Batumelebi

დღეს, 5 მაისს, საქართველოს რკინიგზაში დაგეგმილ ცვლილებებთან დაკავშირებულ პრეზენტაციაზე ირაკლი კობახიძემ თქვა, რომ იგეგმება საქართველოს რკინიგზის სრული მოდერნიზაცია.

ამავე პრეზენტაციაზე ითქვა, რომ 2026 წლის აგვისტოში დასრულდება თბილისი-ბათუმი, თბილისი-ახალციხის ძირითადი სარკინიგზო ხაზის სრული რეაბილიტაცია.

„შედეგად, ახალციხის მიმართულებით მგზავრობის დრო განახევრდება, ბათუმის მიმართულებით კი შემცირდება დაახლოებით 4 საათამდე“- განაცხადა „ქართული ოცნების“ ეკონომიკის მინისტრმა, მარიამ ქვრივიშვილმა.

პრეზენტაციაზე ირაკლი კობახიძემაც ისაუბრა საქართველოს რკინიგზაში დაგეგმილ ცვლილებებსა და ოპტიმიზაციაზე. მისი თქმით, საქართველოს რკინიგზაში 1000 საშტატო ერთეული შემცირდა, რის შედეგადაც დაიზოგა 24 მილიონი ლარი.

მისი თქმით, დაგეგმილია სავაგონო და სალოკომოტივო პარკის სრული განახლებაც.

„50 ახალი ლოკომოტივი და 1500 ახალი ვაგონი იქნება შეძენილი „საქართველოს რკინიგზის“ მიერ. განხორციელდება რკინიგზის სადგურების და სარკინიგზო მონაკვეთების სრული მოდერნიზაცია და დაინერგება თანამედროვე, ავტომატიზებული მართვის სისტემები. აშენდება ანაკლიის პორტთან დამაკავშირებელი 18 კმ-იანი რკინიგზა“ – განაცხადა კობახიძემ.

პრეზენტაციის მიხედვით, 10 ახალი სამგზავრო მატარებლის დამატებით, სრულად მოდერნიზდება სამგზავრო პარკი და „ყველა არსებულ მიმართულებაზე იმოძრავებს თანამედროვე სტანდარტების მქონე მატარებელი“.

გასულ კვირას, 24 აპრილიდან 29 აპრილის ჩათვლით, ტროტუარზე დგომის გამო საქართველოს 4 მოქალაქეს შეუფარდეს ადმინისტრაციული პატიმრობა.

ოთხივე საქმე ორმა მოსამართლემ განიხილა – ზვიად ცეკვავამ და თორნიკე კაპანაძემ. ეს მოსამართლეები ტროტუარის საქმეებს ყველაზე ხშირად განიხილავენ. მოსამართლეებმა ყველა შემთხვევაში სასჯელის ზომად პატიმრობა გამოიყენეს.

• ტროტუარზე დგომის გამო დაპატიმრებულები

სამოქალაქო აქტივისტს, ანი ჩრდილელს, 24 აპრილს მოსამართლე ზვიად ცეკვავამ 2-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეუფარდა გზის გადაკეტვის საბაბით.

ოფიციალურად, შს სამინისტრო ანი ჩრდილელს 7 მარტს, მარშის დასრულების შემდეგ, პარლამენტის წინ ბასლაინზე დგომას ედავებოდა და ამტკიცებდა, რომ ის გზას კეტავდა.

შსს არ უარყოფდა, რომ მარშის შესახებ ადმინისტრაციული ორგანო გაფრთხილებული იყო. მანქანების გადაადგილება რუსთაველის გამზირზე მაგ დროს დემონსტრანტებს, მათ შორის ანი ჩრდილელს, არ შეუზღუდავთ, ქუჩა არ გადაუკეტავთ. შსს ამტკიცებდა, რომ დემონსტრანტებს ბასლაინი ჰქონდათ ათვისებული და ნაწილობრივ აფერხებდნენ გადაადგილებას.

შსს-ს იურისტი თინათინ კაჭკაჭიშვილი სასამართლოში ამტკიცებდა, რომ მითითებები მისმა უწყებამ საიტზე გამოაქვეყნა. კერძოდ, ის, რომ მარშის დასრულებისთანავე, მოქალაქეები უნდა გადასულიყვნენ საფეხმავლო გზაზე.

29 აპრილს სამი შვილის დედას, ინგა ბუაძეს 7 თებერვლის მარშზე გზის გადაკეტვის საბაბით, მოსამართლე თორნიკე კაპანაძემ 2-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეუფარდა.

29 აპრილის დილას მოსამართლე თორნიკე კაპანაძემ კიდევ ერთი დემონსტრანტის წინააღმდეგ მიიღო გადაწყვეტილება.

მოქალაქე ია მღებრიშვილი მოსამართლე თორნიკე კაპანაძემ 2-დღიან პატიმრობაში გაუშვა 18 დეკემბერს პარლამენტის წინ ტროტუარზე დგომის გამო.

29 აპრილს გაასამართლეს გიო ჩაჩანიძეც.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე ზვიად ცეკვავამ, გიო ჩაჩანიძეს 3-დღიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეუფარდა, პარლამენტის წინ 18 დეკემბერს ტროტუარზე დგომით ფეხითმოსიარულეთა ხელოვნურად შეფერხების საბაბით.

29 აპრილსავე საქართველოს სახალხო დამცველმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს თავმჯდომარეს, მიხეილ ჩინჩალაძეს სასამართლოს მეგობრის მოსაზრებით მიმართა.

სახალხო დამცველის ამიკუსი შეეხება ტროტუარზე დგომის გამო დაპატიმრებულ მოქალაქეებს.

„ბოლო პერიოდში, სახალხო დამცველის აპარატში შემოსული განცხადებებისა და სხვადასხვა ღია საინფორმაციო წყაროებით დასტურდება, რომ საერთო სასამართლოები ამ საფუძვლით დიდი ოდენობის საქმეებს განიხილავენ“, – ნათქვამია სახალხო დამცველის ამიკუსის შესავალში.

რეპრესიული ცვლილებები რამდენიმე კანონში 2025 წლის დეკემბერში შევიდა. სწორედ ამ ცვლილებების წყალობით, მოსამართლეები „კანონიერად“ ასამართლებენ მოქალაქეებს ტროტუარზე დგომის გამო.

საქართველოს ათობით მოქალაქეს აქვს უკვე ადმინისტრაციული ჯარიმა დაკისრებული ტროტუარზე დგომის გამო და ათობით მოქალაქეს აქვს ადმინისტრაციული პატიმრობა მოხდილი, ქვეყნის სხვადასხვა იზოლატორში, ტროტუარზე დგომის გამო.

როგორ მოხდა, რომ საზოგადოება თითქოს შეეგუა იმ ფაქტს, რომ ადამიანებს ტროტუარზე დგომის გამო აკავებენ და ამაზე ისეთი მძაფრი რეაქცია აღარ აქვს, როგორც პირველ ეტაპზე ჰქონდა, როდესაც რეპრესიული კანონის აღსრულება დაიწყეს? – ვკითხეთ ფილოსოფოსს ლევან ღამბაშიძეს.

„შეგუება ადამიანისთვის, პრინციპში ყველა ცოცხალი ორგანიზმისთვის, ძალიან ბუნებრივი რამეა, ჩვენი სიცოცხლის შემადგენელი ნაწილია შეგუება. ნებისმიერ ცვლილებასთან, რაც არ უნდა ტრავმული იყოს, ადამიანი ადაპტაციას ახერხებს.

ის, რაც შეიძლება თავის დროზე აღშფოთების საფუძველი იყო, დროთა განმავლობაში ნორმალიზდება. არა მარტო საქართველოში, ძალიან ბევრ საზოგადოებას აქვს იგივე გამოცდილი აქვს – ყველგან, სადაც დიქტატურა ნელ-ნელა ყალიბდებოდა, იგივე პროცესი აქვთ გავლილი, იქნება ეს ნაცისტური გერმანია თუ საბჭოთა კავშირი.

ვფიქრობ, გაკვირვების ნაცვლად, სხვა კითხვა უნდა დაისვას – რას ვაკეთებთ ამ ახალ მოცემულობაში?

ვიტყვით – „რას იზამ, ეს გახდა ჩვენი ცხოვრება და ასე იქნება“, თუ ვიტყვით – „კი, ეს ცვლილება მოხდა, მაგრამ აუცილებელია ყველაფერი დავაბრუნოთ იმ წერტილზე, როდესაც ქვეყანაში ცხოვრება უფრო მისაღები იყო“?!

ხალხი რომ ისევ გამოდის ქუჩაში და აპროტესტებს, ეს უფრო მნიშვნელოვანი მგონია, ვიდრე ის, რომ ჩვენ უფრო გულგრილები ვართ რეჟიმის ძალადობრივი ქმედებების მიმართ.

რუსეთის შემთხვევა რომ ავიღოთ, რუსეთში შეეგუვნენ და სახლში შევიდნენ. იქ აღიარეს, რომ ამ ეტაპზე პუტინის რეჟიმს ვერ გადატეხენ, აღიარეს, რომ პოლიტიკოსები შეიძლება ციხეში მოკლან, რომ აქციის გამართვა აკრძალულია… ყველაფერი, რაც შეიძლება უბედურება სჭირდეს მოქალაქეს რუსეთში, სჭირთ და ხალხი ამას არ აპროტესტებს.

ორი პარალელური პროცესი, შეგუება და პროტესტი ერთდროულად რომ არის საქართველოში, ეს კარგი მგონია. უფრო ამაზე ვფოკუსირდებოდი. მიუხედავად იმისა, რომ ნელ-ნელა მოცემულობად აღვიქვამთ, რომ რეჟიმი ისეთი ბრუტალურია როგორიც არის, მის წინააღმდეგ მაინც ძალიან ბევრი მოქალაქე გამოხატავს თავის უკმაყოფილებას და ეს კარგია.

• როგორ ფიქრობთ, ეს შეგუება გადარჩენის სტრატეგიაა, თავისუფლების ნელ-ნელა დათმობა თუ შეგუება და თან არდანებება?

თითოეულმა ადამიანმა, ვინც რუსთაველზე დგას, იცის, რომ ეს შედეგი შეიძლება დადგეს, შეიძლება დაგაკავონ. ანუ ეს არ არის, რომ ვიღაცას რაღაც დაემართა და მე არ დამემართება.

ამ შეგუებაში მე უფრო ვხედავ იმას, რომ ჩვენ ვაღიარებთ ერთმანეთის უფლებას, ავირჩიოთ ბრძოლის მეთოდები.

მაგალითად, ის ადამიანები, რომლებიც დღეს ციხეში არიან ქუჩაში დგომის გამო, ჩემთვის არიან მისაბაძი ადამიანები. მე გულგრილი კი არ ვარ მათი დაკავების მიმართ, უბრალოდ ვაღიარებ მათ უფლებას, რომ ის გზა აირჩიეს, რომელიც აირჩიეს და რომელიც მეც არჩეული მაქვს.

აქციის მონაწილეები ერთმანეთის ავტონომიურობას ვაღიარებთ და ეს „არ შეცოდება“ ან „არ გაბრაზება“ იმას არ ნიშნავს, რომ ისე არ განვიცდით ერთმანეთის ამბავს, როგორც ადრე განვიცდიდით.

ამიტომ მე ამ შეგუებას ნეგატიურად არ აღვიქვამ, უფრო პირიქით. ეს ემოციური გაციება ერთის მხრივ ახასიათებს იმას, რომ როცა ძალიან ბევრი ცუდი რაღაც ხდება, ფიზიკურად აღარ შეგიძლია ყველაფერზე თანაბრად ემოციური რეაქცია გქონდეს.

მეორეს მხრივ, მე ამ ბრძოლაში მყოფი ადამიანები აღმაფრთოვანებენ. შემიძლია მხარდაჭერა გამოვუცხადო მათ იმის ნაცვლად, რომ თავზე ნაცარი დავიყარო და ვთქვა – „ეს რეჟიმი რას გვიშვრება“.

კი, რეჟიმი გვთრგუნავს, ცდილობს დაგვაშინოს, იძალადოს ჩვენზე, მაგრამ ყოველ ჯერზე, როდესაც მორიგი ადამიანი ციხეში ხვდება, ჩემთვის ეს არის ჩვენი სიმტკიცის, ერთიანობის სიმტკიცის გამარჯვება რეჟიმზე სინამდვილეში. როგორ უნდა ვთქვა, მაგრამ რაღაცნაირად ამაყი ვარ ერთის მხრივ, რომ ამ საზოგადოების წევრი ვარ და მეორეს მხრივ ვგრძნობ, რომ სანამ ასეთი ხალხი არსებობს, არც შეგუება მოხდება და რეჟიმის გამარჯვებაც ძალიან შორს არის.

• და ამ დროს რა ემართება საჯარო სივრცეს, როცა იქ ყოფნა, დგომა დაკავების პოტენციურ რისკად იქცევა? სწორედ საჯარო სივრცეში დგომის გამო არიან დაკავებული ეს ადამიანები.

ნებისმიერ რეჟიმს, ისევე როგორც „ქართულ ოცნებას“, უნდა რომ მიიტაცოს მთელი საჯარო სივრცე, იმიტომ რომ მარტივი ლოგიკაა – არსებობს ის, რაც ჩანს და რაც არ ჩანს – ის არ არსებობს.

შესაბამისად, რეჟიმი ცდილობს, ადამიანები უბრალოდ გააქროს და ამით შექმნას ილუზია, რომ უკმაყოფილება ქვეყანაში არ არსებობს.

ხელოვნური პროცესია, უკმაყოფილება სინამდვილეში აკუმულირდება და რეჟიმები ამას ვერ ხვდებიან ხოლმე. ჰგონიათ, რომ როცა ხალხი ქუჩაში არ დგას და არ აპროტესტებს, ყველაფერი კარგად არის და მათ ძალაუფლებას საფრთხე არ ემუქრება.

სინამდვილეში ბევრად უფრო საშიშია საზოგადოება, რომელიც წინააღმდეგობის იმპულსს თავის თავში ჩუმად ინახავს, იმიტომ, რომ როდის აფეთქდება და რა ფორმით აფეთქდება, არავინ იცის.

დემოკრატიული საზოგადოების მთელი არსი არის ის, რომ მოქალაქე არსებობს იმდენად, რამდენადაც ის არსებობს საჯაროდ, ანუ საჯაროდ შეუძლია საკუთარი თავის გამოხატვა, საკუთარი არსებობის დაფიქსირება, საკუთარი აზრის გამოხატვა.

მიუხედავად ყველანაირი მცდელობისა, ხალხი მაინც ქუჩაშია, ხალხი მაინც საკუთარ აზრს გამოხატავს. რაღაც სივრცეებში მიაღწიეს თითქოს მორჩილებას, ვთქვათ, საჯარო სექტორში ხალხი ისე აღარ აქტიურობს, ვიღაცები, ვინც, ვთქვათ, პოლიციის თანამშრომლები იყვნენ და ადრე აზრს გამოხატავდნენ, მოსამართლეები – დღეს შემცირებულია მსგავსი გამოხატვის შემთხვევები, მაგრამ რუსთაველის ბირთვი, ჯერჯერობით მაინც, ცოცხალია.

ზოგადად, ადამიანს არ აქვს დიდი იმპულსი იმისა, რომ პოლიტიკურად აქტიური იყოს ან რამე შეცვალოს სამყაროში. ერთეულებს უფრო აქვთ, ვიდრე მთელ საზოგადოებას ერთად, სანამ ისეთი რამე არ მოხდება, რაც ყველას დისკომფორტს შეუქმნის, მაგალითად – ეკონომიკური პრობლემები.

სამწუხაროდ, ჩვენმა საზოგადოებამ ასე გადაინაწილა როლები, რომ ერთი ნაწილი ყოველთვის გამოხატავს უკმაყოფილებას და მეორე ნაწილი, რომელიც ასევე უკმაყოფილოა, ფიქრობს, რომ სანამ რუსთაველი არის, თვითონ არ უნდა გავიდეს იქ, იმიტომ, რომ სხვა აკეთებს იმას, რასაც თვითონაც უნდა აკეთებდეს.

პრინციპში ესეც ნორმალური პროცესია, იმიტომ, რომ მოსთხოვო ადამიანს 500-ზე მეტი დღის განმავლობაში ერთი და იგივე რაღაც აკეთოს, მიუხედავად იმისა, რომ შედეგი ასე სწრაფად არ დგება, არარაციონალურია. დადგება ეს მომენტი, როდესაც ყველანი ქუჩაში გამოვლენ, მაგრამ ამისთვის, ყოველდღიურად საქმე, სამწუხაროდ, ცოტა ხალხმა უნდა აკეთოს.

კაცობრიობის ისტორიასაც რომ გადახედოთ, ერთეულებს აქვთ ქვეყნისთვის ბევრი რამ გაკეთებული და დიდ ნაწილს ისე აქვს ცხოვრება გალეული, რომ არაფერი გაუკეთებიათ არა მარტო ქვეყნისთვის, მეზობლისთვისაც კი.

ამიტომ ეს გაბრაზება ან საყვედური -„რატომ არ აკეთებთ იმას, რასაც ჩვენ ვაკეთებთ“ – არ მგონია სწორი.

ყველა ადამიანის კონტექსტი სხვადასხვაა და ყველას სხვადასხვა მიზეზი აქვს, რატომ არ აკეთებს იმას, რასაც არ აკეთებს.

მე პირადად მირჩევნია ვუყურო იმ ხალხს, ვინც პროცესშია, პროტესტშია და იმ ხალხს, ვინც რაღაცას აკეთებს და ამით აღვფრთოვანდე, ვიდრე იმ დანარჩენი ხალხით, რომელიც ამაში არ არის ჩართული.

ანალოგია რომ მოვიყვანოთ, თერგდალეულები უფრო ლამაზი საყურებელია მე-19 საუკუნეში, ვიდრე ის პასიური ხალხი, რომლის შესახებაც არც ვიცით საერთოდ, რომელიც არაფერს არ აკეთებდა იმისთვის, რომ ქვეყანა უკეთესი გამხდარიყო.

რამდენი იქნებოდნენ თერგდალეულები? და მათშიც კი, ილია ჭავჭავაძე ვიცით და კიდევ რამდენიმე.

ჩვენ ახლა ისტორიულ პროცესს გავდივართ და ეს პროცესი მიმდინარეობს ზუსტად ისე, როგორც მიმდინარეობდა ყველა დანარჩენი ისტორიული პროცესი.

განსხვავებით სხვა დიქტატორული რეჟიმებისა, საქართველოში ჯერჯერობით საზოგადოება ბოლომდე გადატეხილი არ არის. ეს კარგია.

ასე დანახული სიტუაცია მე თავად მეხმარება იმაში, რომ იმედი არ დავკარგო.

ზოგადად, იმედის საკითხია ყველაზე მნიშვნელოვანი. იმაზე არ არის საუბარი, მე მაქვს იმედი, რომ ხვალ გავიღვიძებ და რეჟიმი დასრულდება ან უკან დაიხევს. აქ საუბარი იმაზეა, რომ უბრალოდ სხვანაირად აღარ წარმომიდგენია ცხოვრება, თუ ეს არ გავაკეთე. შეიძლება შედეგს ხვალ ვერ მივაღწიო, მაგრამ ვიცი, რომ ეს არის სწორი, ასე უნდა მოვიქცეთ და ეს მნიშვნელოვანი მიგნება მგონია ნებისმიერი მოქალაქისთვის.

ისევ თერგდალეულები რომ გავიხსენოთ, ილია ჭავჭავაძე რომ იწყებდა საქმიანობას, საერთოდ არ ეგონა, რომ ხვალ შეიცვლებოდა საქართველო და ზეგ ყველა ადამიანს წერა-კითხვა ეცოდინებოდა საქართველოში, მაგრამ შედეგს მიაღწია 40 თუ 50 წლის მერე. რაღაცნაირად, ამ პროცესში ჩვენი თავი ისე უნდა დავინახოთ, რომ ჩვენ უნდა ვაკეთოთ ის, რაც სწორია, რასაც სინდისი გვკარნახობს და შედეგს მნიშვნელობა არ აქვს, იმიტომ, რომ სწორი ქმედება თავად არის უკვე ღირებული.

• როგორ ხედავთ იმ ქვეყნის მომავალს, სადაც უკანონობა სამართლად დააკანონეს? და როდესაც პროტესტში ჩართული ადამიანები ამბობენ – „ბრძოლა ბოლომდე“, სანამდე შეიძლება იყოს ეს „ბოლომდე“?

ბოლოს გავიგებთ როცა დადგება, მაგას მივხვდებით. მაგრამ ახლა ვფიქრობ, რომ ბევრი ადამიანისთვის ბოლო აღარ არსებობს, იმიტომ, რომ როგორც კი რაღაც ცვლილება მოხდება, მოქალაქეები ისეთი გააქტიურებულები არიან, აღარ მგონია, სახლში შევიდნენ.

ყოველ შემთხვევაში დიდი ნაწილი ასეა. იმედი მაქვს, უკვე ვიცით, რომ ფხიზლად უნდა ვიყოთ.

რაც შეეხება რეჟიმს, რამდენ ხანს შეუძლია მართოს, სამწუხაროდ, ამის პროგნოზირება შეუძლებელია.

თუ კარგად დააკვირდებით, ცდილობენ გაათამაშონ კარტი, რომ ევროპულები არიან. თან ევროპაში მიდიან და თან ევროპას აგინებენ. ეს პროცესი ვერ დაალაგეს ჯერჯერობით წესიერად, პირდაპირ თქვან, რომ არიან პრორუსები.

სანამ ეს მათი შირმული პროევროპულობა კიდევ პრობლემაა მათთვის, ანუ სანამ ჯერ კიდევ იძულებულები არიან საზოგადოებას მოატყუონ – „აი, ჩვენ მაინც ევროპელები ვართ“, ეს ნიშნავს, რომ ჩვენია ეს კარტი სინამდვილეში. ჩვენ გვყავს ჩაყენებული ისეთ სიტუაციაში, სადაც მათ თავის მართლება და საკუთარი ამომრჩევლის მოტყუება უწევთ, რომ პროევროპულები არიან.

ვფიქრობ, თვითონაც იციან, რომ თუ ამ ზღვარს გადალახავენ და გადალახავენ ღიად და ალბათ უკვე მალე, შემდეგ უკვე ბევრად უფრო მეტი ადამიანი აღშფოთდება.

მეორე არის ეკონომიკური ფაქტორი. ისევ და ისევ, თუ მსოფლიო ისტორიაში მომხდარ დიდ ცვლილებებს შეხედავთ, ვთქვათ საფრანგეთის ან რუსეთის რევოლუციას, ყოველთვის ეკონომიკური ფაქტორი იყო განმსაზღვრელი.

ადამიანებს პოლიტიკის შესახებ ძალიან ბუნდოვანი წარმოდგენა აქვთ, ვერ ხვდებიან, რომ რეალურად მათი თავისუფლებაა შეზღუდული, როდესაც მათი თანამოქალაქის თავისუფლება იზღუდება. ვერ ხვდებიან, რომ მაგალითად, თუ ტროტუარზე დადგომა აკრძალულია ქვეყანაში, მიუხედავად იმისა, თვითონ დგას თუ არა, მისთვისაც აკრძალულია, ანუ უნდა თუ არ უნდა, მისი თავისუფლებაც შეზღუდულია.

ყველაზე მარტივად პოლიტიკას გრძნობენ ხოლმე ეკონომიკური პოლიტიკის შემდეგ და ამიტომ იყო, რომ შიმშილმა აიძულა გამოსულიყო ხალხი საფრანგეთში, რუსეთში.

ამიტომ შექმნეს ფასების კომისია და ამხელა რესურსს ხარჯავს პროპაგანდა. ამტკიცებენ, რომ ყველაფერი რიგზეა, ფასები არ გაქცეულა… ადამიანები ღარიბდებიან, კორუფციაა, ოლიგარქი არ ზრუნავს მოქალაქეებზე, ყველაფერი დაკავშირებულია „ქართული ოცნების“ რეჟიმთან, მაგრამ ცდილობენ ეს კავშირი დამალონ.

არ გამოსდით, ყოველ შემთხვევაში ამ ეტაპზე. ყველაზე წარუმატებელი რაც იყო, იყო სწორედ ფასების კომისია და კობახიძის ბოლო დროინდელი განცხადება ხორცის ფასებთან დაკავშირებით, იმიტომ, რომ თუ პროპაგანდა კარგად იმუშავებს, შეიძლება ვიღაცამ დაიჯეროს, რომ რუსთაველზე დგანან რადიკალები და ქვეყნის დაქცევა უნდათ, მაგრამ ის არასდროს დაიჯერებს პროპაგანდის ნათქვამ ტყუილს, რომ გერმანიაში თურმე ფასები ბევრად უფრო მაღალია ვიდრე საქართველოში შემოსავალთან მიმართებაში ან ხორცი ღირს 10 ლარი.

ვფიქრობ, ცვლილებებისთვის ბევრი ფაქტორი უნდა დაემთხვეს ერთმანეთს, მათ შორის – საგარეო ფაქტორი. ყოველთვის ასე იყო საქართველოს შემთხვევაში – როგორც კი მოღალატე რეჟიმის ცენტრი სახელმწიფო სუსტდებოდა ხოლმე, უმალ ქვეყნის შიგნით სიტუაცია იცვლებოდა. რუსეთი როგორც კი დასუსტდება, ავტომატურად ქართული რეჟიმიც ბევრ რამეს შეცვლის ჩვენთან, ქვეყნის შიგნით. საგარეო ფაქტორები, პლუს ქვეყნის შიგნით მიმდინარე პროცესები, პლუს უკმაყოფილების ზრდა, ყველაფერი ერთად რაღაც წერტილში უნდა გაერთიანდეს და დაემთხვეს და მერე უკვე ცვლილებაზე შეგვიძლია რეალურად ვისაუბროთ.

აი, ეს იქნება ბოლო.

______________

მთავარ ფოტოზე: პროტესტი თბილისში, 2026 წლის თებერვალი. ფოტო: ნეტგაზეთი

„პოზიტიური ძვრებია მოსალოდნელი სამხრეთ კავკასიაში… აბსოლუტურად ახალი თანამშრომლობის და ურთიერთქმედების პოტენციალი გაიხსნა სამხრეთ კავკასიაში. ეს თავისთავად ნიშნავს იმას, რომ რუსეთის საცეცები რეგიონში შეიკვეცება და მისი გავლენები შემცირდება უფრო მეტად. ეს პრაქტიკულად უკვე შეუქცევად ხასიათს მიიღებს,“ – ამბობს დიპლომატი ვალერი ჩეჩელაშვილი, რომელსაც სომხეთის სამიტზე ვესაუბრეთ.

ვალერი ჩეჩელაშვილს ვკითხეთ ირაკლი კობახიძის გზავნილზეც: რას ცდილობს ამჯერად ბიძინა ივანიშვილი?

„ერთადერთი არგუმენტი, რაც რჩება დღეს „ქართული ოცნების“ მთავრობას, არის გეოგრაფია. ვერავინ უარყოფს, რომ ეს არის ჩვენი სერიოზული აქტივი, რადგან ერთადერთი ქვეყანა ვართ სამხრეთ კავკასიაში, რომელსაც აქვს გასასვლელი შავ ზღვაზე. ამ უპირატესობით და ამ არგუმენტის ექსპლუატაციით არის დაკავებული ბატონი ირაკლი კობახიძე – პრაქტიკულად სხვა არგუმენტები ხელიდან გამოეცალათ,“ – გვითხრა ირაკლი ჩეჩელაშვილმა.

„ბათუმელებმა“ დიპლომატ ვალერი ჩეჩელაშვილთან ინტერვიუ ჩაწერა, იგი „სტრატეგიული ანალიზის ცენტრის“ ექსპერტი და საქართველოს ყოფილი ელჩია რუსეთში.

• ბატონო ვალერი, დღეს ევროპული პოლიტიკური გაერთიანების მე-8 სამიტზე ერევანში სიტყვით გამოსვლისას ემანუელ მაკრონმა აღნიშნა: „8 წლის წინ აქ არავინ ჩამოვიდოდა. ეს ქვეყანა რუსეთის სატელიტად განიხილებოდა“. რა არის ევროპელი ლიდერების მთავარი გზავნილი ერევნიდან? 

მთავარი გზავნილია ის, რომ მათ სჯერათ სომხეთის და სომხეთის ლიდერის, ნიკოლ ფაშინიანის, ძალიან სერიოზულად აფასებენ იმ პოლიტიკას, რომლის შედეგადაც სომხეთი უფრო და უფრო შორდება რუსეთს და უახლოვდება ევროკავშირს; მიაჩნიათ ეს ძალიან სერიოზულად და მდგრად პოლიტიკად. მათ სჯერათ ამისი. ამის დადასტურებაა ის მაღალი დონე, რომელიც დელეგაციებმა აჩვენეს დღეს ერევანში და ამის კიდევ ერთი დადასტურება იქნება უმაღლეს დონეზე ჩატარებული ევროკავშირ-სომხეთის სამიტი ამ ღონისძიების ფარგლებში.

• „აბა ომი გინდათ?“ – „ოცნების“ ამ მთავარი პროპაგანდისტული გზავნილის აბსურდულობას აჩვენებს თუ არა ფაშინიანის პოლიტიკა? გიუმრიში ისევაა რუსული სამხედრო ბაზა, ამ დროს ფაშინიანი დგამს თამამ ნაბიჯებს ევროკავშირისკენ… 

რა თქმა უნდა. ფაშინიანის შემთხვევა ცხადი დადასტურებაა იმის, რომ შეიძლება კომპეტენტური საგარეო პოლიტიკის წარმოება. უნდა გავითვალისწინოთ, რომ დღეს სომხეთი გაცილებით უფრო მეტად არის დამოკიდებული რუსეთზე, ვიდრე საქართველო, თუნდაც იმით, რომ არის კუხო-ს და ევრაზიული კავშირის მონაწილე.

სომხეთი ეკონომიკურადაც გაცილებით უფრო მეტად არის დამოკიდებული რუსეთზე, ვიდრე – საქართველო. ამის მიუხედავად, კარგად გააზრებული, ჩამოყალიბებული და შეწონილი პოლიტიკით სომხეთი აღწევს იმას, რომ პირდაპირ ეუბნება ფაშინიანი პუტინს კრემლში, რომ სომეხი ხალხის გადასაწყვეტი იქნება, როდესაც ეს დრო დადგება, თუ რომელ კავშირთან უნდა გააგრძელოს თანამშრომლობა სომხეთმა – ევრაზიულ კავშირთან, თუ ევროპულ კავშირთან.

უბრალოდ, ვტკბებოდი ფაშინიანის დიალოგით პუტინთან კრემლში, იცით რატომ? – ამას უნდა ძალიან სერიოზული გამბედაობა. საერთოდ, ვინც არის ნამყოფი კრემლში და ვინც დალაპარაკებია კრემლში რუსებს, მან ძალიან კარგად იცის, რომ სერიოზული წნეხია ეს ყოველივე.

• ფიქრობთ, რომ მნიშვნელოვანია ფაშინიანის პერსონალური გამბედაობა? 

დიახ, ფაშინიანის ფაქტორი ძალიან მნიშვნელოვანია. ეტყობა ყველაფერში, მათ შორის, პოლიტიკურ გამბედაობაში, რომ ადამიანს კარგად აქვს გააზრებული, რას აკეთებს.

როდესაც ვამბობდი, რომ ლაპარაკი რუსებთან რთულია კრემლში მით უმეტეს, მინდა გაგახსენოთ კაია კალასის წინამორბედის, ბატონი ჟოზეფ ბორელის შეხვედრა ლავროვთან – პრაქტიკულად მიწასთან გაასწორა ეს გამოცდილი ევროპელი დიპლომატი ლავროვმა. ენა ჩაყლაპა ბატონმა ბორელმა და უკან სიტყვა ვერ დაუბრუნა.

რა დავინახეთ ჩვენ ფაშინიანის შემთხვევაში? – დავინახეთ საკუთარ თავში დარწმუნებული პოლიტიკოსი. ვფიქრობ, ეს რწმენა იმაზეც არის დამყარებული, რომ ის გრძნობს საკუთარი კურსის მიმართ სომხური საზოგადოების მხარდაჭერას. საბოლოო ჯამში, სომხეთმა აირჩია მშვიდობა და თანამშრომლობა მეზობლებთან და იგემა უსაფრთხოების ახალი ხარისხი, კეთილდღეობის მიღწევის შესაძლებლობები და განვითარების პერსპექტივები, რომელიც ევროპასთან არის დაკავშირებული.

ამ რამდენიმედღიანი სამიტის შემდგომ სრულად ვარ დარწმუნებული, რომ 7 ივნისს ფაშინიანი და მისი პოლიტიკური ძალა უპირობოდ გაიმარჯვებს არჩევნებში. ეს იქნება ძალიან კარგი სომხეთისთვის, აზერბაიჯანისთვის, საქართველოსთვის, სრულიად სამხრეთ კავკასიისთვის, ისევე, როგორც ევროკავშირის თანამშრომლობისთვის ჩვენს რეგიონთან.

ფაშინიანმა მოახერხა ლიმიტირება ჰიბრიდული საფრთხეების, რომელიც მომდინარეობს რუსეთიდან და გენერირდება რუსეთში. მან მოახერხა ამ ჰიბრიდულ საფრთხეებთან დაპირისპირება ევროპელების მხარდაჭერით – სპეციალური მისია იმუშავებს სომხეთში, რათა უზრუნველყოს თავისუფალი და სამართლიანი არჩევნების ჩატარება. ამ ვითარებას ფაშინიანის მთავრობა ძალიან კარგად ფლობს, რაც, მათ შორის, გამოიხატა იმ ტონალობაში, რომელიც ჩვენ კრემლში ვიხილეთ ფაშინიანი-პუტინის საუბრის დროს.

• ირაკლი კობახიძეც ესწრება დღევანდელ სამიტს ერევანში, მან განაცხადა, რომ საქართველო 7 ქვეყანას აკავშირებს შავ ზღვასთან ეკონომიკური და სავაჭრო კუთხით და სამიტის ფარგლებში ამ საკითხებზე იქნება საუბარი. ის ასევე შეხვდა ზელენსკის. რის მიღწევას ცდილობს ამჯერად ივანიშვილი?

ჩვენი საგარეო პოლიტიკა მაინცადამაინც ვერ დაიკვეხნის წარმატებებით, რადგანაც ნებისმიერი საგარეო პოლიტიკის მთავარი ამოცანა არის ის, რომ  გაამრავლო შენი კეთილმოსურნეების და პარტნიორების, შენი მოკავშირეების რიცხვი და შეამცირო შენდამი ოპოზიციურად და ოპონენტურად განწყობილი სახელმწიფოების რიცხვი.

ჩვენ დავკარგეთ ორი უმთავრესი სტრატეგიული პარტნიორი: ევროკავშირი და ამერიკის შეერთებული შტატები, ასევე ნატო. სამწუხაროდ, ქვეყნები, რომლებიც ძალიან კეთილგანწყობილნი იყვნენ საქართველოს მიმართ, ისინიც გადავიმტერეთ. გაიხსენეთ ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის დაჯარიმება რუსთაველზე. თანაც, უნდა ვიქონიოთ მხედველობაში ალექსანდრე სტუბის, ფინეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ფიგურა, რომელიც ძალიან ავტორიტეტული ლიდერია როგორც ევროპაში, ასევე გამორჩეული ურთიერთობები აქვს ტრამპთან და მის ადმინისტრაციასთან.

აი, ეს იყო, მე ვფიქრობ, აპოთეოზი ამ არაკომპეტენტურობის, რომელმაც ძალიან სერიოზულად ავნო საქართველოს ინტერესებს.

აი, ამ ყველაფრის ფონზე, ერთადერთი არგუმენტი, რაც რჩება დღეს „ქართული ოცნების“ მთავრობას, არის გეოგრაფია. ვერავინ უარყოფს, რომ ეს არის ჩვენი სერიოზული აქტივი – ერთადერთი ქვეყანა ვართ სამხრეთ კავკასიაში, რომელსაც აქვს გასასვლელი შავ ზღვაზე. ამ უპირატესობით და ამ არგუმენტის ექსპლუატაციით არის დაკავებული ბატონი ირაკლი კობახიძე. პრაქტიკულად სხვა არგუმენტები ხელიდან გამოეცალათ.

• რამდენად შეიძლება წონადი გახდეს ეს არგუმენტი, როცა „ოცნებამ“ მოიჭრა გზა ევროკავშირისკენ და დღემდე აქტიურადაა დაკავებული ანტიდასავლური რიტორიკით? 

რიტორიკის შეცვლა კარგი იქნებოდა არამხოლოდ „ქართული ოცნებისთვის“, არამედ საქართველოსთვის.

გეოგრაფიული ფაქტორი ყოველთვის დარჩება ფაქტორად და მის გამოყენებას ყოველთვის შეეცდება „ქართული ოცნება“, რაც სრულიად გასაგებია და ამას ევროკავშირიც ანგარიშს გაუწევს: ევროკავშირი არის დაინტერესებული სატრანსპორტო, საკომუნიკაციო ხაზების განვითარებით სამხრეთ კავკასიის პოტენციალის გამოყენებით.

კონკრეტული პროექტებია, რომლებიც საქართველოზე გადის – გინდა არ გინდა, ეს არის სამხრეთის გაზის დერეფანი, ეს არის ელექტროკაბელის პროგრამა და ასე შემდეგ. ამ პროექტების განხორციელება გაგრძელდება, მაგრამ ის დიდი სიკეთეები, რაც ჩვენ შეიძლება მიგვეღო ევროკავშირისგან – ბოლომდე ამ სიკეთეებს ჩვენ ვერ ვეზიარებით, თუ, რა თქმა უნდა, ევროპასთან არ დავუბრუნდებით სტრატეგიული პარტნიორობის ურთიერთობების ხარისხს.

რაღაც სარგებელს გეოგრაფიული ფაქტორი ნებისმიერ შემთხვევაში მოიტანს ჩვენთვის, მაგალითად, რაც უფრო მეტი გაზი გაივლის ტრანზიტით საქართველოს ტერიტორიაზე, მით უფრო მეტ სარგებელს ვნახავთ. რაც უფრო მეტი ელექტროენერგია მიეწოდება ჩვენი გავლით და, მათ შორის, ჩვენთან გამომუშავებული ელექტროენერგია ევროკავშირის ბაზარს, უფრო მეტი სარგებელი ექნება საქართველოს.

ეს არის კონკრეტული პროექტებიდან მიღებული სარგებელი, რაც თავისთავად მნიშვნელოვანია, მაგრამ გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანი ეკონომიკური განვითარების შესაძლებლობების გენერაციაში ვერ გადაიზრდება ეს ყოველივე, რადგან ურთიერთობები ევროკავშირთან გვაქვს ძალიან დაბალ ნიშნულზე.

• რომ შეცვალოს „ოცნებამ“ რიტორიკა და პოლიტიკაც, შესაძლებელია, დავიბრუნოთ სტრატეგიული პარტნიორის სტატუსი „ოცნების“ პირობებში?

ეს საკითხი ძალიან კარგად არის ჩამოყალიბებული ევროპელების მხრიდან – 12 და შემდგომ 9 პუნქტამდე დაყენებულ მოთხოვნათა სიაში. ზოგადად რომ ვთქვათ, ეს არის სამი მაგიური სიტყვა: პატიმრები, არჩევნები, კანონები!

ამას შეიძლება დავუმატოთ ის, რაზეც ევროპელები ძალიან ღიზიანდებიან – ანტიევროპული რიტორიკა. ისე შორს წავიდა, მაგალითად, ბატონი შალვა პაპუაშვილი, რომ პირდაპირ ამბობს, იგივე საბჭოთა კავშირია ჩამოყალიბებული ბრიუსელში და ადრე ჭკუას გვასწავლიდნენ რუსულ ენაზე და ახლა გვასწავლიან ინგლისურზეო.

ვინც იცის რეალურად რა იყო საბჭოთა კავშირი, ვერანაირ კრიტიკას ვერ უძლებს მსგავსი შედარებები. მერიდება კიდევაც ამ შედარებების მოყვანა: შეიძლება, საათობით და რამდენიმე დღე ილაპარაკო რა განსხვავებაა საბჭოთა კავშირსა და ევროკავშირს შორის.

ევროკავშირი არის 27 ქვეყნის დემოკრატიული კავშირი, სადაც ნებისმიერ ქვეყანას აქვს შესაძლებლობა გადაწყვეტილებების დაბლოკვის, ანუ ვეტოს უფლება. ამას ვადევნებდით ჩვენ თვალს ორბანის მთავრობის პირობებში, ხოლო პოლიტბიურო, რომელიც მართავდა საბჭოთა კავშირს, კომუნისტურ პარტიას და 15 კაცი 15 რესპუბლიკას წარმოადგენდა, რას წყვეტდნენ? – რასაც წყვეტდნენ ზევით, დანარჩენები უბრალოდ ასრულებდნენ გადასახლებების თუ დახვრეტების ჩათვლით. როგორ შეიძლება ამ ორი კავშირის ერთმანეთთან შედარება?

ამ ყველაფერს ევროკავშირის ქვეყნები როცა ისმენენ, რა თქმა უნდა, ეკარგებათ ყოველგვარი სურვილი, თანამშრომლობა განავითარონ საქართველოსთან.

ეს რიტორიკა თუ შეიცვლება და, მაგალითად, შესრულდება საბაზისო მოთხოვნები, რაც კარგად აქვს ევროკავშირს ჩამოყალიბებული: არჩევნები, პატიმრები, კანონები, სრულიად შესაძლებელია, რომ დავუბრუნდეთ პარტნიორობას. ამას გვეუბნება ყოველ ფეხის ნაბიჯზე კაია კალასი თუ ელჩი ჰერჩინსკი.

აი, რამდენად შეძლებენ ამას და საერთოდ, ფიქრობენ თუ არა ამაზე, პასუხი ამ კითხვაზე არ მაქვს.

• დღეს როგორც კი შეხვდა ირაკლი კობახიძე ვოლოდიმირ ზელენსკის, შეხვედრის ამსახველი ვიდეოკადრები „ოცნებამ“ მაშინვე გამოაქვეყნა. ეს ამბავი რაზე მიანიშნებს? 

ეს იყო ჩემთვის ძალიან სასიამოვნო სიურპრიზი. სიმართლე გითხრათ, ამას არ ველოდი, მაგრამ შორს მიმავალ დასკვნებს ჯერ ნუ გავაკეთებთ. ეს კარგი ნაბიჯია, სწორი მიმართულებით გადადგმული, მაგრამ რა მოჰყვება ამას, ეს კიდევ სანახავია.

• რა შანსი რჩება რუსეთს სამხრეთ კავკასიაში? თქვენ აღნიშნეთ, რომ სომხეთში არჩევნებს დიდი ალბათობით ფაშინიანი მოიგებს… 

პრაქტიკულად დარწმუნებული ვარ, რომ უმრავლესობას აუცილებლად მიიღებს ნიკოლ ფაშინიანი, შეიძლება, საკონსტიტუციო უმრავლესობაც კი მიიღოს.

ძალიან მნიშვნელოვანი, პოზიტიური ძვრებია მოსალოდნელი სამხრეთ კავკასიაში: მთავრობათაშორისი ურთიერთობების თაობაზე შეთანხმებების ხელმოწერა უმაღლეს დონეზე, მისი რატიფიცირება, დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარება, როგორც ბაქოსთან, ასევე ანკარასთან ერევნის მხრიდან, აბსოლუტურად ახალი თანამშრომლობის და ურთიერთქმედების პოტენციალის გახსნა მთლიანად სამხრეთ კავკასიაში.

ეს თავისთავად ნიშნავს იმას, რომ რუსეთის საცეცები რეგიონში შეიკვეცება და მისი გავლენები შემცირდება უფრო მეტად. ეს უკვე შეუქცევად ხასიათს მიიღებს.

• მხოლოდ საქართველოზე გავლენის შენარჩუნება ვეღარ უშველის პუტინს სამხრეთ კავკასიაში? 

თუ ერთიანი რეგიონი ჩამოყალიბდება, როგორც სერიოზული სუბიექტი საერთაშორისო ურთიერთობებში და ამისთვის არის საჭირო სამმხრივი თანამშრომლობის პლატფორმის დაუყოვნებლივ და დინამიკური ჩამოყალიბება, განვითარება, გამყარება, რა თქმა უნდა, ამ სამმხრივი თანამშრომლობის შედეგად სამხრეთ კავკასია გახდება საერთაშორისო ურთიერთობებში სერიოზული სუბიექტი.

შესაბამისად, იძულებული იქნება ყველა, მას გაუწიოს მეტი ანგარიში, როგორც ჩვენმა კეთილმოსურნემ, ასევე ჩვენმა ოპონენტმა.

ამიტომაც რუსეთი ყველაფერს გააკეთებს, რომ სომხეთში ფაშინიანმა ვერ გაიმარჯვოს, მაგრამ ამის რესურსი მე მგონი უკვე ნაკლებად დარჩა. აი, ეს დაადასტურა, სხვათა შორის, ფაშინიანის საუბარმა კრემლში, რომელსაც დიდი ხალისით ვადევნებდი თვალყურს და დიდი სიამოვნება მივიღე ფაშინიანის და პუტინის დიალოგით.

• როგორი გეოპოლიტიკური მოთამაშე ხდება ევროკავშირი? სამიტზე ევროკომისიის პრეზიდენტმა, ურსულა ფონ დერ ლაიენმა ისაუბრა სამ პრიორიტეტზე: ენერგეტიკის დამოუკიდებლობა, დამოუკიდებელი თავდაცვა, დაკავშირებადობა. 

ევროპას სხვა გზა არ აქვს – ის იძულებულია, გახდეს უფრო ძლიერი მოთამაშე და ამას ძალიან შეუწყო ხელი, სხვათა შორის, ტრამპის მიდგომებმა. ვფიქრობ, ეს დასაფასებელია: კარგი იყო სინამდვილეში ის, რომ შეაჯანჯღარა ევროპა ტრამპმა და ევროპელებმა გადაწყვიტეს, რომ დიახაც, უნდა დაიკავონ კუთვნილი ადგილი საერთაშორისო ურთიერთობების სისტემაში – უფრო სერიოზული და ძლიერი.

ნუ დაგვავიწყდება, რომ ევროპა არის გლობალური მოთამაშე. ევროკავშირის ეკონომიკა აღემატება 20 ტრილიონ დოლარს და არის მეორე ეკონომიკა მსოფლიოში, იგი ჩინეთის ეკონომიკაზე უფრო მაღალია მაჩვენებლით. ამას უნდა დავუმატოთ ევროპული ქვეყნების, მაგრამ ევროკავშირის არაწევრი ქვეყნების ეკონომიკის მოცულობა – 4 ტრილიონი დოლარი – დიდი ბრიტანეთი, 1 ტრილიონი დოლარი – შვეიცარია და 1.5 ტრილიონი – ნორვეგია. ისინი  ევროკავშირთან თავისუფალი ვაჭრობის სივრცის ნაწილი არიან.

ყველა წინაპირობა არსებობს, რომ ევროკავშირი გახდეს გაცილებით უფრო ძლიერი და თავდაჯერებული საკუთარი პოლიტიკის წარმოებისას, მათ შორის, რუსეთთან მიმართებაში. ამას ევროპელები ახერხებენ. რთულია ის, რომ ესაა დემოკრატიული კავშირი, სადაც 27 ქვეყნიდან ნებისმიერი ქვეყნის ხმას აქვს ძალიან დიდი მნიშვნელობა – ესტონეთს თუ დიდ გერმანიას. ბუნებრივია, ეს მოითხოვს სერიოზულ ძალისხმევას კონსენსუსის გამოძებნისთვის. როდესაც ამას ევროპა ახერხებს, ის ხდება გაცილებით უფრო ძლიერი და ჩვენ ამის მოწმენი ვართ.

ამ ბარბაროსული ომის დაწყების შემდეგ, როდესაც რუსეთმა შეწყვიტა გაზის მიწოდება ევროპაში, სრულიად გათავისუფლდა ევროკავშირი რუსეთის გაზის დამოკიდებულებაზე. დღეს აზერბაიჯანი აწვდის იმავე ოდენობის გაზს ევროკავშირს, როგორც რუსეთის ფედერაცია. ფანტასტიკური ვითარება ჩამოყალიბდა. ნავთობზეც აღარ არის დამოკიდებული ევროკავშირი რუსეთზე.

დამოუკიდებლობის ხარისხი ამ კრიზისის შედეგად გაძლიერდა, რაც უფრო მეტ რესურსს და თავდაჯერებულობას აძლევს ევროკავშირს საიმისოდ, რომ ის ნამდვილად გახდეს ძალიან სერიოზული გეოპოლიტიკური მოთამაშე, გააძლიეროს საკუთარი როლი საერთაშორისო ურთიერთობათა სისტემაში.

• სამხრეთ კავკასიაში ტრამპისა და ევროკავშირის გააქტიურება, ასევე რუსეთის დასუსტების გათვალისწინებით, გვაძლევს ოპტიმიზმის საფუძველს, რომ ამ ტენდენციის ნაწილი მაინც გავხდებით გეოგრაფიის წყალობით, თუ ისევ გვაქვს სერიოზული საფრთხე – გავხდეთ რუსეთის გავლენის მქონე ჩიხი? 

გეოგრაფია ყოველთვის იქნება ჩვენს სასარგებლოდ, მაგრამ ეს არაა საკმარისი პირობაა საიმისოდ, რომ მივაღწიოთ უსაფრთხოების გარანტიებს, კეთილდღეობასა და განვითარების პერსპექტივებს.

ამ რესურსის გამოყენება შესაძლებელია ეფექტურად მხოლოდ ევროკავშირთან და ამერიკის შეერთებულ შტატებთან სტრატეგიული თანამშრომლობის დაბრუნებით. ამის გარეშე გეოგრაფია იქნება, რა თქმა უნდა, რაღაც სიკეთის მომტანი, მაგრამ ძირეულად ვერ შექმნის ჩვენი უსაფრთხოების და კეთილდღეობის გარანტიებს.

ევროკავშირის და ამერიკის შეერთებული შტატების გარეშე ჩვენი მთავარი საგარეო პოლიტიკური და საგარეო ეკონომიკური პრიორიტეტების განხორციელება გაცილებით რთული იქნება.

დიდი ბრიტანეთის საელჩო საქართველოში პრესის დამოუკიდებლობის მსოფლიო დღესთან დაკავშირებით, „მედიის თავისუფლების კოალიციის“ თანათავმჯდომარე სახელმწიფოების, დიდი ბრიტანეთისა და ფინეთის ერთობლივ მოსაზრებას აქვეყნებს, რომელსაც, ასევე, 14 ევროპული ქვეყანა უჭერს მხარს.

მოსაზრება ეხმიანება მედიის თავისუფლების მსოფლიო დღეს, რომელიც ყოველწლიურად 3 მაისს აღინიშნება და მზია ამაღლობელის საქმეს. მოსაზრებაში ნათქვამია, რომ „მედიის თავისუფლების კოალიცია“ კვლავ აყენებს მისი გათავისუფლების საკითხს.

„მზია ამაღლობელის საქმე მკაფიოდ ასახავს იმას, თუ რა დგას სასწორზე. მისი დაკავება, მოპყრობა და დაპატიმრება 2025 წლის პროტესტების შემდეგ საერთაშორისო დონეზე დაგმობილ იქნა, როგორც უსამართლო და პოლიტიკურად მოტივირებული. ჩვენ კვლავ ვაყენებთ მისი განთავისუფლების საკითხს. მზია ამაღლობელის მსგავსი ჟურნალისტის დაპატიმრების მიზანი არის მთლიანად ამ პროფესიის მქონე ადამიანების დაშინების მცდელობა“ – ნათქვამია განცხადებაში. 

მოსაზრებაში ხაზგასმულია, რომ საქართველოში „შემაშფოთებელი ტენდენციებია“ მედიის თავისუფლების მხრივ:

„რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ (RSF) მონაცემებით, პრესის თავისუფლების რეიტინგში საქართველოს ადგილი მკვეთრად გაუარესდა. საქართველო 2022 წელს 77-ე ადგილს, ხოლო 2026 წელს 135-ე ადგილს იკავებს, რაც სერიოზული უკუსვლაა. RSF საქართველოს მედიაგარემოს „რთულად“ აფასებს და მიუთითებს ჟურნალისტურ საქმიანობაში ჩარევაზე, ჟურნალისტებზე ძალადობასა და კანონებზე, რაც ავიწროებს თავისუფალი გამოხატვის სივრცეს. დოკუმენტირებულია სულ მცირე 50 ჟურნალისტი, რომლებიც დემონსტრაციების დროს დაშავდნენ, სცემეს, დააკავეს ან ხელი შეეშალათ პროფესიული მოვალეობის შესრულებაში. ეს თავდასხმები მიუღებელია.

ჟურნალისტებს უნდა ჰქონდეთ თავისუფლად გამოძიების, გაშუქებისა და ხელისუფლების მოქმედებების კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენების შესაძლებლობა, შიშის გარეშე.

ეუთო-ს მოსკოვის მექანიზმის ანგარიშში მომხსენებელი ხაზს უსვამს ძალადობის სისტემურ ხასიათს 2024–2025 წლებში თბილისში და საქართველოს სხვა ქალაქებში გამართული საპროტესტო აქციების დროს, მათ შორის ჟურნალისტების წინააღმდეგ განხორციელებულ ძალადობაზე.

ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებათა კომისარი, მის ბოლო ანგარიშში, 2024–2025 წლებში გამართული პროტესტების დროს მომიტინგეებსა და ჟურნალისტების მიმართ უკანონო დაკავებებსა და გადამეტებული ძალის გამოყენებასთან დაკავშირებულ ბრალდებებზე, ანგარიშვალდებულების ნაკლებობაზე საუბრობს. ასევე, ანგარიშში შევიდა ჩანაწერი კანონმდებლობაზე, რომელიც აზრის გამოხატვას, მშვიდობიან შეკრებასა და გაერთიანების უფლებებს ზღუდავს.

გამოხატვის თავისუფლება და მედიის თავისუფლება საყოველთაო ადამიანის უფლებათა დეკლარაციის მე-19 მუხლით არის დაცული და მოიცავს თავისუფლად ფიქრის, ლაპარაკის, მოსმენისა და წერის უფლებას. ეს თავისუფლებები ნებისმიერი დემოკრატიული საზოგადოების საფუძველს წარმოადგენს. მათ გარეშე მოქალაქეებს არ შეუძლიათ ინფორმირებული გადაწყვეტილებების მიღება, საკუთარი ხელისუფლებისგან ანგარიშვალდებულების მოთხოვნა ან საკუთარი ქვეყნის მომავალზე ღია და უსაფრთხო დისკუსიის წარმართვა“ – ვკითხულობთ მოსაზრებაში.

ასევე, მოსაზრებაში ვკითხულობთ, რომ „მედიის თავისუფლების კოალიცია“ (Media Freedom Coalition – MFC), დიდი ბრიტანეთისა და ფინეთის თანათავმჯდომარეობით და ექვსი კონტინენტის 51 ქვეყნის გაერთიანებით, მედიის თავისუფლების დაცვისა და ჟურნალისტების უსაფრთხოების გაუმჯობესებისთვის მუშაობს და მედიის თავისუფლების კოალიციის წევრი სახელმწიფოები მჭიდროდ თანამშრომლობენ ჟურნალისტებთან, სამოქალაქო საზოგადოებასთან, იურისტებთან და საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, რათა გაძლიერდეს სამართლებრივი დაცვის მექანიზმები, გაიზარდოს ანგარიშვალდებულება ჟურნალისტების წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებზე და უზრუნველყოფილ იქნას კოორდინირებული საერთაშორისო მოქმედება.

„ეს საკითხი, დღეს უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ოდესმე, რადგან მედიის თავისუფლების წინაშე არსებული საფრთხეები არ შემოიფარგლება მხოლოდ ცენზურით.

ჰიბრიდული საფრთხეების ეპოქაში ინფორმაცია თავად იქცა საბრძოლო იარაღად.

დეზინფორმაციული კამპანიები ხშირად მიზანმიმართულად იყენებენ ღია საზოგადოებებს, თავისუფალი მედიის ენას და იერსახეს იმ მიზნით, რომ შეიტანონ დაბნეულობა, დაპირისპირება და დაამახინჯონ დემოკრატიული დებატები. ამგვარ ქმედებებზე პასუხი არ არის თავისუფალი გამოხატვის წინააღმდეგ მიმართული ნაბიჯი; ეს მისი დაცვის აუცილებელი საშუალებაა. გამჭვირვალობის საბაზისო სტანდარტების დაცვით ჩვენ უზრუნველვყოფთ, პრესის თავისუფლებას დემოკრატიის გასაძლიერებლად და არა მის წინააღმდეგ გამოსაყენებელ იარაღად.

მედია და ციფრული წიგნიერების გზით საზოგადოებრივი მედეგობის გაძლიერება კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. ფინეთი, რომელიც 2017 წლიდან მედია წიგნიერების ინდექსში პირველ ადგილს იკავებს, ნათლად აჩვენებს, რომ მედია წიგნიერებისადმი მრავალმხრივი და განგრძობადი მიდგომა მოქალაქეებს რთულ საინფორმაციო გარემოში თავდაჯერებულად ორიენტირების საშუალებას აძლევს. დეზინფორმაციის წინააღმდეგ მიმართული ძალისხმევა არ გულისხმობს აზრის კონტროლს ან კრიტიკის შეზღუდვას; ის ემსახურება საჯარო საინფორმაციო ველის მთლიანობის დაცვას. ამ განსხვავების გაუცნობიერებლობით, მიზანმიმართული სიცრუე და ფარული გავლენა შეიძლება ჟურნალისტიკის სახელით შეინიღბოს, რაც ასუსტებს მთლიანად მედიის მიმართ ნდობას და საფრთხეს უქმნის საზოგადოებრივი ინტერესის სამსახურში მდგომ ნამდვილ ჟურნალისტიკას.

მედიის თავისუფლების მსოფლიო დღეს ჩვენ კიდევ ერთხელ ხაზს ვუსვამთ ჩვენს მიერ აღებულ ვალდებულებას, დავიცვათ ყველგან ჟურნალისტების უსაფრთხოება“ – წერია განცხადებაში.

მოსაზრების ავტორები არიან დიდი ბრიტანეთი და ფინეთი, როგორც მედიის თავისუფლების კოალიციის თანათავმჯდომარეები, ხოლო მოსაზრებას მხარს უჭერენ „მედიის თავისუფლების კოალიციის“ წევრი შემდეგი სახელმწიფოები: ავსტრია, ბელგია, დანია, ესტონეთი, გერმანია, ისლანდია, ირლანდია, ლატვია, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, ნიდერლანდები, ნორვეგია, პოლონეთი და შვედეთი.

„ბოლო პერიოდში დელფინების დაღუპვის მიზეზებში დაგვემატა მეხუთე ფაქტორი.

…თევზჭერა იყო, დაბინძურება, ვირუსული დაავადებები და ნავიგაცია იყო – ეს ოთხი არის მსოფლიოში აღიარებული ფაქტორი შავ ზღვაში, რაც ზღვაში ძუძუმწოვრების დაღუპვას იწვევს. დაგვემატა მეხუთე – ეს არის ომი – საომარი მოქმედებები, რაც მიმდინარეობს შავ ზღვაში აქტიურად, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ნაწილში. იქ მუშაობენ ზედაპირული და წყალქვეშა დრონები, გემების ჩაძირვები ხდება, მთელი სისტემაა, მოგეხსენებათ, იქ რა პროცესები მიმდინარეობს“ – იქთიოლოგი არჩილ გუჩმანიძე სანაპიროზე დელფინების გამორიყვის შემთხვევების გაზრდის შესახებ წერს ფეისბუქზე.

სპეციალისტის ინფორმაციით, პირველი მარტიდან პირველ მაისამდე პერიოდში, მხოლოდ სარფი-ანაკლიის მონაკვეთზე, ზღვამ 40-მდე დელფინი გამორიყა და ეს ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია ბოლო ათი წლის განმავლობაში.

არჩილ გუჩმანიძე შავი ზღვის სანაპიროზე დელფინების გამორიყვის მონიტორინგს წლებია აწარმოებს და მას ანალიზისთვის 17 წლის მონაცემები აქვს შეგროვებული.

„მონიტორინგს ვახორციელებდით მონაკოს პრინცის დაფინანსებით. ახლა ეს გრანტი აღარ გვაქვს, მოგეხსენებათ რატომაც“ – ამბობს სპეციალისტი. 

მისი განმარტებით, დელფინების გამორიყვის სტატისტიკის ასეთი ზრდა უყურადღებოდ არ უნდა დარჩეს და შესწავლა სჭირდება.

„ტენდენცია, რომ [გაზაფხულის] პირველ ორ თვეში გამოერიყა 40-მდე ინდივიდი, ფაქტობრივად არ გვქონია. გამორიყვა იწყება თებერვლის ბოლოდან და გრძელდება სექტემბრის ბოლომდე, შემდეგ მცირდება. ჩვენი მონიტორინგის განმავლობაში, თითქმის 17 წელია, არ გვქონია ასეთი მონაცემები და ეს ძალიან საგულისხმოა. როცა ეს მონაცემები შევადარე და გავაანალიზე, ვიფიქრე, რომ აქ რაღაც ვერ არის კარგად.

დელფინების გამორიყვას რამდენიმე მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს:

პირველი – ეს არის დაავადებები. დელფინებს აქვთ ვირუსული, ბაქტერიული, სოკოვანი დაავადებები და სხვადასხვა პათოლოგია. ამ დაავადებების შედეგად იღუპებიან ან ხდება მათი მოძრაობის უნარის შეზღუდვა;

მეორე მიზეზი არის წყლის დაბინძურება – ეს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია;

მესამე მიზეზი კი თევზჭერაა – სათევზაო ბადეებში ხვდება დელფინი, განსაკუთრებით კამბალას ბადეებს როცა დგამენ ზღვაში, შედის ამ ბადეში, რომ თევზი ამოიღოს, შემდგომ ვერ ახერხებს ზევით ამოსვლას და 20-30 წუთი, მაქსიმუმ ნახევარი საათი, თუ ვერ ამოისუნთქა, იღუპება;

შემდეგია ნავიგაციური ტრავმა გემების გადაადგილების შედეგად, განსაკუთრებით სწრაფმავალ კატერებზეა საუბარი, შეიძლება მოხდეს დელფინების ტრავმირება და დაღუპვა“ – ამბობს სპეციალისტი. 

არჩილ გუჩმანიძე „ბათუმელებთან“ საუბრისას ყურადღებას ამახვილებს მეოთხე ფაქტორზე, რომელიც ზემოთ ჩამოთვლილ მიზეზებს ბოლო წლებში დაემატა – ეს არის რუსეთ-უკრაინის ომი:

„მეხუთე მიზეზს თქვენ ვერცერთ სახელმძღვანელოში ვერ ნახავთ, ამ მიზეზს მე ვასახელებ, იმიტომ, რომ ის ნამდვილად არის და ამას მტკიცებულება არ სჭირდება. იქ [შავ ზღვაში, ომის არეალში] ხდება ხელსაწყოებით ბგერების ჩახშობა, მათ შორის წყალში არსებული ბგერების, რომ წყლის დრონები გაანეიტრალონ. აფეთქებები მიდის… მოგეხსენებათ, რომ წყალში ხმა უფრო სწრაფად ვრცელდება, ვიდრე ჰაერში. ეს აფრთხობს დელფინებს, ახდენს მათ დეზორიენტაციას და ისინი ირიყებიან ნაპირზე“. 

სპეციალისტი აცხადებს, რომ აუცილებელია შესწავლა, თუ რომელმა ფაქტორმა განაპირობა ამ შემთხვევაში სტატისტიკის ზრდა:

„ახლა მთავარი კითხვაა, გამორიყულ დელფინებზე უმეტესად რომელმა ფაქტორმა იმოქმედა, ამას სჭირდება დეტალური კვლევა. ფაქტია, ცუდი რაღაც ხდება ჩვენს თავს.

საჭიროა ლაბორატორიული კვლევები, გამორიყული დელფინების გაკვეთა, მათი პათანატომიური კვლევა, წყლის ხარისხობრივი ანალიზები, საჭიროა კომპლექსური კვლევები. 

გამორიყულ დელფინს ხელსაც კი არ კიდებს არავინ. მაგალითად, ურეკავთ შესაბამის სამსახურს და ხუთჯერ, ექვსჯერ დარეკვა დაგჭირდებათ. იქ მეცნიერი არ მიდის, რომ პათანატომიური კვლევა მოხდეს გამორიყული დელფინების, სპეციალური ქსოვილების აღება, ბიოფსია – უნდა დადგინდეს ბაქტერიული დაავადებაა, ვირუსულია, სოკოვანია, პათოლოგიაა, დაბინძურების ფაქტორია რა არის მიზეზი?!

არანაირი კვლევა არ ხდება, ყოველ შემთხვევაში ჩემთვის ეს უცნობია, საზოგადოებისთვისაც არის უცნობი. კომენტარიც არ კეთდება, სრული დუმილია. ხდება ის, რომ „ყველაფერი არის ბრწყინვალედ, ყველაფერი არის არაჩვეულებრივად, რომ ზღვის ხარისხობრივი მონაცემები ნორმის ფარგლებშია, ყველაფერი გვაქვს იდეალურად“.

ვხუმრობ ხოლმე, იაზონი რომ მოადგა „არგოთი“კოლხეთს, მაშინ ზღვა უფრო ბინძური იყო, ვიდრე ახლა – პირდაპირ ასე წერენ, ისტორიაში არ ყოფილა ასეთი მონაცემებიო. ეს უკვე უკვე ხუმრობის თემაც აღარ არის, მაგრამ ესაა რეაქცია შესაბამისი სამსახურების. ეს ძალიან სამწუხარო. თავს ვისულელებთ, თითქოს არაფერი არ ხდება, თითქოს ყველაფერი არის კარგად, მაგრამ ფაქტი არის ფაქტი.

მთელი ფეისბუქი არის აჭრელებული, იმდენ ფოტოს მიგზავნიან, რომ… მე მაქვს სპეციალური ქსელი, ცხელი ნომერი, მირეკავენ, შემოდის უამრავი ნომერი, მოდის ფოტოები, მოდის ვიდეო მასალა, პირდაპირ ეთერში გადაღებული… მთელ ზღვისპირეთში, ანაკლიიდან დაწყებული სარფის ჩათვლით, ყველგან, მათ შორის ბათუმშიც იყო [გამორიყვის შემთხვევა]… რეაქცია – ნული“.

„ბათუმელები“ გარემოს ეროვნულ სააგენტოს დაუკავშირდა.

უწყების ინფორმაციით, დელფინების გამორიყვის შემთხვევების ზრდაზე გავრცელების შესახებ სპეციალისტები სანაპიროზე გავიდნენ და გარემო შეისწავლეს, თუმცა საბოლოო ინფორმაცია ჯერ არ აქვთ. ამ ეტაპზე უცნობია, დაიწყება თუ არა კვლევა დელფინების გამორიყვის შემთხვევების მიზეზების შესასწავლად: „ეს სპეციალისტების გადასაწყვეტია, როგორც კი გვექნება შესაბამისი ინფორმაცია, მოგაწვდით“ – გვითხრეს სააგენტოში.

არჩილ გუჩმანიძემ ჩვენთან საუბრისას ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებებზეც, რატომ არის მნიშვნელოვანი საზოგადოებისთვის დადგინდეს, რა იწვევს დელფინების სიკვდილს და რა კავშირი აქვს ამ საკითხს უსაფრთხოებასთან:

„ზღვას აქვს პრობლემა, გესმით?! მოქალაქეების შეტყობინებებს კი არ უნდა ველოდებოდეთ, ამ პრობლემაზე უნდა ვიმუშაოთ.

ჩვენ გავაგრძელებთ, რა თქმა უნდა, ჩვენს საქმეს. დღესაც მივიღე შეტყობინებები და ეს გაგრძელდება კიდევ. გამოვაქვეყნებ საინტერესო ვიდეოს და ფოტომასალას, მაგრამ ჩვენ რაც შეგვიძლია – სულ ეს არის.

პათანატომიური კვლევები ძალიან ძვირადღირებულია, ამის დაფინანსება ჩვენ არ გვაქვს და არც ტექნიკური შესაძლებლობები. ეს არის სახელმწიფოს ბიოლოგიური უსაფრთხოების სისტემის ნაწილი, იმიტომ, რომ დელფინი თბილსისხლიანია. დელფინებს და ჩვენ გვაქვს საერთო დაავადებები და ეს არის ჩვენი საზოგადოების ბიოუსაფრთხოების სისტემის ნაწილი.

ასე არ უნდა ვისხდეთ გულხელდაკრეფილები, იმიტომ, რომ ზღვაში რაღაც ხდება, მასიურად ირიყებიან დელფინები და არის რისკი. 85-90% ჩვენი დაავადებებისა არის ერთი და იგივე. იქ არის კონტაქტი ადამიანების, კონტაქტია შინაური ცხოველების, ფრინველების, გამორიყულ დელფინებს კორტნიან ფრინველები – ვიდეო მაქვს გადაღებული არაერთი, ძაღლები იტაცებენ იმ ძვლებს და დაათრევენ და ასე შემდეგ. როგორ რეაგირებს ამაზე სახელმწიფო?!“

არჩილ გუჩმანიძის ინფორმაციით, ან თემაზე შეტყობინებები სახელმწიფო უწყებებშიც შედის:

„პირდაპირ გეუბნებით, ვინც ჩვენ გვირეკავს, ისინი მერე უკავშირდებიან იმათაც. სანაპიროს დაცვაშია შესული ოფიციალური შეტყობინებები. ნახონ, ამოიღონ მათი ცხელი ხაზიდან“ – ამბობს სპეციალისტი.

დღეს 4 მაისს, საქართველოს პარლამენტში, სახალხო დამცველის ანგარიში შევიდა, საქართველოში ადამიანის უფლებების მდგომარეობის შესახებ.

ბიუროს სხდომაზე, „ოცნების“ პარლამენტის ვიცე-სპიკერმა, გიორგი ვოლსკიმ საკითხის გადადების შესახებ დააყენა მოთხოვნა, რასაც ბიუროს სხდომაში მონაწილე სხვა პირებმაც მხარი დაუჭირეს.

„განხილვის ვადა გადავდოთ 2 თვით“, – განაცხადა ვოლსკიმ.

სახალხო დამცველის ანგარიში მოიცავს 2025 წლის პერიოდს, სადაც ასევე საუბარია 2024 წელს საპროტესტო აქციებში მონაწილე ადამიანების უფლებების უხეშ დარღვევაზე. „წინა საანგარიშო პერიოდის საპარლამენტო ანგარიშში საქართველოს სახალხო დამცველი აღნიშნავდა, რომ 2024 წელი საპროტესტო აქციებზე უფლებადარღვევის კონტექსტში განსაკუთრებით მძიმე და დასამახსოვრებელი იყო.

2024 წლის განმავლობაში გამართული აქციების კონტექსტში გამოვლენილი არასათანადო მოპყრობის ფაქტებზე, სისხლის სამართლებრივი დევნა, დღემდე არცერთი სამართალდამცავის მიმართ არ დაწყებულა. დევნა არ დაწყებულა იმ ორ ეპიზოდზეც კი, სადაც მოძალადე პოლიციელებს სახეები დაფარული არ ჰქონდათ“, – წერს ომბუდსმენი.

ამავე ანგარიშში წერია, რომ სახალხო დამცველის წარმომადგენლებს მონახულებული ჰყავთ აქციებზე დაკავებული ჯამში 573 პირი, რომელთაგან სავარაუდო არასათანადო მოპყრობაზე მიუთითებდა 302 დაკავებული, დაზიანებები აღენიშნებოდა 194 პირს. „მონახულებულ დაკავებულთაგან 49 ქალი და 2 არასრულწლოვანი იყო“.

სახალხო დამცველის ამავე ანგარიშში საუბარია ბავშვთა სიღარიბეზე, ხანდაზმულთა მიმართ ძალადობაზე, ფემიციდზე, შშმ პირთა მძიმე უფლებრივ მდგომარეობასა და სხვა გამოწვევებზე ჩვენს ქვეყანაში.

სურსათის ეროვნული სააგენტოს ცნობით, რძის პროდუქტების არალეგალური წარმოების კიდევ ერთი ფაქტი გამოავლინეს, ამჯერად – ხობში.

კერძოდ, სააგენტომ არაგეგმურად შეამოწმა შპს „ფერმა ბოჩი“, რომელიც, სააგენტოსავე ცნობით, ხობის რაიონის სოფელ ჭალადიდში მდებარეობს.

„ბიზნესოპერატორი ეკონომიკურ საქმიანობათა რეესტრში რეგისტრაციისა და სააგენტოს სავალდებულო აღიარების გარეშე, შემდგომი რეალიზაციის მიზნით, რძის პროდუქტებს აწარმოებდა.

ობიექტზე გამოვლინდა ჰიგიენური ნორმებისა და ეტიკეტირების წესის დარღვევა.

ბიზნესოპერატორი დაჯარიმდა და შეუჩერდა საწარმოო პროცესი საქმიანობის აღიარებამდე და რეგისტრაციამდე“ – წერს სააგენტო.

ბოლო ორი თვის განმავლობაში სურსათის ეროვნული სააგენტო რძის პროდუქტების არალეგალური და ჰიგიენური ნორმების გარეშე წარმოების არა ერთ შემთხვევაზე წერს.

____________

ფოტო: სურსათის უვნებლობის სააგენტო

ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის ინფორმაციით, აზარტულ და მომგებიან თამაშობებზე დამოკიდებულ პირთა სიაში 41 042 ფიზიკური პირია რეგისტრირებული, აქედან მოსამართლის ბრძანების საფუძველზე 64 პირი, ხოლო თავად პირის მომართვის საფუძველზე – 40 978 განაცხადი.

ბოლო ხუთ თვეში აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებულ პირთა სია 4 927-ით არის გაზრდილი. 2026 წლის დეკემბრის მონაცემებით აღნიშნულ სიაში 36 115 პირი იყო რეგისტრირებული.

„ლატარიების, აზარტული და მომგებიანი თამაშობების მოწყობის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, აზარტულ და მომგებიან თამაშობებზე აკრძალულ პირთა სიაში დღეის მდგომარეობით შეტანილია 1 576 664 პირის შესახებ ინფორმაცია“ – წერს შემოსავლების სამსახური.

დამოკიდებულ პირთა სიაში 2025 წლის 5 მაისიდან საქართველოს მოქალაქის შესახებ მონაცემების შეტანასთან ერთად, დასაშვებია ასევე საქართველოს იმ მოქალაქის მონაცემების შეტანაც, რომელსაც იმავდროულად გააჩნია სხვა ქვეყნის მოქალაქეობაც.

„ლატარიების, აზარტული და მომგებიანი თამაშობების მოწყობის შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილება 2022 წლის 1 მარტიდან  შევიდა.

2022 წლის პირველი მარტიდან საჯარო მოხელეებს, მათ შორის პოლიტიკური თანამდებობის პირებს, ეროვნულ ბანკში მომუშავეებსა და მარეგულირებელ ორგანოებში დასაქმებულებს, აზარტულ თამაშობებში მონაწილეობა, მათ შორის, ელექტრონულადაც, ეკრძალებათ.

თამაში ეკრძალებათ ასევე, სოციალურად დაუცველი ოჯახის წევრებსაც.

„გაბზარულ მილს, რომელსაც წესით შედუღება და სერიოზული რემონტი სჭირდებოდა, უბრალოდ სქელ საღებავს უსვამდნენ. მთავარი იყო, ინსპექტორს თვალი შეევლო და ეთქვა – კი, შეკეთებულია,“ – ასე იხსენებს ახალგაზრდა ქართველი მეზღვაური, სანდრო [სახელი შეცვლილია], თავისი ცხოვრების ყველაზე კოშმარულ რეისს ე.წ. „ჩრდილოვან ფლოტში“.

როდესაც გემზე ადიოდა, ეგონა, რომ ეს ერთი რიგითი, სტანდარტული კონტრაქტი იქნებოდა. ადგილობრივი სააგენტოს გავლით დასაქმებულმა მეზღვაურმა წინასწარ არც ხომალდის ტექნიკური ისტორია იცოდა და არც მისი რეალური მარშრუტი. რეალობა კი პირველივე პორტში გამოაშკარავდა: ბელგიაში ჩასულ ეკიპაჟს ტანკერი დაპატიმრებული დახვდა.

„ორი თვის განმავლობაში ვიყავით გაჩერებულები და მერე პირდაპირ რუსეთში, უსტ-ლუგაში წავედით. გემი საერთოდ არ იყო მომზადებული, გზად ყველაფერი გაგვიფუჭდა… წინასწარ არავინ გეუბნება სად მიდიხარ. მხოლოდ გემზე გავიგეთ, თურმე უსტ-ლუგაში მივდიოდით. რატომ გეტყვის? იცის, რომ უკან ვეღარ წამოხვალ,“ – ჰყვება მეზღვაური.

პორტის დატოვებამდე, სრული ტექნიკური შეკეთებისთვის ტანკერი მშრალ დოკში უნდა შეეყვანათ. თუმცა, გემთმფლობელებმა ხარჯების დაზოგვა არჩიეს. სპეციფიკური საინჟინრო სამუშაოები პირდაპირ ეკიპაჟს დააკისრეს. „გზადაგზა, ღია ზღვაში უნდა გაგვეკეთებინა ის, რისი შესრულებაც მოძრავ გემზე ფიზიკურად შეუძლებელი იყო,“ – იხსენებს სანდრო.

რუსეთიდან სანქცირებული ნავთობით დატვირთულმა, დაშლის პირას მყოფმა გემმა ტვირთი საბერძნეთის სანაპიროებთან გადატვირთა და გაყიდა. ევროპისკენ ცარიელი კორპუსით დაძრული ხომალდისთვის ყველაზე დიდი კოშმარი სწორედ აქ, ბისკაის ყურეში დაიწყო. ჩრდილოეთის წყლებისთვის მოუმზადებელმა ტანკერმა შტორმს ვეღარ გაუძლო.

„ბისკაიში ისეთი შტორმებია, გემებს ამტვრევს და ჩვენც დაგვამტვრია. თან ცარიელი მივდიოდით და უფრო მეტად არყევდა. გემი გაგვებზარა და ფაქტობრივად, მთელი ხომალდი თავზე დაგვატყდა. არც საჭმელი გვქონდა… ხანდახან დღეები გვიწევდა მშიერი ყოფნა. პარალელურად, გემზე ხანძარიც გაჩნდა. ყველაფერი წვალებით მუშაობდა,“ – იხსენებს სანდრო. კომპანიას ნაპირიდან მხოლოდ ერთი დირექტივა ჰქონდა: „გვეუბნებოდნენ, როგორმე ესპანეთამდე ჩამოაღწიეთო“.

ესპანეთის პორტში შესულმა სრულად ქართულმა ეკიპაჟმა გადარჩენისთვის ერთობლივი გადაწყვეტილება მიიღო – ბუნტი საკუთარი სიცოცხლის გადასარჩენად.

„ჩამოვედით თუ არა, ვთქვით, რომ მაგ გემზე მუშაობა უკვე ძალიან სახიფათო იყო. ყველამ ერთად დავწერეთ განცხადება. კაპიტანიც ქართველი იყო და ბრძანება აღარ გასცა – გემი აღარ დავძარით,“ –  იხსენებს სანდრო. 

გემის მფლობელები იძულებული გახდნენ, ეკიპაჟი სახიფათო ხომალდიდან გაეშვათ.

რამ აიძულა ახალგაზრდა ადამიანს, რომელსაც ზღვაზე მეტად ხმელეთზე ცხოვრება, მეგობრები და მუსიკა უყვარს, ასეთ მახეში საკუთარი ნებით გაბმულიყო?

მაშინ, როცა რუსეთიდან სანქცირებული ნავთობი მოჰქონდა გაბზარული ხომალდით, სანდროს ჯერ კიდევ არ ესმოდა, თუ რეალურად რას ნიშნავდა „ჩრდილოვანი ფლოტი”. ჩარტერულმა რეისებმა მისი ცხოვრება უწყვეტ, მექანიკურ ციკლად აქცია. დღე-ღამის ბუნებრივი აღქმა მკაცრმა, ექვსსაათიანმა გრაფიკმა ჩაანაცვლა: ექვსი საათი მუშაობა, ექვსი საათი ძილი. პასუხზე ბევრი არ უფიქრია: „ფული. მარტო ფული, სხვა არაფერი… მაგრამ ახლა იმ აზრზე ვარ, რომ არანაირი ფული არ ღირს იმ პირობებისა და სამუშაოს სანაცვლოდ“.

რა არის ჩრდილოვანი ფლოტი?

2022 წელს, უკრაინაში შეჭრისა და დასავლური სანქციების საპასუხოდ, რუსეთმა ე.წ. „ჩრდილოვანი ფლოტი“ შექმნა, რომელიც ნავთობით ფარული ვაჭრობის მთავარ ინსტრუმენტად იქცა. ძირითადად მოძველებული ტანკერებისგან შემდგარი ეს ქსელი საერთაშორისო წესების მიღმა ოპერირებს: მათთვის ჩვეულებრივი პრაქტიკაა სანავიგაციო სიგნალების გათიშვა, დროშების მუდმივი ცვლა და უსაფრთხოების სტანდარტების უგულებელყოფა.

Razom We Stand-ის მონაცემებით, გასულ წელს ამ ფლოტის მოცულობამ 848 გემს მიაღწია. მიუხედავად იმისა, რომ 2025 წლის ბოლოსთვის დასავლეთმა (ევროკავშირმა, აშშ-მა, ბრიტანეთმა და მათმა მოკავშირეებმა) 621 უნიკალური ტანკერი დაასანქცირა, „შავ სიაში“ მოხვედრილი გემები რუსულ პორტებში კვლავ შეუფერხებლად იტვირთებიან და მათი რიცხვი სტაბილურად იზრდება.

დისტანციიდან „ჩრდილოვანი ფლოტი“ საერთაშორისო სანქციებისა და ანალიტიკური ანგარიშების თემაა, თუმცა ბათუმს თავისი საზღვაო ეკონომიკა აქვს, რომლის მთავარი საყრდენი მეზღვაურთა შრომაა. 

მიუხედავად ამისა, 2026 წლის ივნისის მონაცემებით, საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტოს დასაქმების პორტალზე 7 000-ზე მეტი რეგისტრირებული მეზღვაურისთვის არცერთი თავისუფალი სამუშაო ადგილი არ იძებნება.

ამ კონკურენციის ფონზე, ქართველი მეზღვაურები „ჩრდილოვანი ფლოტის“ წინაშე განსაკუთრებით მოწყვლადები ხდებიან. 

სტატიაზე მუშაობისას 5 სხვადასხვა რანგისა და გამოცდილების მეზღვაურს ვესაუბრეთ. ჩრდილოვან ფლოტში ხელფასი სტანდარტულია. ქართველები ამ რისკზე ძირითადად სიდუხჭირის, უმუშევრობის, ინგლისური ენის არცოდნისა და სწრაფი დაწინაურების სურვილის გამო მიდიან.

ენის ბარიერი და და „დაუწერელი ხარკი“

მირზა ფუტკარაძე შორეული ნაოსნობის კაპიტნის უფროსი თანაშემწეა. 17 წლის წინ მისი პროფესიული გზა რიგითი მატროსობიდან დაიწყო, დღეს კი მსოფლიოს უდიდესი, 350 000-ტონიანი ნავთობმზიდავების (VLCC) ნავიგაციას მართავს. ის ახლა ორ საზღვაო სასწავლებელშიც ასწავლის და მიაჩნია, რომ ქართველი მეზღვაურებისთვის მთავარი ბარიერი ინგლისური ენის არასაკმარისი ცოდნა და სუსტი საბაზისო განათლებაა.

იგი მიიჩნევს, რომ ენის სათანადო ცოდნის გარეშე გაცემული დიპლომი მეზღვაურს საერთაშორისო ბაზარზე იზოლაციისთვის იმეტებს. ეს გამოწვევები სტუდენტებს სანდო, საერთაშორისო კომპანიებისკენ გზას უკეტავს, ისინი პირველივე გასაუბრებაზე იჭრებიან. შედეგად, ზოგი პროფესიას ტოვებს, სხვები კი გემზე მოსახვედრად ფულის გადახდას და საეჭვო გზებს თანხმდებიან. 

გლობალურ ფლოტში მოსახვედრად მეზღვაურებს, ძირითადად, ორი გზა აქვთ. 

პირველი უსაფრთხო და გამჭვირვალეა: დიდი საერთაშორისო კომპანიები (მაგალითად, „V.Ships“ ან „Columbia“) ბათუმში საკუთარ ფილიალებს ხსნიან და კადრებს პირდაპირ, ყოველგვარი შუამავლის გარეშე ასაქმებენ და ატრენინგებენ.

მეორე გზა ე.წ. საკრუინგო, ანუ შუამავალ სააგენტოებზე გადის. მირზას თქმით, სუსტი კონტროლისა და რეგულაციების ნაკლებობის გამო, ეს ბაზარი ხშირად მანკიერი წესებით თამაშობს. წესით, შუამავალმა სააგენტომ კადრის მოძიებისთვის ფული უცხოელი დამსაქმებლისგან ისედაც უნდა აიღოს, თუმცა რეალობაში, დასაქმების სანაცვლოდ ისინი თანხას თავად მეზღვაურებსაც სძალავენ.

„ყოველთვის, როცა გემზე მიდიხარ, 80-90%-ში ფულს იხდი. შეიძლება გადაიხადო ერთი თვის ხელფასი ან მესამედი“, – დასძენს მეზღვაური სანდრო, რომელიც დაპატიმრებულ გემზე სწორედ ადგილობრივი საკრუინგო სააგენტოს „დახმარებით“ აღმოჩნდა.

არადა, ეს „დაუწერელი ხარკი“ მხოლოდ უსამართლო ტრადიცია არ არის. საქართველომ მოახდინა საზღვაო შრომის კონვენციის რატიფიცირება, რომელიც 2025 წლის თებერვალში შევიდა ძალაში. კონვენცია ცალსახად კრძალავს მეზღვაურისგან სამსახურის შოვნისთვის საკომისიოს აღებას, თუმცა, ქაღალდზე აღებული ეს ვალდებულება ბათუმის საკრუინგო ოფისების ყოველდღიურობას ჯერ არ შეხებია.

(აქვე, სტატიაზე მუშაობისას, საზღვაო სატრანსპორტო სააგენტოს მივმართეთ კითხვით: კონვენციის ამოქმედების შემდეგ, რა მექანიზმით ამოწმებს უწყება მის შესრულებას და რამდენი შუამავალი კომპანია დაჯარიმდა ან გაფრთხილდა ამ უკანონო პრაქტიკის გამო?)

დაწინაურების ილუზია და რეპუტაციული რისკი

ჩრდილოვან ფლოტში მოხვედრა მარტივია, რადგან იქ არ მუშაობს საერთაშორისო წესები და არ ტარდება ინსპექციები. ეს გარემო მეზღვაურებს სწრაფი დაწინაურების ილუზიას უქმნის – მათ შეუძლიათ რეზიუმეში ოფიცრის სტატუსი მარტივად ჩაიწერონ, სტანდარტული ინტერვიუებისა და შემოწმებების გარეშე.

„ბევრი საქმე არ გაქვს… დახურული ავზივითაა, არავინ ამოწმებს, შიგნით რა გაქვს. მთავარია, გემი დაიტვირთოს და გადაადგილდეს. დანარჩენი არავის აინტერესებს“, – ჰყვება მირზა ფუტკარაძე.

თუმცა, ასეთი გემების სტატუსი სერიოზულ რისკებს შეიცავს:

„იქ, სადაც საერთაშორისო წესები არ მუშაობს, ვერავინ მოგცემს გარანტიას, რეისის ბოლოს სახლში დაბრუნდები, თუ რომელიმე უცხო ქვეყნის ციხეში აღმოჩნდები“, – ამბობს კაპიტნის უფროსი თანაშემწე, რომელმაც მსგავსი საეჭვო შეთავაზება სწორედ ამ მიზეზით უარყო.

უფრო მეტიც, „იზოლირებული ავზიდან“ ლეგალურ ბაზარზე დაბრუნება რთულია. საერთაშორისო სანდო კომპანიები კადრის წარსულს ამოწმებენ. ვინაიდან ჩრდილოვან ფლოტში არც ინსპექციები არსებობს და არც ტვირთის მკაცრი კონტროლი, იქ ხშირია ნავთობისა და საწვავის მოპარვის შემთხვევები.

მირზა ფუტკარაძე დამსაქმებლების ამ შიშს ასე განმარტავს: „შენ რომ ჩრდილოვან ფლოტზე მუშაობდი… შეიძლება ლეგალურად დაგასაქმო, მაგრამ მიჩვეული ხელი მაინც თავისას შვრება. პერსპექტივაში მეზღვაურმა შეიძლება ლიცენზიაც დაკარგოს.“

თუ ქართველების ჩრდილოვან ფლოტზე დასაქმება მასობრივ ხასიათს მიიღებს, ეს მხოლოდ ცალკეული მეზღვაურების სანდოობას კი არა, მთლიანად ქვეყნის საზღვაო რეპუტაციას დააზიანებს. 

საქართველოს უკვე აქვს რეპუტაციული კოლაფსის მწარე გამოცდილება – 2010-2014 წლებში, ყალბი დიპლომების სკანდალის გამო, ევროკავშირმა ქართული საზღვაო სერტიფიკატების აღიარება შეაჩერა, რამაც ათასობით ქართველი მეზღვაური წლების განმავლობაში ევროპული ბაზრის მიღმა, „შავ სიაში“ დატოვა.

ილუზიური ფარი: რატომ დუმან პროფკავშირები?

რა ხდება მაშინ, როცა ხომალდზე პრობლემები იწყება და მეზღვაურს ინსტიტუციური დაცვა სჭირდება? წესით, ასეთ დროს მათ ზურგს პროფკავშირი უნდა უმაგრებდეს. თუმცა, ჩვენი რესპონდენტები ჰყვებიან, რომ ორგანიზაცია, რომელიც მათ უფლებებს უნდა იცავდეს, რეალობაში თითქმის უხილავია.

ყველაფერი საინფორმაციო ვაკუუმიდან იწყება – პროფკავშირს ჩრდილოვან ფლოტზე მეზღვაურები საჯაროდ არასდროს გაუფრთხილებია.

სტატიაზე მუშაობისას მერაბ ჩიჯავაძეს, ტრანსპორტის მუშაკთა საერთაშორისო ფედერაციის, ITF-ის წარმომადგენელს საქართველოში, ინტერვიუ ვთხოვეთ, თუმცა პასუხი არ მიგვიღია.

შორეული ნაოსნობის კაპიტნის უფროსი თანაშემწის, მირზა ფუტკარაძის შეფასებით, განსხვავებით ინდოელი ან ფილიპინელი კოლეგებისგან, რომლებმაც იციან, რომ ზურგს ძლიერი პროფკავშირი უმაგრებთ, ქართველი მეზღვაურები კრიზისის დროს მარტო რჩებიან. „მე ვერ ვხედავ იმ ბერკეტს, რომ პროფკავშირი რაღაცით დაგვეხმარება,“ – აღნიშნავს ის.

თუ როგორი უნდა იყოს ეს ბერკეტი პრაქტიკაში, ამას კონტეინერმზიდის ოფიცერი, ლუკა კოღოშვილი ფილიპინების მაგალითზე ხსნის. იქ პროფკავშირი საეჭვო კომპანიებს მკაცრად ფილტრავს და კაპიტანს მეზღვაურის თვითნებურად გაშვებას უზღუდავს. „ჩვენ ზუსტად ასეთი დამცველობითი ფუნქცია გვჭირდება, რომ ქართველი მეზღვაური არ დაიჩაგროს,“ – დასძენს ის.

მესამე რანგის ოფიცერი სულო ჩებინოვი გერმანულ კომპანიაში 2021 წლიდან მუშაობს.  ITF-თან აფილირებული ქართული ორგანიზაციის არსებობის შესახებ არ სმენია. „არასდროს მქონია შეხება მეზღვაურთა პროფკავშირებთან. შეიძლება სადღაც რეგისტრირებული არიან, მაგრამ ასრულებენ თუ არა თავის მოვალეობებს – ეს მეორე საკითხია“ – გვითხრა მან. 

არადა, საქართველოს პროფკავშირს საერთაშორისო ფედერაციის (ITF) მანდატი ოფიციალურად აქვს. როგორც მეორე რიგის ოფიცერი, იაკობ ხალვაში აღნიშნავს, ეკიპაჟებმა ორგანიზაციის წარმომადგენლების სახელები და მისამართიც კი არ იციან. მისი თქმით, ეს კომუნიკაციის ნაკლებობის ბრალია:

„დღეს თუ სოციალურ ქსელში აქტიური არ ხარ, ჩათვალე, საზოგადოებას არ ელაპარაკები“ – ამბობს იაკობ ხალვაში.

რისკის რეალური ფასი: მიტოვება, ციხე და დრონები

ჩრდილოვანი ფლოტის ტანკერმა ლუკასაც ახლოს ჩაუარა – პორტში შესვლისას ის უშუალოდ შეესწრო ასეთი გემის  დაპატიმრებას.

„ჩვენთან ახლოს ტანკერი დააკავეს, რადგან ყალბი დოკუმენტებით ირანული სანქცირებული ნავთობი გადაჰქონდა,“ — იხსენებს გერმანული კომპანიის კაპიტნის უფროსი თანაშემწე, რომელიც თავად მკაცრად გაწერილ, ლეგალურ სისტემაში მუშაობს.

სწორედ ამ დაცული სტრუქტურიდან დანახულმა სურათმა დაარწმუნა ის, რომ ფარულ ფლოტში დასაქმება უკიდურესად სარისკოა. ლუკას შეფასებით, მთავარი საფრთხე პასუხისმგებლობის არარსებობაა:

„ჩემი აზრით, ეს ხალხი ნელი მოქმედების ბომბზე ზის. არავინაა დაზღვეული, რა მოხდება, სად დააკავებენ და როგორ განვითარდება მოვლენები. შეიძლება გემი დააკავონ და დამხმარე არავინ ეყოლებათ. ის საკრუინგოები და ფირმები, რომლებიც ჩრდილოვან ფლოტს ემსახურებიან, უმეტესად არალიცენზირებულები არიან. შესაბამისად, პასუხს ვერავის მოსთხოვ და ამ ქართველ მეზღვაურებზე პასუხისმგებელი არავინ იქნება“.

საერთაშორისო სატრანსპორტო ფედერაციის (ITF) მონაცემებით, 2025 წელს გემებზე მიტოვებულ მეზღვაურთა რაოდენობამ ანტირეკორდულ ნიშნულს მიაღწია: 410 ხომალდზე 6,223 ადამიანი დარჩა ბედის ანაბარად. ეს მაჩვენებელი ზედიზედ მეექვსე წელია იზრდება. ეკიპაჟებს ჯამში 25.8 მილიონი დოლარის ხელფასი გაეყინათ, საიდანაც პროფკავშირებმა მხოლოდ 16.5 მილიონის დაბრუნება შეძლეს.

ყველაზე საგანგაშო კი პროპორციაა: Lloyd’s List-ის 2026 წლის იანვრის კვლევით, მიტოვებული ტანკერების 66% სწორედ ჩრდილოვან ფლოტზე მოდის, მაშინ როცა თავად ეს ფლოტი მსოფლიო სატანკერო ბაზრის მხოლოდ 20%-ს შეადგენს.

მარტივად რომ ვთქვათ, ჩრდილოვან ხომალდზე მოხვედრისას ეკიპაჟის გემზე მიტოვების რისკი სამჯერ უფრო მაღალია.

ფინანსური რისკების მიღმა, მეზღვაურები რეალური იურიდიული საფრთხის წინაშეც დგანან.

ამის ნათელი მაგალითია 47 წლის ქართველი კაპიტნის, ავთანდილ კალანდაძის საქმე. აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტის ცნობით, ჩრდილოვანი ფლოტის კაპიტანმა, რომელსაც ირანული და ვენესუელური ნავთობი გადაჰქონდა, ამერიკის საოლქო სასამართლოში ბრალი ოფიციალურად აღიარა. კალანდაძეს კარიბის ზღვიდან ჩრდილო ატლანტის ოკეანემდე მრავალკვირიანი დევნისას აშშ-ის სანაპირო დაცვისადმი დაუმორჩილებლობა ედებოდა ბრალად, რის გამოც ახლა ის ამერიკული მართლმსაჯულების წინაშე აგებს პასუხს.

თუმცა, ხელფასის დაკარგვასა და დაპატიმრებაზე უარესი მაინც ფიზიკური განადგურების რისკია. ფარული მარშრუტებით მოძრავი სანქცირებული გემები ღია ზღვაში ხშირად პირდაპირ სამიზნეებად იქცევიან.

მხოლოდ 2025 წლის ბოლოს რამდენიმე ინციდენტი მოხდა: 27 ნოემბერს სენეგალის სანაპიროსთან ტანკერი Mersin ააფეთქეს; მეორე დღეს, 28 ნოემბერს, უკრაინულმა საზღვაო დრონებმა („Sea Baby“) თურქეთის სანაპიროსთან ორი სანქცირებული ხომალდი დააზიანეს; 2 დეკემბერს კი ტანკერ Midvolga 2-ს, რომელსაც რუსეთიდან საქართველოში მზესუმზირის ზეთი მოჰქონდა, თურქეთის სანაპიროდან 129 კილომეტრში დაარტყეს.

60 წუთი გადასარჩენად: ინდივიდუალური პასუხისმგებლობა

იაკობ ხალვაში ქიმმზიდებისა და ტანკერების მეორე ოფიცერია. მისთვის ზღვა ბავშვობის ოცნება არ ყოფილა – 19 წლის ასაკში, პირველი რეისის შემდეგ აღმოაჩინა, რომ გემის მკაცრად გაწერილ რუტინაში გონებრივად ისვენებს და საკუთარ თავთან მარტო დარჩენის სივრცეს პოულობს.

გემზე ასვლისას გეოპოლიტიკა ნაპირზე რჩება. ამიტომ, იაკობი ჩრდილოვან ფლოტსაც არა მორალური, არამედ წმინდად პრაგმატული პოზიციიდან აფასებს:

„არავინ კითხულობს, საიდან მოაქვს და სად მიაქვს გემს ტვირთი. მეზღვაურისთვის გაცილებით მნიშვნელოვანია სიტუაცია გემზე, ხელფასი და კონტრაქტის პირობები“ – ამბობს ის. 

სწორედ ამ პრაგმატიზმის გამო, მისთვის „საინფორმაციო ვაკუუმი“ მოგონილი კონცეფციაა. იაკობი ვინმესთვის რაიმეს აკრძალვის წინააღმდეგია – მთავარია, მეზღვაურმა გადაწყვეტილება სრული სურათის დანახვის შემდეგ, გააზრებულად მიიღოს. დღეს, როცა სისტემური დაცვა არ არსებობს, ეს უსაფრთხოება მხოლოდ ციფრულ ძიებაზე გადის.

მართალია, მონაცემები ერთ, გამარტივებულ ეკრანზე არავის დაუხვდება და ძიება ძალისხმევას მოითხოვს, მაგრამ, იაკობის თქმით, რეალური სურვილის შემთხვევაში გადასამოწმებლად ერთი საათიც საკმარისია. ეს ზუსტად ის 60 წუთია, რომელიც შენს მომავალს წყვეტს – სანდო კომპანიის ხიდურზე აღმოჩნდები, თუ ჩრდილოვანი ფლოტის უხილავ ნაწილად იქცევი.

ამ უხილავობის მისაღწევად „ჩრდილოვანი ფლოტი“ სწორედ ციფრული კვალის წაშლით მუშაობს.

მესამე რანგის ოფიცერი სულო ჩებინოვი ხსნის მექანიზმს, თუ როგორ მუშაობს ეს საინფორმაციო ვაკუუმი პრაქტიკაში:

„სანამ გემი ტერიტორიულ წყლებში შევა, რთავენ AIS-ს [ავტომატური საიდენტიფიკაციო სისტემა]. იშლება აბსოლუტურად ყველაფერი: გემის სახელი, დროშა, გემთმფლობელი. შეგნებულად უმალავენ ეკიპაჟს რეალურ სურათს. მეზღვაური აწერს ხელს კონტრაქტს, ჩადის გემზე და მხოლოდ ადგილზე, შუა ოკეანეში აღმოაჩენს ხშირ შემთხვევაში, რომ სანქცირებულ ტვირთზე უწევს მუშაობა. ამის შემდეგ უკანდასახევი გზა აღარ არის – შუა ოკეანეში უკან ვერავინ დაგაბრუნებს“.  

თუმცა, პრობლემა მხოლოდ ინდივიდუალური პასუხისმგებლობით ვერ მოგვარდება. იაკობი ხედავს, რომ ბაზარს ღია, დინამიური რეესტრი აკლია. მისი შეფასებით, მეზღვაურებს სჭირდებათ არა სააგენტოების მშრალი ჩამონათვალი, არამედ პლატფორმა, სადაც პირდაპირ გამოჩნდება: რამდენი ადამიანი დასაქმდა კონკრეტული შუამავლის მეშვეობით, როგორია რეალური საშუალო ანაზღაურება და იძებნება თუ არა ისტორიაში კომპანიების მიმართ საჩივრები.

სულიკო მიიჩნევს, რომ ერთიანი რეესტრის შექმნამდე სახელმწიფოს ხელთ არსებული რესურსების გამოყენებაც შეუძლია: „სახელმწიფომ უნდა აიღოს პასუხისმგებლობა. როცა არსებობს მეზღვაურთა ბაზა ჩვენი პირადი მონაცემებით, ელემენტარული შეტყობინების [SMS] სახითაც შეგვიძლია ვაცნობოთ მათ რისკების შესახებ. კარგი იქნება, რომ ყველა მეზღვაურმა წინასწარ გადახედოს, რა რისკებს აწერს ხელს. ძალიან დიდი საშიშროება არსებობს კარიერის დასრულების და ‘შავ სიაში’ მოხვედრის“.

სანამ ბაზარს გამჭვირვალე რეესტრი, ხოლო მეზღვაურს ინსტიტუციური ფარი აკლია, ზღვაში გადარჩენა მხოლოდ ინდივიდუალურ ალღოზე გადის. ამ სისტემური დაუცველობის ფასი ყველაზე მძაფრად სწორედ სანდრომ იგრძნო.

ბისკაის ყურეში გადატანილი შტორმის შემდეგ, მან ზღვაში ბედი კიდევ ერთხელ სცადა. ისრაელში, ხაიფას პორტში ჩასულმა მეზღვაურმა აღმოაჩინა, რომ ზუსტად იმ კაიუტაში უნდა ეცხოვრა, სადაც წინა დღეს მისი წინამორბედი – გემის ტანკში გაგუდული ქართველი ესვენა. ბიჭი ტრაგიკულად დაიღუპა მაშინ, როცა გემთმფლობელთა მოთხოვნით იმ სამუშაოს ასრულებდა, რაც მის პროფესიულ მოვალეობებში არ შედიოდა.

„ერთი თვე გავძელი იმ კაიუტაში და წამოვედი,“ – იხსენებს სანდრო. მისთვის ეს რეისი საერთაშორისო წყლებში ჯერჯერობით ბოლო გასვლა აღმოჩნდა.

_________________

მთავარ ფოტოზე: სამხრეთ შვედეთის სანაპირო, სირიის დროში ქვეშ მცურავი გემი, რომელიც, სავარაუდოდ, რუსეთის ჩრდილოვან ფლოტს ეკუთვნის. 2026 წლის  მაისი. ფოტო: ევროპის პრესფოტო სააგენტო. EPA/Johan Nilsson

2 მაისს ბათუმში სასწრაფო დახმარების ავტომობილი ორ ქვეითს დაეჯახა. ორივე გადარჩა.

ავტოსაგზაო შემთხვევა ბაგრატიონისა და გუდიაშვილის ქუჩების კუთხეში მოხდა.

დღეს, 3 მაისს, საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრმა მომხდართან დაკავშირებით განცხადება გაავრცელა, რომელსაც უცვლელად გთავაზობთ.

„ბათუმში საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრის სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ბრიგადის ავტომობილი ორ ქვეითს შეეჯახა.

მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაშავებულები დაუყოვნებლივ გადაყვანილ იქნენ შესაბამის სამედიცინო დაწესებულებაში, სადაც მათ უტარდებათ ყველა საჭირო სამედიცინო დახმარება.

ფაქტთან დაკავშირებით შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაწყებული აქვს გამოძიება, რის შედეგადაც  დადგინდება, იყო თუ არა აღნიშნულ ავტოსაგზაო შემთხვევაში მძღოლის ბრალეულობა.

დანაშაულის გამოვლენის შემთხვევაში, შემთხვევაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ, კანონის შესაბამისად, გატარდება ყველა შესაბამისი სამართლებრივი ღონისძიება,“ – ნათქვამია განცხადებაში.

შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცნობით კი, გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლითაა დაწყებული, რაც ტრანსპორტის მოძრაობის ან ექსპლუატაციის წესის დარღვევას გულისხმობს.