დღეს, პირველ მაისს, აჭარის ჯანდაცვის სამინისტროში ბათუმში აღმოჩენილი ნეშტების შესასწავლად შექმნილი სამთავრობო კომისიის პირველი სხდომა გაიმართა. ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიიდან სხდომას იღუმენია სიდონია დარჩია და ისტორიკოსი პირიმზე რურუა ესწრებოდნენ. პირიმზე რურუამ განაცხადა, რომ ორი წლის წინ ბათუმში, ფრიდონ ხალვაშის გამზირზე მდებარე სამარხების შესახებ, აღმოჩენისთანავე იყო ინფორმირებული მთავრობა: „იმთავითვე იყო ინფორმირებული გათხრების დაწყების შესახებ ყველა სტრუქტურა, …
Tag Archives: რეპრესიები
ბათუმში, სავარაუდოდ, რეპრესირებულთა კიდევ ერთი სამარხი აღმოაჩინეს
ბათუმში კიდევ ერთი სამარხი აღმოაჩინეს, რომელიც, სავარაუდოდ, 1937-1938 წლებში საბჭოთა რეპრესიების დროს დახვრეტილებს ეკუთვნის. ინფორმაცია სამარხის აღმოჩენის შესახებ დღეს, პირველ მაისს, ბათუმში აღმოჩენილი ნეშტების შესასწავლად შექმნილი სამთავრობო კომისიის პირველ სხდომაზე გახდა ცნობილი. „ბათუმში, ფრიდონ ხალვაშის ქუჩაზე, იმავე ტერიტორიაზე, სადაც წინა ოთხი სამარხი იქნა აღმოჩენილი, კიდევ ერთი სამარხი აღმოჩნდა. ჩვენ ამ სამარხს კირქვა მივაყარეთ, ხელი არ გვიხლია. …
Continue reading “ბათუმში, სავარაუდოდ, რეპრესირებულთა კიდევ ერთი სამარხი აღმოაჩინეს”
აღმოჩენილი 150 ნეშტის შესასწავლად სამთავრობო კომისია სპეციალისტებს იწვევს
ბათუმში აღმოჩენილი ნეშტების შესასწავლად სამთავრობო კომისია შეიქმნა. სამთავრობო კომისიას აჭარის ჯანდაცვის მინისტრი, ზაალ მიქელაძე ხელმძღვანელობს. მისი მოადგილე კი აჭარის განათლების მინისტრი ინგა შამილიშვილი იქნება. კომისიაში ასევე შედიან აჭარის მთავრობის აპარატის ადმინისტრაციულ ორგანოებთან ურთიერთობის დეპარტამენტის უფროსი კახა შაშიკაძე, აჭარის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროდან ქონების მართვის და პრივატიზების უფროსი კობა თედორაძე და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტოს დირექტორი …
Continue reading “აღმოჩენილი 150 ნეშტის შესასწავლად სამთავრობო კომისია სპეციალისტებს იწვევს”
ბათუმში აღმოჩენილი 150 ნეშტის დაკრძალვა გადაიდო
ბათუმში, ფრიდონ ხალვაშის გამზირზე აღმოჩენილი ნეშტების დაკრძალვის თარიღი გადაიდო. ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქია განცხადებას ავრცელებს, რომელსაც უცვლელად გთავაზობთ: „მოგახსენებთ, რომ 1937-1938 წლებში რეპრესირებულთა დაკრძალვა დაგეგმილი იყო ა/წ 21 აპრილს. მოსამზადებელი სამუშაოების გამო დაკრძალვის თარიღი გარკვეული ვადით გადაიდო, რადგანაც იქმნება სამთავრობო კომისია, ასევე მოწვეულია სამხარაულის საექსპერტო ბიუროს ჯგუფი, რომელიც შექმნის დნმ-ისათვის საჭირო ბაზას და სამომავლოდ შთამომავლებს …
Continue reading “ბათუმში აღმოჩენილი 150 ნეშტის დაკრძალვა გადაიდო”
„გაგვიცოცხლეს ყველაფერი და ასე გვტოვებენ“ – მოგონებები 1937 წლის რეპრესიებზე ბათუმიდან
„ისე იქცევიან, როგორც 1937 წელს…“ „დავიწყებული გვქონდა, გაგვიცოცხლეს და ხელახლა გვიკლავენ“, „რატომ გვიმალავდნენ აქამდე?“ – ეს ფრაზები ისმოდა დღეს, 11 აპრილს, „ქართველ მუსლიმთა კავშირის“ ოფისში გამართულ შეხვედრაზე, სადაც სტალინური რეპრესიების დროს დახვრეტილი პირების შთამომავლები შეიკრიბნენ. „ჭოროხის პირას დახვრიტეს…“ – ყველა ისტორია ასე იწყებოდა. „ხასან დიშლიოღლი ჩემი მამამთილი იყო…,“ – გვიყვება ეთერ ბერიძე, – „მუშა კაცი …
აჭარაში აღმოჩენილი ნეშტების დაკრძალვის თარიღი შესაძლოა გადაიდოს
ბათუმში, ფრიდონ ხალვაშის გამზირზე აღმოჩენილი ნეშტები შესაძლოა 21 აპრილს აღარ დაკრძალონ. ამის შესახებ დღეს, 11 აპრილს, აჭარის მთავრობაში გამართულ დახურულ შეხვედრაზე ითქვა, რომელსაც აჭარაში რეპრესირებულ პირთა შთამომავლების ჯგუფი ესწრებოდა. შეხვედრაზე იმყოფებოდა მუფთი, ბეგლარ ქამაშიძეც. შეხვედრის დასრულების შემდეგ როგორც მუფთმა, ბეგლარ ქამაშიძემ „ბათუმელებთან“ განაცხადა, მთავრობის თავმჯდომარისგან მიიღეს დაპირება, რომ დაკრძალვის თარიღი გადავადდება და აღმოჩენილ ნეშტებს სამხარაულის …
Continue reading “აჭარაში აღმოჩენილი ნეშტების დაკრძალვის თარიღი შესაძლოა გადაიდოს”
ნეშტების საქმეზე სამთავრობო კომისია შეიქმნება ეპარქიისა და სამუფთოს ჩართულობით – რიჟვაძე
აჭარის მთავრობის თავმჯდომარის, თორნიკე რიჟვაძის განცხადებით, ბათუმში სამარხში აღმოჩენილი ნეშტების შესასწავლად სპეციალური სამთავრობო კომისია იქმნება. როგორც რიჟვაძე აცხადებს, სამთავრობო კომისიას აჭარის მთავრობა ქმნის. რიჟვაძის თქმით, კომისიაში წარმოდგენილნი იქნებიან სამუფთო სამმართველოს და ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიის წარმომადგენლები. „მე მქონდა ძალიან აქტიური კონსულტაცია როგორც ეპარქიასთან, მეუფესთან, ასევე სამუფთო სამმართველოსთან და მივიღე გადაწყვეტილება, რომ შეიქმნება სამთავრობო კომისია, რომელიც …
რა იციან შთამომავლებმა სტალინური რეპრესიების დროს დახვრეტილებზე
ისტორიები, რომლებიც შთამომავლებმა 1937-1938 წლებში სტალინური რეპრესიების დროს დახვრეტილებზე იციან, ერთმანეთს ჰგავს: მათი უმეტესობა ახალგაზრდა იყო და კომუნისტები არ უყვარდა, ტროცკისტულ მოძრაობას უჭერდა მხარს, ხალხის მტერი იყო ან ხალხის მტრის ოჯახის წევრი – ეს ის მიზეზებია, რომლებზეც შვილიშვილებს უამბეს და ასე აუხსნეს რეპრესიების დროს ბაბუებისა და ბებიების დახვრეტით დასჯის ამბავი. 1936-1937 წლების გახსენება, ბათუმში, გასულ …
Continue reading “რა იციან შთამომავლებმა სტალინური რეპრესიების დროს დახვრეტილებზე”
მუფთის მრჩეველი სამარხზე: „სასაფლაო-მემორიალზე” არ აღიმართოს რელიგიური ატრიბუტიკა
დასავლეთ საქართველოს მუფთის მრჩეველი თემურ გორგაძე „ბათუმელებთან“ აცხადებს, რომ აჭარაში მცხოვრები მუსლიმები არ დათანხმდებიან მასობრივ სამარხში აღმოჩენილი ნეშტების დნმ-ის ტესტის ჩატარების გარეშე დაკრძალვას. თემურ გორგაძე აღმოჩენილი ნეშტების დაკრძალვას გუშინაც გამოეხმაურა და დაწერა: „მიუხედავად იმისა, რომ წინასწარ იცოდნენ, რომ ამ სამარხში მუსლიმებიც იქნებოდნენ, საქმის კურსში არ ჩააყენეს არც ერთი მუსლიმური დაწესებულება. (მაგალითად, მუსლიმთა სამმართველო)“. თემურ გორგაძე თავის …
Continue reading “მუფთის მრჩეველი სამარხზე: „სასაფლაო-მემორიალზე” არ აღიმართოს რელიგიური ატრიბუტიკა”
ლაშა ბაქრაძე ბათუმში აღმოჩენილ სამარხზე: ქვეყანაში ვხედავთ ტოტალურ დაუინტერესებლობას
ბათუმში, ფრიდონ ხალვაშის 338-ში – ტერიტორიაზე, რომელიც საპატრიარქოს დროებით სარგებლობაში აქვს გადაცემული, ოთხი სამაროვანი გათხარეს, რომელშიც 150-მდე ადამიანის ნეშტი აღმოჩნდა. გათხრები ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიამ აწარმოა. სახელმწიფო უწყებები, როგორც „ბათუმელებმა“ გაარკვია, ამ პროცესში არ მონაწილეობდნენ და არც ახლა აპირებენ მონაწილეობას. ეპარქიის განცხადებით, სამარხში აღმოჩენილია გასული საუკუნის 36-37 წლების მონეტები, რამდენიმე ჯვარი და მასრები. საქართველოში საბჭოთა რეპრესიების …
ტარიელ ნაკაიძე: ნეშტების გადასვენებაში უნდა ჩაერთონ მუსლიმი სასულიერო პირები
1937-1938 წლებში ბოლშევიკური რეპრესიების დროს ბათუმში დახვრეტილი ადამიანების ნეშტების აღმოჩენასა და მათ 21 აპრილს დაკრძალვაზე ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიის მიერ გავრცელებულ განცხადებას „ქართველ მუსლიმთა კავშირის“ ხელმძღვანელი ტარიელ ნაკაიძე ეხმიანება. „ფეისბუქის“ საკუთარ გვერდზე მან სპეციალური განცხადება გაავრცელა, სადაც ნათქვამია, რომ დახვრეტილების უმეტესობა მუსლიმია, ამიტომაც ნეშტების საპატრიარქოზე გადაცემულ ტერიტორიაზე გადასვენებას ეწინააღმდეგებიან. „ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიის მიერ გავრცელებული განცხადებით …
Continue reading “ტარიელ ნაკაიძე: ნეშტების გადასვენებაში უნდა ჩაერთონ მუსლიმი სასულიერო პირები”
იყვნენ თუ არა სამარხის გათხრისას ჩართული სპეციალისტები? – ეპარქიას პასუხი არ აქვს
ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიის პრესსპიკერი, დეკანოზი იოანე გორელიშვილი არ პასუხობს კითხვას, იყვნენ თუ არა სამარხების გათხრის პროცესში ჩართული სპეციალისტები. იგი ამბობს, რომ ეს არ იცის და ამ კონკრეტულ კითხვაზე პასუხს 21 აპრილს, ნეშტების დაკრძალვის დღეს მოგვაწვდის. საუბარია 1937-1938 წლებში ბოლშევიკური რეპრესიების დროს ბათუმში დახვრეტილი ადამიანების ნეშტებზე, რომელთა აღმოჩენის შესახებაც ინფორმაცია ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიამ 5 …
Continue reading “იყვნენ თუ არა სამარხის გათხრისას ჩართული სპეციალისტები? – ეპარქიას პასუხი არ აქვს”
რეპრესიების დროს დახვრეტილების შთამომავლები ნეშტების იდენტიფიცირებას ითხოვენ
„აუცილებლად უნდა დადგინდეს, არის თუ არა ეს ის სამარხი და ეკუთვნის თუ არა ნაპოვნი ნეშტები ბოლშევიკური რეპრესიების დროს დახვრეტილ ჩვენს წინაპრებს“ – ასეთია 1937-1938 წლებში ბათუმში, სტალინური რეპრესიების დროს დახვრეტილი ადამიანების შთამომავლების პოზიცია. ისინი შესაბამისი ექსპერტიზების ჩატარებას და თითოეული ნეშტის იდენტიფიცირებას ითხოვენ: „ისინი ამას იმსახურებენ. ეს ისტორიაა, ჩვენ პასუხები გვჭირდება“ – ამბობენ რეპრესირებულების შთამომავლები. სამარხის აღმოჩენის …
Continue reading “რეპრესიების დროს დახვრეტილების შთამომავლები ნეშტების იდენტიფიცირებას ითხოვენ”
ისტორიკოსი: სამარხი შეიძლება არა რეპრესირებულების, არამედ თურქი ჯარისკაცების იყოს
ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიამ დღეს, 5 აპრილს, ფეისბუქზე გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ 1937-1938 წლებში ბოლშევიკური რეპრესიების დროს ბათუმში დახვრეტილ ადამიანების ნეშტებს 21 აპრილს დაკრძალავენ. ინფორმაციას თან ერთვის ფოტომასალაც. ნეშტები რამდენიმე თვის წინაა ნაპოვნი, თუმცა ამის შესახებ ფართო საზოგადოებისთვის დღეს გახდა ცნობილი. „ბათუმელების“ ინფორმაციით, გათხრებში არ ყოფილან ჩართული არქეოლოგები, ასევე უცნობია, რა კვლევები ჩაატარა ეპარქიამ სამარხის შესასწავლად. საბჭოთა …
Continue reading “ისტორიკოსი: სამარხი შეიძლება არა რეპრესირებულების, არამედ თურქი ჯარისკაცების იყოს”
ბათუმში სტალინური რეპრესიების დროს დახვრეტილი 150 ადამიანის ნეშტი იპოვეს – ეპარქია
21 აპრილს, ბათუმში, 15:00 საათზე, ბათუმის #3 სამხედრო ბაზის ტერიტორიაზე, 1937-1938 წლებში ბოლშევიკური რეპრესიების დროს ბათუმში დახვრეტილ ადამიანებს ნეშტებს დაკრძალავენ – ამის შესახებ ინფორმაცია ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიამ ცოტა ხნის წინ [18:00] გაავრცელა. ეპარქიის განცხადებით, ფრიდონ ხალვაშის ქ. #338-ში მდებარე ბაზა #3-ის გარკვეული ტერიტორია დროებით სარგებლობაში გადმოცემული იყო საქართველოს საპატრიარქოზე, გაითხარა 4 სამაროვანი, რომელშიც 150-მდე ადამიანის …
ვინ ვისი აგენტია, ანუ რას შეცვლის ლუსტრაციის კანონი
„სახელმწიფოს არ უნდა ლუსტრაციის შესახებ კანონის მიღება. როგორც კი ეს დაიწყება, მას პასუხების გაცემა მოუწევს ბევრ რამეზე, პასუხის გაცემა კი რთულია,“ – აღნიშნა ისტორიკოსმა, საბჭოთა წარსული კვლევის ლაბორატორიის მკვლევარმა, დავით ჯიშკარიანმა. მან დღეს, 7 დეკემბერს ბათუმის დემოკრატიის სკოლაში საჯარო ლექცია გამართა. დავით ჯიშკარიანი წლებია მუშაობს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაცულ არქივში, ასევე ეროვნულ არქივში არსებულ დოკუმენტებთან. …
Continue reading “ვინ ვისი აგენტია, ანუ რას შეცვლის ლუსტრაციის კანონი”
ბათუმელი ბიჭები საბჭოთა რეჟიმის წინააღმდეგ – შოთა გუჯაბიძის ახალი დოკუმენტური ფილმი
„ახალგაზრდა საქართველო“ – ასე ჰქვია რეჟისორ შოთა გუჯაბიძის ახალ, სატელევიზიო, დოკუმენტურ ფილმს, რომელიც საარქივო მასალებზე დაყრდნობითაა მომზადებული. ფილმი 1955 წელს ბათუმელი სკოლის მოსწავლეების მიერ ჩამოყალიბებულ ანტისაბჭოთა ორგანიზაციაზე გვიამბობს, რის შესახებაც დახურული, გრიფით – „საიდუმლო“ საქმე აქამდე უშიშროების არქივში იყო დაცული. „1955 წლის მაისში ბათუმელმა ბიჭებმა: გია სოსელიამ, იური გიგინეიშვილმა, ძმებმა – გივი და ბადრი ახვლედიანებმა …
საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორიის საჯარო ლექციები ბათუმში
„თავისუფალ ჟურნალისტთა სახლი“, ACCESS-ის მხარდაჭერით, აგრძელებს დისკუსიათა ციკლს „საუბრები ევროპაზე“. 15 დეკემბერს, 13:00 საათზე, ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის 120-ე აუდიტორიაში საჯარო ლექციას „საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორიის“ მკვლევრები წაიკითხავენ. სტუდენტებს საშუალება ექნებათ, მოუსმინონ საბჭოთა კავშირის კვლევის ლაბორატორიის მკვლევრის, ირაკლი ხვადაგიანის ლექციას თემაზე: “1920-იანი წლები – გარდამავალი პერიოდი ტრადიციული საზოგადოებიდან მოდერნულობისკენ”. ასევე ლექციას წაიკითხავს დავით ჯიშკარიანი თემაზე: “მეხსიერების ტრეპანაცია …
Continue reading “საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორიის საჯარო ლექციები ბათუმში”
1 800 რეპრესირებული გაზრდილ კომპენსაციას ელოდება
„ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცის“ ოფისის კარებთან ადამიანების გრძელი რიგები განახლდა. რიგების მიზეზი საქართველოს პარლამენტის კანონია, რომლის მიხედვით, საბჭოთა რეჟიმის მიერ რეპრესირებული მოქალაქეები გაზრდილ კომპენსაციას მიიღებენ. კომპენსაციის მინიმალური ოდენობა 1000, მაქსიმალური კი – 2000 ლარი.
რას ითხოვს სახელმწიფოსგან სახარების რწმენის ეკლესია
„იყო შემთხვევა, როცა ცოლ-ქმარი იმიტომ დააპიტიმრეს, რომ ორმოცდაათიანელები იყვნენ. ხუთი შვილის დედას ჩამოართვეს დედობა და ბავშვები ბავშვთა სახლში ჩააბარეს. ციხიდან რამდენიმე წელში გამოვიდნენ, მაგრამ ორი ბავშვი გარდაცვლილი დახვდათ“, – ამ ამბავს ლელა ხონელიძე გვიამბობს. ეს 1951 წელს მოხდა, სტალინური რეპრესიების დროს, როცა სახარების რწმენის, იგივე ორმოცდაათიანელთა ეკლესიის ასობით წევრი ტოტალიტარული რეჟიმის მსხვერპლი გახდა. მიუხედავად დოკუმენტური მასალების არსებობისა, სახელმწიფო საბჭოთა რეპრესიების მსხვერპლად მხოლოდ ოთხ რელიგიურ გაერთიანებას მიიჩნევს, მათ შორის არ არის ორმოცდაათიანელთა ეკლესია. „ჩვენ არ ვითხოვთ მატერიალური ზარალის ანაზღაურებას, ეკლესია იდევნებოდა საბჭოთა რეჟიმის დროს და სახელმწიფომ ეს უნდა აღიაროს“, – ამ მოთხოვნით სახარების რწმენის ეკლესია საკონსტიტუციო სასამართლოში უჩივის სახელმწიფოს.
გადასახლებაში “მოხალისეების ვაგონით“
ფადიკო ნაგერვაძეს და მის ოჯახს საბჭოთა რეპრესიები 1951 წელს შეეხო. მაშინ ფადიკო ექვსი წლის იყო და ოჯახში მასზე მცირეწლოვანი და-ძმაც ცხოვრობდა. ერთი წლის ეთერი გადასახლებაში გარდაიცვალა და მშობლებმა მისი საფლავიც დაკარგეს. „დედა სულ ტიროდა, სულ… ცეცხლი მეკიდება გულზე, როცა დედაჩემის სახე და შიშველი ფეხები მახსენდება, როცა თოვლში გულში ჩახუტებული ბავშვებით მიაბიჯებდა თოფიანი ჯარისკაცების წინ“, – ამბობს ფადიკო ნაგერვაძე.
„სტალინი მოკვდა და გაჩნდა იმედი“
„დიდი ოჯახი გვქონდა, სახლში რვა ბავშვი ვიყავით, კიდევ, მშობლები და მოხუცებული ბებია-ბაბუა. 1951 წლის 26 დეკემბერი თენდებოდა, როცა რუსი შეიარაღებული სამხედროები სახლში შემოცვივდნენ. მაშინ 12 წლის ვიყავი და მძიმე ემოციები დატოვა ჩემში ამ სურათმა. ერთად მოგვყარეს, როგორც ცხოველები ისე გადაგვთვალეს და სახლის დატოვება გვიბრძანეს“.
ხუთჯერ გასამართლებული ერთი ბრალდებით
„დედაჩემს ჩემი ძმის დატირების უფლება არ მისცეს. ცხენზე ჩამოკონწიალებული ცხედარი სოფელში ჩამოატარეს და ასე წაიღეს. დედაჩემი ცხენს ფეხებში უვარდებოდა და მკვდარ შვილთან მიახლოებას ცდილობდა. მამამ ფარ-ხმალი დაყარა, აღარ შეწინაღმდეგებია ჟანდარმებს, რადგან იცოდა, რომ მათ ტყვიას სხვა შვილების სიცოცხლეც შეეწირებოდა“. ძმის საფლავი ისკანდერ კონცელიძეს და მის ოჯახს, არასდროს უნახავს.
„დედა, წითელი სახურავები!“
ნერმინე ქოქოლაძე ექვსი წლის იყო, როცა რეპრესიებმა საყვარელი ადამიანები და სამშობლო წაართვა. საბჭოთა რეჟიმმა ცხოვრება მის ოჯახში რამდენიმე თაობას დაუნგრია. ჯერ დიდი ბაბუა დაიჭირეს, შემდეგ მისი ბაბუა და ახალგაზრდა ბიძები. ბოლშევიკურ რეჟიმს გაქცეული 13 წლის ბიძა, თურქეთის ციხეში გარდაიცვალა, უფროსი ბიძა კი, სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ დახვრიტეს.
„საბჭოთა ბელადის მიერ მოყენებულ ტკივილს ვერასდროს დავივიწყებ“
მერი თევთიძე 80 წელს მიღწეული, ენერგიული ქალია. „სწავლაზე ვგიჟდებოდი, მაგრამ სტალინმა ჯერ ყმაწვილქალობა გამატარებინა მძიმე შრომასა და ტანჯვაში, შემდეგ კი – მთელი ცხოვრება“, – გვეუბნება ის. მასწავლებლის მიერ ნაჩუქარი მათემატიკა ტაშკენტამდე გულში ჩაკრული ატარა, „ერთხელ არ გამიშვია ხელიდან“. რეპრესიებმა დააშორა მის საყვარელ ცხოველებს – „ვარსკვლავას“, „სანთელას“ და „გუზელს“, რომლებსაც მხოლოდ თვითონ მწყემსავდა. ექვსი წლის გოგონა მხოლოდ ცხარე ცრემლების შემდეგ შეელია გრძელ ნაწნავებს, რომელსაც რუდუნებით უვლიდა სამშობლოში, გადასახლებაში კი უწყლობის გამო შეკრიჭეს“.
მშობელწართმეული მსხვერპლის ბავშვობიდან
მერი ქაჯაია ბათუმში ცხოვრობს. ის ახლა 82 წლისაა. მამა ხუთი წლის ასაკში საბჭოთა რეჟიმმა წაართვა. „სახლიდან ყველაფერი წაიღეს, რაც მამას ეკუთვნოდა, ფოტოსურათიც კი არ დაგვიტოვეს, მამის სახე მაინც რომ დამრჩენოდა მეხსიერებაში. არც სხვა რაიმე სახსოვარი დაგვიტოვეს“ – გვეუბნება მერი. მერის დედა, სამი თვის ფეხმძიმე ფადიმე კონცელიძე ორ შვილთან ერთად ცხოვრებისეული სიძნელეებისა და რეჟიმის წინაშე მარტო დარჩა.
„სტალინზე კარგს ვერ ვიტყვი“
„13 წლის ვიყავი, როცა სკოლისკენ მიმავალ გზაზე მწვანექუდიანი ჟანდარმები შემხვდნენ და უკან დაბრუნება მიბრძანეს. ვუთხარი, საკონტროლო წერა მაქვს და აუცილებლად უნდა წავიდე-მეთქი და გზა გავაგრძელე. ჟანდარმები მომცვივდნენ, ხელები ზურგს უკან გამიკრეს და ასე წამომიყვანეს. სახლში რომ მივედით, მამაჩემს ხელები ააწევინეს და ჰკითხეს: „იარაღი გაქვს?“ მამაჩემმა უთხრა, – კი, თოხი და ბარიო. დედას ძროხა მოეწველა და ვედროთი რძე მოჰქონდა. ჟანდარმმა უთხრა, დააქციე ეგ რძე, მაინც აღარ დაგჭირდებათო. რვა მცირეწლოვანი ბავშვით გაასახლეს ჩემი მშობლები და ბებია-ბაბუა“, – იხესენებს ვანო ქოქოლაძე.
გადასახლებული 7 წლის ასაკში
1951 წლის 22 დეკემბერი. სოფელი ქვედა ჩხუტუნეთი. დილის შვიდ საათზე ჯარისკაცები ხინკილაძეების ოჯახში შედიან. ბუხრის წინ, დაუპატიჟებელი სტუმრების მოლოდინში ექვს მცირეწლოვან ბავშვს სძინავს. გადასახლებას ელოდებიან მშობლები და ოჯახის ახალგაზრდა რძალი. საკუთარი სახლებიდან იძულებით აყრილი ადამიანები, სატვირთო ეშელონებში გამოამწყვდიეს, კარებს მძიმე ბოქლომი დაადეს და წააწერეს – „Добровольна“. „ასეთი იყო საბჭოთა ცინიზმი. თითქოს ჩვენი სურვილით მივდიოდით, მაშინ, როცა თავზე ავტომატიანი ჯარისკაცები გვადგა“ – იხსენებს ჰაიდარ ხინკილაძე.
„ცხენზე შემომჯდარი ჟანდარმი მათრახით გვაიძულებდა მუშაობას“
„ოჯახში ექვსნი ვიყავით: მე, ჩემი მშობლები, უმცროსი ძმები და პატარა და. დედა მეხუთე შვილს ელოდებოდა. გადასახლება ზამთარში მოგვიწია, 1951 წლის შვიდ დეკემბერს. ოთხი წლის ვიყავი. ეშელონებში შეგვყარეს და წაგვიყვანეს. ჩვიდმეტი დღის განმავლობაში გარესამყაროს ვაგონში ამოჭრილი პატარა ფანჯრიდან ვადევნებდი თვალს. ერთადერთი რაც დამამახსოვრდა, ომისგან დაფერფლილი სახლები და ჩაშავებული უბნები იყო. სიცივისა და შიმშილის გარდა მახსოვს როგორ იღებოდა კარები მხოლოდ იმისთვის, რომ ვაგონიდან გარდაცვლილი ადამიანების გვამები გაეტანათ“.
„ბებიას დილით დატოვებული ოჯახის ნაცვლად საღამოს ცარიელი სახლი დახვდა“
გრიშა გორგაძე 56 წლისაა. ბათუმში, ერთ-ერთ მშენებლობაზე, დაცვაში მუშაობს. იგი ერთი წლის იყო, როცა ოჯახთან ერთად გადაასახლეს. რეპრესიებზე საუბრისას იხსენებს, რომ ბათუმიდან ყაზახეთის გზაზე, მატარებელში ხელი მიჰყინვია ვაგონის კედელზე, მისი ერთ-ერთი პირველი მოგონება ბავშვობიდან კი მიწურია ყაზახეთში, სადაც მაჭახელას თემიდან გადასახლებული ოჯახი ცხოვრობდა.
„ძნელია დაივიწყო ტკივილი, რომელშიც სახელმწიფოც მონაწილეობს და ნათესავიც“
„მამაჩემი, სულეიმან დიდმანიძე, ხელოსანი კაცი იყო. ნავებს აკეთებდა და ყიდდა. ეს იყო ოჯახის ძირითადი შემოსავალი. წყნარი, გლეხური ცხოვრება გვქონდა. არც მდიდრები ვიყავით და არც ღარიბები. სოფელ მარადიდში ვცხოვრობდით, საქონელი და ფრინველი გვყავდა, ეზოში კი ორსართულიანი სახლი გვედგა. იმ წელს, როცა ჩემი ოჯახი გადაასახლეს, 13 წლის გავხდი. უფროსი ძმა გვყავდა გარდაცვლილი და ყველანი მგლოვიარედ ვიყავით. მამაჩემი ახალმა ტრაგედიამ სულ მოტეხა~. დავით დიდმანიძე ბავშვობის ტკივილიან დღეებს 77 წლის ასაკშიც ცრემლებით იხსენებს. „ძალიან ძნელია სიტყვებით გადმოსცე ეს განცდა. სიკვდილამდე არ წაიშლება ჩემი გონებიდან წარსული“, – ამბობს ის და ცდილობს, თხრობის დროს სიმშვიდე შეინარჩუნოს.
გადასახლებული ორი წლის ასაკში
ენვერ სვანიძე გადასახლების დროს ორი წლის იყო. მისი უმცროსი ძმები კი – შვიდი თვის და ერთი წლის. მშობლები, ბებია-ბაბუა და ბიძა, სოფელ მარადიდიდან 1951 წელს ყაზახეთში გადაასახლეს. „დეკემბრის ცივ დღეს სამი ჯარისკაცი დაგვადგა თავზე. თოვლსა და ყინვაში ფეხით გვატარეს ბავშვები და მოხუცები. გზაც არ იყო, საცალფეხო ბილიკებით გვიწევდა სიარული. ჩვენთან ერთად სოფლიდან ოცზე მეტი ოჯახი გაასახლეს. საშინელი წვალება და გაჭირვება გამოვიარეთ“ – ასე იხსენებს სტალინური რეპრესიების დეტალებს ენვერ სვანიძე.
კომკავშირელი, რომელსაც გადასახლების ცნობა მიჰქონდა
ვახტანგ მაკარაძე სოფელ ფერიაში გეოგრაფიის მასწავლებლად მუშაობს. ის ახლა 90 წლისაა. ვახტანგ მაკარაძე ერთ-ერთი მათგანია, ვისაც გადასასახლებლად გამზადებულ ოჯახებში საბჭოთა მთავრობის ავისმომასწავებელი ცნობა მიჰქონდა.
„დღესაც მეშინია იმ დღეების გახსენების“
„ეს ამბავი 1951 წელს მოხდა. მეოთხე კლასში ვიყავი, გაკვეთილზე ვიჯექი, როცა პოლიციელები თავზე დამადგნენ და წამომიყვანეს. ჩემს და-ძმებსაც ასე მოექცნენ. სახლში მოსულს კიდევ შვიდი სალდათი დაგვხვდა, უნდა წაგიყვანოთო – გვითხრეს. საშინელ მდგომარეობაში ჩავარდით, ბათუმშიც კი არ ვიყავით ჩამოსული, რომ გავიგეთ გადასახლებას გვიპირებდნენ, ერთი წივილ-კივილი ატყდა სახლში. ჩემი 28 წლის ძმა დაოჯახებული იყო და ცალკე ცხოვრობდა. როცა ჩვენი ამბავი გაიგო, თავს იკლავდა, მეც წამიყვანეთო, მაგრამ დატოვეს. ჩვენ ის უკანასკნელად იმ დღეს ვნახეთ, რადგან დარდისაგან ერთ წელიწადში გარდაიცვალა“.
შუა აზიიდან ბათუმამდე მატარებლის კიბეზე
„ჩამოყალიბდეს აზერბაიჯანული ენისა და ლიტერატურის პედკაბინეტი, რომლის ხელმძღვანელად დაინიშნოს ნაიმე კაკაბაძე და თვიური ხელფასი მიეცეს 300/სამასი/ მანეთი“, – 1937 წლის 2 ოქტომბრით დათარიღებულ ამ დოკუმენტს თემურ კაკაბაძე მისი მშობლების ფოტოებთან ერთად უკვე წლებია ინახავს. ნაიმი თემურის დედაა, რომლის ინიციატივითაც ბათუმში აზერბაიჯანული სკოლა გაიხსნა. თემურ კაკაბაძეს გადასახლებაში მშობლები, ბიძა და ბებია დაეღუპა.
‘შიმშილის, ტკივილისა და ტანჯვის შეგრძნება დღემდე მომყვება’
ალექსანდრე თედორაძე ხუთი წლის იყო, როცა მისი ცხრასულიანი ოჯახი ახალსოფლიდან გადაასახლეს. მრავალსულიანი ოჯახი გზადაგზა მცირდებოდა. პატარა მერი ვაგონში გაჩენილმა გაურკვეველმა დაავადებამ იმსხვერპლა.