარა კავშირი, კანონმდებლობა ამას მიიჩნევს ძალადობად და არავითარ შემთხვევაში არ იყენებენ სიტყვას „ნებაყოფლობითს“, რადგან მიჩნეულია, რომ „სქესობრივი თანხმობის ასაკამდე“ ბავშვს არ შეუძლია გასცეს გააზრებული თანხმობა სექსუალურ კავშირზე.

კიდევ ერთი საქმე თბილისის საქალაქო სასამართლოდან – საპროცესო შეთანხმება დაუმტკიცა მოსამართლე დავით ნარიმანიშვილმა კაცს, რომელსაც გამოძიება 15 წლის გოგოსთან სქესობრივ კავშირს ედავებოდა.

საქმის მასალების მიხედვით, 20 წლის ბრალდებული თბილისში, ერთ-ერთ სასტუმროში ხვდებოდა 15 წლის მოზარდს, გარკვეული პერიოდის შემდეგ კი, ისინი დაქორწინდნენ.

2022 წლის 24 ნოემბერს ამ საქმეზე მოსამართლე დავით ნარიმანიშვილმა მსჯავრდებულს 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა, „რაც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 63-64-ე მუხლების საფუძველზე შეეცვალოს პირობით მსჯავრად და გამოსაცდელ ვადად დაენიშნოს 3 (სამი) წელი,“ – აღნიშნულია განაჩენში.

თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოსამართლე გიორგი კერატიშვილსაც დაუმტკიცებია საპროცესო შეთანხმება – აქაც დაზარალებული 15 წლის გოგოა.

„…დღის საათებში, თბილისში, ბინაში სრულწლოვანმა ბ.რ.-მ ერთიანი განზრახვით, ნებაყოფლობითი სქესობრივი კავშირი რამდენჯერმე დაამყარა წინასწარი შეცნობით 15 წლის დ.ტ.-თან“, – აღნიშნულია განაჩენში.

მოსამართლე აქ მიუთითებს, რომ ბრალდებული ჩადენილ დანაშაულს აღიარებს და მასთან პროკურატურამ საპროცესო შეთანხმება გააფორმა, თუმცა არ ჩანს ნათლად, თუ სცადა მოსამართლემ იმის დადგენა, რამდენად კანონიერად გაფორმდა შეთანხმება და ემსახურებოდა თუ არა ეს მართლმსაჯულების ინტერესს. ამ განაჩენშიც ეს შაბლონური ჩანაწერი დაგხვდებათ:

„სასამართლო დარწმუნდა ასევე, რომ ბრალდებულთან საპროცესო შეთანხმების გაფორმების დროს ადგილი არ ჰქონია ძალადობას, დაშინებას, მოტყუებას ან რაიმე უკანონო დაპირებას, ბრალდებულს არ შეზღუდვია უფლება მიეღო კვალიფიციური იურიდიული დახმარება. ბრალდებული სრულად აცნობიერებს იმ დანაშაულის ხასიათს, რომლის ჩადენაშიც ედება მას ბრალი და ამ დანაშაულისათვის გათვალისწინებულ სასჯელს,“ – აღნიშნულია განაჩენში.

ბ.რ.-ს 6 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს, საიდანაც 3 წელი მან რეალურად უნდა მოიხადოს, 3 წელი კი, ჩაეთვალა პირობით. მსჯავრდებულს მოსამართლემ ასევე შეუფარდა საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომა 300 საათის ოდენობით.

მოსამართლე ციცინო მოსიძეს კი, კიდევ ერთი საპროცესო შეთანხმება დაუმტკიცებია მსგავს საქმეზე – ამ შემთხვევაში სრულწლოვანი კ.ფ. 14 წლის გოგოსთან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იყო და მასთან სქესობრივ კავშირს ამყარებდა.

ამ განაჩენშიც შეგხვდებათ ჩანაწერი: „სასამართლო დარწმუნდა, რომ საპროცესო შეთანხმება დადებულია წამების, არაადამიანური ან დამამცირებელი მოპყრობის ან სხვაგვარი ძალადობის, დაშინების, მოტყუების ან რაიმე უკანონო დაპირების გარეშე…“ – ანუ ზუსტად იგივე, რასაც, მაგალითად, ეს მოსამართლე „12 წლის მოზარდის საქმის“ განაჩენში წერდა.

ამ შემთხვევაში ბრალდებული ნასამართლევიც ყოფილა ქურდობისთვის და პირობითი მსჯავრის ქვეშ.

„ბოლო განაჩენით დანიშნულმა სასჯელმა შთანთქას წინა განაჩენით დანიშნული სასჯელის მოუხდელი ნაწილი – 2 (ორი) წლით, 11 (თერთმეტი) თვითა და 21 (ოცდაერთი) დღით თავისუფლების აღკვეთა და საბოლოოდ, განაჩენთა ერთობლიობით კ.ფ.-სს სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვროს თავისუფლების აღკვეთა 3 (სამი) წლის ვადით, რაც საქართველოს სსკ-ის 67-ე მუხლის მე-5 ნაწილის და საქართველოს სსკ-ის 64-ე მუხლების საფუძველზე, ჩაეთვალოს პირობითად, 3 (სამი) წლის გამოსაცდელი ვადით,“ – წერს განაჩენში მოსამართლე ციცინო მოსიძე.

კანონის მიხედვით, მოსამართლე საპროცესო შეთანხმების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს კანონის საფუძველზე და არ არის ვალდებული დაამტკიცოს პროკურორსა და ბრალდებულს შორის მიღწეული შეთანხმება.

ორწლიანი ლოდინის შემდეგ უზენაესმა სასამართლომ „ბათუმის ახალი მეჩეთის საქმე“ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს დაუბრუნა და განმარტა, რომ მუსლიმების მიმართ დისკრიმინაციას ადგილი არ ჰქონია.

„სასამართლომ განმარტა, რომ მუსლიმების მიმართ დისკრიმინაციას ადგილი არ ჰქონია, რადგან ბათუმის მერიას, საცხოვრებელ ზონა 6-ში – ზონა, რომელშიც მდებარეობს ახალი მეჩეთის მიწის ნაკვეთი – მართლმადიდებლური ტაძრების მშენებლობის ნებართვა არ გაუცია, არამედ ისინი უნებართვოდ არის აშენებული.

ვინაიდან მართლმადიდებლური ტაძრების მშენებლობაზე არ ფიქსირდებოდა ბათუმის მერიისთვის მიმართვის ფაქტი, სასამართლომ ეს მოცემულობა არ ჩათვალა საკმარისად ამ ორი ჯგუფის შედარებისათვის დისკრიმინაციის გამოსაკვეთად.

უზენაესი სასამართლო ვიწროდ დაეყრდნო ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის დებულებებს, რომლის მიხედვითაც საქმის გარემოებათა იდენტურობის შემთხვევაში, დაუშვებელია ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება,“ – აღნიშნულია „ტოლერანტობის და მრავალფეროვნების ინსტიტუტის“ და „სოციალური სამართლიანობის ცენტრის“ მიერ გავრცელებულ განცხადებაში.

ეს ორგანიზაციები მუსლიმი თემის ინტერესებს იცავენ.

„უზენაესმა სასამართლომ სააპელაციო სასამართლოს დაავალა, რომ საფუძვლიანად შეაფასოს და გამოიკვლიოს ყველა საჭირო გარემოება და ამაზე დაყრდნობით დაადგინოს, მოცემულ შემთხვევაში რომელი ინტერესია უპირატესი – მუსლიმების რელიგიური ინტერესი თუ ადგილობრივ მცხოვრებთა საცხოვრებელი ინტერესი,“ – ვკითხულობთ უფლებადამცველი ორგანიზაციების მიერ გავრცელებულ განცხადებაში. – „უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება მთელ რიგ სადავო და ურთიერთწინააღმდეგობრივ დასაბუთებასა და ინტერპრეტაციას შეიცავს.

მიგვაჩნია, რომ სასამართლოს განმარტებები დისკრიმინაციასთან დაკავშირებით მანკიერ პრაქტიკას ამკვიდრებს არამხოლოდ მუსლიმთა უფლებების, არამედ, ზოგადად, თანასწორობის პრინციპის უზრუნველყოფის კუთხით, რაც მომავალში საზიანო იქნება ზოგადად ამ კუთხით ქვეყანაში არსებული უფლებრივი მდგომარეობისთვის.

მაგალითად, სასამართლომ თქვა, რომ მართლმადიდებელი ეკლესია და მუსლიმები კი არიან არსებითად თანასწორნი, მაგრამ მათ მიმართ უთანასწორო მოპყრობას ადგილი არ ჰქონია, რადგან მართლმადიდებელ ეკლესიაზე არასდროს გაცემულა ზონალური შეთანხმება „საცხოვრებელ ზონა 6-ში“ ტაძრის აშენებისთვის და ეკლესიას არც არასდროს მიუმართავს მერისთვის ამ მოთხოვნით.

ამგვარი მსჯელობით უზენაესმა სასამართლომ სრულიად ჩამოაშორა საქმეს ის კონტექსტი, რომ მხოლოდ ფორმალურად ნებართვის გაცემა და არგაცემა კი არ ქმნის დისკრიმინაციის შემადგენლობას, არამედ ერთი მხრივ, ერთი გაერთიანებისთვის მშენებლობის ნებართვის მოთხოვნა, ხოლო სხვის მიერ მშენებლობის უნებართვო განხორციელების იგნორირება.

საკასაციო სასამართლომ კონტექსტის გაუთვალისწინებლად მოიშველია პრინციპი „არ არსებობს თანასწორობა უკანონობაში“. თუმცა, არ იმსჯელა იმაზე, რომ ეს პრინციპი, შესაძლოა, სახელმწიფომ გამოიყენოს დისკრიმინაციის ლეგიტიმაციისთვის,“ – აღნიშნულია განცხადებაში.

უზენაესი სასამართლო შეეხო კონსტიტუციურ შეთანხმებასაც, როდესაც იმსჯელა ბათუმის კონკრეტულ ზონაში 7 მართლმადიდებელი ტაძრის უნებართვო მშენებლობაზე.

„უზენაესი სასამართლო ერთობ უცნაურ მსჯელობას ავითარებს. სასამართლოს არგუმენტად მოჰყავს სახელმწიფოსა და მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის არსებული კონსტიტუციური შეთანხმების მე-7 მუხლი, რომლის მიხედვით „სახელმწიფო ეკლესიის საკუთრებად ცნობს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე არსებულ მართლმადიდებლურ ტაძრებს, მონასტრებს (მოქმედ და არამოქმედს) მათ ნანგრევებს, აგრეთვე მიწის ნაკვეთებს, რომლებზეც ისინია განლაგებული”.

ამის საფუძველზე კი ასკვნის, რომ ბათუმის მერია შეზღუდულია სამართლებრივი ბერკეტით, რაიმე ზემოქმედება განახორციელოს მართლმადიდებელი ეკლესიის საკუთრებაში არსებულ ობიექტებზე.

მიგვაჩნია, რომ უზენაესმა სასამართლომ კონსტიტუციური შეთანხმების მეშვიდე მუხლი არასწორად განმარტა. ეს დებულება, თავისი არსით, ეხება ამ შეთანხმების დადების დროისთვის არსებულ მართლმადიდებლურ ისტორიულ ქონებას და არა რელიგიური გაერთიანების მიერ უკანონო მშენებლობის განხორციელებისა და, შემდეგ, ლეგიტიმაციის უფლებას.

შეუძლებელია, კონსტიტუციური შეთანხმების მიზანი იყოს საკუთრების უფლების წინასწარი დადგენა სამომავლო და უკანონოდ მოპოვებულ/აშენებულ ქონებაზე.

ცალსახაა, რომ საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების სრულიად სუბიექტური, მცდარი და რელიგიის თავისუფლების უფლების არსთან შეუთავსებელი ინტერპრეტაციები წარმოადგინა.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებების და გამოყენებული საქმეების კონტექსტის შეცვლა, გარდა იმისა, რომ მიღებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობაზე მეტყველებს, ეწინააღმდეგება, სეკულარული და სამართლებრივი სახელმწიფოს კონსტიტუციურ პრინციპებს,“ – აღნიშნულია TDI-ის და „სოციალური სამართლიანობის ცენტრის“ მიერ გავრცელებულ ინფორმაციაში.

—————————–

მუსლიმი თემი 2017 წლიდან ამ დრომდე სასამართლოში დისკრიმინაციის დადგენას ითხოვს,ასევე ბათუმის მერიის დავალდებულებას, მან მეჩეთის აშენებაზე ნებართვა გასცეს. ეს საკითხები უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სააპელაციო სასამართლომ ხელახლა უნდა განიხილოს.

„ამ გადაწყვეტილებით 7 წლის განმავლობაში გაჭიანურებული სასამართლო განხილვა და, შესაბამისად, მუსლიმთა უფლებების უხეში დარღვევა, კვლავ განუსაზღვრელი ვადით ხანგრძლივდება, რითაც ირღვევა სწრაფი და ეფექტიანი მართლმსაჯულების პრინციპი,“ –  მიიჩნევენ ორგანიზაციებში „ტოლერანტობისა და მრავალფეროვნების ინსტიტუტი“, „სოციალური სამართლიანობის ცენტრი“.

ბათუმში მუსლიმი თემი ახალი მეჩეთის აგებას მათ მიერ შესყიდულ მიწის ნაკვეთზე 2017 წლიდან ცდილობს, თუმცა თემს ამის ნებართვას არ აძლევენ. ბათუმის საქალაქო სასამართლომ ბათუმის მერიას დაუდგინა დისკრიმინაციული მოპყრობა მუსლიმი თემის მიმართ, თუმცა არ დაავალდებულა ნებართვის გაცემა.  სასამართლო ბათილად მიიჩნია ბათუმის მერიის ის გადაწყვეტილება, რომლითაც მუსლიმ თემს მეჩეთის აშენებაზე უარი უთხრეს. სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების შემდეგ ბათუმის მერიამ „ახალი მეჩეთის საქმეზე“ ხელახლა უნდა გასცეს ნებართვა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2019 გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ 2021 წელს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალაში დატოვა, უზენაეს სასამართლოს კი, არ გაუცია პასუხი კითხვაზე: რატომ არ განიხილა საქმე 2 წლის განმავლობაში?