Batumelebi

„ჩვენ ყველანი ისტორიის ერთ გვერდზე ვართ და ვიბრძვით თავისუფალი ევროპისთვის რუსული იმპერიალიზმის წინააღმდეგ. თუ თქვენ მოიგებთ, ჩვენ მოვიგებთ, თუ თქვენ გადარჩებით, ჩვენ, ევროკავშირი გადავრჩებით ასევე. სწორედ ამიტომ ვართ აქ.

სოლიდარობამ უნდა გაგვაერთიანოს ჩვენ და არა დაგვყოს,“ – განაცხადა გერმანიის ბუნდესტაგის საგარეო საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარემ, მიხაელ როთმა თბილისში, საპროტესტო აქციაზე გამოსვლის დროს.

დღეს, 11 ნოემბერს, ევროკავშირის წევრი ქვეყნების საგარეო საქმეთა კომიტეტების წარმომადგენელი პარლამენტარები რუსთაველის გამზირზე, მომიტინგეებთან მივიდნენ.

„მოხარული ვართ, რომ დავბრუნდით თბილისში, ევროპის ნამდვილ დედაქალაქში. მოგვწონს თქვენი სტუმართმოყვარეობა, მაგრამ ვიცი, რომ თქვენს ქვეყანაში არის ზოგიერთი ადამიანი, განსაკუთრებით თქვენი მთავრობა და მმართველი პარტია, რომელიც არაა ბედნიერი ჩვენი ვიზიტით. ჩვენ არ ვართ მტრები, ჩვენ ვართ მეგობრები. ჩვენ ვართ მეგობრები თავისუფალი და დემოკრატიული საქართველოს, რომელიც ფაქტობრივად ევროპის ცენტრია დღეს. ევროპა არის თქვენი ადგილი და თქვენ ამას იმსახურებთ.

ამ შავბნელ დროს მინდა გითხრათ, რომ მისია შესრულებულია, დემოკრატია ცოცხალია, მაგრამ ეს არა თქვენი მმართველი პარტიის გამო, არამედ თქვენ გამო, თქვენი წყალობით.

ლიბერალურ დემოკრატიაში არასდროს ვამბობთ, რომ მისია შესრულებულია. ეს პროცესი არასდროს სრულდება, ჩვენ მუდმივად უნდა ვიბრძოლოთ თავისუფლებისა  და დემოკრატიისთვის.

ამიტომ მინდა გითხრათ, რომ არ დანებდეთ, ჩვენ თქვენთან ერთად ვართ,“ – განაცხადა მიხაელ როთმა.

საქართველოში უმუშევრობის დაზღვევა ამ დრომდე არ არსებობს. რამდენიმე წლის წინ დაანონსებულ „სოციალური კოდექსში“ ერთ-ერთი მიმართულება უმუშევრობის დაზღვევის დანერგვის შესაძლებლობას განიხილავდა, 2023 წელს კი, „შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციამ“ მოამზადა დოკუმენტი, რომელშიც განხილულია რა სახით არის საქართველოში შესაძლებელი ამ სისტემის დანერგვა, თუმცა ჯერჯერობით ხელშესახები შედეგი არ ჩანს.

სტატიაში მიმოვიხილავთ, რა არის უმუშევრობის დაზღვევა, რა მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს მოქალაქისთვის და როგორ ფუნქციონირებს ევროკავშირის ქვეყნებში, კონკრეტულად კი, იტალიაში.

უმუშევრობის დაზღვევა

უმუშევრობის დაზღვევა ანაზღაურებაა, რომელსაც უმუშევრად დარჩენილი პირი გარკვეული დროის განმავლობაში იღებს. ის ევროკავშირის ყველა ქვეყანაში მოქმედებს და ძირეული კრიტერიუმები საერთოა.

კრიტერიუმები

უმუშევრობის დაზღვევის მისაღებად ევროკავშირის ყველა ქვეყანაში რამდენიმე ძირეული კრიტერიუმის დაკმაყოფილებაა საჭირო.

დაზღვევის მისაღებად საჭიროა:

1. უმუშევრობის დახმარების განაცხადის შეტანამდე, სამუშაო პერიოდი უნდა აღემატებოდეს გარკვეულ პერიოდს – 13 კვირას იტალიის შემთხვევაში, 26 კვირას კვიპროსის, 360 დღეს უნგრეთის…
2. სამსახურიდან დათხოვნა/კონტრაქტის გაწყვეტა მოხდეს დამსაქმებლის მხრიდან (ნებაყოფლობით სამსახურიდან წამოსვლის შემთხვევაში დახმარება არ მოქმედებს).
3. ქვეყნის მოქალაქე ან ბინადრობის უფლების მქონე პირი იყოს შრომისუნარიანი და ეძებდეს სამსახურს.
4. პირი იღებდეს მონაწილეობას უმუშევრობის სადაზღვევო სისტემაში (უკანასკნელი ფინეთის და დანიის გარდა, ყველა ევროკავშირის ქვეყანაში სავალდებულოა).

სამსახურის დაკარგვიდან უმუშევრობის დახმარებაზე განაცხადის შეტანის ვადა სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებულია, თუმცა უმრავლეს შემთხვევაში 6 თვიდან – 1 წლამდე მერყეობს.

ასევე განსხვავებულია დახმარების გაცემის პერიოდიც – ყველაზე მოკლევადიანი, 90-დღიანი, უნგრეთს აქვს. ძირითად შემთხვევებში კი, პერიოდი 6 თვიდან ორ წლამდე მერყეობს.

მიზანი

შრომითი დაზღვევის ანდა დახმარების მიზანია:

1. უმუშევრად დარჩენილ პირს, რომელმაც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით დაკარგა სამსახური, ხელი შეუწყოს ხელახლა დასაქმებაში.
2. უზრუნველყოს უმუშევრად დარჩენილი ადამიანის საარსებო მინიმუმის შენარჩუნება და დაიცვას სოციალური სიდუხჭირისგან (ყველა ქვეყანაში განსაზღვრულია საარსებო მინიმუმი, რომელსაც ესადაგება უმუშევრობის დახმარება).
3. შეუნარჩუნოს დასაქმების მოტივაცია მინიმალური რესურსის მოძიებაზე ფიქრის გარეშე.

იტალია – ემიგრანტების გამოცდილება

„უმუშევრობის დახმარება და მინიმალური საარსებო წყარო რომ გაქვს, იმაზე საფიქრალი აღარ გაქვს – ხვალ პური რით ვიყიდო, ან ექიმთან როგორ წავიდე უმუშევარი დავრჩიო… ადამიანად გრძნობ თავს, ნერვების აშლა რომ გინდოდეს, ვერ აიშლი“, – გვეუბნება ლეილა ბახუტაშვილი.

იგი 6 წელია, რაც იტალიაში ცხოვრობს. ამ პერიოდში, ერთი წლით ისარგებლა უმუშევრობის დახმარებით და აღგვიწერს პროცესს, როგორ ხდება უკანასკნელის მიღება:

„იტალიაში, როცა კონტრაქტით ხარ დასაქმებული (ცხადია გააჩნია, როგორი კონტრაქტი და დატვირთვა გაქვს) როგორც დამსაქმებელი, ისე დასაქმებული ხელფასიდან გამომდინარე იხდით, ასე ვთქვათ, „საგადასახადოს“. მეტ წილს იხდის დამსაქმებელი და ნაკლებს დასაქმებული. ეს ნიშნავს, რომ 3 თვეში ერთხელ დამსაქმებელი იხდის გადასახდელი ხელფასის 75 პროცენტს, ხოლო დასაქმებული 25-ს.

უმუშევრად დარჩენის შემთხვევაში, თუ სრული განაკვეთით მუშაობდი (კვირაში 54 საათი), გენიშნება თვიური დახმარება. როდესაც პირველად სარგებლობ უმუშევრობის დახმარებით, ეს ვადა წელიწად-ნახევარია, მეორედ კი, 2 წელი. თუმცა,  წელიწად-ნახევარი რომ მიიღო დახმარება, 3 წელი მაინც უნდა გქონდეს ნამუშევარი. რამდენიც გაქვს ნამუშევარი, უმუშევრობის დახმარებით იმ დროის ნახევარი შეგიძლია ისარგებლო. უმუშევრობის დახმარებით სარგებლობის მაქსიმალური ვადა კი – 2 წელია.

13 კვირა მაინც უნდა იმუშაო, რათა შეძლო უმუშევრობის დახმარების მიღება. როგორც კი ახალ კონტრაქტზე აწერ ხელს, უმუშევრობის ხელშეკრულება ავტომატურად წყდება.“

ლეილას შემთხვევაში თანხა, რომელსაც დახმარების სახით იღებდა 950 ევრო იყო:

„წარმოიდგინეთ ადამიანისთვის რამხელა დახმარება და შეღავათია 950 ევრო, როცა არაფერს აკეთებ და სახელმწიფო გეხმარება… აბსოლუტურად დაცული ხარ.“

იგი აღგვიწერს ხარჯებს, რომლებიც თვის განმავლობაში შეიძლება გქონდეს და რამდენად შესაძლებელია დაფარო ამ თანხით:

„იმისათვის რომ მიიღო ყველანაირი ვიტამინი, იყიდო სასარგებლო საკვები და ჰიგიენური პროდუქტი, კვირაში 120 ევრო სრულიად საკმარისია, საკმარისზე მეტიცაა ერთი ადამიანისთვის.

ახლა გეკითხებით, 950 ევრო რომ გაქვს თვეში, 460 ევროს დახარჯავ საყიდლებში, დანარჩენით ხომ შეგიძლია გახვიდე კაფეში დაჯდე და ყავაც მიირთვა? ყავა და კრუასანი რომ იყიდო, გინდაც მილანში, დუომოს ძირში, დაახლოებით 3 ევრო დაგიჯდება. ახლა გეკითხებით რა ღირს ყავა და კრუასანით თბილისში?..“

ლეილა ეხმაურება მაღალჩინოსნის განცხადებას, სადაც მან ქართველები იაფ მუშახელად მოიხსენია:

„ძალიან მინდა ერთი რამე ვთქვა – ამას წინათ მოვუსმინე, არ ვიცი გვარი და სახელი, მთავრობის წარმომადგენელი იყო, ინტერვიუს იძლეოდა და ამბობდა – ქართველები იაფი მუშახელი ვართ და ევროპას ამიტომ ვუნდივართ, იცით?! იქ მომვლელის ხელფასი 3000 ევროა და ქართველებს 1000-ს უხდიანო.

ქართველებს, ვინც აქ ვცხოვრობთ და გვაქვს ოფიციალური დოკუმენტები, ხელფასს გვიხდიან პროფკავშირების მიერ შედგენილი დოკუმენტების მიხედვით, რაც ყველა ეროვნების ადამიანისთვის საერთოა, ვერც ვერავინ მოგვიმატებს და ვერც დაგვაკლებს.

ოჯახმა, რომელმაც თანხა დამაკლო და არ გადამიხადა, ახლა ავიღე ადვოკატისგან ის თანხა, რადგან არავის აქვს უფლება რამე დაგაკლოს იმის გამო, რომ უცხოელი ხარ. შენი უფლებები გაქვს, დაგერღვა უფლება? შეგიძლია მიმართო ცენტრებს, რომლებიც სახელმწიფოს დაქვემდებარებაშია, შეგიძლია უთხრა, სად დაირღვა შენი უფლება და აგინაზღაურებენ, როგორც მორალურ, ისე ფინანსურ ზარალს.“

• „ძალიან დაცულები ვართ, მართლა დაცულები ვართ“

საკუთარ გამოცდილებას გვიზიარებს ხათუნა კიკვაძეც, რომელიც 20 წელია, რაც იტალიაში ცხოვრობს. უმუშევრობის დახმარება მიუღია თავადაც და მეუღლესაც:

„ჩემი მეუღლე მუშაობდა კომპანიაში, რომელიც მსოფლიო ეკონომიკური კრიზისის დროს გაკოტრდა. სახელმწიფო ეხმარებოდა და 2 წლის განმავლობაში ყოველთვიურად უხდიდა დახმარებას. თავიდან დიდი თანხაა, შემდეგ ნელ-ნელა აკლდება. (პირველი გადახდა იყო 2000 ევრო, ბოლო კი 500 ევრომდე). დახმარება აუცილებლად უნდა იყოს საარსებო მინიმუმზე მეტი.“

ხათუნა აღნიშნავს, რომ დახმარების ასაღებად საჭიროა შენი ნებით არ იყო სამსახურიდან წამოსული. იგი მოგვითხრობს უმუშევრობის დახმარებაზე იმ სამუშაოზე, სადაც ქართველები არიან დასაქმებულები:

„აქ უმეტესობა მომვლელად მუშაობს, ასეთ სპეციფიკურ სამსახურებში, თუ მოხუცი გარდაიცვალა ან მოხუცებულთა თავშესაფარში წაიყვანეს, სახელმწიფო მინიმუმ წელიწად-ნახევარი ეხმარება მათ. იმის მიხედვით, რამდენი ჰქონდა გადახდილი სახელმწიფო გადასახადი, რომელსაც იხდის დამსაქმებელი.

ბევრი ქართველი, ვისაც ეღუპება მოხუცი, ალაგებს ჩანთას და მოდის საქართველოში, რადგან იციან, რომ მინიმუმ რამდენიმე თვე გარანტირებულად აიღებენ ხელფასს. არა აქვს მნიშვნელობა სად ხარ, ეს ფული ანგარიშზე გიჯდება.“

ხათუნა თავის გამოცდილებასაც გვიზიარებს:

„მქონდა ძალიან დაბალი ხელფასი, წელიწად-ნახევარი მეც მიხდიდნენ დახმარებას. ძალიან დიდი განსხვავებაა ჩვენსა და ევროპას შორის.

პირადად, ძალიან დამეხმარა იმიტომ, რომ საშუალება მომცა საქართველოში წამოვსულიყავი, 8 თვე ვიყავი საქართველოში. თუმცა ადგილზეც რომ ვყოფილიყავი, საჭმლის და გადაადგილების პრობლემა არანაირად არ მექნებოდა. ძალიან დაცულები ვართ, მართლა დაცულები ვართ.

20 წელია აქ ვარ და არავის არასოდეს დავუჩაგრივარ, არც ყურადღება გაუმახვილებია ჩემს ეროვნებაზე, ოფიციალურ დაწესებულებებს ვგულისხმობ. მიდიხარ ეუბნები, რომ დაკარგე სამსახური და არავინ არაფერს ზედმეტს არ გეუბნება.“

ხათუნა აღნიშნავს, რომ დახმარებასთან ერთად, ძალიან მნიშვნელოვანია ჯანმრთელობის დაზღვევის ფაქტორიც და ამბობს, რომ ადამიანები ხშირად სწორედ ამის გამო რჩებიან იტალიაში:

„ვინც აქ ვართ და საბუთები წესრიგში გვაქვს, ჩვენი სამედიცინო დაზღვევა გვაქვს. თუ ქრონიკული დაავადება გაქვს 100 პროცენტით გიფარავს ხარჯებს, ჩემ შემთხვევაში, როცა ანალიზების ასაღებად მივდივარ საავადმყოფოში, მაქვს „ჯანდაცვის ბილეთი“ (Healthcare Ticket), რომელიც ფაქტობრივად მთლიან ხარჯს მიფარავს, ამას ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს, ადამიანები ძალიან ხშირად სამედიცინო მომსახურების გამოც რჩებიან აქ.

ასევე ძალიან ბევრი ადამიანია, ვისაც არ აქვს საბუთი და არაკანონიერადაა ამ ტერიტორიაზე, მაგრამ თუ დამტკიცდა, რომ აქვთ სიმსივნური დაავადება, უკეთებენ დოკუმენტებს და ყველაფერს უსასყიდლოდ უკეთებენ, საუბედუროდ ამის მომსწრე ვარ.“

დიალოგი საქართველოზე საუბრით სრულდება, ხათუნა მეუბნება, რომ ოცი წლის განმავლობაში არასოდეს უფიქრია იტალიის მოქალაქეობის მიღებაზე, მაგრამ არჩევნების შემდეგ პირველად დაფიქრდა და დოკუმენტები შეგროვება დაიწყო. მიხვდა, რომ საქართველო ვერ უზრუნველყოფს დაცული სიბერით, მიუხედავად ამისა, იგი იტალიაში ერთ-ერთია მოწინავეა ვინც იბრძვის, ატარებს აქციებს და ცვლილების იმედიც აქვს:

„20 წელია აქ ვარ, არასოდეს ჩემი თავისთვის და ქვეყნისთვის არ მიკადრებია იტალიის მოქალაქეობა მიმეღო. არჩევნების მერე, სერიოზულად გადავწყვიტე შევიტანო დოკუმენტები იტალიის მოქალაქეობის მისაღებად. 56 წლის ვარ და მივხვდი, ჩემი სიბერე საქართველოში არანაირად არ მექნება დაზღვეული. ძალიან ბევრია, ვინც ახლა გადაწყვიტა ამის გაკეთება.

ერთ-ერთი ვარ ამ ქვეყანაში, ვინც იბრძვის და აქციებს ატარებს, იმედი მაქვს, და ძალიან არ მომწონს, რომ ასეთი ნიჰილიზმია საქართველოში. მაინც მგონია, რომ ამ სიტუაციიდან გამოვალთ.“

ბათუმელებმა/ნეტგაზეთმა მიიღო დაფინანსება ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსგან (USAID).

ბათუმელები/ნეტგაზეთი ინარჩუნებს სრულ სარედაქციო დამოუკიდებლობას.

ბათუმელების/ნეტგაზეთის მიერ გამოქვეყნებული მასალა არ ასახავს USAID-ის ან ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობის პოზიციას.

კომპანია „სოკარის“ ცნობით, ხვალ, 12 ნოემბრის 07:00 საათიდან 13 ნოემბრის 10:00 საათამდე ბათუმში და ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში გაზმომარაგება შეწყდება.

„სოკარის“ ცნობით, გაზის შეწყვეტის მიზეზი ახალ გაზსადენზე გადაერთებითი სამუშაოებია.

ბუნებრივი გაზის მიწოდება ეტაპობრივად დაიწყება 13 ნოემბრის 10:00 საათიდან და სრულად აღდგება 14 ნოემბრის დღის ბოლომდე.

კომპანია აბონენტებს მოუწოდებს, დაკეტილ მდგომარეობაში იქონიონ ბინებში არსებული გაზის ონკანები და უყურადღებოდ არ დატოვონ გაზის დანადგარები.

დამატებითი ინფორმაციისთვის დარეკეთ „სოკარ ჯორჯია გაზის” ცხელ ხაზზე: 16 114.

___________

თავდაპირველად მასალაში „სოკარის“ ვებგვერდზე გამოქვეყნებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით მითითებული იყო, რომ გაზი ბათუმში აბონენტების ნაწილს გაეთიშებოდა, თუმცა კომპანიის განახლებული ინფორმაციის თანახმად, გაზი გაითიშება ბათუმში – სრულად.

მალვინა ზაქარაძე 8 წლის შვილს მარტო ზრდის. ქმრის ოჯახიდან ოთხი წლის წინ წამოვიდა და შვილთან ერთად ქირით ცხოვრობს. „ვმუშაობ ნახევარფაბრიკატებში, 12 საათი ვდგავარ ფეხზე, დღეში 50 ლარი ხან გამოდის, ხან – არა. თუ გინდათ გადაამოწმეთ, ყოველ დღე ვმუშაობ, კვირაში ერთი დღეა დასვენება. ბავშვს გეფიცები დღეს ქირა მაქვს გადასახდელი – 500 ლარი. არ მაქვს. უფროსს ვთხოვე ავანსის სახით და ქირა მაინც ვერ გადავიხადე, მამაჩემს წამლები ვუყიდე“, – ჰყვება ახალგაზრდა ქალი.

მალვინას მარტოხელა დედის სამართლებრივი სტატუსი არ აქვს და არც სოციალური შემწეობა მისცეს, სახელმწიფოსგან იგი მხოლოდ ბავშვისთვის დანიშნულ 200-ლარიან დახმარებას იღებს: „სოციალურშიც მივედი, მერიაშიც მივედი, ვერ ვუმტკიცებ, რომ მარტოხელა ვარ, ან მკვდარი უნდა იყოსო… ისე ვერ მოგცემთ მარტოხელობის სტატუსსო, მაშინ უნდა გადაახდევინო ალიმენტიო“. ალიმენტი არ გადაიხადა“.

მარტოხელა მშობლების ოჯახები, საზოგადოების ფინანსურად ყველაზე დაუცველ ჯგუფებს შორისაა, სიღარიბისა და სოციალური გარიყულობის განსაკუთრებულად მომატებული რისკის ქვეშ არიან მარტოხელა მშობლები მცირეწლოვანი, ანუ მშობელზე დამოკიდებული შვილებით, რომლებიც მუშაობას ვერ ახერხებენ და შემოსავლის გარეშე რჩებიან.

მალვინა: „ჩემი ძმა სამჯერ ნაავარიებია, რძალი შშმ პირია, მათაც მე ვეხმარები, დედა მყავს ავადმყოფი. წინა თვეში მამაჩემს ოპერაცია გავუკეთე სიმსივნური გამონაზარდი ჰქონდა. ოპერაცია მთლიანად არ დამიფინანსეს, 700 ლარი გადავიხადე, თანამშრომლებმა ამიკრიბეს ფული და იმით გადავიხადე. ყველა ერთად არ ვცხოვრობთ, მე და ჩემი შვილი ვცხოვრობთ ქირაში, მშობლები ხელვაჩაურში ცხოვრობენ, მათი სახლი გაბზარულია. ვითხოვეთ დახმარება, ყურადღება არ მოგვაქციეს. ფაქტობრივად, მე ვზრუნავ ყველაზე“.

საქართველოში დაახლოებით 8000 ადამიანს აქვს მარტოხელა მშობლის სტატუსი, მათი სრული უმრავლესობა დედაა, მხოლოდ 168 არის მამა.

მარტოხელა მშობლის სამართლებრივი სტატუსის საკმაოდ შეზღუდული კრიტერიუმების გამო [ბავშვი არის დედის გვარზე, მეორე მშობელი გარდაცვლილია ან აღიარებულია უგზო-უკვლოდ დაკარგულად], სტატუსის გარეთ რჩება ყველა ის მშობელი, რომელსაც ბავშვის დაბადების აქტის ჩანაწერში მეორე მშობლის გვარი უწერია, მაგრამ სხვადასხვა მიზეზის გამო [მაგალითად, დაშორება, პარტნიორის პატიმრობა] მარტო ზრდის შვილს. 

საქართველოს მთავრობას მარტოხელა მშობლების მხარდაჭერის ერთიანი სტრატეგია არ გააჩნია. ექნება თუ არა ამ სტატუსის მქონე მშობელს რაიმე სახის მხარდაჭერა სახელმწიფოსგან, თითოეული მუნიციპალიტეტი ინდივიდუალურად განსაზღვრავს. ძირითადად ეს მხარდაჭერა ფულადი შემწეობაა, ისიც ზოგან ერთჯერადი. მაგალითად ცაგერის მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან, მარტოხელა მშობელზე გაიცემა ერთჯერადი დახმარება 400 ლარის ოდენობით.

ბათუმის მუნიციპალიტეტში მარტოხელა მშობლების ყოველთვიური დახმარების პროგრამა 6 წლის წინ ამოქმედდა. მაშინ დახმარების თანხა 60 ლარი იყო. 2015 წლიდან თანხა გაორმაგდა, მას შემდეგ, დღემდე – 120 ლარია.

ხულოს მუნიციპალიტეტში ეს პროგრამა მხოლოდ 2023 წელს ამოქმედდა, სადაც დახმარების თანხა, აჭარის სხვა დანარჩენი მუნიციპალიტეტების [ქედა, შუახევი და ქობულეთი] მსგავსად – 100 ლარია; ხელვაჩაურში მარტოხელა მშობლები წელიწადში ერთხელ, დედის დღეზე იღებენ 1000-ლარიან დახმარებას.

სახელმწიფოსგან ერთადერთი საყოველთაო შეღავათი, რაც მარტოხელა მშობლებისთვის არის დაწესებული, საგადასახადო შეღავათია, კერძოდ მათთვის, წელიწადში 3000 ლარამდე [ანუ 300 ლარამდე ხელფასი] მიღებული შემოსავალი არ იბეგრება. 

სხვა სახის შეღავათები და მხარდამჭერი პროგრამები, როგორიცაა მაგალითად შეღავათები კომუნალურებზე [ბათუმში ვრცელდება სოციალურად დაუცველ მარტოხელა მშობლებზე], ან განვითარებასა და დასაქმებაზე ორიენტირებული პროგრამები – საქართველოს მთავრობას არ აქვს.

„როგორც ვიცი, წელიწადში ერთხელ 200-ლარიანი სააფთიაქო ვაუჩერიც მეკუთვნის“, – ამბობს ბელა შანავა, რომლის შეფასებითაც 120-ლარიანი შემწეობა, ბავშვის მინიმალურ საჭიროებებსაც ვერ ფარავს, განსაკუთრებით იმ დედებისთვის, ვისაც მასავით ქირით უწევს ცხოვრება.

„თუ ანგარებაში არ ჩამომერთმევა, მუნიციპალიტეტი უნდა გასცემდეს იმხელა შემწეობას, რამდენსაც სახელმწიფო მეორე მშობელს ალიმენტის სახით დააკისრებდა, ბავშვის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით – ქირით ცხოვრობს ეს ადამიანი თუ რა. ალბათ 800 ლარი მაინც უნდა გასცეს სახელმწიფომ, რომ დააკმაყოფილოს ბავშვის საჭიროებები, რომელიც საკვებისა და ტანსაცმლის გარდა ბევრნაირია, მათ შორის სხვადასხვა წრეები, ექსკურსია“, – ამბობს ის.

მალვინა, რომელიც კვირაში 6 დღე, 12 საათიანი გრაფიკით მუშაობს, ამბობს, რომ მისი მოუცლელობის გამო, ზოგჯერ ბავშვი ავადმყოფ ბებიას მიჰყავს სკოლაში. „ხან ცუდად ხდება და იქიდან მე მომყავს“, – ამბობს ის. – „მე რომ ვმუშაობ ის 200 ლარიანი დახმარება, რაც ბავშვს აქვს დანიშნული, გადავანაწილე იმაზე, რომ ბავშვს მასწავლებელი ავუყვანე და ცეკვაში დამყავს, ცეკვაში 30 ლარია გადასახადი, ქართული და მათემატიკა – 70 ლარია ერთ საგანი.

ძალიან კარგი იქნებოდა უფასო რომ იყოს ასეთი რამ, მე რომ ახლა ეს 200 ლარი გადასახდელი არ მქონდეს, რაღაცას მაინც გავაკეთებდი, მამაჩემს წამლებს ვუყიდდი… მაგრამ უნდა გადავუხადო იმიტომ, რომ ბავშვს გაჭირვება გაჭირვებად ხომ ვანახე ეს ოთხი წელი… ყველანაირი გაჭირვება ვანახე. მეტი გზა არ მქონდა…  ახლაც ბიძაშვილს უნდა ვთხოვო ფული, რომ დავამატო და ქირა რამენაირად ავათავო“.

სკოლის შემდგომი [გახანგრძლივებული] და კლასგარეშე აქტივობების ხელმისაწვდომობა ევროკავშირში, მხარდაჭერის მექანიზმად განიხილება მარტოხელა მშობლებისთვის, რომლებიც ცდილობენ ბავშვზე ზრუნვის პასუხისმგებლობები, სამუშაოსთან დააბალანსონ.

ამ მხრივ ერთ-ერთი საუკეთესო პრაქტიკაა ნანტის ნორდში, საფრანგეთის ქალაქის რაიონში, სადაც მარტოხელა ოჯახები მოსახლეობის 40 პროცენტია. იქ 2011 წელს შეიქმნა სპეციალური მომსახურების პუნქტი, „Relais Nord“, რათა განეხილა ბავშვზე ზრუნვასთან დაკავშირებული ყველა განცხადება და გამოევლინა ყველაზე შესაფერისი სერვისი თითოეული ოჯახისთვის.

ამ სერვისის ფარგლებში, ქალაქმა შექმნა ბავშვთა მოვლის მულტიფუნქციური ცენტრები („multi accueils“), რომლებიც გვთავაზობენ მრავალფეროვან სერვისებს, მათ შორის გრძელვადიანი, მოკლევადიანი, მოქნილი, ერთჯერადი და გადაუდებელი ზრუნვის დანიშნულებებით.

აქ მარტოხელა მშობლები სარგებლობენ სოციალური დახმარებით, იღებენ სპეციალური მხარდაჭერას, რათა ხელი მიუწვდებოდეთ დასაქმებაზე. მათთვის ადგილები ბავშვთა მრავალფუნქციურ ცენტრებში, ასევე ბავშვებისთვის განკუთვნილი შინ ზრუნვის სერვისები წინასწარ არის დაჯავშნილი. 

ევროკავშირი სხვადასხვა ინიციატივით ცდილობს გააძლიეროს მარტოხელა მშობლების – განსაკუთრებით დედების – ეკონომიკური დამოუკიდებლობა. წევრი ქვეყნების ეროვნული მთავრობები პასუხისმგებელნი არიან სოციალურ დაცვაზე.

მარტოხელა მშობლებისთვის არსებული საოჯახო შეღავათები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ევროპის მასშტაბით, ამიტომ ევროკავშირი ცდილობს გააუმჯობესოს ეს მდგომარეობა ევროკავშირის სოციალური დაცვის სისტემების კოორდინაციის წამოწყებით“, – ვკითხულობთ ევროპარლამენტის მიერ შექმნილ საინფორმაციო პორტალზე.

ევროკავშირის წევრი ქვეყნების უმრავლესობა გარკვეული სახის ფინანსურ დახმარებას უწევს მარტოხელა მშობლებს, თუმცა ეს მხარდაჭერა ყოველთვის მიზნობრივი პოლიტიკის ნაწილი არ არის. ევროკავშირის ანგარიშში მარტოხელა მშობლების მხარდაჭერის მექანიზმების შესახებ წერია, რომ დახმარების სხვადასხვა ფორმა შეიძლება მოიცავდეს როგორც სპეციფიკურ დახმარებას ან შეღავათებს მარტოხელა მშობლებისთვის, ისე ოჯახის შემწეობის უფრო მაღალ მოცულობას, ვიდრე ორ-მშობლიანი ოჯახები.

სპეციფიკური დახმარება ან შეღავათები მარტოხელა მშობელთა ოჯახებს: ევროკავშირის წევრი ზოგიერთი ქვეყანა, უზრუნველყოფს დამატებით შემწეობას ან საგადასახადო შეღავათს მარტოხელა მშობლებისთვის – მაგალითად, ავსტრია და ირლანდია;

ოჯახის შემწეობის უფრო მაღალია მარტოხელა მშობელთა ოჯახებისთვის: ევროკავშირის წევრი ზოგიერთ ქვეყანაში, მარტოხელა მშობლებს შეიძლება არ ჰქონდეთ სპეციფიკური დახმარება, მაგრამ მათი ოჯახის შემწეობა უფრო მაღალია, ვიდრე ორ-მშობლიანი ოჯახების – მაგალითად, იტალიასა და პორტუგალიაში;

საერთო სოციალური დახმარების უფრო მაღალი ოდენობა შემოსავლის მიხედვით: მარტოხელა მშობელთა ოჯახებს შეიძლება ჰქონდეთ უფლება სხვა სახის დახმარებაზე, რომელიც განისაზღვრება მათი შემოსავლის მიხედვით და არა მათი, როგორც მარტოხელა მშობლის სტატუსის მიხედვით – მაგალითად, გაერთიანებულ სამეფოში.

ქვეყნებმა შესაძლოა ამ ინსტრუმენტების კომბინაციაც გამოიყენონ. მაგალითად, საფრანგეთში მარტოხელა მშობლები სარგებლობენ როგორც სპეციალური დახმარებით, ისე საგადასახადო შეღავათებით. გარდა ამისა, ზოგიერთ ქვეყანაში სხვა ტიპის სოციალური დახმარებაც მოქმედებს. მაგალითად, ესპანეთში ახალი სტრატეგია, რომელიც ბავშვებს სათანადო საცხოვრებლით უზრუნველყოფს, პრიორიტეტს ანიჭებს მრავალშვილიან და მარტოხელა მშობელთა ოჯახებს.

ესპანეთის ზოგიერთი ავტონომიური გაერთიანება აღიარებს მარტოხელა მშობლობას, როგორც ლეგალურ სტატუსს. მარტოხელა მშობლებს ისეთ რეგიონებში, როგორიცაა კატალონია ან ვალენსია, შეუძლიათ მიიღონ მარტოხელა მშობლის ოჯახის სერტიფიკატი, რომელიც დაადასტურებს ოჯახის ფინანსურად მხოლოდ ერთ ადამიანზე დამოკიდებულის სტატუსს. სერტიფიკატი უზრუნველყოფს გარკვეულ შეღავათებსა და ფასდაკლებებს, როგორც საჯარო, ისე კერძო სექტორში. კატალონიაში ეს მოიცავს სოციალური საცხოვრებლის შესყიდვაში მხარდაჭერას, სატრანსპორტო ფასდაკლებას, ქონების სუბსიდირებულ გადასახადს და ასევე რეგიონის სასტუმროებში ფასდაკლებას.

მარტოხელა მშობლის მხარდაჭერის მექანიზმია მეორე მშობლისთვის ალიმენტის დაკისრება, თუმცა საქართველოში კონტროლისა და აღსრულების მექანიზმი, რითაც გაკონტროლდება ალიმენტის კეთილსინდისიერად გადახდა – არ არის ეფექტური.

მაგალითად, მზია მეგრელიშვილი, კიდევ ერთი მარტოხელა დედაა, სამართლებრივი სტატუსის გარეშე, რომელიც 8 წელია ქირით ცხოვრობს და მარტო ზრდის 14 წლის შვილს. „ბათუმელებთან“ თავის გამოცდილებაზე საუბრისას ქალი ამბობს, რომ მან, სააღსრულებო ბიუროსაც მიმართა, მაგრამ მისი ყოფილი ქმარი, დღემდე არ იხდის ალიმენტს.

„ევროკავშირის წევრი ქვეყნების მთავრობებს ასევე  შეუძლიათ უზრუნველყონ, რომ მარტოხელა მშობლებმა მიიღონ ფინანსური დახმარება მეორე მშობლისგან, ან, საჭიროების შემთხვევაში, თავად გასცენ ასეთი დახმარება მეორე მშობლის მაგივრად“, – წერია ევროკავშირის ანგარიშში.

ევროკავშირის უმეტეს ქვეყნებში ალიმენტის გადახდა კანონით სავალდებულოა და მისი არგადახდა იწვევს ჯარიმებს, რაც მოიცავს იძულებით გადახდას, ხელფასის შემცირებას ან პატიმრობას. ზოგიერთ ქვეყანაში, როგორიცაა ავსტრია ან ესტონეთი, როდესაც მეორე მშობელი ვალდებულებას არ ასრულებს, მთავრობა გასცემს ალიმენტს წინასწარ. სხვა ქვეყნები, როგორიცაა ხორვატია ან საფრანგეთი, ბავშვის ალიმენტს გადასცემენ სპეციალური სააგენტოების მეშვეობით. ზოგიერთ ქვეყანაში, როგორიცაა ფინეთი, ეს დახმარება გაიცემა მაშინაც კი, თუ მამა უცნობია.

მარტოხელა მშობლების მხარდაჭერის მექანიზმების შესახებ ევროკავშირის ანგარიშში მოყვანილია ესტონეთის პრაქტიკა ალიმენტთან დაკავშირებით. მაგალითად, ესტონეთის სასამართლო სტატისტიკის მიხედვით, 2014 წელს ესტონელი მარტოხელა მშობლების დაახლოებით მეოთხედმა არ გადაიხადა ბავშვის ალიმენტი. 

2017 წლის იანვარში ამოქმედდა ახალი კანონი საოჯახო შეღავათების შესახებ, რომელიც ერთ მშობელს დახმარებას უწევს იმ შემთხვევაში, თუ მეორე მშობელი ვერ ასრულებს ფინანსური უზრუნველყოფის სამართლებრივ ვალდებულებას. ამ სქემის მიხედვით, სახელმწიფო უზრუნველყოფს ალიმენტის გადახდას და შემდგომში სხვადასხვა ზომით უკან მოითხოვს დანახარჯებს მოვალე მშობლისგან. ამ ზომებში შედის მართვის მოწმობის ჩამორთმევა, მეწარმეობის მხარდაჭერის შეზღუდვა და მოვალეთა სახელების გამოქვეყნება.

მარტოხელა მშობლების მხარდაჭერის კიდევ ერთი პოლიტიკა ევროკავშირში მიზნად ისახავს მარტოხელა მშობლებისთვის შრომის ბაზარზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას. ევროკავშირის ზოგიერთი წევრი სახელმწიფო მარტოხელა მშობლებს ასევე სთავაზობს შვებულების სპეციალურ პირობებს, რათა დაეხმაროს მათ მშობლობისა და შრომითი პასუხისმგებლობების შეთავსებაში.

ზოგიერთი ქვეყანა მარტოხელა მშობლებისთვის შვებულების უფრო მეტ პერიოდს ითვალისწინებს. მაგალითად, სლოვაკეთი მარტოხელა დედებს სთავაზობს დეკრეტული შვებულების გახანგრძლივებულ პერიოდს. საბერძნეთში, მშობლის შვებულების პერიოდი ორმაგია მარტოხელა მშობლებისთვის. ჩეხეთის რესპუბლიკა მარტოხელა ოჯახებს სთავაზობს გრძელვადიან (საბიულეტინო) შვებულებას 10 წლამდე ასაკის ბავშვის მოვლისთვის.

___

ბათუმელებმა/ნეტგაზეთმა მიიღო დაფინანსება ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსგან (USAID). ბათუმელები/ნეტგაზეთი ინარჩუნებს სრულ სარედაქციო დამოუკიდებლობას. ბათუმელების/ნეტგაზეთის მიერ გამოქვეყნებული მასალა არ ასახავს USAID-ის ან ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობის პოზიციას.

„მშვიდობიანი რევოლუცია შესაძლებელია. ბერლინის კედლის დაცემა ამის მაგალითს წარმოადგენს….“ – ამ ფრაზით იწყება საქართველოში გერმანიის საელჩოს განცხადება, რომელსაც იგი ბერლინის კედლის დაცემის დღესთან დაკავშირებით ავრცელებს. ანალოგიური შინაარსის ტექსტს ავრცელებს გერმანიის საელჩო სხვა ქვეყნებშიც.

რა დამოკიდებულება ჩანს ამ განცხადებით: როგორია გერმანიის, როგორც დასავლეთის ერთ-ერთი ლიდერი სახელმწიფოს პოზიცია „მშვიდობიანი რევოლუციის“ მიმართ? – „ბათუმელები“ ამ თემაზე პუბლიცისტს, ზაალ ანდრონიკაშვილს ესაუბრა:

• ბატონო ზაალ, თქვენ კარგად იცნობთ როგორც საქართველოს დღევანდელობას, ისე გერმანიას. თქვენთვის რა გზავნილია ბერლინის კედლის დაცემის დღესთან დაკავშირებით გერმანიის საელჩოს განცხადება, რომელიც ამ ფრაზით იწყება: „მშვიდობიანი რევოლუცია შესაძლებელია. ბერლინის კედლის დაცემა ამის მაგალითს წარმოადგენს…“ 

მე გერმანიის განცხადების ინტერპრეტაციას ვერ დავიწყებ, რადგან ყველას შეუძლია თავისი აზრი გამოიტანოს ამ განცხადებიდან. მე შემიძლია ვილაპარაკო კონტექსტზე.

9 ნოემბერი ბერლინის კედლის დაცემის დღეა. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი დღეა გერმანიის ისტორიაში, რადგან ამ დღიდან დაიწყო გერმანიის გაერთიანების ისტორია, დაიწყო გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დასასრული, რომელიც ისევე, როგორც საბჭოთა კავშირი, იყო უსამართლობაზე დამყარებული.

ეს იყო დიქტატორული სახელმწიფო, რომელსაც სპეცსამსახურების უზარმაზარი აპარატი ჰქონდა. მაშინ მილიონობით ადამიანი არაფორმალურად თანამშრომლობდა ამ დაწესებულებებთან. ეს რეჟიმი 40 წელი არსებობდა და ბერლინის კედელი 1961 წლიდან 1989 წლამდე ყოფდა აღმოსავლეთ და დასავლეთ ბერლინს, ეს იყო ხილული სიმბოლო ცივი ომის, სიმბოლო გერმანიის განაწილებისაც.

მიუხედავად ყოველივე ამისა, ბერლინის კედელი დაეცა და დაეცა სწორედ, ერთი მხრივ, ამ მშვიდობიანი რევოლუციის წყალობით, გერმანელები გამოვიდნენ ქუჩაში, არ შეუშინდნენ დრაკონულ რეჟიმს, რომლისაც ძალიან ეშინოდათ, მიაღწიეს კედლის გარღვევას და გერმანია ჩამოყალიბდა, როგორც ერთიანი, დემოკრატიული სახელმწიფო.

რამდენად არის ეს ამბავი ჩვენთვის მნიშვნელოვანი? ჩვენთვისაც ეს იყო გაკვეთილი, რადგან 1989 წელი ჩვენთვისაც არ არის უცხო წელი – გვახსოვს 9 აპრილი რით დაიწყო და მანამდე ეროვნული მოძრაობის გაღვივება, გაძლიერება. არავის ეგონა, მაგალითად, 1987 წელს, როდესაც პირველი ნიშნები ჩნდებოდა ეროვნული მოძრაობისა, რომ გიგანტური მონსტრი, პოლიციური სახელმწიფო თავისი უძლეველი „კაგებეთი“, ბირთვული არსენალით, შეიძლება ჩამოშლილიყო სულ რამდენიმე წლის შემდეგ.

მაშინ ძალიან დიდი გამბედაობა იყო ადამიანების მცირე ჯგუფისა, რომელიც იზრდებოდა ნელ-ნელა მიტინგებზე… 1989 წლის აპრილში უკვე ძალიან ბევრი ადამიანი მონაწილეობდა ამ აქციებში. ამ სახალხო აღზევების ერთ-ერთი დიდი დამსახურება ის იყო, რომ დაინგრა საბჭოთა კავშირი.

არ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ საბჭოთა კავშირი დაინგრა მაინცა და მაინც იმის გამო, რომ საქართველოში მასობრივი აქციები მიმდინარეობდა, მაგრამ არ იყო მარტო საქართველო – მაშინაც გამოჩნდა, რომ საქართველოსა და გერმანიაში მიმდინარე მოვლენები, უნგრეთსა და პოლონეთში, მთელ აღმოსავლეთ ევროპაში მიმდინარე მოვლენები, ასევე ბალტიის ქვეყნებში, იყო ერთიანი პროცესი, გათავისუფლების პროცესის დასაწყისი.

ცხადია, ამას ხელი შეუწყო დიდმა საერთაშორისო კონიუნქტურამაც, იმან, რომ საბჭოთა კავშირში იყო მთავრობა, რომელიც წავიდა დათმობაზე, დასავლეთთან დაიწყო „ცივი ომის“ დასარული. ეს იყო გადამწყვეტი ცვლილებები.

ამ სახალხო გამოსვლების, ეროვნული მოძრაობის და დიდი ერთიანობის გარეშე ეს ყველაფერი ნამდვილად არ მოხდებოდა. 1989 წლიდან საქართველო იყო აღმოსავლეთ ევროპაში მიმდინარე პროცესების არა მხოლოდ ნაწილი, არამედ ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ადგილი, ჩვენ ავანგარდშიც ვიდექით ამ ცვლილებების. საქართველომ მაშინაც კი დაადასტურა, რომ ის იყო ამ ერთიანი პროცესების ნაწილი.

• ეს მხოლოდ ისტორიაა, თუ გერმანია, როგორც დასავლეთის ერთ-ერთი ლიდერი სახელმწიფო, დემოკრატიულ შესაძლებლობად დღევანდელობაშიც უშვებს „მშვიდობიან რევოლუციას“? რა პათოსი ჩანს გერმანიის საელჩოს განცხადებაში? 

ეს არის ისტორიის ნაწილი, რომ მშვიდობიან რევოლუციას შეუძლია მოიტანოს ცვლილებები, გერმანიის შემთხვევაში კი, შეიცვალოს ავტორიტარული რეჟიმი დემოკრატიით. ეს საერთო გამოცდილებაა და გერმანია გვახსენებს თავის ისტორიას. ჩვენ როგორ წავიკითხავთ ამ ისტორიას, რა შთაგონებას ვნახავთ მასში, ჩვენი გადასაწყვეტია. გერმანია გვახსენებს ჩვენს საერთო ისტორიას. ისტორია ისეთი რაღაც არის, რომელიც შეიძლება განმეორდეს სხვადასხვა ფორმით.

ქართველი ხალხის ბედი არის ქართველი ხალხის ხელში. ქართველი ხალხის გარდა, არ არსებობს არავინ და არაფერი, ვინც ქართველ ხალხს მოუტანს თავისუფლებას და კეთილდღეობას. მშვიდობიანი რევოლუციის აზრი კი მდგომარეობს იმაში, რომ ის მოხდა არა კანონზე, არამედ უკანონობაზე დამყარებულ სახელმწიფოებში.

მშვიდობიანი რევოლუციები საბჭოთა კავშირში და გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკაშიც მოხდა არა ისეთ ქვეყნებში, სადაც არსებობდა კანონის უზენაესობა, არამედ ისეთ ქვეყნებში, რომლებიც იდგნენ უკანონობაზე. ეს იყო არადემოკრატიული, ავტორიტარული, დიქტატორული, საბჭოთა კავშირის შემთხვევაში კი, ტოტალიტარული რეჟიმები. იქ, სადაც კანონიერი სახელმწიფო არსებობს, იქ რევოლუცია საჭირო არც არის, რადგან ხალხის ნების გამოხატვის კანონიერი ფორმები არსებობს, მაგალითად, არჩევნები.

ისეთ ქვეყანაში, სადაც მოქალაქეებს არ აქვთ საშუალება, რომ თავიანთი ნება გამოხატონ არჩევნების გზით, სადაც მთავრობა არ წარმოადგენს ხალხს, არის უცხო ხალხისთვის, სადაც დიქტატორული რეჟიმებია, ასეთ ქვეყნებში ხდება მშვიდობიანი რევოლუციები. ამას გნებავთ ისტორიის კანონზომიერება დაარქვით, გნებავთ სტრუქტურული აუცილებლობა.

ისეთ ადგილას, სადაც ხალხს არ აქვს გამოხატვის თავისუფლება და თავისი ნების დაფიქსირების შესაძლებლობა, რაც არ უნდა დიდხანს გაგრძელდეს რეჟიმი, ის ოდესღაც ყოველთვის მთავრდება, რადგან, საბოლოო ჯამში, ხალხი უფრო ძლიერია, ვიდრე ნებისმიერი რეჟიმი. ეს რეჟიმი შეძლება გაგრძელდეს 10 წელი, 20, ან 30 წელი, 40 წელი ისევე, როგორც ეს გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის შემთხვევაში იყო, მაგრამ მაინც ბოლოს აი, ეს ბერლინის სიმბოლური კედელი ინგრევა.

42 წლის შორენა ცეცხლაძე, ორ არასრულწლოვან შვილთან და შშმ დედასთან ერთად რვა წელია ქირით ცხოვრობს. მას შემდეგ, რაც მეუღლეს გაშორდა, ორ შვილთან ერთად ღია ცის ქვეშ დარჩა. მისი შვილები, ალიმენტსაც კი ვერ იღებენ მამისგან.

შორენას არც მიწა აქვს და არც სხვა რაიმე უძრავი ქონება, ამიტომ სახელმწიფო დახმარება, რომელიც 600 ლარს შეადგენს, მთლიანად ბინის ქირაში იხარჯება.

როგორი უნდა იყოს სოციალური დახმარების მოდელი იმისთვის, რომ გარკვეული დროის შემდეგ სოციალური შემწეობის მიმღებმა პირმა თავი დააღწიოს სიღარიბეს? – ვკითხეთ შორენა ცეცხლაძეს.

შორენას აზრით, თუ სახელმწიფო არ მოაგვარებს უსახლკარობის პრობლემას, სოციალურ შემწეობაზე დამოკიდებული ადამიანი თავს ვერასდროს დააღწევს სიღარიბეს.

„მე რომ ბავშვების დახმარებას და სოციალური შემწეობის თანხას ბინის ქირაში არ ვიხდიდე, ალბათ 5-6 წელში შევძლებდი ფეხზე დადგომას. ახლა კი, მთელ დახმარებას ვიხდი ქირაში. შესაბამისად, არ გვრჩება საკვების ფული და იძულებული ვართ, ვისარგებლოთ მუნიციპალური სასადილოთი.

ბავშვებს ხომ სჭირდებათ სწავლა, ჯანმრთელობაზე ზრუნვა? ამისთვის ფული საერთოდ არ გვრჩება. ზოგჯერ სახლებს, სხვადასხვა ობიექტს ვალაგებ და ასე გაგვაქვს თავი.

ჩემ შემთხვევაში სამუშაოზე გასვლა რთულია იმიტომ, რომ მცირეწლოვანი შვილები მყავს. ასევე დედა, რომელსაც ცალი ფეხი არ აქვს, ლოგინადაა ჩავარდნილი და მოვლა სჭირდება.

ამის გამო, არც სოციალური დასაქმების პროგრამაში ჩამრთეს, დედა გყავს მისახედი, ბავშვები და ვერ იმუშავებო“, – ამბობს შორენა ცეცხლაძე.

მისი აზრით, თუ სახელმწიფო სიღარიბეში მყოფ ადამიანებს შესთავაზებს სოციალურ ბინას და მისცემს შესაძლებლობას, რომ ეს ბინა წლების მანძილზე გამოისყიდოს, უსახლკარობის პრობლემას მნიშვნელოვნად შეამცირებს.

„ამ თანხას, რომელსაც ქირაში ვიხდი, გადავიხდიდი სოციალურ ბინაში, თუკი სახელმწიფო შემომთავაზებდა და წლების შემდეგ ჩემი საკუთრება გახდება.

დროებითი საცხოვრისი მაინც უნდა მოგვცეს, რომ გავძლიერდეთ. მით უმეტეს დღეს, როცა ფასები კატასტროფულად იზრდება, ბინის ქირა 1000 ლარს აღწევს და ისიც არ ვიცი, ხვალ თუ შევძლებ ამ თანხის გადახდას.

სხვა შემთხვევაში, შეუძლებელია თავი დავაღწიო გაჭირვებას. მით უმეტეს, როცა მცირეწლოვანი ბავშვები მყავს და ჯანმრთელობის პრობლემებიც მაქვს. ძლივს ვახერხებ ფიზიკურად შრომას“, – ამბობს შორენა.

მისი თქმით, როცა მშობელი უბინაოა, იქ ბავშვიც ვერ აღწევს თავს სიღარიბეს. „სახელმწიფოს ალბათ ჰგონია, რომ ბავშვს ეხმარება 200 ლარით, რეალურად ეს თანხა ქირას ხმარდება და არა ბავშვის საჭიროებებს.

სოციალურად დაუცველი ბავშვებისთვის არის  უფასო წრეებიც, თუმცა ბონის კულტურის სახლში უნდა ატარო, სხვაგან ვერ წაიყვან. ეს ადგილი ტერიტორიულად ძალიან შორსაა ჩვენგან. წვიმიან ამინდში ჩვენი ქუჩა იტბორება და სკოლაშიც კი ძლივს ახერხებენ ბავშვები წასვლას. დასველებული მოდიან სახლში და ასე შორს, წრეზე ვეღარ ვუშვებ, ამიტომ ვცდილობ გადავიხადო თანხა და ისე ვატარო, სადაც მათ სურთ“, – გვეუბნება შორენა.

მისი აზრით, ადამიანებს სიღარიბის დაძლევაში დაეხმარებოდა შემდეგი მოდელიც – „თუ სახელმწიფოს პირობა იქნება, რომ ვთქვათ, ჩვენ სოციალური დახმარების პარალელურად დავსაქმდებოდით და ხელფასის აღება აღარ გახდებოდა სოციალური შემწეობის შეწყვეტის საფუძველი, ამ შემთხვევაში შევძლებდით ფინანსურად გაძლიერებას. შესაძლოა იყოს კონკრეტული ვადა, მაგალითად 5 წელი.

მაგრამ დღეს არსებული მოდელი ამის შესაძლებლობას არ გაძლევს. თუ მე დავსაქმდები, ვთქვათ 700-800-ლარიან სამსახურში, ეს თანხა მაინც არ იქნება საკმარისი ჩემი განვითარებისა და სიღარიბის დაძლევისთვის. მაგრამ თუ ამ თანხას დაემატება სახელმწიფო შემწეობა, შემოსავალი გამეზრდებოდა და მაშინ სადღაც 5-6 წელიწადში მოვახერხებ იმდენს, რომ აღარ დამჭირდეს სახელმწიფო დახმარებით არსებობა.

დღევანდელი მოდელი არც ჯანდაცვის სერვისებში გაძლევს შეღავათებს. ხერხემალი მტკივა, განცხადება დავწერე და დაფინანსება მოვითხოვე, 60 ლარი იყო ექიმის კონსულტაცია, მაგრამ უარი მივიღე, ძვირადღირებული კლინიკა გაქვთ მითითებულიო. არადა ერთი ჩვეულებრივი კლინიკა იყო.

დედაჩემი პენსიონერია და არც მას ჰყოფნის პენსია წამლებში, ამიტომ მაინც ვერ გწვდება სოციალური დახმარება.

ვფიქრობ, სახელმწიფომ უნდა გადახედოს სისტემას და გახადოს ის ადამიანებზე მორგებული. სხვა შემთხვევაში სიღარიბის დაძლევა შეუძლებელი იქნება“, – მიიჩნევს შორენა.

„ბათუმელები“ დაინტერესდა ევროკავშირის სოციალური სისტემით და ერთი ქვეყნის, ბელგიის მაგალითზე გაჩვენებთ, თუ როგორ ეხმარება იქ სახელმწიფო სოციალურად დაუცველ ადამიანებს, როგორ მუშაობს სისტემა და რა სერვისებით უზრუნველყოფს მოქალაქეს იმისათვის, რომ დაძლიოს სიღარიბე.

ამ თემაზე ჩვენ ვესაუბრეთ ნატალია პაიჭაძე-ართსის, რომელიც 15 წელია ბელგიაში ცხოვრობს, ამ ქვეყნის მოქალაქეა და კარგად იცნობს ქვეყნის სოციალურ მოდელს.

„ჩემი ოჯახის წევრს მიუღია სოციალური დახმარება. მაგალითად ჩემი გერი, რომელიც შშმ პირია, იღებს დახმარებას, ასევე მყავს ბელგიელი ნათესავები და მათ გამოცდილებაზე დაყრდნობითაც შემიძლია გაგიზიაროთ ჩემი ცოდნა“, – გვეუბნება ის.

„დავიწყოთ უმუშევრობის დახმარებით. თუ ადამიანმა რაღაც მიზეზით დაკარგა სამსახური, ან შეექმნა ჯანმრთელობის პრობლემა და ექიმი მისცემს ცნობას, რომ ის შრომის უუნაროა, სამსახური ვალდებულია ერთი თვის ხელფასი აუნაზღაუროს.

შემდეგ კი ამ პროცესში ერთვება სადაზღვევო, რომელიც იხდის ბოლოს დარიცხული ხელფასის 60 პროცენტს. რა დროც არ უნდა დასჭირდეს ადამიანს რეაბილიტაციისთვის, სადაზღვევო ამ თანხას იხდის.

თუ შშმ პირი ხარ და კომისია გიდასტურებს, რომ გაქვს განსაკუთრებული საჭიროება, გენიშნება სახელმწიფო დახმარება. ეს დახმარება განისაზღვრება ქულებით. ქულები დამოკიდებულია იმაზე, როგორია შენი ოჯახური მდგომარეობა. მარტო ცხოვრობ თუ შვილებთან ერთად. თუ მარტო ცხოვრობ, სახელმწიფო გიხდის 1000-1100 ევროს თვეში, ეს არის ყველაზე დაბალი შემწეობა. ზოგს აქვს 1300-1500 ევრო, ეს დაავადების სიმძიმეზეა დამოკიდებული.

თუ ამ ადამიანზე სხვა ოჯახის წევრებიც არიან დამოკიდებული, სახელმწიფო ცდილობს უფრო მეტი იყოს ფულადი დახმარება.

ბელგიაში ბავშვებს სახელმწიფო ცალკე უნიშნავს დახმარებას. პირველ ბავშვზე 120 ევროა დახმარება, მეორეზე 200, მესამეზე კიდევ უფრო მეტი და ასე შემდეგ. ამ დახმარებას ბავშვი იღებს 25 წლის ასაკამდე.

თუ ქალი მარტოხელა დედაა, ასეთ შემთხვევაში 1300 ევროა ქალის დახმარება. ქალს შეღავათი აქვს კომუნალურ გადასახადებში – დენზე, გაზზე, წყალზე, დასუფთავებაზე განახევრებული ტარიფით იხდის, მეოთხედს იხდის მგზავრობაში, ჯანმრთელობის დაზღვევაში და ასე შემდეგ“, – გვეუბნება ნატალია პაიჭაძე-ართსი.

მისი თქმით, დახმარების თანხიდან, რომელსაც კონკრეტული მოქალაქე იღებს, ჯანმრთელობის დაზღვევაში 130 ევროს იხდის წელიწადში.

„სამედიცინო პაკეტში შედის ყველაფერი, ყველანაირი მომსახურება. თანაც სახელმწიფო ეუბნება, რომ ეს 130 ევრო შეუძლია გადაიხადოს ერთდროულად ან ნაწილ-ნაწილ.

გარდა ამისა, დაზღვევა გთავაზობს ჰოსპიტალურ მომსახურებასაც, რაშიც იხდი 98 ევროს. მთლიანობაში ჯანმრთელობის დაზღვევა გამოდის 228 ევრო წელიწადში“, – ამბობს ნატალია პაიჭაძე-ართსი.

• როგორია სოციალური ბინის მიღების პირობები და ვადები ბელგიაში?

როგორც ნატალია გვიხსნის, სოციალური სტატუსის მიღების შემდეგ, ბელგიის მოქალაქეს ეძლევა შესაძლებლობა დადგეს სოციალური ბინის რიგში. ავსებს განაცხადს და ელოდება. ლოდინმა შეიძლება გასტანოს 3 ან 4 წელიც კი, თუმცა, შესაძლოა უფრო მალეც მიიღოს პირმა ბინა.

„როცა სოციალურ ბინას მოგცემენ, წინასწარ უნდა დაუსახელო შენს მუნიციპალიტეტს სამი რეგიონი, სადაც ისურვებდი ცხოვრებას და აქედან რომელიმეში მიიღებ სოციალურ ბინას. ბინის მიღების შემდეგ ვეღარ შეცვლი რეგიონს.

სოციალური ბინა მოქალაქეს არ გადაეცემა საკუთრებაში, თუმცა მას შეუძლია იქ იცხოვროს მთელი ცხოვრება. თუ შვილი გყავთ ან მერე შეგეძინებათ, მათაც შეუძლიათ იცხოვრონ ამ ბინაში თქვენთან ერთად, თუმცა ბინა შვილების საკუთრებაში ვერ გადავა“, – ამბობს ნატალია.

მისი თქმით, სოციალურ ბინაში ბენეფიციარი დაახლოებით 100/200 ევრომდე იხდის, რომელსაც სოციალური შემწეობის თანხიდან ფარავს. თუმცა, თუ ბენეფიციარი იტყვის, რომ მას ურჩევნია ბინა თვითონ იქირაოს, ამის უფლებაც აქვს.

„თუ სოციალური შემწეობა გაქვს 1000 ევრო, მაგრამ შენ იტყვი, რომ 700 ევროდ იქირავებ ბინას, ეს კითხვებს გააჩენს, რადგან 300 ევროდ თავს ვერ ირჩენ. ამიტომ ბინა შესაბამის ფასად უნდა დაიქირაო, რომ არ შემოგედავოს სახელმწიფო.

არის შემთხვევები, როცა ამ მიზერულ თანხასაც არ ახდევინებენ ოჯახებს. გააჩნია ოჯახის მდგომარეობას“, – ამბობს ნატალია.

თუ ადამიანს სურს, ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ სერვისებზე ხელი მიუწვდებოდეს, მას აუცილებლად უნდა ჰქონდეს მისამართი ბელგიაში და უნდა იყოს მოქალაქე, რადგან სოციალურ ინსტიტუციებს ჰქონდეს მასთან წვდომა.

„თუ იტყვი, რომ ნათესავთან ან მეგობართან ცხოვრობ, ასეთ შემთხვევაში სხვა სირთულეები იჩენს თავს. მაგალითად, ბელგიაში ყველა ოჯახი წლის ბოლოს ავსებს  დეკლარაციას და იხდის საშემოსავლო გადასახადს. თუ შემოსავლები დაბალია, წელიწადში ერთხელ, სადაზღვევო გარკვეულ თანხას უკან უბრუნებს ოჯახს.

მაგრამ თუ შენ სამ თვეზე მეტი ხნით დარჩები სხვის ბინაში, შენი სოციალური დახმარების თანხა აისახება ამ ოჯახის შემოსავლებში ან პირიქით, შენზე აისახოს მასპინძელი ოჯახის შემოსავლები და ეს გაუზრდის ამ ოჯახს გადასახადებს და ეს გამოიწვევს გარკვეული შეღავათების მოხსნას ამ ოჯახზე. შესაბამისად, ბელგიაში ვერავის ეტყვი, რომ ჩაგწეროს მის ბინაში.

ამიტომ, ვისაც სოციალური დახმარება ენიშნება, ყველა ცდილობს, რომ თვითონ იქირაოს ბინა“, – ამბობს ნატალია.

ბელგიაში ცალკე არსებობს თავშესაფრები, მაგალითად, ძალადობის მსხვერპლი ქალებისთვის, რომლებსაც შესაძლოა ღამის გასათევი არ ჰქონდეთ და სასწრაფო დახმარებას საჭიროებდნენ, „ასეთ ადამიანებს აძლევენ დროებით თავშესაფარს“.

ნატალიას თქმით, ცალკე სერვისი არსებობს იმ ადამიანებისთვის, ვისაც მისამართი არ აქვს და ეს ადამიანები სხვა პროგრამებში არიან ჩართული.

• როგორი უნდა იყოს ბინა, რომელსაც ბენეფიციარი ქირაობს?

საქართველოში ძალიან ხშირად, სოციალურად დაუცველ პირებს უკიდურესად მძიმე პირობებში უწევთ ცხოვრება, რადგან კეთილმოწყობილი ბინის დაქირავების ფასი ძალიან მაღალია. სიღარიბეში მყოფ პირებს ისეთი ბინის აღება უწევთ, სადაც ელემენტარული საცხოვრებელი პირობებიც კი არ არის გათვალისწინებული.

ბინების გარკვეული ნაწილი ნესტიანი და ობიანია, რაც საფრთხეს უქმნის ადამიანების, განსაკუთრებით კი ბავშვების ჯანმრთელობას.

როგორც ნატალია გვიხსნის, ბელგიაში ბინის გაქირავების სტანდარტები არსებობს და თუ პირი ამ სტანდარტით გათვალისწინებულ პირობებს ვერ დააკმაყოფილებს, ბინას ვერ გააქირავებს.

„აქ არსებობს სპეციალური კომისია, რომელიც ამ სტანდარტების შესაბამისად ამოწმებს გასაქირავებელ ბინას. ამოწმებს როგორაა გაზი დამონტაჟებული და საფრთხეს ხომ არ შეიცავს ვინმესთვის, როგორია წყლის სისტემა, სოკო ხომ არ აქვს კედლებს, ყველა ეს დეტალი არის გათვლილი. თუ კომისია ვერ გაიარა გამქირავებელმა, ბინას ვერ გააქირავებს.

ასევე, ახალი კანონით გამქირავებლებს დაევალათ, რომ თბორეგულაციაზეც იზრუნონ. თუ მაგალითად ბინა 500 ევროდ ვიქირავე და ამდენივე მარტო გაზის გადასახადი დამიჯდა, რადგან ვერ ვათბობ ბინას, ასეთ ბინას არავინ იქირავებს. ამიტომ გაქირავების დროს, ყველგან არის მითითებული ენერგო კოეფიციენტი.

მეორე, ბინაში აუცილებლად უნდა იყოს პირველადი მოხმარების ტექნიკა – სარეცხი მანქანა, ჭურჭლის მანქანა, სამზარეულოს კარადა, ინტერნეტი და საკაბელო ტელევიზია“, – გვეუბნება ნატალია პაიჭაძე-ართსი.

მისი თქმით, ადამიანზე მორგებული სოციალური პოლიტიკის წარმოების გარდა, ბელგიის ხელისუფლება ყოველ წელს ზრდის ხელფასებს (ფასების ზრდის პარალელურად), „ამიტომ არ არის სოციალური ბუნტი ამ ქვეყანაში“, – ამბობს ნატალია.

2024 წლის აგვისტოს მონაცემებით, საქართველოში 682 ათასი ადამიანი იღებს სოციალურ შემწეობას, რაც ისტორიული მაქსიმუმია.

„ეს არის კატასტროფული მაჩვენებელი“, – ამბობს „ბათუმელებთან“ არასამთავრობო ორგანიზაცია „სოციალური სამართლიანობის ცენტრის“ წარმომადგენელი მარიამ ჯანიაშვილი.

ეს ორგანიზაცია წლებია მუშაობს საქართველოში არსებული სოციალური პოლიტიკის ანალიზზე. ამიტომ მარიამ ჯანიაშვილს ვთხოვეთ შეეფასებინა საქართველოში არსებული სოციალური დახმარების მოდელი და ესაუბრა იმაზე, თუ რა უშლის ხელს ამ ქვეყანაში ადამიანებს სიღარიბის დაძლევაში და რატომ ვერ მუშაობს სახელმწიფო დახმარების მოდელი სათანადოდ.

„სოციალური დახმარების სისტემა 2006 წლიდან არსებობს ქვეყანაში და მიზანი იყო ის, რომ ყველაზე მძიმე მდგომარეობაში მყოფი ადამიანები გადაერჩინა. წლები გავიდა, პროგრამა გარკვეულწილად შეიცვალა თუმცა, ძირითადი პრინციპები ფაქტობრივად არ შეცვლილა.

სოციალური დახმარების მიმღებთა რიცხვი განსაკუთრებით გაიზარდა 2020-21 წლებში და ამას ხსნიდნენ პანდემიით, რადგან სოციალური აგენტები ვერ ახერხებენ ოჯახების გადამოწმებასო, თუმცა პანდემია დასრულდა და ეს ადამიანები ისევ არიან სისტემაში.

ბოლო მონაცემებით კი, სოციალურ შემწეობას ქვეყანაში 682 ათასზე მეტი ადამიანი იღებს, რაც კატასტროფული მაჩვენებელია“, – ამბობს მარიამ ჯანიაშვილი.

• რა მნიშვნელოვანი ჩავარდნები აქვს სისტემას

„თუკი ადრე სისტემა ეუბნებოდა ადამიანს, რომ მას არ უნდა ჰქონოდა კბილის პასტა, საპონი და სხვა პირველადი მოხმარების ნივთები სახლში იმისათვის, რომ მიეღო სახელმწიფო დახმარება, წლების შემდეგ ეს მიდგომა შეიცვალა, თუმცა დღეს არსებული მოდელიც არ აძალებს ადამიანს უფლებას, რომ განვითარდეს.

მაგალითად, სისტემა ეუბნება ადამიანებს, რომ შენ არ უნდა გათბე ზამთარში, რადგან თუ ბენეფიციარი გადაიხდის მაღალ კომუნალურ გადასახადებს, სისტემა მას სოციალურ დახმარებას შეუჩერებს.

ჩვენთვისაც უთქვამს ბენეფიციარს, რომ ზამთარში არ ვრთავ გათბობას, როცა გადამოწმების პერიოდი მოდის, მაღალი გადასახადი რომ არ მომივიდესო. სისტემა არ ინტერესდება იმით, ისესხა ამ ადამიანმა გაზის გადასახადისთვის თანხა თუ სხვამ დაუფარა. იქნებ საკვებზე, ტანსაცმელზე, წამალზე მოიკლო ადამიანმა და ისე გადაიხადა, ამას არავინ კითხულობს.

ეს სისტემა რეალურად ლახავს ადამიანის ღირსებას, ართმევს იმის შესაძლებლობას, რომ მინიმალური საჭიროებები დაიკმაყოფილოს.

ასევე, თუ სახლში გაქვს პარკეტი, არ აქვს მნიშვნელობა რამდენი წლისაა, ან გაქვს მიწა, კომპიუტერი ამ მონაცემებს ფუფუნებაში გითვლის და ესეც ხდება სოციალური შემწეობის შეჩერების მიზეზი. არავინ კითხულობს იმ მიწის დამუშავება შეუძლია თუ არა ადამიანს ან რა მდგომარეობაშია ის მიწა“, – ამბობს მარიამ ჯანიაშვილი.

მისი თქმით, სიტუაციას ართულებს ისიც, რომ სხვადასხვა მუნიციპალიტეტს სხვადასხვა მოთხოვნები აქვს და თუ ერთი მუნიციპალიტეტი ვთქვათ რაღაც ქულაზე გასცემს კონკრეტულ სერვისს, მეორე მუნიციპალიტეტი არ გასცემს იგივე ქულაზე სერვისს.

მუნიციპალიტეტები, როგორც ჯანიაშვილი გვეუბნება, არც კი ინტერესდებიან იმით, რომ შეისწავლონ მოსახლეობის სოციალური მდგომარეობა და ისე ჩართონ ისინი სხვადასხვა სახელმწიფო სერვისებში.

„მაშინ როცა მუნიციპალიტეტები უნდა იყვნენ პროაქტიულები, შეხვდნენ მოსახლეობას, განსაკუთრებით მათ, ვინც ცენტრიდან მოშორებით ცხოვრობს და აქვს მრავალნაირი გამოწვევა, ან ტრანსპორტი არ არის სოფელში ან უკიდურესად ღარიბია და ვერ აღწევს მერიამდე, საერთოდ არ ინტერესდება ხალხის ყოფით.

იუნისეფის ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, ადამიანების დაახლოებით მესამედი, რომლებიც სიღარიბეში ცხოვრობენ, საერთოდ არ მიმართავენ სახელმწიფოს იმისთვის, რომ შეაფასონ და შესაბამისი დახმარება აღმოუჩინონ, რადგან არ აქვთ სისტემის ნდობა.

ნაწილი მიმართავს, მაგრამ მეთოდოლოგიური ხარვეზების გამო და უსამართლობის გამო, ამ სისტემაში საერთოდ ვერ ხვდება და რჩება გარიყული ამ სისტემიდან“, – ამბობს მარიამ ჯანიაშვილი.

• დღეს არსებული სისტემა აძლიერებს ბენეფიციარს და ეხმარება თუ არა სიღარიბის დაძლევაში?

„პასუხი არის „არა“ და „ვერა“ – ამაზე მიუთითებს შემწეობის მიმღებთა მზარდი რიცხვები და ისიც, რომ ეს ადამიანები 10-14 და მეტი წელი არიან ამ სისტემაში ჩართული და თავს ვერ აღწევენ.

სისტემა კი არ აღმოფხვრის სიღარიბეს, უბრალოდ ადამიანის ფიზიკურ გადარჩენაზეა ორიენტირებული და სხვა არაფერი შეუძლია, რადგან სახელმწიფო დახმარება 30-60 ლარია თვეში ერთ ადამიანზე და ამ თანხით უბრალოდ შეუძლებელია დაძლიო სიღარიბე.

ბავშვების დახმარების თანხა ბოლო წლებში შედარებით გაიზარდა და ახლა 200 ლარია ერთ ბავშვზე, თუმცა ფაქტები აჩვენებს, რომ ეს დახმარება არა ბავშვს, არამედ ოჯახის საჭიროებებს, მათ შორის ბინის ქირას ხმარდება“, – ამბობს მარიამი.

მისი თქმით, როცა ვსაუბრობთ გამართულ სოციალურ სისტემაზე, ძალიან მნიშვნელოვანია აქცენტი გაკეთდეს საცხოვრისზე, რადგან ადამიანები, რომლებიც არიან სოციალურ-ეკონომიკურ მოწყვლადობაში, ვერ გაძლიერდებიან საცხოვრისის გარეშე.

„მიუხედავად იმისა, რომ ამაზე ვსაუბრობთ წლებია და მოვუწოდებთ სახელმწიფოს, რომ დაითვალოს, განსაზღვროს უსახლკარობის რა მასშტაბია ქვეყანაში, სახელმწიფო ყოველთვის თავს არიდებს ამ საკითხს, რადგან იცის, რომ ეს რიცხვები სავარაუდოდ იქნება ძალიან მაღალი.

საცხოვრისზე დახარჯულმა თანხამ არ უნდა წაართვას ოჯახს სახელმწიფოსგან მიღებული შემწეობა და დატოვოს ისე, რომ ვეღარ დაიკმაყოფილოს მინიმალური საარსებო სტანდარტი.

ამას მოჰყვება შემდეგ ის პროცესები, რაც გვაქვს „ოცნების ქალაქში“, ეგრეთ წოდებულ „აფრიკის დასახლებაში“ თბილისში, როცა ადამიანები თვითდახმარების მიზნით დასახლდნენ გარკვეულ ტერიტორიაზე, შემდეგ კი მიდის სახელმწიფო და უნგრევს ამ საცხოვრისსაც.

სახელმწიფოს მხრიდან ჩვენ ვხედავთ სიღარიბის ინსტრუმენტალიზებასაც, როცა ხელისუფლება, განსაკუთრებით კი მმართველი პარტია წინასაარჩევნოდ იყენებს ამ ხალხის სოციალურ მოწყვლადობას.

ზოგს ემუქრებიან, რომ შეუწყდება სოციალური შემწეობა, თუ მმართველ პარტიას არ მისცემენ ხმას, ზოგს უკანონოდ დაკავებულ ფართებს უკანონებენ ხმის სანაცვლოდ, ან არჩევნების წინ გადასცემენ ხოლმე ბინებს.

სოციალური დახმარების თემა მაინც გადაქცეულია იმად, რომ თითქოს ეს ყველაფერი არის კონკრეტული პარტიის კეთილი ნება და არა სახელმწიფოს ვალდებულება.

ამ ადამიანებს ეუბნებიან, რომ თუ შენ ხარ სიღარიბეში, თუ არ გაქვს საცხოვრებელი, ეს არის შენი ინდივიდუალური პასუხისმგებლობა და არა ის, რომ მე, როგორც სახელმწიფო ჩავფლავდი და ვერ დაგიცავი სიღარიბისგან.

მოქალაქეც, თუკი მიიღებს მინიმალურ დახმარებას, მადლიერად და დავალებულად გრძნობს თავს სახელმწიფოს წინაშე, თითქოს ვიღაც პირადი ჯიბიდან იღებდეს ამ შემწეობას და არა სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, რომელიც ხალხის გადასახადებით ივსება.

ხელისუფლების მხრიდან სიღარიბე გახდა მოქალაქეებზე ზემოქმედების იარაღი და არა მათი სიღარიბიდან ამოყვანის საშუალება.

ამის მაგალითია ფიქციური დასაქმების პროგრამაც.

წლების წინ, მთავრობა ლაპარაკობდა იმაზე, რომ სოციალურად დაუცველი ადამიანები ზარმაცები იყვნენ და ამიტომ მათი გააქტიურება იყო საჭირო. შექმნეს დასაქმების პროგრამაც, მაგრამ საბოლოოდ მივიღეთ ის, რომ სახელმწიფომ პროფესიული უნარების კუთხით კი არ გააძლიერა ბენეფიციარი, არამედ პარტიული კონტროლი დააწესა ამ ხალხზე და აქცია საარჩევნოდ ხმების მიღების ინსტრუმენტად. საერთოდ არ გაითვალისწინა მაგალითად შშმ პირები და მარტოხელა ქალები, ვისაც ყველაზე მეტი მხარდაჭერა სჭირდება სახელმწიფოს მხრიდან“, – ამბობს მარიამ ჯანიაშვილი.

მისი შეფასებით, სანამ არ შეიქმნება ადამიანებზე მორგებული სისტემა, არ იქნება უზრუნველყოფილი ღარიბი ადამიანები სოციალური საცხოვრისით, არ იქნება უმუშევრობის დაზღვევა, რომელსაც საერთოდ არ ითვალისწინებს საქართველოს სოციალური პოლიტიკის მოდელი, ადამიანები ვერ დააღწევენ თავს გაჭირვებას.

„პრობლემაა ისიც, რომ ჩვენს ქვეყანაში, ქუჩაში მცხოვრებ ადამიანს არ აქვს საარსებო შემწეობის მიღების უფლება, რადგან არ აქვს მისამართი. ეს საკითხი ჩვენ გავასაჩივრეთ საკონსტიტუციო სასამართლოში, სასამართლომ 2018 წელს დაასრულა არსებითი განხილვა, თუმცა ამის შემდეგ ამაზე არაფერი გვსმენია.

საჭიროა სისტემის მოდიფიცირება, რომ ყველა ის კომპონენტი იყოს გათვალისწინებული სოციალური დაცვის სისტემაში, რაც ადამიანს სიღარიბეს დააძლევინებს და არ ჩააყენებს ღირსების შემლახავს მდგომარეობაში“, – ამბობს მარიამ ჯანიაშვილი.

ბათუმელებმა/ნეტგაზეთმა მიიღო დაფინანსება ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსგან (USAID).

ბათუმელები/ნეტგაზეთი ინარჩუნებს სრულ სარედაქციო დამოუკიდებლობას.

ბათუმელების/ნეტგაზეთის მიერ გამოქვეყნებული მასალა არ ასახავს USAID-ის ან ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობის პოზიციას.

„თვეში საშუალოდ 45-50 ლარის ელექტროენერგიას მოვიხმარდი, თუმცა მზის პანელების დამონტაჟების შემდეგ, მაგალითად, გასულ თვეში 37 ლარის დენი მოვიხმარე, საიდანაც მხოლოდ 4 ლარი და 92 თეთრი გადავუხადე „ენერგო-პრო ჯორჯიას“. დანარჩენი – მზის პანელებით გამომუშავებული და ჩემს მიერ მოხმარებული კილოვატსაათები გაიქვითა“, – გვეუბნება ბექა ქობულაძე, რომელიც ხელვაჩაურის სოფელ ზედა ჩხუტუნეთში ცხოვრობს. ბექა ქობულაძეს მზის ელექტროსადგური „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში აქვს ჩართული.

• ზედა ჩხუტუნეთში 200 ერთეული მზის წყლის გამაცხელებელი და 75 ერთეული მზის ელექტროსადგური იაპონიის მთავრობის მიერ დაფინანსებული პროექტის ფარგლებში 260 ოჯახს გადაეცა. პროექტი გაეროს განვითარების პროგრამამ განახორციელა და მოსახლეობის თანადაფინანსება მხოლოდ 10 პროცენტი იყო. ბექა ქობულაძე გვეუბნება, რომ მან მხოლოდ 739 ლარი გადაიხადა 10 კილოვატი სიმძლავრის მზის ელექტროსადგურში და დამატებით 400 ლარი – „ჭკვიან“ მრიცხველში.

ბექა ქობულაძის თქმით, მზის დანადგარი უკვე 7 თვეა მუშაობს: „ზამთარში ალბათ ნაკლებ ენერგიას გამოიმუშავებს, ვინაიდან გეოგრაფიულად, სადაც ვცხოვრობ, მზე ზენიტს დაახლოებით 3 საათისთვის გადადის, მაგრამ როგორც დავაკვირდი ზაფხულში იმდენს გამოიმუშავებს ზედმეტობა მექნება, რაც შესაძლებელია შემდეგ გაიქვითოს“.

საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის [სემეკი] ინფორმაციით, „თუ ფლობთ მზის, ქარის, ჰიდრო ან/და სხვა განახლებადი ენერგიის წყაროზე მომუშავე მიკროელექტროსადგურს, რომლის სიმძლავრე არ აღემატება 500 კილოვატს, შეგიძლიათ პარალელურ რეჟიმში ჩაერთოთ ელექტროენერგიის გამანაწილებელ ქსელში და ჭარბად გამომუშავებული ელექტროენერგია მიაწოდოთ გამანაწილებელ კომპანიას.

მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგიის ქსელში გადადინებისა და ქსელიდან მიღებული ელექტროენერგიის ორმხრივად [რევერსულად] აღრიცხვის პროცესი კი, არის ე.წ. ნეტო აღრიცხვა, რა დროსაც წარმოებული და მოხმარებული ელექტროენერგია ერთმანეთს ქვითავს.“

მაგალითად, თუ მზის ელექტროსადგურით გამომუშავებული დენი იმაზე მეტია, ვიდრე თქვენ მოიხმარეთ, ჭარბი დენი [კილოვატები], რაც ქსელში გავიდა, გერიცხებათ დეპოზიტზე. თუ მომდევნო თვეში დავუშვათ მოიხმარეთ მეტი დენი, ვიდრე მზის დანადგარით გამოიმუშავეთ, მაშინ არსებული ტარიფის მიხედვით მხოლოდ სხვაობას [აქ გათვალისწინებული იქნება დეპოზიტზე არსებული კილოვატებიც] უნაზღაურებთ მიმწოდებელ კომპანიას [„ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ან „თელასს“, რომლის არეალშიც ხართ].

ანუ, თუ ერთ თვეში 100 კილოვატი გამოიმუშავეთ და მოიხმარეთ 80 კილოვატი, 20 კილოვატი გრჩებათ დეპოზიტზე და მიმწოდებელ კომპანიას, ბუნებრივია, არაფერს უხდით. მაგრამ, თუ მომდევნო თვეში გამოიმუშავებთ ვთქვათ 80 კილოვატს, მაგრამ მოიხმართ 120 კილოვატს, ამ შემთხვევაში კომპანიას მხოლოდ 20 კილოვატის საფასურს გადაუხდით [120(მოხმარებული)-80(გამომუშავებული)-20(დეპოზიტიდან)=20].

თუ გსურთ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის გამანაწილებელ ქსელთან მიერთება, შესაბამისი განაცხადით უნდა მიმართოთ გამანაწილებელ კომპანიას. მიკროელექტროსადგურის სტატუსი, მისი გამანაწილებელ ქსელთან მიერთების ვადები, საფასური და აღრიცხვა-ანგარიშსწორების წესები კი სემეკმა 2021 წელს დაამტკიცა.

• საქართველომ ევროკავშირთან ასოცირების ხელშეკრულების ხელმოწერით აიღო „მესამე ენერგეტიკული პაკეტის იმპლემენტაციის“ ვალდებულება, რომელიც მოიცავდა ევროდირექტივებს სწორედ განახლებადი ენერგიების [მათ შორის წყალი, მზე, ქარი] ხელშეწყობის, ასევე ელექტროენერგიის შიდა ბაზრის რეგულირების და სხვა საკითხების შესახებ.

„ეს დირექტივები ძირითადად ასახულია ჩვენს კანონმდებლობაში. ამჯერად შევეხები იმ რეგულაციას, რამაც საშუალება მისცა მომხმარებელს გამოეყენებინა განახლებადი ენერგიის წყარო – 500 კილოვატამდე, ანუ მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურები. ამ ენერგიის ათვისების ლიმიტი „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ არეალში ფაქტობრივად ამოწურულია, სადაც 95 პროცენტი მოდის მზის ენერგიაზე და ძალიან ცოტაა ქარის და ჰიდრო სადგურები.

„ენერგო-პრო ჯორჯიას“ ქსელში დღეს მზის 1 400 სხვადასხვა სიმძლავრის მიკროელექტროსადგურია ჩართული, რომლებიც მომხმარებლების საკუთრებაშია და მათსავე ტერიტორიაზეა განთავსებული. ჩვენ გვქონდა დადგენილი ლიმიტი და ეს ლიმიტი ფაქტობრივად უკვე შესრულებულია „ენერგო-პროს“ არეალში. „თელასის“ არეალში ჯერჯერობით შეუსრულებელია. ახლა კომისია იხილავს „ენერგო-პრო ჯორჯიას“ არეალში ლიმიტის გაზრდის საკითხს“, – გვითხრა სემეკის ენერგეტიკის სასწავლო ცენტრის დირექტორმა ნუგზარ ბერიძემ.

ნუგზარ ბერიძის თქმით, ეს რეგულაცია „მომხმარებელს აძლევს საშუალებას თავად გამოიმუშაოს საჭირო ელექტროენერგია, ჭარბი კი გაიქვითება და ესეც სარგებელია. ამას ჰქვია თვითმოხმარება, მომხმარებელს კი – თვითმომხმარებელი, იგივე პროსიუმერი“.

განახლებადი ენერგიის თვითმომხმარებელი/პროსიუმერი არის საბოლოო მომხმარებელი, რომელიც მის მფლობელობაში არსებულ შენობა-ნაგებობაში აწარმოებს განახლებად ელექტროენერგიას საკუთარი მოხმარებისთვის და რომელსაც შეუძლია შეინახოს ან გაყიდოს წარმოებული განახლებადი ელექტროენერგია.

„დღეს, სურვილის შემთხვევაში, თუ გაქვს ტერიტორია ან შესაძლებელია სახურავზე პანელების დამონტაჟება – მიმართავთ ქსელის ოპერატორ კომპანიას შემდგომში მიკროსადგურის ქსელში ჩართვაზე. უშუალოდ სადგურს კი თავად შეიძენთ, რომელშიც გადახდილ თანხას, ანუ კაპიტალდაბანდებას, 5-7 წელში ამოიღებთ. მზის პანელების მომწოდებელი ბევრი კომპანიაა დღეს ბაზარზე და 1 კილოვატის ფასი დაახლოებით 500 დოლარის ფარგლებში მერყეობს. ერთი სახლისთვის კი 3-კილოვატიანი სადგურიც საკმარისია, რომლის შეძენა/მონტაჟი 1500-2000 დოლარი ჯდება, იმის მიხედვით, თუ რა კონსტრუქციით და როგორ დაამონტაჟებთ“, – ამბობს ნუგზარ ბერიძე.

შესაძლებელია ასევე მზის [ან ჰიდრო, ასევე ქარის] მიკროელექტროსადგური გქონდეთ სულ სხვა ადგილზე და დენს სხვაგან მოიხმარდეთ ნეტო აღრიცხვით, თუ, რა თქმა უნდა, ეს მიკროელექტროსადგური ჩართული იქნება საერთო ქსელში.

ამასთან, კანონმდებლობა იძლევა საშუალებას მოაწყოთ მიკროელექტროსადგური თქვენი მოხმარებისთვის, მაგრამ ის არ ჩართოთ საერთო ქსელში.

ზედა ჩხუტუნეთელი ბექა ქობულაძე „ბათუმელებთან“ იმასაც ამბობს, რომ მზის ელექტროსადგურით იმდენად კმაყოფილია, გადაწყვეტილი აქვს მისი შეძენა საკუთარი საწარმოსთვის:

„ახლა კალკულაცია გავაკეთე, ასეთი სადგური ბათუმში საწარმოსთვის მინდა. იქ არსებული დაზგა-დანადგარებისთვის საჭირო ენერგიას მზის ელექტროსადგურის მიერ გამომუშავებული დენი სრულად გადაფარავს. ბუნებრივია, ეს იქნება უფრო მძლავრი სადგური, რომლის შეძენა-მონტაჟისთვის ახლანდელი გათვლებით 98 ათასი ლარი დამჭირდება“.

ბექა ქობულაძე ამ პროექტის განხორციელებას ბანკის დახმარებით – მწვანე დაფინანსების ფარგლებში გეგმავს.

• არის მწვანე ეკონომიკის დაფინანსების სხვადასხვა პროგრამა, რომლებშიც ჩართული არიან კომერციული ბანკები, ასევე დონორი ორგანიზაციები. მაგალითად, ცალკე მიმდინარე პროგრამა აქვს ასევე USAID-ს, სადაც კონკურსში განაცხადების მიღება 12 ნოემბერს სრულდება.

რა იცვლება მცირე ელექტროსადგურების მფლობელებისთვის, ანუ პროსიუმერებისთვის

სიახლე ენერგეტიკის სფეროში ამჯერად ისაა, რომ დაიწყო ახალი ეტაპი, რომელიც, როგორც სემეკში გვითხრეს, ნიშნავს უკვე „მეოთხე ენერგეტიკული პაკეტის იმპლემენტაციას“ ჩვენს კანონმდებლობაში.

„ეს „სუფთა ენერგიის პაკეტია“, რომელიც მაქსიმალურად უწყობს ხელს განახლებადი ენერგიების, განსაკუთრებით მომხმარებელთა საკუთრებაში არსებული წყაროების განვითარებას. ჩვენ შემთხვევაში წამყვანი რესურსი ძირითადად ჰიდროა, თუმცა ეს ეხება მზის და ქარის ენერგორესურსებსაც.

თუმცა მომავალში იქნება ტრანსფორმაციაც, როცა ნეტო აღრიცხვა შეიცვლება ნეტო ბილლინგით, ანუ ნეტო დარიცხვით. ამ შემთხვევაში მომხმარებელი [პროსიუმერი] იღებს გაცემული ენერგიის ფასს და ამ ფასით იქვითავს შემდეგ მოხმარებას. ანუ, უკვე კილოვატ/საათი კილოვატ/საათში კი არ გაიქვითება, არამედ გაცემული კილოვატსაათების ღირებულებით ანაზღაურდება შემდგომში მოხმარებული კილოვატსაათები“, – ამბობს ნუგზარ ბერიძე.

ეს იმას ნიშნავს, რომ ნეტო აღრიცხვა იცვლება ნეტო დარიცხვით, ანუ ჭარბ ენერგიას დეპოზიტზე ვეღარ შეინახავთ და ვერც ერთი-ერთში გაცვლით საჭიროების შემთხვევაში. ნეტო დარიცხვის დროს ჭარბ ენერგიას კომპანია თქვენგან შეიძენს იმ ფასად, რასაც დაადგენს სემეკი, ხოლო შემდეგ, თუ თქვენ დახარჯავთ დენს ქსელიდან, გადაიხდით იმ ფასის მიხედვით, როგორც კომპანია ყიდის დენს მომხმარებლებზე, ანუ იმ დროისთვის არსებული სამომხმარებლო ტარიფის შესაბამისად.

„რაც შეეხება კომპანიის მიერ თქვენგან ამ ჭარბი ენერგიის შესყიდვის ფასის ოდენობას, ეს სამსჯელო საკითხია და რა გადაწყვეტილებას მიიღებს სემეკი ჯერ არ ვიცით“, – ამბობს ნუგზარ ბერიძე.

უცნობია, ზუსტად როდის ამოქმედდება ნეტო დარიცხვის სისტემაც, თუმცა, ნუგზარ ბერიძის თქმით, „მეოთხე ენერგეტიკული პაკეტის“ იმპერატიული მოთხოვნაა, რომ ნეტო დარიცხვის სისტემა 2027 წლის პირველ იანვრამდე ამოქმედდეს.

ამ სისტემაზე გადასვლისას კი, მთავრობამ ახალი ევრორეკომენდაციები უნდა გაითვალისწინოს.

სემეკის ინფორმაციით, „ენერგეტიკულმა გაერთიანებამ [Energy Community] ევროპის ენერგეტიკის მარეგულირებლების საბჭოსა და ევროკავშირის მხარდაჭერით, საქართველოს რეკომენდაციები გაუწია თვითმომხმარებლის ხელშეწყობასთან დაკავშირებით, რომელიც ითვალისწინებს ნეტო-აღრიცხვიდან ნეტო დარიცხვაზე გადასვლას.“

The Energy Community არის საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც აერთიანებს ევროკავშირს და მის მეზობლებს, რათა შექმნან ინტეგრირებული პან-ევროპული ენერგეტიკული ბაზარი. საქართველო ამ ორგანიზაციაში 2017 წლიდანაა გაწევრიანებული.

სემეკმა ენერგეტიკული გაერთიანების რეკომენდაციების დოკუმენტი 6 ნოემბერს გამოაქვეყნა.

დოკუმენტში, რომელიც თვითმომხმარებლის ანუ პროსიუმერებისა და ენერგეტიკული თემებისთვის კომპლექსური მხარდაჭერის მექანიზმების დანერგვას შეეხება, აღნიშნულია, რომ „იმ შემთხვევაში, თუ საქართველო გადავა ნეტ მეტერინგ-იდან ნეტ ბილლინგ-ზე [ნეტო დარიცხვაზე], ხელისუფლებამ უნდა განიხილოს დამატებითი პოლიტიკის დანერგვა, რომელიც წაახალისებს თვითწარმოებას.“

რეკომენდაციები მთავრობას

• „განახლებადი ენერგიის წყაროების აუქციონის სქემები: წაახალისოს პროსიუმერები, რომ ძირითადად მოიხმარონ მათ მიერ წარმოებული ელექტროენერგია, ხოლო ამავდროულად შექმნას აუქციონის სქემები, რომლებიც კონკრეტულად გათვლილია პროსიუმერებზე ან განსაზღვროს კვოტები პროსიუმერებისთვის საქართველოს მთავრობის მიერ ორგანიზებულ მსხვილმასშტაბიან განახლებადი ენერგიის წყაროების აუქციონებში, რაც პროსიუმერებს საშუალებას მისცემს უზრუნველყონ მათი ჭარბი ენერგიის წარმოების სტაბილური და სამართლიანი ფასები;
• საგადასახადო შეღავათები: გააუქმოს დღგ მიკროელექტროსადგურებზე, რათა შეამციროს პირველადი ინვესტიციის ხარჯები. ეს ზომა უფრო ფინანსურად სიცოცხლისუნარიანს გახდის განახლებადი ენერგიის პროექტებს, განსაკუთრებით საცხოვრებელი და მცირე კომერციული დანადგარებისთვის;
• დაბალპროცენტიანი სესხები: გააფართოოს დაბალპროცენტიანი სესხების ხელმისაწვდომობა, რომლებიც გათვლილია პროსიუმერებზე. ამ სესხებმა შეიძლება შეამსუბუქოს დანადგარის დაყენების ფინანსური ტვირთი და ხელი შეუწყოს მიკროელექტროსადგურების ფართო დანერგვას;
• პირდაპირი მხარდაჭერის სქემები: დააწესოს პირდაპირი მხარდაჭერის სქემები მიკროელექტროსადგურებისთვის, რომლებიც შეესაბამება სახელმწიფო დახმარების რეგულაციებს. ეს შეიძლება მოიცავდეს გრანტებს, ფასჩამოკლებებს, ფიქსირებულ ტარიფებს, ფიქსირებულ პრემიებს ან სხვა ფინანსურ დახმარებას, რათა უშუალოდ შეამცირონ ხარჯები;
• განსაკუთრებული მხარდაჭერა მოწყვლადი და ღარიბი მომხმარებლებისთვის: შეიმუშაოს განსაკუთრებული მხარდაჭერის სქემები, რომლებიც მიმართული იქნება მოწყვლად მომხმარებლებსა და ენერგეტიკული სიღარიბის მქონე პირებზე. სუბსიდირებული სადგურის დანახარჯების ან შემცირებული ტარიფების შეთავაზებით ეს სქემები უზრუნველყოფს ყველა სოციალურ-ეკონომიკური ჯგუფისთვის სამართლიან წვდომას;
• აკუმულატორული სისტემების სუბსიდიები: შესთავაზოს სუბსიდიები აკუმულატორული სისტემებისთვის, რომლებიც პროსიუმერებს დამატებით ენერგიას უტოვებენ შემდგომი გამოყენებისთვის, ზრდის მათ მონაწილეობას გაწონასწორებაში, ამცირებს დამოკიდებულებას ქსელზე პიკის საათებში;
• ენერგომმართველი სისტემების სუბსიდიები: უზრუნველყოს სუბსიდიები მაღალი დონის ენერგომმართველი სისტემებისთვის, რომლებიც ოპტიმიზირებას უწევენ ენერგოგამოყენებას, ზრდიან ეფექტურობას და ეხმარებიან პროსიუმერებს ბაზრის სიგნალებზე რეაგირებაში;
• მხარდაჭერა ენერგეტიკის თემებისთვის: განახორციელოს კონკრეტული ზომები ენერგეტიკული თემების ჩამოყალიბებისა და ფუნქციონირების მხარდასაჭერად. ეს მოიცავს პირდაპირ ფინანსურ მხარდაჭერას, ტექნიკურ დახმარებას და გამარტივებულ ადმინისტრაციულ პროცედურებს, მათ შორის ერთი ფანჯრის კონცეფციას. ენერგეტიკული თემები უზრუნველყოფენ განახლებადი ენერგიის პროექტების კოლექტიურ მფლობელობასა და მართვას, რასაც შეუძლია გაზარდოს მომხმარებლების წვდომა, განსაკუთრებით მოწყვლად და ენერგეტიკულ-ღარიბ მოსახლეობაში.
• თანამშრომლობითი ვაჭრობა: ექსპლიციტურად[არაორაზროვნად] გაითვალისწინოს კანონმდებლობით პირდაპირი ვაჭრობის ნებართვა, რაც შეუწყობს ხელს დეცენტრალიზებული და მდგრადი ენერგეტიკული ქსელის განვითარებას. შექმნას ხელშემწყობი ჩარჩო, რათა წაახალისოს ინოვაციები შენახვის, ვაჭრობისა და მოთხოვნის მართვის სფეროში.“

„ამ მხარდაჭერის მექანიზმების დანერგვით საქართველო გააძლიერებს პროსიუმერებსა და ენერგეტიკულ თემებს ფინანსური და მარეგულირებელი ჩარჩოებით, რათა ეფექტურად შეუწყონ ხელი სუფთა, დეცენტრალიზებული ენერგეტიკული მომავლის ჩამოყალიბებას. ეს მიდგომა შეესაბამება სუფთა ენერგეტიკის პაკეტის პრინციპებსა და მიზნებს, რაც უზრუნველყოფს მდგრადი ენერგეტიკული გადაწყვეტილებების სამართლიან წვდომას“, – აღნიშნულია რეკომენდაციების დოკუმენტში.

• სემეკში „ბათუმელებს“ უთხრეს, რომ აღნიშნულ საკითხებზე საჯარო განხილვებს უახლოეს პერიოდში დაიწყებენ.

ევროკავშირი განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს კლიმატის ცვლილების საკითხებს. აქედან გამომდინარე – სუფთა ენერგიის წილის გაზრდას. ევროპის მწვანე შეთანხმების მიხედვით, რომელიც ევროკომისიის პოლიტიკის ინიციატივების ერთობლიობას წარმოადგენს, მთავარი მიზანია ევროკავშირი გახადოს კლიმატ ნეიტრალური 2050 წლისთვის.

ევროკავშირის მიზანია 2030 წლისთვის მინიმუმ 55 პროცენტით შეამციროს სათბურის გაზების გაფრქვევები, ხოლო სათბურის გაზების ნეტო გაფრქვევების ნულოვან დონეს, ანუ კლიმატ ნეიტრალურობას 2050 წლისთვის მიაღწიოს.

ამ მიზნის მიღწევა საჭიროებს შესაბამის ქმედებებს ეკონომიკის ყველა სექტორის მხრიდან, მათ შორის არის:

• ინვესტირება ეკოლოგიურად სუფთა ტექნოლოგიებში
• ინდუსტრიის მხარდაჭერა ინოვაციების წახალისების მიზნით
• კერძო და საზოგადოებრივი ტრანსპორტის უფრო სუფთა, იაფი და ჯანსაღი ფორმების დანერგვა
• ენერგეტიკის სექტორის დეკარბონიზაცია [ნახშირბადის აირების, განსაკუთრებით ნახშირორჟანგის, ატმოსფეროში გამოყოფის შეჩერება ან შემცირება]
• შენობების მეტი ენერგოეფექტურობის უზრუნველყოფა
• საერთაშორისო პარტნიორებთან მუშაობა გლობალური გარემოსდაცვითი სტანდარტების გაუმჯობესების მიზნით და სხვა.

კლიმატის თემებზე მომუშავე ორგანიზაცია Ember-ის კვლევის მიხედვით, „ევროკავშირმა 2023 წელს მიაღწია მნიშვნელოვან ეტაპს და პირველად გამოიმუშავა მეტი ელექტროენერგია ქარიდან, ვიდრე გაზით. წიაღისეული საწვავით ელექტროენერგიის გამომუშავება 2023 წელს რეკორდულად 19%-ით შემცირდა, ხოლო სუფთა გამომუშავება ევროკავშირის ელექტროენერგიის ორ მესამედზე მეტს შეადგენდა.

უკრაინაში რუსეთის შეჭრის შემდეგ, ევროკავშირის ქვეყნების უმეტესობამ დააჩქარა წიაღისეულის საწვავზე დამოკიდებულების არსებითად შემცირების გეგმები. მზის დანადგარების და სუფთა ტექნოლოგიების გავრცელების ბუმი აჩვენებს, რომ სუფთა ენერგიაზე სწრაფი გადასვლა საკმაოდ ეფექტურად მიმდინარეობს.“

ამის საპირისპიროდ, უნდა აღინიშნოს, რომ საქართველოში თბოელექტროსადგურების მიერ გაზით გამომუშავებული ელექტროენერგიის რაოდენობა იზრდება.

საქართველოს თბოსადგურების მიერ გამომუშავებული ელექტროენერგია 2017 წელთან შედარებით 2023 წელს 54,3 პროცენტით იყო გაზრდილი.

საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემის [სეს] მონაცემებით, 2017 წელს თბოსადგურებმა 2 233 მილიონი კილოვატ საათი, ხოლო 2023 წელს 3 446,5 მილიონი კილოვატ საათი ელექტროენერგია გამოიმუშავეს.

მზისა და ქარის ენერგია კი, რომლის საკმაო პოტენციალიც გააჩნია ქვეყანას, ფაქტობრივად აუთვისებელია.

დღეისათვის საქართველოში ქარის ელექტროსადგურები მხოლოდ შპს „ქართლის ქარის ელექტროსადგურს“ გააჩნია [გორში]. სეს-ის მონაცემებით, 2017 წელს ქარით გამომუშავებული ენერგია 87,8 მილიონი კილოვატ საათი იყო, ხოლო 2023 წელს – 86,12 მილიონი კილოვატ საათი [ანუ 1,9 პროცენტით ნაკლები].

სემეკის ინფორმაციით, „არსებული კვლევების საფუძველზე, საქართველოში ქარის რესურსების ჯამური სავარაუდო პოტენციალი 1 450 მეგავატია, ხოლო მათი საშუალო წლიური გამომუშავება – 4 160 მლნ.კვტ.სთ.

მთავრობის გათვლებით, „ენერგიის მთლიან საბოლოო მოხმარებაში განახლებადი წყაროებიდან მიღებული ენერგიის წილის ეროვნული საერთო სამიზნე მაჩვენებელი“ 35 პროცენტი უნდა იყოს 2030 წლისთვის.

ნუგზარ ბერიძის ინფორმაციით, „ჯამში 2 000 მეგავატამდე ქარის და 2 000 მეგავატამდე მზის ელექტროსადგურები უნდა შევიდეს 2030-31 წლამდე ექსპლუატაციაში. ეს არის კერძო ინვესტიციები, რომლებმაც გამოთქვეს სურვილი მშენებლობის და რომლებთანაც სახელმწიფოს აქვს გარკვეული ხელშეკრულებები, მათ შორის გარანტირებულ შესყიდვაზე. ამ კომპანიებს საკუთარი ტერიტორიები აქვთ და მიმდინარეობს მოლაპარაკებები მთავრობასთან“.

მთავრობის 2030 წლამდე გაწერილ გეგმას აფასებს საქართველოს განახლებადი ენერგიის განვითარების ასოციაციის [GREDA] აღმასრულებელი დირექტორი მაია მელიქიძე, რომელიც „ბათუმელებთან“ ამბობს, რომ ქვეყნის განახლებადი ენერგორესურების პოტენციალის  გათვალისწინებით, აღნიშნული გეგმის მიღწევა შესაძლებელია, თუ დარგს მაქსიმალური მხარდაჭერა ექნება; ასევე, 2030 წლისთვის იგეგმება შავი ზღვის წყალქვეშა კაბელის გაშვებაც მოქმედებაში და ეს განსაკუთრებული შანსი იქნება ჩვენთვის, რადგან ევროპის მოთხოვნა მწვანე ენერგიაზე იზრდება. ამ კაბელით კი თბოელექტროსადგურების მიერ გენერირებული ელექტროენერგიის გატანა არ შეიძლება.

მისივე თქმით, საქართველოში გენერაციის 100 პროცენტიდან 75 პროცენტი მოდის ჰიდროზე, დანარჩენი თბოზე და ძალიან ცოტაა ქარზე – სადღაც 1,2 პროცენტი.

რაც შეეხება მზეს, მართალია 100 მეგავატია, მაგრამ ეს არის ნეტო აღრიცხვაში ჩართული მიკროელექტროსადგურები და ჩვენ არ გვაქვს ცალკე ერთი მზის ელექტროსადგურიც კი. არადა წელიწადში 260 დღე გვაქვს მზიანი და საკმაოდ მაღალია რადიაციის მაჩვენებელიც, რომელიც აგენერირებს ელექტროენერგიას.

მაია მელიქიძე დარწმუნებულია, რომ მალე გვექნება მზის ელექტროსადგური და იმის შესაძლებლობა, რომ ქსელშიც ჩავრთოთ. რაც შეეხება ქარს, აქტიური არის ზამთრის პერიოდში და ჩვენ შეგვიძლია ქარის ნაწილი იმპორტირებული ელექტროენერგიის [რომელიც ზამთარში შემოგვაქვს] დამხმარედ გამოვიყენოთ.

„ქარი და მზე ჰიდროს ვერასდროს ჩაანაცვლებენ,  მაგრამ დაგვეხმარება პიკურ პერიოდში. ჩვენ გვესაჭიროება ასევე აუცილებლად ელექტროენერგიის დამაგროვებლები და სახელმწიფო ელექტროსისტემა [სსე] არის ის პირველი უწყება, რომელიც აზიის განვითარების ბანკთან ერთად მუშაობს დამაგროვებლის პროექტზე. ასეთი ელექტროენერგიის შემნახველი ამ დრომდე არ გვქონია და როცა აშენდება მოგვცემს საშუალებას, რომ აი, ვთქვათ ზაფხულში მზის ელექტროსადგურებით დაგენერირებული ელექტროენერგია დავასაწყობოთ და შემდეგ გამოვიყენოთ. ასევე ქარით გამომუშავებული ენერგიაც.“ – ამბობს მაია მელიქიძე.

მისივე თქმით, ენერგოდამოუკიდებლობა და ენერგოუსაფრთხოება საქართველოსთვის კრიტიკულია, ელექტროენერგიის მოხმარება ძალიან იზრდება, თუმცა იზრდება ქვეყნის საექსპორტო პოტენციალიც.

„ბოლო 9 წლის განმავლობაში ჩვენგან პირველად გაიტანა ელექტროენერგია სომხეთმა. აქამდე მსგავსი არ ყოფილა. ამიტომ ძალიან საყურადღებოა ის მოცემულობა, რომ ეს პოტენციალი, რომელიც ქვეყანას აქვს მაქსიმალურად იქნას  ათვისებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუ ეს ვერ მოხდება, მაშინ ჩვენ მოგვიწევს იმპორტის განხორციელება რუსეთიდან და აქვე აღვნიშნავ, რომ რუსეთი ელექტროენერგიის საკმაოდ სახარბიელო [დაბალ] ფასს სთავაზობს საქართველოს.

თბოსადგურების მიერ გამომუშავებული დენის გაზრდასთან დაკავშირებით მაია მელიქიძე ამბობს, რომ მოცემულობა გვაქვს ასეთი: „დღევანდელ რეალობაში ვერ ხდება რა განახლებადი ენერგოწყაროებიდან ელექტროენერგიის გენერაციის აქტიური ხელშეწყობა, საიდანღაც უნდა მოხდეს ამისი დაკომპენსირება – იმიტომ, რომ მოხმარება იზრდება და მოთხოვნა უნდა დააკმაყოფილო… ამ შემთხვევაში თბოელექტროსადგურები მუშაობენ გაზზე, რომელიც შემოგვაქვს აზერბაიჯანიდან. იძულებული ვართ მივიღოთ ეს გადაწყვეტილება ან მოვახდინოთ პირდაპირ ელექტროენერგიის იმპორტი რუსეთიდან.“

„თუ გენერაციის ობიექტებს არ გავამრავალფეროვნებთ და არ ავაშენებთ, ჩვენ სხვა შანსი არ გვექნება და გვრჩება 2 გზა – ან უნდა გადახვიდე გრაფიკზე ან იმპორტზე. მესამე გზა არის მოახდინო გაზის იმპორტი აზერბაიჯანიდან და თბოელექტროსადგურებით აგენერირო ელექტროენერგია. თუმცა ეს წმინდა პოლიტიკური საკითხია.“

• საქართველო დღეს 13-14 ათას მილიონ კილოვატსაათ ელექტროენერგიას მოიხმარს წლიურად. სახელმწიფო ელექტროსისტემის მონაცემებით, 2017 წელთან შედარებით 2023 წელს საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარება 1 374,6 მილიონი კილოვატსაათით გაიზარდა და 13 717,2 მილიონი კილოვატსაათი შეადგინა [ჯამური დანაკარგებით].

ქვეყანაში მზის და ქარის ენერგიის ათვისებასთან დაკავშირებულ საკითხზე „ბათუმელებმა“ რამდენიმე კითხვით ეკონომიკის სამინისტროსაც მიმართა, თუმცა ჯერ პასუხები არ მიგვიღია.

საქართველოს მთავრობამ ამ დღეებში გამოაქვეყნა რამდენიმე განკარგულება, რომლებიც ქარის და მზის ელექტროსადგურების პროექტებს ეხება.

ამ განკარგულებებით მთავრობა იწონებს კონკრეტული კომპანიების ინიციატივებს და კონცეფციებს სამომავლოდ ასეთი ელექტროსადგურების მშენებლობის შესახებ.

მთავრობა ავალებს ეკონომიკის სამინისტროს, რომ მოსთხოვოს შესაბამის ინიციატორ კომპანიებს „პროექტების მოსამზადებელი სამუშაოების [კვლევების მომზადების] განხორციელების უზრუნველყოფა, საჯარო და კერძო თანამშრომლობის კანონმდებლობის შესაბამისად“.

ბათუმელებმა/ნეტგაზეთმა მიიღო დაფინანსება ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსგან (USAID).

ბათუმელები/ნეტგაზეთი ინარჩუნებს სრულ სარედაქციო დამოუკიდებლობას.

ბათუმელების/ნეტგაზეთის მიერ გამოქვეყნებული მასალა არ ასახავს USAID-ის ან ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობის პოზიციას.

„მეც ემიგრაციაში წავიდოდი, პირობითი რომ არ მქონდეს,“ – გვიყვება ყოფილი პატიმარი ლევანი [სახელი შეცვლილია]. ყოფილ პატიმარს ვკითხეთ, როგორ დაეხმარა მას სახელმწიფო ციხის დატოვების შემდეგ? რა შესთავაზეს ყოფილ პატიმარს რეაბილიტაციის და რესოციალიზაციის კუთხით?

• რატომ ფიქრობენ ყოფილი პატიმრებიც ემიგრაციაზე, როცა ხელისუფლება ამბობს, რომ პატიმრების რესოციალიზაციის და მხარდაჭერის ბევრი პროგრამა აქვს? საქართველოში ციხიდან გამოსული ადამიანს დასაქმება უჭირს, ევროპის ქვეყნებში კი, სასჯელის მოხდის პერიოდშიც მუშაობენ?

„ნახეთ სტატისტიკა როგორია: ევროპის ქვეყნებში, სადაც კარგი ცხოვრებაა და ციხეებიც სასტუმროებივითაა მოწყობილი, ნაკლები პატიმარი ჰყავთ, ჩვენ კი, პატიმრების სიმრავლით ლიდერი ვართ ევროპაში,“ – იმაზე გვიყვება ყოფილი პატიმარი, თუ რატომ ვერ დებს სარეაბილიტაციო პროგრამები საქართველოში შედეგს. – „არასაპატიმრო სასჯელების დანიშვნის უფლება ჩვენთან თითქმის წართმეული აქვს მოსამართლეს. ჩვენთან კანონი ისეა, რომ თუ პირობითი გინდა, პროკურორს უნდა გაურიგდე, არადა შესაძლოა ვერ შეთანხმდე პროკურორებთან…

მოსამართლეს უნდა შეეძლოს ადამიანის და მის მიერ ჩადენილი ქმედების შეფასება. თავის დროზე სააკაშვილმა წაართვა მოსამართლეს ეს უფლება, ამათ იგივე დატოვეს…

მერე, შესაძლოა ვიღაც მილიონებს შოულობდეს უკანონოდ და არ ისჯებოდეს, შენ კი ერთი ტომარა პურის ფქვილი მოიპარო და 6 წელი მოგისაჯონ. ამისთვის რომ ციხეში მოხვდები, ყველაზე და ყველაფერზე ბრაზობ. ხვდები, რომ სამართალი არ არის და ასეთ ქვეყანაში არც იქნება. ასეთ დროს რომელმა რესოციალიზაციამ და რეაბილიტაციამ უნდა იმუშაოს?

როცა ქვეყანაში გარეთ არ მუშაობს არაფერი ეფექტურად, ციხეში როგორ იმუშავებს კარგად?“ – კითხულობს ყოფილი პატიმარი.

ციხიდან გამოსვლის შემდეგ ლევანი ტაქსის მძღოლად მუშაობს. ის ამჯერად პირობითი მსჯავრის ქვეშაა.

ციხეში ყოფნის დროს რა პროგრამებში იყავით ჩართული? რით სცადა სახელმწიფომ თქვენი გაძლიერება? – ვეკითხებით ყოფილ პატიმარს.

„მე არ მისარგებლია არცერთი პროგრამით, მხოლოდ ფსიქოლოგს ვესაუბრებოდი, არა იმიტომ, რომ ამით რაღაც იცვლებოდა, უბრალოდ მასთან საუბარი მომწონდა…

ჩამოივლიდნენ ასე პერიოდულად და შეგვთავაზებდნენ, პროგრამაში მონაწილეობა ვის სურსო, 7 თუ 8 პროგრამა იყო სულ ბათუმის ციხეში. ნდობა უნდა გქონდეს სისტემის მიმართ, რომ ჩაერთო, გინდოდეს… ციხეში მოხვედრილი ადამიანი კი ფიქრობს, თუ რამე შემეძლო და სწავლა მინდოდა, გარეთ უნდა მექნაო. მე ისედაც ორი უმაღლესი განათლება მაქვს. მეუბნებოდა ადმინისტრაცია, უნდა ისწავლო, თუ გინდა, რისკები გადაფასდესო. ვუთხარი, რომ მხოლოდ მაგისტრატურის გავლა მინდოდა. მაგისტრატურის პროგრამები არ გვაქვსო.

რეალური იქნებოდა დასაქმება, როგორც ეს ევროპის ციხეებშია შესაძლებელი, მაგრამ ჩვენთან ციხეში ისეთი პირობებია, ციხიდან რომ კაცი სამუშაოზე გავიდეს, უკან დამბრუნებელი მე, მაგალითად, აღარ ვიქნებოდი…

ჩვენთან არ იყო, მაგრამ სხვა დაწესებულებებში იყო, ციხის ტერიტორიაზე ნაკეთობებს ამზადებდნენ, ყიდდნენ და ფული ერიცხებათო, სარეკლამო მასალებს ვნახულობდი, როგორც თქვენ, მაგრამ ეს არაა დასაქმება, რეკლამაა უფრო. ვიღაცის კეთილ ნებაზე კი არ უნდა იყო დამოკიდებული, სისტემა უნდა არსებობდეს…

აჯობებდა პაემნები დაეფინანსებინათ, მაგალითად, პატიმრებისთვის. ეს სამოქალაქო ორგანიზაციებსაც ეხება – იმათ პროექტებშიც ნაკლებად ვერთვებოდით პატიმრები, ან ყოფილი პატიმრები. ვგულისხმობ იმას, რომ პაემნით რომ ისარგებლო, 60 თუ 80 ლარია გადასახდელი. სასტუმროსავითაა მოწყობილი ორი ოთახი და ამისთვის გჭირდება ფული, ან სოცდაუცველი უნდა იყო, იქ რომ შეგიშვან.

ასე რომ, ფული თუ არ გაქვს, არც ციხეში გექნება პაემანი.

თუ ქვეყანა არ შეიცვალა და დემოკრატია არ გაძლიერდა, ციხე ვერ შეიცვლება ცალკე. ნახეთ, ევროპის ქვეყნებში, სადაც ნაკლები პატიმარია, კანონიც არაა მკაცრი. მთავარი სტიმულია, მოტივაცია, რაც ადამიანს უნდა გაუჩნდეს…

ამ სტიმულს კიდევ ციხეში რა გაგიჩენს, სასჯელის მოხდის დროს რომ დაიწყო სწავლა? გარეთ აქვთ მოტივაცია ადამიანებს დაკარგული.

დასაქმება ციხიდან გამოსვლის შემდეგ ჩემთვის არ ყოფილა პრობლემა, მაგრამ რა გრჩება 1500, ან 2000 ლარიც რომ გამოგდიოდეს ხელფასი? ევროპაში წასვლა კი საშუალებას გაძლევს, ელემენტარული მაინც გამოიმუშაო, წინ გაიხედო,“ – გვითხრა ლევანმა.

• „თავად ვნახე, როგორ მიდიოდნენ პატიმრები დილით სამსახურში, საღამოს უკან ბრუნდებოდნენ“ – უფლებადამცველები ევროპულ პრაქტიკაზე

როგორ ეხმარება სახელმწიფო პატიმარს ციხიდან გამოსვლის შემდეგ? – ამ თემაზე საუბრის დროს უფლებადამცველებს, პირველ რიგში, ევროპის ქვეყნებში მიღებული საკუთარი შთაბეჭდილება ახსენდებათ: დილით პატიმრები სამსახურში გადიან და საღამოს უკან ბრუნდებიანო.

უფლებადამცველები ხაზს უსვამენ ევროპულ მიდგომას: პატიმრის გაძლიერება ციხიდან იწყება, სადაც პატიმარი ფსიქოლოგიური და სოციალური რეაბილიტაციის გარდა, დასაქმებულია.

„მაგალითად, ჰოლანდიაში იქაური პრობაციის სამსახური აქტიურად მუშაობს მუნიციპალიტეტებთან, ასევე კერძო სექტორთან, ბიზნესთან, არასამთავრობო ორგანიზაციასთან, რომელსაც შეუძლია სხვადასხვა სერვისის მიწოდება პატიმრისთვის. პრობაციის სამსახური ეფექტურად ასრულებს შუამავლის როლს,“ – გვიყვება ცირა ჭანტურია, „ციხის საერთაშორისო რეფორმის“ რეგიონული კოორდინატორი. – „ჰოლანდიაშიც სახელმწიფოს არ აქვს ყველა სერვისი, მაგრამ თვალსაჩინოა კოორდინაცია.

რაც მთავარია, ამ საკითხებზე მუშაობა იწყება გათავისუფლებამდე და არა პატიმრის გათავისუფლების შემდეგ,“ – გვითხრა ცირა ჭანტურიამ.

„თავად ვნახე, როგორ მიდიოდნენ პატიმრები დილით სამსახურში, საღამოს – უკან ბრუნდებოდნენ, ეს იყო ჩეხეთში,“ – ამბობს უჩა ნანუაშვილი, „დემოკრატიის კვლევის ცენტრის“ დირექტორი და საქართველოს ყოფილი სახალხო დამცველი. ის განმარტავს, რომ მსჯავრდებულები, რისკების შეფასების შესაბამისად, ელექტრონული სამაჯურებით ტოვებენ საპატიმრო დაწესებულებებს, მუშაობენ სხვადასხვა ადგილზე და საღამოს უკან ბრუნდებიან.

სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ოფიციალური ინტერნეტგვერდის მონაცემებით, საქართველოში დაწესებულების ტერიტორიაზე საქმდებიან მსჯავრდებულები და ხელფასს იღებენ:

„საქმდებიან კი, მაგრამ  ერთეული შემთხვევებია, მთლიანად სისტემაზე ვერ ვიტყვით ამას, რომ რაიმე სურათს ცვლიდეს. თანხა შესაძლოა მსჯავრდებულს ამ დროს არ მისცენ, მაგრამ უგროვდება ხელფასი ანგარიშზე,ა,“ – აღნიშნა უჩა ნანუაშვილმა. მან ყურადღება გაამახვილა იმაზეც, რომ ევროპის ქვეყნებში პატიმრებთან მუშაობის სტრატეგია ეყრდნობა ძირითადად თემატურ მიდგომას.

„მაგალითად, რეციდივისტების შემთხვევაზე ცალკე სამუშაოა, სქესობრივ დანაშაულში მსჯავრდებული პირები ცალკე გადიოდნენ პროგრამას, მათთვის ცალკე, უზარმაზარი პროგრამა იყო ჩეხეთში. ევროპის ქვეყნებში კონკრეტულ დანაშაულებზე გათვლილი პროგრამები აქვთ ცალ-ცალკე, ჩვენთან კი ეს სეპარაცია არ მომხდარა,“ – თქვა უჩა ნანუაშვილმა.

• რას სთავაზობს სახელმწიფო პატიმრებს საქართველოში? 

მსჯავრდებულთა რეაბილიტაცია-რესოციალიზაციის სამმართველო დანაშაულის პრევენციის, არასაპატიმრო სასჯელთა აღსრულებისა და პრობაციის ეროვნულ სააგენტოში არსებობს. რეაბილიტაციის და რესოციალიზაციის პროგრამები 5 მიმართულებადაა დაყოფილი: ფსიქო-სოციალური რეაბილიტაცია, დამოკიდებულებების დაძლევა, პრო-სოციალური პროგრამა, განათლების ხელშეწყობა და დასაქმების ხელშეწყობა.

პრობაციის სააგენტოს ოფიციალურ ინტერნეტგვერდზე ვიპოვეთ ჩამონათვალიც, თუ რით ეხმარება სახელმწიფო ამ პროგრამით მოსარგებლეებს:

• პირადობის დამადასტურებელი მოწმობის (ID ბარათი) უფასოდ დამზადება, პროგრამის ბენეფიციარებისთვის.
• უფასო სამგზავრო ბარათი მუნიციპალურ ტრანსპორტში, რაც ხელს უწყობს ბენეფიციარს დაუბრკოლებლივ მიიღოს ცენტრის მიერ შეთავაზებული მომსახურებები.
• ფსიქო-კონსულტირება – ბენეფიციარის პირადი თუ ოჯახური საჭიროებიდან გამომდინარე საქმის მართვაში შესაძლებელია ჩაერთოს ფსიქოლოგი, რომელიც ბენეფიციარს უწევს ფსიქოლოგიურ კონსულტაციას, საჭიროების შემთხვევაში ამისამართებს შესაბამის დაწესებულებაში და უწევს თანხლებას.
• იურიდიული კონსულტაცია – ყოფილ პატიმრებს, მათი  საჭიროებებიდან გამომდინარე, სხვადასხვა სამართლებრივ საკითხში ცენტრის იურისტი ეხმარება. ზოგიერთ შემთხვევაში, ხდება მათი გადამისამართება სააგენტოს პარტნიორ არასამთავრობო და სამთავრობო ორგანიზაციებში.
• ჯანმრთელობის პრობლემების მოგვარება – ყოფილ პატიმართა ჯანმრთელობაზე ძირითადად სახელმწიფო პროგრამებით ზრუნავენ. სოციალური მუშაკი ეხმარება ყოფილ მსჯავრდებულს როგორც საყოველთაო (ან სხვა ტიპის) დაზღვევით, ასევე რეფერალური მომსახურებით სხვადასხვა სამედიცინო საჭიროების დაკმაყოფილებაში. მოქმედებს, ასევე, რეფერირების ქსელი სხვადასხვა არასამთავრობო ორგანიზაციაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ სხვადასხვა სამედიცინო  ჩარევას.
• პროფესიული გადამზადების ხელშეწყობა – სახელმწიფო პროფესიულ კოლეჯებსა და გადამზადების ცენტრებში.
• არაფორმალური განათლება / თემატური ტრენინგები.
• უცხო ენისა და სხვადასხვა საგნის შემსწავლელი კურსები.
• სპორტული, კულტურული და საგანმანათლებლო ღონისძიებები.

პრობაციის სააგენტოს მონაცემებით, სახელმწიფო რამდენიმე მიმართულებით ეხმარება მსჯავრდებულებს და ყოფილ პატიმრებს, თუმცა, მაგალითად, ყოფილი სახალხო დამცველი, უჩა ნანუაშვილი ერთ კონკრეტულ ფაქტს იხსენებს, რაც იმას აჩვენებს, თუ რეალურად რამდენად ეფექტურად მუშაობს ეს პროგრამები:

„როცა სახალხო დამცველი ვიყავი, მახსოვს ერთი ზარი შემოვიდა, ადამიანი გამოვიდა რუსთავის ციხიდან და თბილისში ჩამოსასვლელად გზის ფული არ ჰქონდა…,“ – გვითხრა უჩა ნანუაშვილმა.

„განსაკუთრებით პრობლემურია ქალი ყოფილი პატიმრის შემთხვევა – მათ მიმართ სტიგმა კიდევ უფრო ძლიერია. ზოგჯერ მათ არათუ არავინ ხვდება, როცა ციხიდან გამოდიან, არამედ ოჯახი საერთოდ არ იღებს. ამ დროს ქალს წასასვლელი არსად აქვს, ჩვეულებრივ თავშესაფარში ვერ მიდის, რადგან ნასამართლობა აქვს…“ – კიდევ უფრო რთულ შემთხვევაზე გვიყვება ცირა ჭანტურია ორგანიზაციიდან „ციხის საერთაშორისო რეფორმა“, რომელსაც პატიმრების პრობლემებზე მუშაობის მრავალწლიანი გამოცდილება აქვს.

რატომ რჩება დაუცველი ყოფილი პატიმარი? რატომ ვერ ახერხებენ ისინი დასაქმებას და ხშირად ქვეყნის დატოვება უწევთ? რა არის მთავარი ფაქტორები, რის გამოც, მაგალითად, პრობაციის სააგენტოს ოფიციალურ საიტზე ჩამოწერილი პუნქტები რეალობაში ეფექტურად არ მუშაობს? – ექსპერტები „ბათუმელებთან“რამდენიმე გარემოებას გამოყოფენ.

• „კრიმინალური სუბკულტურის გავლენის მქონე ციხეში სარეაბილიტაციო პროგრამებში პატიმარი ნაკლებად ერთვება“ – ყოფილი ომბუდსმენი   

ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორი, რის გამოც რეაბილიტაციის და რესოციალიზაციის პროგრამები ქართულ ციხეებში ეფექტურად ვერ მუშაობს, ექსპერტების აზრით, სახელმწიფოსგან წახალისებული კრიმინალური სუბკულტურაა – გარემო, სადაც ადამიანებს რესოციალიზაციის სურვილიც კი უქრებათ.

„რეალურად კრიმინალური სუბკულტურის წინააღმდეგ სახელმწიფოს არაფერი გაუკეთებია. პირიქით, ეს სისტემა იმდენად ჩაიკეტა და დაიხურა, რომ ბოლო პერიოდში სახალხო დამცველსაც კი ჰქონდა თავისუფლად შესვლის შესაძლებლობა შეზღუდული,“ – გვიყვება უჩა ნანუაშვილი, „დემოკრატიის კვლევის ცენტრის“ ხელმძღვანელი.

საქართველოს ყოფილი სახალხო დამცველი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ როცა ხელისუფლება პატიმრების უფლებებს არ იცავს და კანონის წინაშე ყველა თანასწორი არ არის, ხელისუფლება კრიმინალურ სუბკულტურას წამხალისებლის როლში გამოდის.

უჩა ნანუაშვილის მკაფიო პოზიციაა, რომ სახელმწიფოსთვის ამ დრომდე პატიმარზე ზრუნვა და მისი გაძლიერება, შესაბამისად, პრევენციული ღონისძიებები პრიორიტეტი ვერ გახდა:

„როცა დაცულია პატიმრების უფლებები, როცა მათი ყველა საჩივარი განიხილება და გრძნობენ კანონის წინაშე თანასწორობას, მათ არ აქვთ სურვილი, სხვა მეთოდებით მოაგვარონ პრობლემები…

დღეს სახელმწიფოსთვის მთავარია უსაფრთხოება და პატიმრის დასჯა, მისი კონტროლი, ის ამაში ხარჯავს უზარმაზარ რესურსებს, პრევენციისთვის და რესოციალიზაციისთვის კი, რაც კეთდება, ძირითადად, დონორი ორგანიზაციების ხარჯზეა,“ – ამბობს უჩა ნანუაშვილი.

ყოფილი ომბუდსმენი შენიშნავს კიდევ ერთ აქცენტს: ციხეში ერთად, ერთ სივრცეში არიან „ქურდული სამყაროს“ მენტალიტეტის მქონე პატიმრები და, მაგალითად, ავტოსაგზაო შემთხვევისთვის მსჯავრდებული პირი.

პირდაპირ ვერ უთქვამთ, თუმცა პატიმრებთან გასაუბრების დროს მინიშნება ყოფილა „ქურდულ სამყაროზე“ – შეხვედრის დეტალებს ცირა ჭანტურია იხსენებს, „ციხის საერთაშორისო რეფორმის“ რეგიონულ დირექტორი.

„2 წლის წინ მონიტორინგის ჯგუფის წევრი ვიყავი და როცა გამოვკითხეთ პატიმრები, გვითხრეს, რომ სისტემის შიგნით არ ისურვებდნენ დასაქმებას, ისე კი გვინდა მუშაობაო. ასეთი იყო პასუხები იმის მიუხედავად, რომ ეს პატიმრები ოჯახებისგან სათანადო დახმარებას ვერ იღებდნენ. რეალურად ამ ადამიანებს ციხეში არსებული კრიმინალური სუბკულტურის წინააღმდეგ წასვლა არ სურთ. ეს არ უთქვამთ პირდაპირ პატიმრებს, მაგრამ, მიგვანიშნეს, ზოგიერთ შემთხვევაში ახსენეს მენტალობა…

ჩემი აზრით, სუბკულტურის მომძლავრება პირდაპირ უკავშირდება პოლიტიკურ პროცესს. ვიცით, რომ სუბკულტურა საბჭოთა გადმონაშთია და არის ყველა იმ ქვეყანაში, სადაც ძლიერია რუსული გავლენები, ან ცდილობს რუსეთი, რომ ჰქონდეს ეს გავლენა.

ასეა, მაგალითად, მოლდოვაში, მეზობელ სომხეთში. პოსტსაბჭოთა სივრცის სხვა ქვეყნებში კი, სადაც უსაფრთხოების ევროპული სისტემები დანერგეს, მაგალითად, ესტონეთში, მინიმუმამდეა უკვე სუბკულტურის გავლენა შემცირებული.

იქ, სადაც მძლავრადაა კრიმინალური სუბკულტურა, შიდა არაფორმალური წესების მიხედვით, მაინცდამაინც კარგ ტონად არ ითვლება სარეაბილიტაციო პროგრამებში მონაწილეობა,“ – აღნიშნა ცირა ჭანტურიამ „ბათუმელებთან“.

• საქართველო ლიდერია ევროპაში – პატიმრების სიმრავლით 

„დიდ დაწესებულებებში ისევ გადატვირთულობაა, მიმდინარე წლის სექტემბრის მონაცემებით, 10 500-მდე მსჯავრდებული გვყავს,“ – ამბობს ცირა ჭანტურია, „ციხის საერთაშორისო რეფორმის“ რეგიონული დირექტორი. მისი აზრით, პატიმართა სიმრავლე კიდევ ერთი მიზეზია, რის გამოც რეაბილიტაციის და რესოციალიზციის პროგრამები ეფექტური არ არის.

„რადგან რესურსები შეზღუდული ყველგან, მაგალითად, სოციალური მუშაკების, ფსიქოლოგების რაოდენობა, პერსონალის რაოდენობა შეზღუდულია, პატიმართა რაოდენობა – დიდი, ეს თანაფარდობა დარღვეულია,“ – გვიყვება ცირა ჭანტურია.

ყოფილი სახალხო დამცველი, უჩა ნანუაშვილიც ამახვილებს ამ პრობლემაზე ყურადღებას – პატიმართა სიმრავლის გარდა, იგი ციხის მართვის „საბჭოურ წესებზე“ საუბრობს:

„წლებია ლაპარაკი იმაზე, რომ გადასვლა უნდა მომხდარიყო მცირე ზომის სასჯელაღსრულებით დაწესებულებებზე, იგივე უზარმაზარი დაწესებულებებია 1000 და 2 000-პატიმრიანი, საბჭოთა ციხეებია კვლავ მართვის კუთხითაც….

ამ მოცემულობაში ინდივიდუალური მიდგომები ნაკლებია, სერვისები რაც არის, არასაკმარისია, არის პროფესიონალების პრობლემაც, მაგალითად, სოციალური მუშაკი და ფსიქოლოგი ამ დრომდე პრობლემაა, პირიქით, კადრების გადინება ხდება, არავის უნდა მიზერულ ხელფასზე მუშაობა. შესაძლოა, სტატისტიკაში ჩანს, რომ ბევრს აქვს იგივე რეაბილიტაციის პროგრამებზე წვდომა, მაგრამ მთავარია ხარისხი: რამდენად აკმაყოფილებს ესა თუ ის სერვისი ინდივიდუალურ საჭიროებებს,“ – უთხრა „ბათუმელებს“ უჩა ნანუაშვილმა.

საქართველო ლიდერია პატიმართა სიმრავლით. ევროსაბჭოს კვლევის მიხედვით, საქართველოში 2023 წელს ყოველ 100 000 მოსახლეზე 256 პატიმარი მოდის [ჯამურად საქართველოში კვლევის ჩატარების დროს, 2023 წელს, 9 568 პატიმარი იყო].

ამ მაჩვენებლით საქართველო ევროპაში მეორე ადგილს იკავებს თურქეთის შემდეგ. თურქეთში ყოველ 100 ათას კაცზე 408 პატიმარი მოდის. პატიმართა სიმრავლით ლიდერი ქვეყნების ჩამონათვალი საქართველოს შემდეგ ასე გრძელდება: აზერბაიჯანი [243], მოლდოვა [241], უნგრეთი [208].

ევროპის საშუალო მაჩვენებელი კი, 100 ათას კაცზე 123 პატიმარია.

ევროსაბჭოს კვლევის ჩამონათვალში 2022 წლამდე რუსეთი ლიდერობდა, თუმცა რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყების და რუსეთის ევროსაბჭოდან გარიცხვის შემდეგ, სიაში რუსეთის მაჩვენებელს ვეღარ ნახავთ. პირველ-მეორე ადგილებს თურქეთი და საქართველო ინაწილებენ.

იმის მიუხედავად, რომ „ქართული ოცნების“ ხელისუფლებაში მოსვლის დროს მთავარი დაპირება სამართლიანობის აღდგენა და ციხეებში მდგომარეობის გამოსწორება იყო, პატიმართა სიმრავლით საქართველო ევროსაბჭოს ქვეყნებს შორის ლიდერობს, სამართლიანობა კი, „ოცნების“ ხელისუფლებაში 12-წლიანი ყოფნის მიუხედავად, არ აღუდგენია. „ბათუმის ციხეში პატიმრების წამების საქმის“ განხილვა 10 წლის თავზე ხელახლა დაიწყება. ყოფილმა პატიმრებმა სასამართლოს ხელახლა უნდა მისცენ ჩვენება. რამდენიმე ყოფილი პატიმარი გარდაიცვალა კიდეც.

• „პრობლემურია ყოფილი პატიმრების თავშესაფრის საკითხიც“ – ცირა ჭანტურია 

უფლებადამცველების შეფასებით, პატიმრების რეაბილიტაციის და რესოციალიზაციის დღეს არსებული პროგრამები მინიმალურია, ასევე არსებული სერვისების დიდი ნაწილი დონორების მხარდაჭერით ხორციელდება. ამ პროექტების გაგრძელება, ექსპერტების თქმით, „ქართული ოცნების“ პრორუსული კურსის და რუსული კანონის მიღების შემდეგ კითხვის ნიშნის ქვეშაა.

„ყოფილ მსჯავრდებულებს თავშესაფრები არ იღებენ ნასამართლობის გამო, განსაკუთრებით პრობლემურია ქალი მსჯავრდებულების შემთხვევა,“ – გვიყვება ცირა ჭანტურია „ციხის საერთაშორისო რეფორმის“ რეგიონული დირექტორი, – „არსებობს ორგანიზაცია „ქალი და ბიზნესი“, რომელმაც ევროკავშირის პროექტის ფარგლებში მოაწყო თავშესაფარი ქალებისთვის. დიდი ძალისხმევის მიუხედავად, ვერანაირად ვერ მივაღწიეთ იმას, რომ სახელმწიფომ აიღოს თავზე ამ თავშესაფრის უზრუნველყოფა, დონორებთან დაფინანსების მოპოვება გართულდა, არადა ამ თავშესაფარს მუდმივად ჰყავს ბინადრები, უცხოელები, მათ შორის, რომლებსაც პრობაცია აქვთ შეფარდებული და საკუთარ ქვეყნებშიც ვერ ბრუნდებიან,“- გვითხრა ცირა ჭანტურიამ.

ევროპის ქვეყნებში დადგენილია სტანდარტი, თუ როგორ შეიძლება დატოვოს ციხე უკვე ყოფილმა მსჯავრდებულმა. მას უნდა ჰქონდეს ფული მინიმალური საჭიროებებისთვის, ასევე სოციალური მუშაკების საკონტაქტო, სადაც შეიძლება ადამიანი მივიდეს და გაიგოს, ვინ რით შეიძლება დაეხმაროს.

„საქართველოში პირიქით: ვინც ციხიდან გამოდის, შეიძლება კიდევ უფრო მეტად აგრესიული იყოს, იმდენად მოუმზადებელი გამოდის გარეთ. რეალურად ციხეში რეაბილიტაციის დროს პატიმრის პოზიტიური ცვლილებები უნდა ხდებოდეს. სახელმწიფო პრაქტიკულად პატიმარს ბევრს არაფერს სთავაზობს. ყოფილი პატიმარი ისევ ოჯახის და ახლობლების ამარა გამოდის გარეთ“, – მიიჩნევს უჩა ნანუაშვილი.

ცირა ჭანტურიას დაკვირვებით კი, ხელისუფლების ანტიდასავლური რიტორიკის შესაბამისად, დასავლეთმა იმ პროექტების ნაწილი შეაჩერა, რაც ამ პატიმრების გაძლიერებისკენ იყო მიმართული:

„წლების წინ ევროკავშირი დაფინანსებული პროექტებით ძალიან გვეხმარებოდნენ სერვისების შექმნაში, როცა თეა წულუკიანი გახდა მინისტრი, მას უკვე ისეთი არაკეთილგანწყობილი რიტორიკა ჰქონდა არასამთავრობო ორგანიზაციების მიმართ, ეს აისახა პროექტებზეც.

სამწუხაროდ, ძალიან ჩაიკეტა პენიტენციური სისტემა არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის. რეაბილიტაციის დეპარტამენტი არსებობს, მაგრამ უკვე ორი წელია ჩვენ აღარ გვქონია პროექტი ამ სისტემაში…

არსებობს რეაბილიტაციის პროგრამები, რაშიც, როგორც სტატისტიკიდან ჩანს, დაახლოებით 2500 მსჯავრდებული იყო ჩართული ამ წლის სექტემბრის მდგომარეობით. ეს კარგი მაჩვენებელია, თუმცა რამდენად ეფექტურია, ეს სხვა საკითხია.

პროგრამები, რაც დანერგა სახელმწიფომ, არის დაფუძნებული ევროპის პოზიტიურ პრაქტიკაზე, ამერიკელი ექსპერტებიც ამ პროცესში აქტიურად იყვნენ ჩართული. საგრძნობია პროგრესიც – წლების წინ, როცა ამ აქტივობებს ვიწყებდით, სიტყვა „რეაბილიტაციაც“ კი არ იცოდა ბევრმა, დასავლეთის მხარდაჭერით არსებობს ის, რაც არსებობს დღემდე. ახლა ეს პროგრამები შეჩერებულია მავნებლური კანონების მიღებით და იმ რიტორიკით, რაც ხელისუფლებას აქვს. ჩემი ინფორმაციით, ევროკავშირს რა პროექტებიც ჰქონდა რეაბილიტაციის და რესოციალიზაციის მიმართულებით, ყველა გაჩერებულია,“ – გვითხრა ცირა ჭანტურიამ, „ციხის საერთაშორისო რეფორმის“ რეგიონულმა დირექტორმა.

რამდენად ეფექტურია ის პროგრამები, რაც პრობაციის სააგენტოს აქვს პატიმრების რეაბილიტაციის და რესოციალიზაციის მიმართულებით? – ამ თემაზე პრობაციის სააგენტოში არავინ დაგველაპარაკა. ამ საკითხზე სალაპარაკოდ ვერც საქართველოს სახალხო დამცველმა მოიცალა. სახალხო დამცველი წესით ამ მიმართულებით არსებული სახელმწიფო პროგრამების ეფექტურობასაც უნდა ამოწმებდეს. 

___

ბათუმელებმა/ნეტგაზეთმა მიიღო დაფინანსება ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსგან (USAID). ბათუმელები/ნეტგაზეთი ინარჩუნებს სრულ სარედაქციო დამოუკიდებლობას. ბათუმელების/ნეტგაზეთის მიერ გამოქვეყნებული მასალა არ ასახავს USAID-ის ან ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობის პოზიციას.

უკანასკნელი მონაცემებით, საქართველოში უფრო მეტი ადამიანი გარდაიცვალა, ვიდრე დაიბადა. 2023 წელს საქსტატის მიერ გამოქვეყნებული სტატისტიკა ამის უტყუარი მტკიცებულებაა.

რას აკეთებს სახელმწიფო დემოგრაფიული სურათის შესაცვლელად და რატომ შემცირდა შობადობა საქართველოში?

„ბათუმელები“ დედებს ესაუბრა, რომლებმაც შვილები ახლახან გააჩინეს. ყველა მათგანი ამბობს, რომ საქართველოში ბავშვის გაჩენა, გაზრდა და განათლების მიცემა ძვირია.

სახელმწიფო არცერთ ეტაპზე დედებს და ახალბედა ოჯახებს არ ეხმარება. კვების, ტანსაცმლის, ჯანდაცვის სერვისების და ხარისხიანი განათლების სიძვირე, ხდება მთავარი ფაქტორი, რის გამოც ახალგაზრდა ოჯახები ერთი ან ორზე მეტი შვილის გაჩენისგან თავს იკავებენ. შესაბამისად, ეს ყველაფერი გენოფონდზე აისახება.

• რა ღირს ბავშვის გაჩენა და გაზრდა საქართველოში

გვანცა თოთაძე სამი თვის წინ გახდა დედა. სამშობიაროში ორი ჩანთით წავიდა. ერთში მისი პირადი ნივთები ჰქონდა, მეორეში ახალშობილის ტანსაცმელი.

„ბავშვის ჩანთაში რაც მეწყო – ტანსაცმელი, საფენები, პირველადი საჭიროების ნივთები, დამიჯდა დაახლოებით 200 ლარი. წინასწარ ვიფიქრე იმაზე, რით გამომეყვანა, კალათით თუ „ქარსითით“. რადგან კალათს სამი-ოთხი კვირის მერე ვეღარ გამოვიყენებდი, თანხა დავზოგე. პირდაპირ „ქარსითი“ ვიყიდე, 500 ლარი გადავიხადე. ამას დამატებული სხვადასხვა გაუთვალისწინებელი ხარჯი. უხეშად რომ დავთვალო, მარტო სამშობიაროში წასვლა და გამოსვლა დედას დაახლოებით 900-1000 ლარი უჯდება, ისიც იმ შემთხვევაში თუკი ძალიან ეკონომიურად მიუდგება ხარჯებს,“ – გვიხსნის გვანცა.

ფეხმძიმობის პერიოდში გვანცამ ისარგებლა ყველა იმ უფასო სერვისით, რასაც სახელმწიფო სთავაზობდა, თუმცა ამბობს, რომ რიგი ანალიზები და ექოსკოპიები არ დაუფინანსდა. შესაბამისად, ამისთვის საჭირო თანხების მოძიება თავად დასჭირდა.

გვანცა ამბობს, რომ აუცილებელი ხარჯების მეორე ეტაპი სამშობიაროდან გამოსვლის შემდეგ იწყება. ბავშვს სჭირდება საკვები, პამპერსი, ტანსაცმელი, საწოლი და სასეირნო ეტლი.

„ყველაფერს მივუდექი ეკონომიურად. თავს ვერ მივეცი იმის საშუალება მეყიდა ყველა ის ნივთი, რისი ყიდვის სურვილიც მქონდა. ძალიან ძვირია სათითაოდ რომ მიჰყვე და თვეების მიხედვით იყიდო – საწოლი, მანეჟი, ეტლი. აქციის ფარგლებში ვიყიდე საწოლ-მანეჟი და დამიჯდა 500 ლარი. კალათა ვიყიდე შუადღის ძილისთვის 250 ლარად. ტანსაცმელებში – ბოდეები, წინდები, რომპერები – 400 ლარამდე გადავიხადე.

კვირაში 1 შეკვრა პამპერსი სჭირდება. ყველაზე იაფი პამპერსი ფასდაკლებით შეგიძლია იყიდო 41 ლარად. მე გამიმართლა, ძუძუთი ვკვებავ, მაგრამ ორ თვეში აუცილებლად დასჭირდება დამატებითი საკვები. უძვირესია. ყველაზე იაფიანი საჭმელი, რომელიც ბავშვს 1 კვირა შეიძლება ეყოს მხოლოდ, 35 ლარი ღირს,“ – ამბობს გვანცა.

გვანცა დასაქმებულია. გადასახადებს იხდის და კუთვნილი დეკრეტული ანაზღაურებაც მიიღო – 2000 ლარი. თუმცა ამბობს, რომ ეს თანხა პირველი თვის საჭიროებებსაც კი არ ეყო. ამასთან, თანხა მშობიარობიდან სამი კვირის შემდეგ ჩაერიცხა. მაშინ, როცა ყველა აუცილებელი ხარჯი გაწეული ჰქონდა.

განსხვავებით დასაქმებული ქალებისგან, რთულ დღეში არიან შინ შრომაში ჩართული ქალები: ისინი ოფიციალურად არსად მუშაობენ და არც სოციალურ შემწეობის მიმღებთა ბაზაში არიან რეგისტრირებულები.

ასეთ დედებს სახელმწიფო უბრალოდ ვერ ხედავს. შესაბამისად, ყველა აუცილებელი ხარჯის გაწევა, რომელიც ბავშვის გაჩენას მოჰყვება, მათ თავად უწევთ.

„ახლა რომ მკითხო რა მინდა სახელმწიფოსგან, ერთ რამეს ვისურვებდი, რომ ბავშვის საკვები და ჰიგიენის ნივთები ცოტა იაფი ღირდეს,“ – გვეუბნება გვანცა თოთაძე.

გვანცას თქმით, არსად, არცერთ კომპონენტში არ ჩანს, რომ სახელმწიფოს რეალურად აინტერესებს დემოგრაფიული სურათის შეცვლა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ბავშვის გაზრდისა და გამოკვებისთვის საჭირო ნივთები, თუ სურსათი ასეთი ძვირი არ იქნებოდა.

„ძვირია“ – ამას ვამბობ იმ ფონზე, რომ ჩემი შემოსავალი 4 ნიშნაა. ის ოჯახები, რომელთა შემოსავალიც სამ ნიშნა რიცხვით გამოისახება, როგორ ახერხებენ თან საკვების ყიდვას, თან ბავშვის გაზრდას და თან ათას საჭიროებასთან გამკლავებას თვიდან თვემდე, მართლა არ ვიცი,“ – ამბობს გვანცა.

• რას სთავაზობს სახელმწიფო ოჯახებს

საქსტატის მონაცემებით, საქართველოში დემოგრაფიული მდგომარეობა უარესდება. კერძოდ იკლებს შობადობა და იმატებს სიკვდილიანობა.

საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის ცნობით, 2023 წელს, საქართველოში უფრო მეტი ადამიანი გარდაიცვალა, ვიდრე დაიბადა. სხვაობა შობადობასა და გარდაცვალებას შორის 2 542 ადამიანია.

2023 წელს სტატისტიკის ეროვნულმა სამსახურმა ასევე გამოაქვეყნა დოკუმენტი, რომლის თანახმადაც, საქართველოს მოსახლეობა დემოგრაფიულად ბერდება.

2023 წლიდან საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის ფარგლებში მშობიარობა და საკეისრო კვეთა სრულად ფინანსდება. დაფინანსება მოიცავს არჩევით ექიმის აყვანას, გაუტკივარების საფასურს, მედიკამენტების, კვების და პალატის ხარჯებს.

სახელმწიფო არ აფინანსებს იმ შემთხვევებს, როცა პაციენტს საკეისრო კვეთის გაკეთება სამედიცინო ჩვენების გარეშე სურს, ასევე თუ უნდა ე.წ. VIP პალატის სერვისით სარგებლობა.

ქალები, რომლებიც დასაქმებულები არიან, ორსულობისა და მშობიარობის გამო ანაზღაურებად შვებულებას იღებენ. ეს კანონით განსაზღვრულია და ჯამურად 2000 ლარია.

იმ შემთხვევაში, თუკი ფეხმძიმე ქალი არც დასაქმებულია და არც სოციალურად დაუცველთა ბაზაშია რეგისტრირებული, ვერანაირ დახმარებას ვერ იღებს და ყველა აუცილებელი ხარჯის გაწევა თავად მას ან მის ოჯახს უწევს.

თუ ოჯახი სოციალური დახმარების მიმღებია მაშინ ოჯახის თითოეულ წევრს, მათ შორის ახალშობილსაც ეძლევა სოციალური დახმარება თითო წევრზე 20 ლარიდან 60 ლარამდე. თანხა დამოკიდებულია ოჯახისთვის მინიჭებული ქულების ოდენობაზე.

• როგორ ახალისებენ ევროკავშირის ქვეყნებში შობადობას

მეოცე საუკუნის დასაწყისში ფინეთში, იმ დროისთვის ღარიბ ქვეყანაში, ბავშვთა სიკვდილიანობის მაჩვენებელი მაღალი იყო – ყოველი 1000 ახალშობილიდან 65 კვდებოდა.

სწორედ ახალშობილთა სიკვდილიანობის შესამცირებლად მოიფიქრა ფინეთის მთავრობამ ე.წ. საბავშვო ყუთი, რომელშიც ყველა ის პირველადი ნივთი ჩადო, რომელიც ჩვილებს სჭირდებოდათ.

საბავშვო ყუთების გაცემა ფინეთის მთავრობამ 1938 წელს დაიწყო და მას თავდაპირველად მხოლოდ ის დაბალშემოსავლიანი ოჯახები იღებდნენ, სადაც ბავშვი იბადებოდა.

ასე ჩაეყარა საფუძველი ტრადიციას, რომელმაც არაერთ ოჯახს მისცა საშუალება, მისი სოციალური მდგომარეობის მიუხედავად, საბაზისო პირობები შეექმნა ახალშობილისათვის.

საბავშვო ყუთში მოთავსებული იყო ახალშობილისთვის აუცილებელი ყველა ნივთი, ასევე ყუთის გამოყენება შეიძლებოდა საწოლად, რადგან ღარიბ მოსახლეობას ყოველთვის არ ჰქონდა სახლში სუფთა ადგილი ბავშვის დასაძინებლად.

1949 წლიდან შეიცვალა ყუთის გაცემის წესი და მას იღებს ყველა მომავალი დედა, რომლებიც ორსულობის პირველ ოთხ თვეში გაივლიან კონსულტაციას და დადგებიან აღრიცხვაზე ექიმთან ან სამშობიარო კლინიკაში.

წლების განმავლობაში ფინეთში ცხოვრების დონე იზრდებოდა, ახალშობილთა სიკვდილიანობა შემცირდა, თუმცა ფინეთის მთავრობას ტრადიციაზე უარი არ უთქვამს.

წლების განმავლობაში იცვლებოდა საბავშვო ყუთის შიგთავსი. მაგალითად, თავდაპირველად ყუთში ნაჭრებს ათავსებდნენ, რომლითაც მშობლებს თავად შეეძლოთ ახალშობილისთვის ტანსაცმლის შეკერვა. თუმცა მოგვიანებით ნაჭრები მზა ტანსაცმლით ჩანაცვლდა.

დღეისათვის ყუთში დედებს ხვდებათ ზამთრისა და ზაფხულის ტანსაცმელი, ზამთრის ქუდი, წინდები, მრავალჯერადი გამოყენების საფენები, ნახატებიანი წიგნი და სათამაშოები, პატარა ლეიბი, თერმომეტრი და სხვა ისეთი ნივთები, რომელიც ბავშვს პირველი ერთი წელი სჭირდება. ძირს დასაგები ლეიბის საშუალებით, მუყაოს ყუთი ხდება ბავშვის პირველი საწოლი. ყუთს იღებს ყველა სოციალური ფენის წარმომადგენელი ქალი.

ეს ყუთი არის ერთგვარი თანასწორობის სიმბოლოც. მნიშვნელობა არ აქვს, რამდენად ღარიბ ან მდიდარ ოჯახში იბადება ბავშვი, სახელმწიფო ყველა ახალშობილს უზრუნველყოფს პირველადი საჭიროებებით.

გვანცა თოთაძემ იცის ფინეთის პრაქტიკის შესახებ, თუ როგორ ზრუნავს სახელმწიფო ოჯახებზე და ახალშობილზე. გვანცას თქმით, ქვეყანა, რომელსაც დემოგრაფიის რეალური პრობლემა აქვს და ეს პრობლემა სტატისტიკურად არის დადასტურებული, უნდა ზრუნავდეს იმაზე, რომ ოჯახებმა მოინდომოს ბავშვის გაჩენა.

გვანცას თქმით, მხოლოდ მრავალშვილიან ოჯახებზე თუ იქნება გათვლილი სახელმწიფო დახმარება, ეს დიდად ვერ შეცვლის სურათს, რადგან პირველი შვილის გაჩენის/გაზრდის პროცესში არსებული გამოწვევების გამო იწყებენ ოჯახები ფიქრს, რომ მეტ შვილს აღარ გააჩენენ.

საქართველოში მრავალშვილიან ოჯახად განსაზღვრულია ოჯახები, რომლებსაც ჰყავთ ოთხი ან მეტი 18 წლამდე ასაკის შვილი.

„ჩემ თაობაში არათუ ოთხი, სამი შვილიც კი არ ჰყავს არავის. იმდენად ძვირი ჯდება ბავშვის გაჩენა, მოვლა, ორსულობა, მშობიარობის შემდგომ პროცესი, აღზრდა. უმეტესობას ჰყავს ორი შვილი, რადგან პირველ ბავშვზე რა დანახარჯებიც გაქვს, ის გიმცირდება მეორეზე – საწოლის, ტანსაცმლის და რიგი საჭირო ნივთების ყიდვა აღარ გიწევს. ვფიქრობ, ბევრი ოჯახი თავს შეიკავებს ან იკავებს მესამე და მეტ ბავშვზე. მაგალითად, მე მინდა, რომ სამი შვილი მყავდეს, მაგრამ იმდენად ძვირი ჯდება ეს ყველაფერი, რომ თავი უნდა შევიკავო.

თუ სახელმწიფო ზრუნვაზეა საუბარი, ვფიქრობ ის პირველივე ბავშვზე უნდა ვლინდებოდეს. იდეალურია ის მიდგომა, რაც ფინეთს აქვს. სახელმწიფო ახალშობილს პიროვნებასავით ექცევა, რომ თანასწორუფლებიანი საზოგადოების ნაწილად იქცეს. ყველას, მდიდარს და ღარიბს თანაბარი სასტარტო მხარდაჭერა აღმოუჩინოს და კავშირს ამყარებს უკვე მოქალაქესთან. ბავშვს აღიქვამენ ადამიანად და მას სახელმწიფო ეგებება უხვად – „კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება ჩვენს სამყაროში“, – ასე აღვიქვამ ამ ჟესტს სახელმწიფოს მხრიდან ახალშობილისადმი.

რაც მთავარია, ამ გზით უდიდეს მხარდაჭერას უცხადებს ახალბედა მშობლების ემოციურ, მორალურ, ფსიქოლოგიურ მდგომარეობას,“ – ამბობს გვანცა თოთაძე.

ბათუმელებმა/ნეტგაზეთმა მიიღო დაფინანსება ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსგან (USAID).

ბათუმელები/ნეტგაზეთი ინარჩუნებს სრულ სარედაქციო დამოუკიდებლობას.

ბათუმელების/ნეტგაზეთის მიერ გამოქვეყნებული მასალა არ ასახავს USAID-ის ან ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობის პოზიციას.

„მე, როგორც რუსეთის იმპერიის მიერ რეპრესირებულის შვილთაშვილს და ამ ქვეყნის რიგით მოქალაქეს, არ მეშინია თქვენი, რუსებო!

ჩემი დიდი პაპისა და ათასობით ქართველის სისხლის დაღვრას არ გაპატიებთ და არ დავთმობ თავისუფლებას, ქვეყნის ერთგულებას“, – წერს 36 წლის სალომე ჯაფიაშვილი ფეისბუქზე. სალომე პროფესიით თარჯიმანია და აქვს ეკონომიკური განათლებაც, აქტიურად იყო ჩართული 26 ოქტომბრის არჩევნებში დამკვირვებლად.

სალომე საბჭოთა რეჟიმის მიერ 32 წლის ასაკში დახვრეტილი დათა შარიაშვილის შთამომავალია და მიიჩნევს, რომ საბჭოთა რეჟიმი ჯერ კიდევ ცოცხალია და გვებრძვის.

„დიახ, ჩვენს ქვეყანას დღესაც რუსები მართავენ და ვერ იპოვი სამართალს ვერც არჩევნებზე, ვერც პროკურატურაში, ვერც სასამართლოში, ვერსად, სადაც სახელმწიფომ რეჟიმის მონები გაამაგრა“, – ამბობს სალომე.

„ბათუმელები“ მას, როგორც აქტივისტსა და რეპრესირებული ოჯახის შთამომავალს ისე ესაუბრა.

• სალომე, თქვენ ამბობთ, რომ რუსულ რეჟიმთან ბრძოლა გრძელდება დღესაც. როგორია თქვენი პირადი ბრძოლა თავისუფლებისთვის, რამ დაგაწერინათ ეს პოსტი?

ზოგადად, აქტიური მოქალაქე ვარ და ყოველთვის მტკიცედ ვუჭერდი მხარს საქართველოს ევროკავშირში ინტეგრაციას, არაერთ პროექტშიც ვიყავი ჩართული, რომლებსაც ამ პროცესთან ჰქონდათ შეხება.

ნელ-ნელა, წლებთან ერთად მივხვდი, რომ საქართველოს მთავრობა ამ გზიდან მკვეთრად აპირებდა გადახვევას. წლებია ბევრი ადამიანი ცდილობდა არ დაეჯერებინა ეს, რადგან არავის უნდოდა ამ საშინელი რეალობის დაჯერება. თუმცა ნიშნები თავიდანვე იყო სახეზე.

რაც რუსეთმა უკრაინაში ომი დაიწყო, აქტიურად და უფრო ღიად გამოხატავენ თავიანთ პრორუსობას. ხანდახან სიტყვიერად უარყოფენ ხოლმე, თუმცა ყველა მათი ქმედება, მათი ანტიდასავლური განცხადებები, ადამიანების დაჭერა, რეპრესიები, მათ პრორუსობაზე მეტყველებს.

როცა ტრენინგებზე მყოფი ხალხის დაბარება დაიწყეს პროკურატურაში და ადამიანების დაშინება, რუსული კანონის საბოლოოდ მიღების შემდეგ, არა მხოლოდ დააჯარიმეს ადამიანები, მაგალითად ჩემი რამდენიმე ნაცნობი დაიბარეს პროკურატურაში ჯგუფური ძალადობის  მუხლებით, რომ დაეშინებინათ – არც კი განუმარტეს, რომ მოწმეებად იყვნენ დაბარებულები.

ბოლო პერიოდში განსაკუთრებით მტკივნეულია ის, რომ ადამიანებს მოიხსენიებენ ისეთი ტერმინებით, რომელსაც საბჭოთა რეჟიმი იყენებდა საზოგადოების გამოჩენილი, პატრიოტი ადამიანების წინააღმდეგ – „ხალხის მტერი“, „უცხოეთის აგენტი“ და ასე შემდეგ.

ამას წინათ, არქივის სამეცნიერო ღონისძიება ვთარგმნე, სადაც ეს თემები იყო განხილული და ტექსტებში ძალიან ბევრჯერ იყო ნახსენები „ხალხის მტერი“, „აგენტი“, რასაც დღეს ჩვენი რუსული მთავრობა იყენებს.

ცდილობენ, ტოტალურად გააღვივონ ადამიანებში შიში, რომელიც ჩვენს საზოგადოებაში არსებობს საბჭოთა გამოცდილებიდან გამომდინარე. შესაბამისად, გამახსენდა ჩემი დიდი პაპა, რომელიც 32 წლის ასაკში დახვრიტა საბჭოთა რეჟიმმა.

• თქვენ ამბობთ, რომ აკვირდებოდით ამ არჩევნებს. გქონდათ მოლოდინი, რომ ივანიშვილი, ეს ხელისუფლება, არჩევნების გზით დათმობდა ძალაუფლებას?

სიმართლე გითხრათ, როცა რუსული კანონი მიიღეს და პრეზიდენტის ვეტოც დაძლიეს, გამიჩნდა განცდა, რომ აღარაფერს ჰქონდა აზრი. მივხვდი, რომ ყველაფერზე იყვნენ წამსვლელები, მათ შორის არჩევნების გაყალბებაზეც. თუმცა შემდეგ, მაინც ვთქვი, „მოდი გავაგრძელებ ბრძოლას“ და დავრეგისტრირდი მოხალისე დამკვირვებლად.

რაღაცნაირად, მაინც გამიჩნდა იმედი, რომ ჩვენი ძალისხმევით შევძლებდით ამ ყველაფერს. ძალიან მოტივირებულები ვიყავით ყველანი. თუმცა ნათელია, რომ მათ იცოდნენ, როგორ ვიმოქმედებდით ჩვენ, რადგან ღიად ვსაუბრობდით ამაზე. ვინ სად ვიქნებოდით განაწილებული, რა მეთოდებით დავაკვირდებოდით და ამ ყველაფრის გათვალისწინებით და ასევე იმ უდიდესი რუსული მხარდაჭერით, რაც მათ აქვთ, ასევე ფინანსებით, რასაც ოლიგარქი ამ ყველაფერში დებს, მოახერხეს ის, რაც მოახერხეს.

• თქვენ პირადად გაყალბების რა ფაქტები ნახეთ უბნებზე?

მე ვიყავი მობილური ჯგუფის წარმომადგენელი თბილისში და ჩემი თვალით ვნახე ადამიანები როგორ ცდილობდნენ ბიულეტენის ფოტოების გადაღებას, 90 პროცენტში ჩანდა გარკვევით, თუ ვის მისცა ამომრჩეველმა ხმა. ერთ-ერთ უბანზე, სადაც დათვლას დავესწარი, 2 ცარიელი ბიულეტენი საერთოდ დაიკარგა, ვესაუბრე უბანთან ჩასაფრებულ უბნის ბიჭებს, რომლებიც სავარაუდოდ სუს-ის მანქანით იყვნენ. დაბურულშუშებიანი „შკოდათი“ და რადგან მობილურ ჯგუფში ვიყავი, რამდენიმე ადამიანი ორჯერ ვნახე სხვადასხვა უბანზე.

ასევე, მარკირების სითხე იყო სრულიად უვარგისი, ცოტა ხანში საერთოდ აღარ მემჩნეოდა თითზე და როცა სხვებზეც ვამჩნევდით მარკირების კვალს, ამბობდნენ, რომ შილაქი აქვს და მაინც შემოდიოდნენ უბანზე.

• ჩვენ ვხედავთ რა ხდება სასამართლო სხდომებზე. მოსამართლეები იღებენ ისეთ გადაწყვეტილებას, რაც სურს ხელისუფალს და არ ითვალისწინებენ ასობით მტკიცებულებას. როგორ წარმოგიდგენიათ ბრძოლის შემდგომი გაგრძელება ასეთ ვითარებაში?

ეს დღეები ძალიან ხშირად ისმის სიტყვა „გეგმა“, „რა არის გეგმა“? იმ პირობებში, როდესაც რუსული რეჟიმი გყავს, შეუძლებელია რაღაც იდეალური გეგმა გქონდეს. ძალიან რთულია ეს ბრძოლა, იმიტომ რომ მათ მხარეს არის ძალაუფლება, ფული და რუსული სპეცსამსახურები, ჩვენს მხარეს კი ცარიელი მოტივაცია.

მე ვცდილობ მომავლის იმედი არ დავკარგო: ყველაზე მთავარი – სიმართლე, ჩვენ მხარესაა. ამას ხედავს საერთაშორისო საზოგადოება, არსებობს უამრავი მტკიცებულება არჩევნების გაყალბების და იმედს მაძლევს ისიც, რომ ცივილიზებული სამყაროს არცერთ ლიდერს არ მიულოცია ჩვენი რეჟიმისთვის არჩევნებში გამარჯვება. ჯერ არც ეუთოს საბოლოო ანგარიში გამოქვეყნებულა.

ასევე, მე როგორც ერთ ადამიანს შემიძლია ის, რომ გამოვიდე აქციაზე, როგორც დამკვირვებელმა გავაზიარო ის ინფორმაცია, რაც ვნახე უბნებზე და შევიტანო წვლილი იმ ანგარიშების დაწერაში, რასაც არასამთავრობო ორგანიზაციები წერენ.

ეს ბრძოლა სადამდე მიგვიყვანს ამის წინასწარ თქმა ძალიან რთულია, რადგან ვატყობ, რომ ადამიანები არიან დაღლილი ამ ყველაფრით. როდესაც რეჟიმს ებრძვი, მაგრამ ეს რეჟიმი გაჩვენებს, რომ ვერც სასამართლოს იმედი გექნება და ვერც სხვა ინსტიტუციების, ამ პირობებში ყველაფერი ძალიან რთულია, მაგრამ შეუძლებელი არ არის. ჩვენი მოტივაცია და სიმართლე საბოლოო ჯამში გაიმარჯვებს. გადარჩენის ერთი, ჯადოსნური ჯოხი ალბათ არ არსებობს.

ხელისუფლება მაქსიმალურად ცდილობს დააშინოს ადამიანები, ვიღაცები დაიბარეს კიდეც „სახელმწიფოს დამხობის“, „გადატრიალების“ ბრალდებით. ალბათ ამ მიმართულებით არიან ჩასაფრებული, რომ თუ ვინმე, სადმე ახსენებს რევოლუციას, მაშინვე დაიბარონ და ატეხონ ამბავი. სინამდვილეში, ქართველ ხალხს არაერთხელ დაუმტკიცებია, რომ ჩვენ მშვიდობიანად და კანონიერად შეგვიძლია მოვითხოვოთ ის, რასაც ვიმსახურებთ.

ჩვენს ხელთ არის ის კანონიერი უფლებები, რაც აქვს ერს – გამოვიდეთ აქციაზე და მოვითხოვოთ გაყალბებული არჩევნების გაუქმება. თუმცა არც ის მინდა, ილუზიებში ვიყოთ და ვთქვათ, რომ ხვალ-ზეგ ყველაფერი მორჩება.

ვფიქრობ, ჩვენს სიმართლეს აუცილებლად დავამტკიცებთ.

• რეჟიმის მიერ თქვენი დახვრეტილი ბაბუის ისტორიის მოყოლისას წერდით, რომ „რუსისთვის არაფერს ნიშნავს ქართველის სიცოცხლე“. რა შეგიძლიათ უთხრათ იმ ადამიანებს, ვინც ჯერ კიდევ ჩუმად არიან და ალბათ ფიქრობენ, რომ არ ღირს ბრძოლა?

ასეთ ადამიანებს შეგვიძლია ისტორია გავახსენოთ, თუ რამდენჯერ გვიღალატა რუსეთმა, რამდენჯერ შეეცადა საქართველოს რუკიდან გაქრობას, „საქართველო ქართველების გარეშე“ – ამ პრინციპით. შეგვიძლია ბელარუსის მაგალითიც ვაჩვენოთ. მე მყავს ბელარუსი მეგობრები და ისინიც მიყვებიან, რომ ნაჯახისებრი ცვლილება არც იქ ყოფილა. ნელ-ნელა გაძლიერდა რეჟიმი. გვეგონა, რომ ახლა ცოტა ხნით დაიჭერენ ადამიანებს და სანამ ისინი ციხიდან გამოვლენ, ჩვენ ეს რეჟიმი შეცვლილი გვეყოლება – მეუბნებოდნენ. საბოლოდ კი ყველა შეგვაჩვიეს დაჭერას და დაშინებასო.

მე ის ვიცი, რომ შიშზე, ადამიანების დაშინებაზე აგებული ძალაუფლება ვერასდროს იქნება დიდ ხანს.

დღეს საბჭოთა კავშირი აღარ არსებობს, დამოუკიდებელი ქვეყანა ვართ, მხარს გვიჭერს დასავლეთი. ისინი, ვინც ჯერ კიდევ ფიქრობენ, რომ „ოცნება“ მათ ევროპაში შეიყვანს, გადახედონ სიახლეებს და მოუსმინონ, რას ამბობენ ევროკავშირის წარმომადგენლები.

დღეს ჩვენი ბრძოლა არის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი. ის დემოკრატიული ბერკეტი, რაც გვეგონა რომ გვქონდა – არჩევნები, წაგვართვეს და თუ გაიმყარებენ ძალაუფლებას, კიდევ უფრო გართულდება ამ რეჟიმთან ბრძოლა.

ამიტომ ახლა, სანამ ფანჯარა გვაქვს, დავუმტკიცოთ საერთაშორისო საზოგადოებას, ჩვენს მთავრობასაც, რომ ჩვენ ეს ძალა შეგვწევს, ბრძოლა ახლა არის მნიშვნელოვანი.

• თავის დროზე, როცა ივანიშვილი მოვიდა ხელისუფლებაში, მან ხალხს მიუთითა – თუ რაიმე არ მოგწონთ, წადითო. როგორ ფიქრობთ, ახლაც ამის იმედი აქვს, რომ ხალხი ბრძოლას გაცლას ამჯობინებს?  

მე დიდი ხანია შემეძლო ქვეყნიდან წასვლა რომელიმე კარგად აწყობილ ქვეყანაში. ვიცი ენები, მაქვს შესაბამისი განათლება, გამოცდილება, დიდი ინვესტიცია ჩავდე იმაში, რომ პროფესიულად განვვითარებულიყავი, მაგრამ არ მივდივარ, რადგან სხვისი აშენებული ქვეყანა არის სხვისი და მე არანაირად არ ვაპირებ ჩემი ქვეყნის დათმობას.

აქ დავრჩები იქამდე, სანამ ამის ძალა მექნება. იმიტომ გვინდა ევროკავშირში გაწევრიანება, რომ მინდა აქ ავაშენოთ ჩვენი ქვეყანა და ამისთვის ძალიან დიდი ძალისხმევა გაიღო ბევრმა ადამიანმა. ამიტომ ერთი ხელის მოსმით ამის გაქრობა, ვერ უნდა შეძლოს რუსულმა მთავრობამ.

ორგანიზაცია „სამოქალაქო მოძრაობა თავისუფლებისთვის“ ოზურგეთის მუნიციპალურმა ინსპექციამ სამ დღეში ორჯერ დააჯარიმა ბანერისთვის, რომელზეც წერია: „რუსულმა ოცნებამ არჩევნები მოიპარა“.

5 ნოემბერს ორგანიზაცია 1 500 ლარით დააჯარიმეს, დღეს, 7 ნოემბერს კი – 3 000 ლარით.

„ამ მეორე დაჯარიმების შესახებ ტელეფონით გვაცნობეს, რადგან არ ვიყავით ოფისში“ – ამბობს ორგანიზაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, ირმა გორდელაძე.

მისი თქმით, ბანერი რის გამოც ორგანიზაცია დააჯარიმეს, ოფისის აივანზეა გამოფენილი.

ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ოქმს ხელს აწერს ოზურგეთის მუნიციპალური ინსპექციის ინსპექტორი, ბორის შავიშვილი.

ოქმში წერია, რომ ორგანიზაცია ჯარიმდება „მრავალსართულიან ბინაზე არასათანადო, არაკეთილსინდისიერი, არასარწმუნო, არაეთიკური რეკლამის განთავსების“ გამო.

ირმა გორდელაძე ამბობს, რომ სამ დღეში ორჯერ დაჯარიმება ერთი და იგივე მოტივით, კანონდარღვევაა და ამ გადაწყვეტილებას აუცილებლად გაასაჩივრებენ.

„დიახ, მოიპარეს არჩევნები და ხელისუფლებას არ მივცემთ იმის საშუალებას, რომ რუსეთს გადასცენ ქვეყანა.“ – ამბობს ის.

2024 წლის 26 ოქტომბერს საქართველოში საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა, თუმცა ოპოზიცია, რომელმაც საარჩევნო ბარიერი გადალახა, საქართველოს პრეზიდენტი და ასევე მოსახლეობის დიდი ნაწილი არჩევნების შედეგებს არ აღიარებს. ისინი მიიჩნევენ, რომ ხმის მიცემის დღეს იყო მთელი რიგი დარღვევები, მათ შორის დარღვეული იყო ხმის მიცემის ფარულობა.

_______________

ამ თემაზე:

შემოსავლების სამსახურის ცნობით, სარფში მებაჟე ოფიცრებმა 14 კილოგრამზე მეტი არადეკლარირებული ვერცხლის ნაკეთობები ამოიღეს.

უწყების ცნობით, უცხო ქვეყნის მოქალაქის მართვის ქვეშ არსებული სატრანსპორტო საშუალების დეტალური დათვალიერების შედეგად, ავტობუსის სალონში, წინასწარ მოწყობილ სამალავში ორ შეკვრად დაფასოებული 14.0967 კილოგრამი არადეკლარირებული ვერცხლის საიუველირო ნაკეთობები გამოავლინეს.

არადეკლარირებული საქონლის საერთო საბაჟო ღირებულებამ 35 382.72 ლარი შეადგინა.

შემოსავლების სამსახურის ინფორმაციით, საქმის მასალები, შემდგომი რეაგირების მიზნით, ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურს გადაეცა.~

_____________

ფოტო „ბათუმელების“ არქივიდან

საქართველოს რკინიგზა 16 და 17 ნოემბერს თბილისი-ბათუმი- თბილისის მიმართულებით რეისებს ამატებს.

რკინიგზის განცხადებით, რეისის დამატების მიზეზი გაზრდილი მგზავრთნაკადია.

დამატებითი რეისების მოძრაობის განრიგი მოცემულია ფოტოზე.

___________________

ფოტო „ბათუმელების“ არქივიდან

სახალხო დამცველი ხანდაზმულთა სახლში, „მუხრანის სავანეში“ ხანძრის შედეგად დაღუპულ ხანდაზმულებთან დაკავშირებით განცხადებას ავრცელებს და ეფექტურ გამოძიებას ითხოვს.

„განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ასეთ დაწესებულებებში უსაფრთხოების პირობების მაღალი სტანდარტის დაცვა.

…დადგენილი საერთაშორისო და ეროვნული სტანდარტების თანახმად, ბენეფიციარები მომსახურებას უნდა იღებდნენ უსაფრთხო გარემოში, დაცული უნდა იყოს ხანდაზმული ბენეფიციარების საცხოვრებელი და მიმდებარე გარემოს უსაფრთხოება.

აუცილებელია, შესაბამისმა უწყებებმა აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით წარმართონ დროული და ეფექტიანი გამოძიება, რათა დადგინდეს ხანძრის გამომწვევი მიზეზები და გატარდეს შესაბამისი ზომები მომავალში მსგავსი შემთხვევის თავიდან ასაცილებლად“ – წერს სახალხო დამცველი.

მუხრანში, მოხუცთა თავშესაფარში გაჩენილ ხანძარს ორი ხანდაზმული გუშინ, 6 ნოემბერს ემსხვერპლა. გარდა ამისა, დაშავდა კიდევ 2 ადამიანი, რომლებიც ამ ეტაპზე საავადმყოფოში არიან გადაყვანილნი.

საავტომობილო გზების დეპარტამენტის ცნობით, გოდერძის უღელტეხილზე მაღალი გამავლობის (ორი და მეტი წამყვანი ხიდის მქონე) ავტოტრანსპორტის მოძრაობა აღდგენილია, ხოლო დანარჩენი სახის ავტოტრანსპორტის გადაადგილება აკრძალულია.

გზაზე ავტოტრანსპორტის მოძრაობის შეფერხების მიზეზი თოვა გახდა.

____________

ფოტო „ბათუმელების“ არქივიდან

სამ წელზე მეტი გავიდა იმ დღის შემდეგ, როცა მოქალაქე ჯემალ ჭელიძემ პროტესტის ნიშნად საკუთარი ეტლი საპენსიო ბარათთან ერთად აჭარის მთავრობის თავმჯდომარეს, თორნიკე რიჟვაძეს ბათუმში, მთავრობის სახლის წინ დაუტოვა. ის პერსონალური ასისტენტის დანიშვნას ითხოვდა, თუმცა უშედეგოდ.

„ეტლს ვუტოვებ. იქნებ მიხვდნენ, რას ნიშნავს ეტლით მოსარგებლე“, – უთხრა ჯემალ ჭელიძემ მაშინ „ბათუმელებს“.

პერსონალური ასისტენტი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს ეხმარება დამოუკიდებელი ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებაში, საჯარო სერვისებით სარგებლობისას, ყოველდღიურ საქმიანობაში.

3 წლის შემდეგ ჯემალ ჭელიძემ გვითხრა, რომ პერსონალური ასისტენტის სერვისის მიღება ამ დრომდე ვერ შეძლო და ისევ ელოდება.

ჯემალ ჭელიძე ხულოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუნაძეებში ცხოვრობს, სადაც მუნიციპალიტეტის მერია შშმ პირების გამოწვევებს დღემდე ვერ პასუხობს. აქ ბევრ სხვა საკითხთან ერთად გეოგრაფიული მდებარეობაც ერთ-ერთ ხელშემშლელ ფაქტორად განიხილება, თუმცა გამოწვევები არც ქალაქშია დაძლეული. შშმ პირები კი, რომლებმაც ამ წლების განმავლობაში ევროპული გამოცდილების მიღებაც შეძლეს, უკვე არგუმენტირებულად ასაბუთებენ, რომ პრობლემა ნების არარსებობაა და სხვა რაიმე ფაქტორი არ შეიძლება განვიხილოთ.

თუმცა საქართველოს მთავრობამ ვალდებულება აიღო, როცა გაეროს კონვენციას მიუერთდა

გაეროს კონვენციის შესაბამისად, რომელსაც 2020 წელს კანონი შშმ პირების შესახებ „მოარგეს“, მთავრობამ განსაზღვრა, რომ პერსონალური ასისტენტის სერვისი შშმ პირებისთვის საქართველოში 2025 წელს სრულად უნდა დაინერგოს. ორგანიზაცია „თანაბარი უფლებებისთვის“ ხელმძღვანელი თომა კაკაბაძე, რომელიც სერვისის დანერგვაში მთავრობის დახმარებას ცდილობს და სახელმწიფოს, როგორც რეკომენდაციები, ასევე მომზადებული პროგრამაც კი შესთავაზა, შიშობს, რომ „ვერ მოასწრებენ და ეს იქნება კანონდარღვევა.“

გაეროს შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირთა უფლებების კონვენციის ერთ-ერთი მთავარი მოთხოვნა – პერსონალური ასისტენტის სერვისის სრულად დანერგვა – საქართველოსთვის ჯერ კიდევ გამოწვევად რჩება. საპილოტე პროგრამა 2022 წელს დაიწყეს, თუმცა პროგრამა ჯერ ისევ საპილოტეა და ბევრი საკითხია გაურკვეველი, როგორც იმ მუნიციპალიტეტებისთვის, რომლებმაც სცადეს, ასევე მათთვისაც, ვინც ამ პროგრამაში ჩაერთო ან სერვისით ისარგებლა.

საქართველოს მთავრობამ 2020 წელს დაამტკიცა „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ კანონის პროექტი, სადაც გაეროს კონვენციის ძირითადი პრინციპები და ღირებულებები ასახეს. კანონი სხვა საკითხებთან ერთად მთავრობას ავალდებულებს, პერსონალური ასისტენტის მომსახურების სრული სერვისის დანერგვას 2025 წლისთვის, რაც მანამდე არ არსებობდა. სერვისის ბიუჯეტებში ასახვისა და მიწოდების ვალდებულება კანონით მუნიციპალიტეტებს აქვთ. 

საქართველო შშმ პირებისთვის გაეროს კონვენციის ხელმომწერ ქვეყნებს 2013 წელს შეუერთდა, 2014 წლიდან სახელმწიფო პროგრამებში ამ პირებისთვის თანაბარი შესაძლებლობებისთვის საჭირო მექანიზმების ასახვა უნდა დაწყებულიყო. კონვენციის რატიფიცირებამდე საქართველოში შშმ პირთა უფლებებს იცავდა 1995 წლის კანონი „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სოციალური დაცვის შესახებ“. ამ კანონის მთავარ „ნაკლად“ აღსრულების მექანიზმის არარსებობას ასახელებდნენ.

კონვენციის მიხედვით, წევრი სახელმწიფოები იღებენ ვალდებულებას ისეთი გარემოს შექმნაზე, სადაც შშმ პირები საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მონაწილეობას თავად შეძლებენ. თუმცა იმ მდგომარეობით, რაც დღეს საქართველოში გვაქვს, აღსრულების საკითხი ისევ ეჭვქვეშ დგას, ყოველ შემთხვევაში იმ ვადებში, რა ვადაშიც მისი სრულად ამუშავების მოთხოვნა კანონითაა განსაზღვრული.

ბათუმის მერიამ პერსონალური ასისტენტის საპილოტე პროგრამა 2022 წელს დაიწყო. თავდაპირველად პროგრამაში 12 შშმ პირი ჩაერთო. პროგრამის დაწყებამდე 12 პერსონალური ასისტენტის გადამზადება შეძლეს, მერიამ მათ ერთთვიანი კურსი დაუფინანსა, რისთვისაც ბიუჯეტიდან 14 400 ლარი დაიხარჯა. ასისტენტები ტენდერში გამარჯვებულმა ასოციაცია „ანიკამ“ გადაამზადა.

როგორც მერიაში განმარტავდნენ, თავიდან საპილოტე პროგრამა გათვლილი იყო იმ ეტლით მოსარგებლე შშმ პირებისთვის, რომლებიც ეწეოდნენ აქტიურ ცხოვრებას, იყვნენ სტუდენტები, დადიოდნენ სპორტდარბაზში და სხვა საზოგადოებრივი სივრცეებით სარგებლობდნენ.

2024 წლის ბიუჯეტის მიხედვით, ბათუმის მერია „შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირების ასისტენტით მომსახურების“ ქვეპროგრამას 256 896 ლარით აფინანსებს. ქვეპროგრამა ორ მიმართულებას, შშმ პირებისათვის პერსონალური ასისტენტების მიერ სერვისის მიწოდებას და მკვეთრად შეზღუდული სტატუსის მქონე უსინათლო პირების გამცილებლით მომსახურებას ითვალისწინებს. მერიის ბიუჯეტში მოცემული ინფორმაციით, ასისტენტის მომსახურებით 20 პირი სარგებლობს. მერია ასევე განმარტავს, რომ ქვეპროგრამით სარგებლობენ მკვეთრად შეზღუდული სტატუსის მქონე შშმ პირები, რომლებიც რეგისტრირებული არიან ბათუმში 2024 წლის პირველ იანვრამდე.

მომსახურების წინასწარ გაწერილი პირობების შესაბამისად, „ასისტენტი“ აწარმოებს გადაადგილების ტაბელს, რომელშიც მითითებულია მომსახურების ადგილი, დრო, ბენეფიციარის მონაცემები და ხელმოწერა.

რუსუდან შერვაშიძე მათ შორისაა, ვინც ბათუმში პერსონალური ასისტენტის პროგრამაში თავიდანვე ჩაერთო, როგორც გადამზადებული ასისტენტი. მისი გამოცდილება ორმაგად საინტერესოა, რადგან ის თავადაც საჭიროებდა პროგრამით გათვალისწინებულ მომსახურებას შშმ შვილისთვის. რუსუდანი ამბობს, რომ ვიდრე მის შვილს პერსონალური ასისტენტი არ დაენიშნა, თავად უწევდა ამ როლის შესრულება, რაც სამუშაოს დაწყების შესაძლებლობას ართმევდა:

„ეს არის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი სერვისი შშმ პირებისთვის დამოუკიდებლად რომ შეძლონ გადაადგილება, სახლში მარტო დარჩენა, კოლეჯში მისვლა. ჩემი შვილი კოლეჯში სწავლობდა, როცა დაენიშნა პერსონალური ასისტენტი. გარდა იმისა, რომ შშმ პირს უჭირს დამოუკიდებლად არსებობა, ჩვენ, მათი მშობლები, დამოკიდებული ვართ შვილებზე. როცა ვატარებ დროს შვილთან, მე არ მაქვს პირადი ცხოვრება. პერსონალური ასისტენტი ძალიან გვეხმარება, გამომითავისუფლდა დრო და მასაც შეუძლია ის აკეთოს, რაც სურს იმ მცირე დროის მანძილზე, როდესაც მასთან ერთად არის ასისტენტი“.

„მცირე დრო“ რუსუდან შერვაშიძეს შემთხვევით არ უხსენებია. მისი ინფორმაციით, ამ დროისთვის პროგრამა ასისტენტის დახმარებას მხოლოდ 3 საათით ითვალისწინებს. მისი თქმით, საათების ნაკლებობა სერვისის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოწვევაა.

„თვეში 60 საათი ძალიან ცოტაა, დღეში 3 საათი გამოდის, თუ შაბათ-კვირას არ ჩავთვლით. დღეში 3 საათი დამოუკიდებელი ცხოვრებისთვის მცირე დროა. ასევე ჩემთვისაც, რომელსაც მინდა მშვიდად დავტოვო შვილი და გავიდე სამუშაოდ სრულყოფილად“.

რუსუდანი გვიყვება, რომ ასისტენტად მუშაობის პარალელურად პროგრამის მიმართ ცნობიერების ამაღლებაზე უწევს მუშაობა და ამას საკუთარი სურვილით აკეთებს, რადგან გართულდა ადამიანების მოძებნა, რომლებიც ამ საქმის მიმართ ინტერესს გამოხატავდნენ, გადამზადდებოდნენ და ჩაერთვებოდნენ პროგრამაში. მისივე ინფორმაციით, იყო შემთხვევები, როცა გადამზადებულებმა მუშაობა ვერ შეძლეს.

„სპექტრი ძალიან ფართოა. ის, რომ მე ვარ მშობელი, არანაირ გამოცდილებას არ მაძლევს, პროგრამაში შეიძლება იყოს სმენის არმქონე, ეტლით მოსარგებლე, აუტიზმის სპექტრი, არის სხვადასხვა სპეციფიკა“, – გვიხსნის რუსუდანი.

შშმ პირები, რომლებმაც საქართველოში პერსონალური ასისტენტის სერვისით ისარგებლეს და ევროპული გამოცდილებაც აქვთ, მიიჩნევენ, რომ ეს იმასთან მიახლოებულიც კი არ არის, რასაც ევროპაში სთავაზობენ შშმ პირს სრულყოფილი ცხოვრებისთვის.

• „ეს, რომ ჩემი თვალით ვნახე, შოკში ჩავვარდი“ – თამარ კაკაბაძის ევროპული გამოცდილება 

თამარ კაკაბაძის გამოცდილებაც მრავალმხრივი და საინტერესოა. ის რამდენიმე თვით თავადაც სარგებლობდა საქართველოში პერსონალური ასისტენტის მომსახურებით, შემდეგ კი გერმანიაში წავიდა და 2 წელი ბერლინში ცხოვრობდა. თამარი აღფრთოვანებით გვიყვება იმ გამოცდილებაზე, რაც ბერლინში მიიღო:

„ჩემი მეგობრები არიან ჩართულები პერსონალური ასისტენტის პროგრამაში, მათ შორის ისეთი შშმ პირებიც, რომლებიც თავისი ხელით ვერ მიირთმევენ საჭმელს. მათთან მოდიოდა 2 ასისტენტი დღეში სამჯერ, დამხმარე გოგო და ბიჭი. ეხმარებიან ყველაფერში, წამლებს ალევინებენ, გადაჰყავთ ეტლიდან საწოლში, ეხმარებიან აბაზანის მიღებაში, ჰიგიენური საშუალებებითაც კი.

საქართველოში ასისტენტის პროგრამა სხვაა და გერმანული კიდევ სხვა თემაა. ეს არის სრული სერვისი მთელი დღის განმავლობაში. თუ ჭამა სჭირდებათ – აჭმევენ, ცხვირიც რომ მოექავოს შშმ პირს, რომელსაც არ შეუძლია ეს თავად, დაეხმარებიან.

ეს არის სწორი მიდგომა. იცი როგორ გესაუბრებიან? – როგორც საკუთარ დედას მიხედავ ადამიანი, ოჯახის წევრს. ვერავისგან იგრძნობთ, იცი რა, მე ფულის გამო ვაკეთებ ამასო. ისე თბილად, ყურადღებით აკეთებენ ამ ყველაფერს, ისე გიყურებენ, რომ მართლა შემშურდა. ეს ჩემი თვალით როცა ვნახე, შოკში ჩავვარდი, მე ასეთი რამ არ მინახავს საქართველოში.

იმაზე აღარ ვისაუბრებ, როგორი ადაპტირებულია ქალაქი. იქ რაც ვნახე, ვფიქრობდი, რომ ვიყავი ტიპური განვითარების ადამიანი. ჩვენთან ვიზუალურ მხარეს აქვს დიდი მნიშვნელობა, შეიძლება ადამიანი ძალიან განათლებული იყო, მაგრამ ვიზუალურად თუ არ მოეწონე, შშმ პირი ხარ და ვერ დაიწყებ სამსახურს. იქ გასწავლიან, პრაქტიკას იღებ, რა თქმა უნდა, ეს ყველაფერი უფასოა და კიდეც გასაქმებენ.

გეფიცებით, მე ასეთი რამ არ მინახავს საქართველოში, შოკში ჩავვარდი პირდაპირი გაგებით. როგორც მახსოვს, საქართველოში 3 საათით უნდა ყოფილიყო ჩემთან ერთად ასისტენტი. უნდა ვეტარებინე ეტლით, მხოლოდ ეს ევალებოდა. გერმანიაში, 100-პროცენტიან მოვლას სთავაზობენ, როცა ესაჭიროება ადამიანს… მე ვიცი ბევრი ადამიანი საქართველოში, ვისაც ანალოგიური დახმარება სჭირდება და არ აქვს. კეთილი შურით შემშურდა“, – ამბობს თამარი.

ორგანიზაცია „ცვლილებები თანაბარი უფლებებისთვის“ ერთ-ერთია მათ შორის, რომელიც პერსონალური ასისტენტის პროგრამაში ჩაერთო და სახელმწიფოს თავისი რეკომენდაციები შესთავაზა. კოალიციის ვებგვერდზე გამოქვეყნებული ინფორმაციით, საპილოტე პროგრამა ქედის, შუახევის და ხულოს მუნიციპალიტეტებში ევროკავშირისა და მერიების თანადაფინანსებით დაიწყო. თუმცა, თავად ბენეფიციარებისა და იმ პირების ინფორმაციით, რომლებსაც სურვილი აქვთ და პროგრამაში ჯერ კიდევ ვერ ჩაერთნენ, ამბობენ, რომ პროგრამა მთელ რიგ გამოწვევებს ვერ პასუხობს. არც ის არის გადაწყვეტილი, როგორ დარეგულირდება ეს საკითხები 2025 წლიდან. რიგ მუნიციპალიტეტში მთავარ პრობლემად გეოგრაფიულ მდებარეობას და უგზოობასაც ასახელებენ:

„მე ვარ სოფელ ტუნაძეებიდან, აქ არ მოიძებნა ადამიანი, რომელიც დაინტერესდებოდა და გადამზადდებოდა ამ მიმართულებით. აქ 80 პროცენტი სოციალურად დაუცველია. მათი პრობლემა ისიც არის, რომ თუ რომელიმე გახდება ასისტენტი და მიიღებს ხელფასს, გაუუქმებენ შემწეობას. უნდა მოძებნო ადამიანი ხულოდან, ახლო სოფლიდან, რომ გადაამზადო პერსონალურ ასისტენტად.

გარდა ამისა, თქვენთვისაც ცნობილია, რომ ზამთარში იკეტება გზები, ამ მომენტში პერსონალურმა ასისტენტმა როგორ უნდა მოაღწიოს შენამდე? – ოჯახის წევრის გადამზადებაზე უარს ამბობენ, შედეგს არ გამოიღებსო, ისევ უყურადღებოდ დარჩება შშმ პირი და ისევე მიგდებული იქნება როგორც მანამდეო“, – გვიყვება ჯემალ ჭელიძე. მოვლისა და ზრუნვის ევროპული გამოცდილება მასაც აქვს.

„ევროპაში ამას სხვანაირად უყურებენ, თუ ოჯახის წევრი დასაქმებულია და მას არ სცალია, ასეთ შემთხვევაში უნიშნავენ პერსონალურ ასისტენტს. ჩვენთან, სოფელ ახალ უბანში არის 49 წლამდე ადამიანი, სოფლის რწმუნებულად მუშაობდა და უცებ ჩაუქრა თვალში სინათლე. ეს ადამიანი ახლა მარტო ცხოვრობს, თავის ტკივილები აქვს, პარასკევის ლოცვაზე მიმავალი წაიქცა და დაიმტვრა. მას სჭირდება ასისტენტი, ფიზიკურად არავინ ჰყავს, ოთხი წელია ეს იცის როგორც მუნიციპალიტეტმა, ასევე აჭარის მთავრობამ და ყველა ორგანიზაციამ, მაგრამ ვერავინ ეხმარება. რატომ ვერ მოუნახეს მას პერსონალური ასისტენტი?“ – სვამს კითხვას ჯემალ ჭელიძე.

ჯემალ ჭელიძის ინფორმაციით, პროგრამაში ჩართულია თომა კაკაბაძის ორგანიზაცია „ცვლილებები თანაბარი უფლებებისთვის“, თუმცა მიუხედავად იმისა, რომ ის დიდი ხანია შშმ პირების უფლებებზე მუშაობს, მათაც გაუჭირდათ მუნიციპალიტეტებში ასისტენტობის მსურველების შეგროვება.

„ბათუმის დამოუკიდებელი ცხოვრების ცენტრის“  ხელმძღვანელის რამინ მაჭარაშვილის განმარტებით საქართველოში  პერსონალური ასისტენტის სერვისი საპილოტე რეჟიმში მუნიციპალიტეტის დაფინანსებით პირველად ბათუმში დაინერგა. რასაც წინ უძღოდა რამდენიმე წლიანი ადვოკატირება ბათუმის დამოუკიდებელი ცხოვრების ცენტრის და სხვა ორგანიზაციების მხრიდან. მისი ინფორმაციით  ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევა სწორედ კადრების დეფიციტია:

„ვინაიდან ასისტენტის მომსახურება ორი ტიპისაა , რეგულარული და სპეციალიზებული მათ მიერ შესასრულებელი სამუშაოც სხვადასხვაგვარია. ზოგადად რომ ვთქვათ რეგულარული ასისტირება მოიცავს ყოველდღიურ საყოფაცხოვრებო აქტივობებში დახმარებას გარდა ჰიგიენური პროცედურებისა, მაგ დაბანა, გამოცვლა და ა.შ. სპეციალური ასისტენტის შემთხვევაში სწორედ ეს ჰიგიენური კომპონენტი ემატება . ესაა ძირითადი სხვაობა ამ ორ მიმართულებას შორის. ასისტენტი ეხმარება შშმ პირს ყველაფერში რაც შეიძლება ცხოვრებაში დასჭირდეს. ეს განსაზღვრულია პერსონალური ასისტენტის სერვისის სტანდარტების დამტკიცების შესახებ ჯანდაცვის მინისტრის 2022 წლის 18 თებერვლის №01-13/ნ ბრძანებით

და კადრების პრობლემა იმიტომ არის რომ სამწუხაროდ კანდიდატები გასაუბრების დროს ხშირად უარს ამბობენ ჰიგიენური პროცედურების შესრულებაზე უხერხულობის გამო . იგივე ხდება შშმ პირების მხრიდანაც მათაც ხშირად არ უნდათ უცხო პირი მის პირად სივრცეში ასე ღრმად შეუშვან. ხშირია უკვე გადამზადებული კადრების წასვლაც სწორედ ჰიგიენური პროცედურების შესრულების ვალდებულებების გამო.“

__________________________

ბათუმელებმა/ნეტგაზეთმა მიიღო დაფინანსება ამერიკის შეერთებული შტატების საერთაშორისო განვითარების სააგენტოსგან (USAID).

ბათუმელები/ნეტგაზეთი ინარჩუნებს სრულ სარედაქციო დამოუკიდებლობას.

ბათუმელების/ნეტგაზეთის მიერ გამოქვეყნებული მასალა არ ასახავს USAID-ის ან ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობის პოზიციას.