Batumelebi

„ჩვენგან ითხოვენ ჟურნალისტურ სტანდარტს და ამასობაში, ყველაზე მთავარს – ქვეყნის მართვის სტანდარტს თავად არ იცავენ“- ამბობს ჟურნალისტი ნინო ზაუტაშვილი.

ნინო ზაუტაშვილს „ბათუმელები“ ესაუბრა „ქართული ოცნების“ მხრიდან მედიის კონტროლის მცდელობაზე და იმ სიტყვებისა და ფრაზების აკრძალვაზე, რომლის მოსმენაც დისკომფორტს უქმნის ივანიშვილის ხელისუფლებას.

• ნინო, როგორ შეაფასებთ „ქართულის ოცნების“ მცდელობას, უკარნახოს მედიას, ჟურნალისტებს, რა უნდა თქვან ეთერში და რა არ უნდა თქვან. რას გაგონებთ ეს ყველაფერი?

ამას, რასაც ჩვენ ვაკვირდებით, ცენზურა ჰქვია მარტივად. ის, რომ მთავრობა იქნება ეს, პარლამენტის წევრი თუ სხვა რომელიმე შტოს წარმომადგენელი, ცდილობს მედიაზე, მის შეზღუდვაზე, გამოხატვის თავისუფლებაზე კონტროლს, არის ცენზურა.

ამას მეტი არაფერი არ ჰქვია. ეს ნიშნავს, რომ ვიღაცამ უნდა აკონტროლოს ტერმინები, რასაც დავწერთ.

მე მესმის, რომ შეიძლება ვიღაცისთვის სასიამოვნო არ იყოს რაღაცების მოსმენა და ეს სრულიად გასაგებია ჩემთვის, მაგრამ ჩემზეც მომისმენია ბევრი ისეთი რამ, რაც სრულიად მიუღებელი იყო, მაგრამ მე ვთვლიდი, რომ ეს იყო გამოხატვის თავისუფლება.

მით უმეტეს მედიის შემთხვევაში.

• აი, მაგალითად, „ოცნება“ ამბობს, რომ მაუწყებლის ჟურნალისტმა არ უნდა გამოიყენოს ფრაზები – „ოლიგარქიული რეჟიმი“, „რეჟიმის პატიმრები“, მაგრამ ეს ხომ ფაქტი, მოცემულობაა. „ოცნება“ რეალობის გამრუდებას ცდილობს მედიაში?

„ოცნება“ ცდილობს შეზღუდოს მედია და ამ კუთხით ყველამ ილაპარაკოს ერთ ენაზე და ეს ენა არ იყოს კრიტიკული, არცერთ შემთხვევაში.

ეს იმისთვის, რომ არ დაისვას კრიტიკული შეკითხვა, რომ არ გაჟღერდეს სიტყვა „რეჟიმი“, არადა ის, რასაც ჩვენ ახლა ვაკვირდებით, არა მხოლოდ ჟურნალისტები არამედ სრულიად საზოგადოება, არის ის, რომ სისხლის სამართლის მუხლით ასამართლებენ ადამიანებს, ვისაც ასეთი დანაშაული არ ჩაუდენია.

მაგალითად: მზია ამაღლობელი, რომელსაც 4-იდან 7 წლამდე ემუქრებიან სასჯელით; ჩვენ ვაკვირდებით ახალგაზრდებს, რომლებსაც არ ჩაუდენიათ დანაშაული, მაგრამ სხედან ციხეში და არც აქვს ბრალდების მხარეს მათ წინააღმდეგ სამხილები და რას ემსახურება ამ ახალგაზრდების ციხეში ჩასმა, ჩემთვის არის სრულიად გაუგებარი.

იგივე პოლიტიკოსები, თუნდაც, სხედან ციხეში და მე მიჩნდება კითხვა – თუკი ჩვენ დემოკრატიულ ქვეყანაში გვინდა ცხოვრება, გაწერილი გვაქვს და ჩვენი კონსტიტუცია იწყება საერთოდ ამით, რომ ჩვენ ზუსტადაც დემოკრატიული წყობის ქვეყანა გვინდა რომ ვიყოთ და ამ პრინციპით ვიცხოვროთ, მაშინ სად არის ამ ადამიანების უფლებების დაცვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი?!

ხალხი ზის ციხეში, ახალგაზრდები. ამ ადამიანების მომავალი დღეს არის გაჩერებული ფაქტობრივად, იმიტომ, რომ ამ ასაკში ეს ადამიანები გამოხატვის თავისუფლების გამო ან საპროტესტო აქციებში მონაწილეობის გამო ისჯებიან.

ადამიანებს საპროტესტო აქციებში მონაწილეობის უფლება არ აქვთ? აბსოლუტურად ყველა კონვენცია ამას ეთანხმება და არსად არ იკრძალება, რომ ადამიანმა გამოხატოს თავისი მოსაზრება.

ამიტომ, როცა ეს ადამიანები ასე უმიზეზოდ სხედან ციხეში, სრული უფლება მაქვს ვიფიქრო, რომ ეს არის ავტოკრატიული რეჟიმის ნიშანი.

• „ოცნების“ კრიტიკის გაუქმებას აკანონებენ?

აბსოლუტურად.

ეს არის ნიშანი იმისა, რომ კრიტიკის მოსმენა აბსოლუტურად მიუღებელია მათთვის.

ან შენი საქმით დაამტკიცე, რომ არ იმსახურებ ამ კრიტიკას, ან გამოასწორე ის შეცდომები, რაც დაუშვი. საზოგადოება ამას უყურებს.

არ აქვს მნიშვნელობა ასი კაცი ივლის აქციებზე, 2 ათასი თუ 98 ათასი, საზოგადოებაში ეს უკმაყოფილება არსებობს. ვაკვირდებით რა იწერება სოციალურ ქსელებში, რას განიცდიან ადამიანები, როგორ არ მოსწონთ ეს ყველაფერი და ეს უკვე არის იმის ნიშანი, რომ ჩვენ დავსვათ შეკითხვები. მით უმეტეს, რომ ჩვენ საზოგადოებისგან გაქვს ეს მანდატი, ჩვენ ვართ ჟურნალისტები და აბსოლუტურად გვაქვს ეს უფლება, რომ დავსვათ შეკითხვები.

კი, შეიძლება ჩვენი სტანდარტი გულისხმობდეს, რომ არ მივანიჭოთ რაღაც ტრაფარეტები და არ ვთქვათ, რომ ეს არის რეჟიმი, მაგრამ კითხვის დასმის დროს რომ შენ გარბიხარ, როცა შენ მე არ მპასუხობ, როცა ასეთ დრაკონულ კანონებს იღებ, ესე იგი შენ რეჟიმი ხარ.

დემოკრატიულ ქვეყნებში ასეთი რამ არ ხდება.

ჩვენგან ითხოვენ ჟურნალისტურ სტანდარტს და ამასობაში, ყველაზე მთავარს – ქვეყნის მართვის სტანდარტს თავად არ იცავენ.

ამ შემთხვევაში და ამ მოცემულობაში, კანონები, რომელიც მიიღეს და რომელიც გვავალდებულებს, რომ რაღაც სიტყვები არ გამოვიყენოთ, მაშინ შენც დამანახე, რომ მუშაობ ისე, როგორც ეს სახელმწიფოს შეეფერება.

დემოკრატიულ სახელმწიფოში ხელისუფლება საზოგადოებასთან ანგარიშვალდებულებას გრძნობს, საზოგადოებასთან ერთად მსჯელობს კანონების მიღებამდე, განხილვები გაქვს, ითვალისწინებს მის აზრს და ეს ყველაფერი ხდება საზოგადოებასთან ერთად.

მითუმეტეს, თუ ამბობ, რომ ჩვენი არჩეული ხარ, გვკითხე ჩვენც.

ასე ერთპიროვნულად ამ გადაწყვეტილებების მიღება და ასე – ხელი მოვკიდე და ჩავაგდე ადამიანი ციხეში, ისე რომ არც დამიმტკიცებია რა დააშავა და დღემდე ვერ მტკიცდება, უკვე მაფიქრებინებს, რომ შენ ხარ რეჟიმი.

• მაღალი თანამდებობის პირებს, საჯარო მოხელეებს კანონი აკისრებს თმენის ვალდებულებას, მაგრამ რეალურად, „ქართული ოცნება“ ითხოვს, არავინ გააკრიტიკოს ისინი, არ შეუქმნან დისკომფორტი, ადამიანებს კი უჩივიან გამოხატვის თავისუფლების გამო. ეს ნიშნავს იმას, რომ თმენის ვალდებულება ხალხს დააკისრეს და არა საკუთარ თავებს?

ზუსტად ეს სურათია. თმენის ვალდებულების გარდა მათ აქვთ ვალდებულება, რომ საზოგადოების კითხვებს გასცენ პასუხი და ეს კითხვები ყოველთვის მაამებლური ვერ იქნება.

კრიტიკული კითხვა ნიშნავს, რომ ეს კითხვები არსებობს საზოგადოებაში. მედია ბოლო-ბოლო რა არის? ის არის მედიატორი, შუამავალი საზოგადოებასა და მთავრობას შორის და როცა ჩვენ ვსვამთ კითხვებს, ეს კითხვები არის საზოგადოებიდან წამოსული.

და ჩვენ, აი, ამ ინფორმაციის მიწოდებას და დაბრუნებას ვემსახურებით, რომ გავაგებინოთ ხელისუფლებას, რომ საზოგადოებას აქვს ეს შეკითხვები და თუ შეიძლება, ამ შეკითხვებზე გაგვეცით პასუხი.

• თუმცა ჟურნალისტიკის არსი შეფასება და ანალიზიც ხომ არის?

თავისთავად ცხადია. ის უკვე არის შეფასება, როცა შენ აჩვენებ, რომ საზოგადოების რაღაც ნაწილი ძალიან დიდი პრობლემის წინაშე დგას, მაგრამ ხელისუფლება ამ პრობლემას არ პასუხობს. თუ შენ არ თვლი თავს ვალდებულად ხალხის წინაშე და ვერ გრძნობ პასუხისმგებლობას, ესეც მაჩვენებელია ამ ყველაფრის.

როცა ლაპარაკობენ გადაცემების ცალმხრივობაზე, მობრძანდეს მთავრობის წევრი და აღარ იქნება ცალმხრივი. არ არსებობს მარტო ჟურნალისტების პასუხისმგებლობები.

• გამოდის, „ქართული ოცნება“ ართმევს მედიას იმას, რაც ქმნის ჟურნალისტიკას – შეფასების და ანალიზის უფლებას. ამის გარეშე დარჩენილი მედია რა შეიძლება იყოს?

არაფერი. ამის გარეშე დარჩენილი მედია არის გასართობი მედია. სამზარეულო, მუსიკალური და სხვა გადაცემებით. არცერთი კითხვა არ უნდა დაისვას.

• თუმცა არც გასართობი გადაცემებია ცენზურისგან დაზღვეული. 

ესეც ცხადია, რადგან დაიწყეს შოუებში სტუმრების გაკონტროლება, ვინ შეიძლება მოიწვიო, ვინ არ შეიძლება და ეს ხდება ყველა არხზე თითქმის. მათ შორის საზოგადოებრივ მაუწყებელზე და ისიც ჩადგა ასეთი ტელევიზიების რიგში. ეს ნამდვილად ასეა, რაც არ უნდა უარყოს მენეჯმენტმა.

• ორ ტელევიზიას უჩივლა ტერმინების გამო კობახიძის წარმომადგენელმა, დღეს კიდევ, „ოცნების“ პარლამენტარმა კირცხალიამ უჩივლა მოქალაქეებს სოციალურ ქსელებში პოსტების გამო – ვეღარავინ შეძლოს საჯაროს სივრცეში მსგავსი რამის თქმაო. ხალხის ტოტალურ კონტროლს ცდილობენ ამით?

ეს არის წინაპირობა იმის, რომ აიკრძალოს ფეისბუქიც. „ოცნების“ წარმომადგენლებს უნდათ, რომ იცხოვრონ სამოთხეში, თავისთვის მოწყობილ სამოთხეში და საზოგადოება საერთოდ არაფერში მონაწილეობდეს. მით უმეტეს მედია, რომელსაც ვალდებულება აქვს ილაპარაკოს, პირველ რიგში პრობლემებზე.

ეს არის ავტოკრატიული რეჟიმი, სხვა კი არაფერი. რომ იქ, სადღაც 5%-ში, ყველაფერი არის როგორც სამოთხეში, დანარჩენი სად და როგორ იცხოვრებს, არ აინტერესებთ. და რატომ უკვირთ, როცა ამ ყველაფერს დაერქმევა თავისი სახელი.

ეს ადამიანები არ ჩადიან რეგიონებში, არ უყურებენ ადამიანების ყოველდღიურ ყოფას, ჩადიან მხოლოდ არჩევნების წინა პერიოდში, რომ მოიპოვონ ხალხის ხმები.

• როგორ ფიქრობთ, მოახერხებენ ამ ცენზურით, ტერორით იმას, რომ ხალხმა არ დაარქვას თავისი სახელი „ოცნების“ პოლიტიკას და მათ ქცევებს?

ავტოკრატიულ რეჟიმებში და ავტოკრატიულ ქვეყნებში ხდება ასე, რომ შეიძლება ფეხბურთის გუნდმა წააგოს, მაგრამ ხელისუფლებამ გამოუცხადოს ხალხს, რომ მოიგო იმ გუნდმა და ხალხი ამით იქნება ბედნიერი. აქამდე მისვლას ბევრი დრო არ დასჭირდება.

ძალიან გული მწყდება ამას რომ ვამბობ, მაგრამ სურათი, რასაც ვაკვირდები, დაახლოებით ასეთია, რომ დღეს, როცა ადამიანებისგან მესმის – „რატომ ნერვიულობთ ასე, რა ხდება“ და ვერაფერს ხედავენ, შიში ახსოვთ მარტო წინა მთავრობის პერიოდის და ამ მთავრობის მმართველობაში ვერაფერს საშიშს და სახიფათოს ვეღარ ხედავენ, ეს არის იმის ნიშანი, რომ შეიძლება ადამიანებმა ეს პირობაც მიიღონ.

ქუჩის გამოკითხვაში ერთმა ქალმა თქვა, – „რაც მაქვს, იმას შევჭამ“. მორჩა, არ მინდა არაფერი. არც კინო მინდა წესიერად ვნახო, არც თეატრი მინდა, რომ პრობლემებზე ლაპარაკობდეს, მთავარია ცოცხალი ვარ და დავდივარ ქუჩაში. „სუპი მექნება? – შევჭამ სუპს. არ მექნება და არ შევჭამ“. ოღონდ ცხოვრება რას ჰქვია, ამაზე აღარ ლაპარაკობენ.

სწორედ ასეთების დედები არიან ამ ყველაზე საცოდავები, გავარდნილები სხვადასხვა ქვეყანაში და ამ პირღია ღლავებს აჭმევენ აქ და უგზავნიან ფულს.

და ახლა ამ ფულის გამოგზავნაზეც რომ შეიძლება დაჯარიმდნენ ან ციხეში მოხვდნენ, მერე ილაპარაკონ ბევრი.

• ესეც ხომ პროპაგანდის გავლენითაა, როცა ღარიბ ადამიანებს იქეთ აყვედრიან სახელმწიფო შემწეობის მიღებას, შემდეგ კი აშანტაჟებენ ამ შემწეობის წართმევით, თუ ხმა არ მისცეს…

არაფერი გამორიცხული არ არის.

ისევე როგორც ბელარუსში ხმამაღლა ვერ ლაპარაკობენ ვერაფერზე ქუჩაში და სახლებშიც კი, ეშინიათ რამე კრიტიკული არ წამოსცდეთ ხელისუფლებაზე, ზუსტად იგივე ამბავი შეიძლება მოხდეს.

როდესაც მედიას ახშობენ, როდესაც ჭრიან ფილმებიდან კონკრეტულ კადრებს, ეს ნიშნავს უკვე, რომ მე რასაც გიბრძანებ და მე რასაც ჩავთვლი, იმას ნახავ.

ეს არის დიდი ნაბიჯი უკან.

• მაგრამ ხომ არსებობს კრიტიკულად განწყობილი ნაწილი, ტერორს შეუგუებელი საზოგადოება, რომელიც ამბობს, რომ არ დათმობს თავისუფლებას. მათზე რა შეგიძლია თქვა?

ეს ხალხი მაძლევს იმედს, რომ „ქართული ოცნება“ ამ ომს ხალხთან ვერ მოიგებს და რატომ. მედიის განვითარების ისტორიას რომ ჩავყევი, ჩემდა გასახარად, მედიასთან ომი ჯერ არ მოუგია არცერთ მთავრობას.

პერიოდულად შეიძლება იყოს ასეთი სახის ზეწოლები, რაც არა მგონია მათი საბოლოო გამარჯვება იყოს. ყოველ შემთხვევაში, გრძელვადიან პერსპექტივაში მედიას ვერ მოუგებს სახელმწიფო, რადგან საზოგადოებას პირველ რიგში სჭირდება გამართული მედია.

იმიტომ რომ ის, მეოთხე ხელისუფლების სახელით მოქმედი მედია, მართლაც არის მეოთხე ხელისუფლება და მას გაცილებით ბევრი ადამიანი ენდობა, ვიდრე პირიქით.

მე ვგრძნობ, რომ საზოგადოებას ეს გააზრებული აქვს დღესაც. ამ რეპრესიების მიუხედავად, ასეთი ძლიერი მედია ნამდვილად არ მახსენდება ჩემი მედიაში მუშაობის 40 წლის განმავლობაში. არც ასეთი შეტევა ყოფილა მედიაზე აქამდე, მაგრამ არც ასეთი სიძლიერე უჩვენებია მედიას აქამდე.

დღეს, 6 ივნისს, „მედიის ადვოკატირების კოალიციამ“ განცხადება გაავრცელა და კრიტიკულად შეაფასა „ქართული ოცნების” დეპუტატების მიერ „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში ინიციირებული მორიგი ცვლილებები, რომელიც მათი განცხადებით, კომუნიკაციების კომისიას საბანკო ინფორმაციის მიღებაზე გაფართოებულ უფლებამოსილებებს ანიჭებს.

„წარმოდგენილი ცვლილებებით, კომუნიკაციების კომისიას შესაძლებლობა ეძლევა, მიმართოს სასამართლოს და ბანკებიდან მაუწყებლების შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაცია გამოითხოვოს იმ შემთხვევაში, თუ მაუწყებელი ინფორმაციას თავად არ მიაწვდის.

მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ მარეგულირებლისთვის მსგავსი უფლებამოსილების მინიჭების აუცილებლობა საერთოდ არ არსებობს. მეტიც, დამატებითი უფლებები სცილდება ზოგადად უწყების მანდატს.

კომისიისთვის საბანკო კონფიდენციალურობის დარღვევის შესაძლებლობის მინიჭება მედიაზე ფინანსური ზეწოლისა და შანტაჟის ახალი იარაღია. აღნიშნული ცვლილებები არ ითვალისწინებს მკაფიო კრიტერიუმებსა და ბოროტად გამოყენებისგან დაცვის მექანიზმებს.

„ქართული ოცნება” ბოროტად იყენებს საკუთარ გავლენებს პოლიტიზებულ სახელმწიფო უწყებებზე, მათ შორის მარეგულირებელზე, მედიის საქმიანობის შესაზღუდად.

კომუნიკაციების კომისია არ არის მიუკერძოებელი ინსტიტუტი, ის „ქართული ოცნების“ კონტროლის ქვეშ მყოფი ორგანოა, ხოლო მისი თავმჯდომარე რეპრესირებული რეჟიმის მხარდაჭერის გამო არის დასანქცირებული“- აცხადებს მედიაკოალიცია.

ორგანიზაციის განცხადებით, მაუწყებლობის შესახებ კანონში ცვლილებები ხორციელდება იმ ფონზე, როდესაც საქართველოში მედიის სისტემური დევნა მიმდინარეობს.

„ჯერ კიდევ უკანონო პატიმრობაში იმყოფება პირველი სინდისის პატიმარი ჟურნალისტი ქალი მზია ამაღლობელი, მიღებულია ათობით ანტიდემოკრატიული კანონი, მათ შორის დამოუკიდებელი მედიის წინააღმდეგ, ჟურნალისტებზე ფიზიკური თავდასხმები გამოუძიებელია, გრძელდება მედიის წარმომადგენლებზე მიზანმიმართული დეზინფორმაციული კამპანია, საზოგადოებრივ მაუწყებელში ხელმძღვანელობა უკანონოდ ათავისუფლებს პროფესიონალ და დამოუკიდებელ ჟურნალისტებს, ხურავს გადაცემებს და ა.შ.

წარმოდგენილი კანონპროექტი ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლს, OSCE/ODIHR-ისა, ვენეციის კომისიის და ევროპის საბჭოს რეკომენდაციებს, რომელიც კრძალავს მარეგულირებელი მექანიზმების პოლიტიკური ზეწოლისთვის გამოყენებას.

„ქართული ოცნების“ მიერ ინიციირებული ცვლილებები წარმოადგენს კიდევ ერთ ნაბიჯს ავტორიტარული რეჟიმის მშენებლობისკენ, სადაც მედიის დამოუკიდებლობა და გამოხატვის თავისუფლება სისტემურად ირღვევა. დამოუკიდებელ მედიას უნდა შეეძლოს პროფესიული მოვალეობის შესრულება, ინფორმაციის მოძიება თუ გავრცელება, ასევე კრიტიკული კითხვების დასმა და მათზე პასუხების მოთხოვნა“ – აცხადებს კოალიცია.

ამავე თემაზე:

„მედიას არ შეიძლება შეეზღუდოს საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხებზე და მიმდინარე მოვლენებზე გაშუქება და არ შეიძლება დაუწესდეს შინაარსის კონტროლი“ – აცხადებს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია საჩივრებზე, რომელიც ტელეკომპანია „ფორმულასა“ და „ტვ პირველის“ წინააღმდეგ შეიტანა კომუნიკაციების ეროვნულ კომისიაში ირაკლი კობახიძის ნდობით აღჭურვილმა პირმა.

საიას განცხადებით, საჩივრის საფუძველია კანონის 54-ე, 59 პრიმა და 76-ე მუხლები, ხოლო შინაარსობრივად საჩივარი შეეხება არხის მიერ ისეთი ტერმინების გამოყენებას, როგორიცაა “არალეგიტიმური პარლამენტი”, “ე.წ პარლამენტის თავმჯდომარე”, “ოლიგარქის დეპუტატი”, “რეჟიმის საქალაქო სასამართლო”, “ქართული ოცნების რეჟიმი”, “რეჟიმის პატიმარი”, ასევე ბიძინა ივანიშვილის “ოლიგარქად” მოხსენიებას.

„მაუწყებლობის შესახებ კანონის 54-ე მუხლი „სამართლიანობასა და მიუკერძოებლობას“ აწესრიგებს, რომელიც, თავისი შინაარსით, არის ცენზურის დაწესების, მაუწყებლობის შინაარსის კონტროლის და სარედაქციო პოლიტიკაში ჩარევის მექანიზმი, მისი ბუნდოვანი შინაარსის გათვალისწინებით, რაც, უნგრეთში მსგავსი მოწესრიგების გამო გაკრიტიკებული აქვს ევროპის საბჭოს ვენეციის კომისიას.

შესაბამისად, ეს მუხლი, ფუნდამენტურად ეწინააღმდეგება კონსტიტუციით და საერთაშორისო ხელშეკრულებებით დაცულ გამოხატვის და მედიის თავისუფლებას. ასევე, მისი პრაქტიკაში შინაარსობრივი კონტროლის მიზნით გამოყენება ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკასაც.

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის (შემდგომში – კონვენცია) მე-10 მუხლი იცავს გამოხატვის თავისუფლებას, რომელიც ვრცელდება მედია თავისუფლებაზე.

მუხლი იცავს არა მხოლოდ ისეთი ინფორმაციის გავრცელებას, რომელიც ზოგადად დადებითად მიიღება საზოგადოების მიერ, არამედ იცავს ისეთ ინფორმაციასაც, რომელიც შეიძლება უსიამოვნო, შოკისმომგვრელი ან მიუღებელი იყოს კონკრეტული პირების ან პირთა ჯგუფისათვის.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ასევე ხაზს უსვამს, რომ დაცულია მედიის სარედაქციო თავისუფლება და გარანტირებულია მედიის მხრიდან გადაწყვიტონ მათი რეპორტაჟის ფორმა.

მედიას არ შეიძლება შეეზღუდოს საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხებზე და მიმდინარე მოვლენებზე გაშუქება და არ შეიძლება დაუწესდეს შინაარსის კონტროლი.

ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალი ფართო დისკრეციას უტოვებს მედია საშუალებებს სარედაქციო პოლიტიკის გატარებაში და იცავს, მათ შორის, პოლიტიკური აზრისა და იდეოლოგიის შესახებ შედარებით მკვეთრი ტერმინებით გაკეთებულ კომენტარებს და სადავო შინაარსის შემცველი ინფორმაციის გავრცელებას მანამ, სანამ მათ წვლილი შეაქვთ საჯარო პოლიტიკურ დისკურსში.

საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლი იცავს პრესის თავისუფლებას, რომელიც მოიცავს დამოუკიდებელი სარედაქციო პოლიტიკის გატარების უფლებას. საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკითაც სახელმწიფოს ეკრძალება ცენზურის დაწესება და ისეთი საკანონმდებლო ჩარჩოების მიღება, რომლებიც დისპროპორციულად ერევა მაუწყებლობის სარედაქციო პოლიტიკაში“ – აცხადებს საია.

ორგანიზაციის განცხადებით, მედიის თავისუფლება მოიცავს აზრების გავრცელებას სახელმწიფო ცენზურის გარეშე და ის განუყოფელია დემოკრატიისაგან, ვინაიდან „უნდა ემსახუროს ხალხს და არა მმართველებს” (The press was to serve the governed, not the governors).

„კანონის 54-ე მუხლი არის ფართო და ბუნდოვანი და საშუალებას აძლევს სახელმწიფოს, ერთის მხრივ დისპროპორციულად ჩაერიოს მაუწყებლობის შინაარსში და ასევე მსუსხავი ეფექტის გამოყენებით ირიბად დაუწესოს ცენზურა მაუწყებლობებს.

საჩივარი არის იმ ზოგადი პოლიტიკის ნაწილი, რომლის დროსაც აქტიურად ხდება ჟურნალისტებზე ფიზიკური და სიტყვიერი თავდასხმების (განსაკუთრებით პროტესტების დროს), მადისკრედიტებელი კამპანიების წახალისება მედიისა და მისი წარმომადგენლების წინააღმდეგ.

ჟურნალისტები და სხვა მედია აქტორები მხოლოდ მაშინ შეძლებენ ეფექტიანად შეასრულონ საკუთარი როლი დემოკრატიული სახელმწიფოს მშენებლობაში, სადაც საზოგადოება პლურალისტური, ხოლო ინდივიდი – ღირსებადაცულია, როდესაც ექნებათ რწმენა იმისა, რომ შეეძლებათ იმუშაონ სახელმწიფო ჩარევისა და ძალმომრეობის გარეშე, მნიშვნელობა არ აქვს გამოხატული იქნება ეს ინფორმაციული მასალის ცენზურაში, დაუსაბუთებელ დაკავებასა თუ დევნაში, ასევე სტრატეგიულ სამართალწარმოებაში საზოგადოებრივი ჩართულობის წინააღმდეგ (SLAPPs).

აქედან გამომდინარე, ცენზურის აკრძალვა გულისხმობს, არა მხოლოდ, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების საქმიანობის შედეგთან სახელმწიფოს მხრიდან რაიმე ფორმის ჩარევის აკრძალვას, არამედ ამგვარი საქმიანობისთვის ხელის შეშლისგან თავის შეკავებასაც“ – აცხადებს საია.

_________________

ამავე თემაზე:

„ქართული ოცნება“ აპირებს თავისუფალ მედიას გაუკონტროლოს სიტყვები და ტერმინები და ის, რაც პარტიას არ მოსწონს, მედიის სტანდარტების დარღვევად გამოაცხადოს.

3 ივნისს, „ქართული ოცნების“ პრემიერ-მინისტრის ნდობით აღჭურვილმა პირმა, ნათია ბოკუჩავამ მარეგულირებელ კომისიაში უჩივლა ტელეკომპანია „ფორმულას“ და „ტვ პირველს“ ისეთი ფრაზების გამოყენებისთვის, როგორიცაა: „ოლიგარქის რეჟიმი“, „რეჟიმის პატიმრები“, „არალეგიტიმური ხელისუფლება“ და ასე შემდეგ.

„ოცნება“ მოითხოვს, „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონით განსაზღვრული ახალი ნორმების დარღვევისთვის პასუხისმგებლობა დაეკისროთ აღნიშნულ ტელევიზიებს და სანქცირების აღსრულების დროებითი წესი ამოქმედდეს. მეტიც, დოკუმენტებში ჩანს, რომ საჩივარი არა მხოლოდ სატელევიზიო ეთერით გასულ, არამედ სოციალურ მედიაში გამოქვეყნებულ ფრაზებსაც ეხება.

„მედიის ადვოკატირების კოალიცია“ მიიჩნევს, რომ ეს მედიაზე ცენზურის დაწესების პირდაპირ მცდელობაა.

„კომუნიკაციების კომისიაში შეტანილი საჩივრები წარმოადგენს კრიტიკული მედიის დაშინებისა და დამოუკიდებელი ჟურნალისტიკის ჩახშობის აშკარა და სახიფათო მცდელობას, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც კომუნიკაციების კომისია წარმოადგენს არა მიუკერძოებელ არბიტრს, არამედ ორგანოს, რომელიც სხვა სახელმწიფო ინსტიტუტების მსგავსად, „ქართული ოცნების“ კონტროლის ქვეშ იმყოფება“ – აცხადებს კოალიცია.

რამდენად მიღწევადია სამართლებრივად „ოცნების“ სურვილები?

„მედიის ადვოკატირების კოალიციის“ თავმჯდომარე, იურისტი მამუკა ანდღულაძე მიიჩნევს, რომ უკანონობის კანონიერად გასაღება შეუძლებელია:

„როცა მიიღეს ცენზურის კანონმდებლობა [„მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში რეპრესიული ცვლილებები], ვამბობდით, რომ ეს მიზნად ისახავდა არა მედია გარემოს გაჯანსაღებას, არამედ მედიის კონტროლს კომუნიკაციების კომისიის გავლით.

„ოცნებას“ სურს მედიამ არ ისაუბროს თემებზე, რომელიც მათთვის მიუღებელია, ცალკეული სიტყვებიც არ უნდა გამოიყენონ.

სრული პაკეტია სანქციების შემუშავებული და როცა მიტაცებულია სახელმწიფო, არათუ ბოლო ცვლილებები, სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ კანონში ჩადებული გარანტიების გამოყენებაც კი ამ სასამართლო პირობებში ბოროტად ხდება.

ეს იმისთვის კი არ მიიღეს, რომ პროფესიული სტანდარტები გაიზარდოს და ადამიანის უფლებები იყოს დაცული, არამედ იმისთვის რომ დააცენზურონ მედია, არ თქვა, არ ისაუბრო იმაზე, რაც პარტიას არ მოსწონს,“ – ამბობს მამუკა ანდღულაძე.

მისი თქმით, როგორც მზია ამაღლობელის ან სინდისის სხვა პატიმრების სასამართლო პროცესებზე ვხედავთ ბრალდების უსუსურობას, მიკერძოებას და ცრუ მოწმეებს, მარეგულირებელ კომისიაზეც, თუკი დაიწყებენ ტელევიზიების წინააღმდეგ განხილვებს, ცხადად გამოჩნდება ამ უწყების მიკერძოებულობა.

„თუკი, რა თქმა უნდა, კომისია დაეთანხმება ამ საჩივარს“ – ამბობს მამუკა ანდღულაძე.

რის საფუძველზე სთხოვს „ოცნება“ მედიას, რომ არ უწოდონ მას მაგალითად არალეგიტიმური ხელისუფლება? – ვკითხეთ მამუკა ანდღულაძეს.

მისი შეფასებით, უკანონობას ვერ დაასაბუთებ.

„ნებისმიერ შემთხვევაში, ჯერ კანონი უნდა იყოს სამართლიანი და მეორე, კანონიც უნდა განმარტო. ცუდი კანონი მიიღეს, ცუდი აღმსრულებლებიც არიან, ამიტომ უკანონობას კანონიერად როგორ გაასაღებ?! შეუძლებელია.

ჟურნალისტმა არ ისაუბროს იმ თემებზე, სიტყვებზე და ტერმინებზე, რაც არ მოსწონს პარტიას – ამას სამართლებრივად ვერ დაასაბუთებს „ოცნება“.

თუ მიიღებს გადაწყვეტილებას მარეგულირებელი კომისია ტელევიზიების წინააღმდეგ, ეს იქნება უკანონო გადაწყვეტილება“ – ამბობს მამუკა ანდღულაძე.

მისი თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ „ქართულ ოცნებას“ აქვს მთელი რიგი პაკეტი რეპრესიული კანონმდებლობისა, მედიაორგანიზაციებმა მაინც უნდა გააგრძელონ საზოგადოების ინფორმირება.

„გამოწვევა სერიოზულია და როგორ ყველა გამოწვევის დროს, ისევე როგორც შარშან, შარშანწინ, აქტივისტები იქნებიან, სინდისის პატიმრები თუ სამოქალაქო და მედიაორგანიზაციები, უნდა გააგრძელონ წინააღმდეგობა, რადგან ჟურნალისტების პროფესიული მოვალეობის განხორციელება არა მხოლოდ თქვენი უფლებების განხორციელებაა, არამედ, რასაც აკეთებთ, ქვეყნისთვისაა ძალიან მნიშვნელოვანი. საჭიროა საზოგადოების ინფორმირება, იმ რეალურ პრობლემებსა თუ გამოწვევებზე, რომლის წინაშეც ქვეყანა და თითოეული მოქალაქე დგას.

„როსკომნადზორს“ [რუსეთის კომუნიკაციების მარეგულირებელი ორგანო] აქვს სია, თუ რა ტერმინები უნდა გამოიყენოს მედიამ და რა არა და ეს სია ყოველდღე იზრდება. „ოცნების“ შთაგონების წყარო ამ საკითხშიც არის ოკუპანტი სახელმწიფო. თუმცა, მგონია, რომ ისინი საბოლოო მიზანს მაინც ვერ მიაღწევენ“ – ამბობს მამუკა ანდღულაძე. 

„რაც მედიის წინააღმდეგაა, ის ხალხის წინააღმდეგაც არის“

„კომუნიკაციების კომისია „ქართული ოცნების“ რუპორია და ის აუცილებლად იმას გადაწყვეტს, რაც უნდა „ოცნებას“ და გადაწყვეტს ისე და იმ ფორმით, რა ფორმის ცვლილებებიც შეიტანა მაუწყებლის კანონში „ქართულმა ოცნებამ“.

ეს უნდოდა კომუნიკაციების კომისიასაც და იმიტომ იყო ავტორი ამ საკანონმდებლო ცვლილების, რომ მთლიანად, ყველაფერი ის, რაც მედიის შინაარს შეეხება, იყოს კომუნიკაციის კომისიის გასარჩევი და გადასაწყვეტი“ – ამბობს მედიაექსპერტი ზვიად ქორიძე „ბათუმელებთან“.

მისი თქმით, ცვლილებები „ოცნებამ“ იმიტომ მიიღო, რომ მარეგულირებელი კომისია გადაქცეულიყო ცენზორად.

„ასეთი საჩივრები ნებისმიერ მოქალაქეს შეეძლო დაეწერა, მაგრამ პირველი საჩივარი მედიის წინააღმდეგ დაწერა „ქართული ოცნების“ თავმჯდომარის ნდობით აღჭურვილმა პირმა, ანუ პირდაპირ ირაკლი კობახიძემ მიუგზავნა კომუნიკაციების კომისიას ვინმე ბოკუჩავა იმისთვის, რომ დაიწყოს საქმის წარმოება მედიის წინააღმდეგ.

ამ შემთხვევაში ვგულისხმობ „ტვ პირველს“ და „ფორმულას“. ვგულისხმობ ასევე „მთავარს“, რომლის ვებგვერდის მისამართითაც ხდება მსგავსი წარმოება.

ეს ყველაფერი მეტყველებს იმაზე, რომ კომუნიკაციების კომისია თავის მარეგულირებელ ფუნქციებს საერთოდ დაივიწყებს და მთლიანად გადაერთვება შინაარსის კონტროლზე, იმიტომ, რომ ეს ფუნქცია დააკისრეს. ის უნდა გახდეს „მთავლიტის“ მემკვიდრე, რომელიც იყო საბჭოთა პერიოდის ცენზურა საქართველოში“ – ამბობს ზვიად ქორიძე.

მისი განმარტებით, კომუნიკაციების კომისიის ფუნქცია არ არის არკვიოს, ჟურნალისტი როგორი ტიპის შეფასებას მისცემს ამა თუ იმ მოვლენას.

„თუ ჟურნალისტი პრინციპულად არღვევს აუდიტორიის ინტერესებს, მაშინ მომხმარებელმა ამ ტელევიზიის თვითრეგულირების საბჭოში უნდა იდავოს, ეს იყო კანონის სულისკვეთება ყოველთვის, ეს დაანგრია „ქართულმა ოცნებამ“ და ახლა ჩვენ უნდა მივცეთ კომუნიკაციების კომისიას უფლება, რომ მან შინაარსში შეაღწიოს და რაც მათ არ მოეწონებათ და არ იქნება მათთვის მისაღები, ყველაფერს გაასაჩივრებენ.

კომუნიკაციების კომისია, რა თქმა უნდა, კობახიძის საჩივარს დააკმაყოფილებს, ჯერ გააფრთხილებს, შემდეგ ფინანსურად დასჯის, ბოლოს – ავტორიზაციას შეუჩერებს“ – ამბობს ზვიად ქორიძე.

მას ვკითხეთ, მაშინ რა უნდა უწოდოს ჟურნალისტმა „ოცნების“ პარლამენტს თუ არა არალეგიტიმური, რადგან ფაქტია, რომ „ოცნების“ პარლამენტს არ აქვს სათანადო აღიარება როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე საერთაშორისო დონეზეც.

ზვიად ქორიძის თქმით, საქართველოს პარლამენტში კანონით 150 დეპუტატი უნდა იყოს წარმოდგენილი, დღეს პარლამენტს ჰყავს 86 დეპუტატი, 64 ადგილი ცარიელია, რადგან ოპოზიცია არ შედის პარლამენტში და მათი უფლებამოსილება არ არის ცნობილი, შესაბამისად, ასეთი პარლამენტი არ არის სრულფასოვანი.

„შესაბამისად, როდესაც ჟურნალისტი იტყვის, რომ ეს ე.წ. პარლამენტია, ამ შემთხვევაში ჟურნალისტი იტყუება თუ არა, ეს არავინ უნდა გადაწყვიტოს, გარდა მაყურებლისა, რომელსაც ჟურნალისტი ეუბნება, რომ მე ასე ვუყურებ ამ პარლამენტს ფაქტობრივ მონაცემზე დაყრდნობით. რადგან ეს არ არის სრულფასოვანი საქმიანობა პარლამენტის და ამიტომ არის „ე.წ. პარლამენტი“.

ეს რომ თქვას ჟურნალისტმა, ამით ის არ არღვევს მაუწყებელთა ქცევის კოდექსს და თუ კონკრეტულ მაყურებელს მიაჩნია, რომ აქ არის დარღვევა, მან უნდა იჩივლოს მაუწყებლის თვითრეგულირებაში, მაგრამ ეს „ქართულ ოცნებას“ არ მოსწონს.

დღეს ბიძინა ივანიშვილის დიქტატურაზე ვსაუბრობთ და არა დემოკრატიული მმართველობის წესზე. ვსაუბრობთ იმაზე, რომ თუ ჟურნალისტმა გააკეთა შეფასება, აღწერა ფაქტი, რაც რეალურად არის, ეს არ მოსწონს ივანიშვილს, რადგან ეს რეალობა ეწინააღმდეგება იმ სტატუს კვოს, რომელიც ბიძინა ივანიშვილს მოსწონს.

ამიტომაც ის ამბობს, სიტყვა „რეჟიმი“ არ გამოიყენოო, მაგრამ ის, რომ რეჟიმია ქვეყანაში, ჟურნალისტმა უნდა აღწეროს. ამ რეჟიმს აქვს სასამართლო, რომელიც მთლიანად კლანურ პრინციპზეა დამყარებული და ეს კლანი არის დამოკიდებული ივანიშვილის ნებაზე. ეს არის ამბავი, რომელიც ჟურნალისტმა საზოგადოებას არ უნდა დაუმალოს.

ყველა გადაწყვეტილება, რომელსაც იღებს სასამართლო, პოლიტიკურად ანგაჟირებული გადაწყვეტილებაა და შეთანხმებულია ბიძინა ივანიშვილთან. ეს იქნება ადმინისტრაციული წესით მოქალაქეების დასჯა თუ სისხლის სამართლის წესით პოლიტიკურად დევნილი ადამიანების მიმართ… იმიტომ არიან ისინი დღეს საპატიმრო დაწესებულებაში, რომ ამ რეჟიმმა დაატყვევა. ამ რეჟიმისთვის მიუღებელია ამ ადამიანების საქმიანობა.

მაგრამ ის, რომ ეს ფაქტი ფაქტად მიაწოდოს მედიამ საზოგადოებას, არ მოსწონს „ქართულ ოცნებას“ – ამბობს ზვიად ქორიძე.

მისი შეფასებით, კომუნიკაციების მარეგულირებელი კომისია, რომელიც ივანიშვილის ქვეშევრდომი უწყებაა, მიიღებს იმ გადაწყვეტილებას, რაც სურს „ოცნებას“.

„ბიძინა ივანიშვილს კი უნდა, რომ მედია გააჩუმოს. ამიტომ დაწერა ბოკუჩავამ, რომ არ უნდა იყოს გამოყენებული ტერმინი „სახელმწიფოს მიტაცება“.

მაგრამ თუ მოქალაქეს არ მოეწონება მაგალითად, „იმედის“, „პოსტ-ტვ“-ის ან „რუსთავი 2-ის“ სიუჟეტები და დაწერს საჩივარს, მათ შემთხვევაში მარეგულირებელი იტყვის, რომ არა, ეს ტელეკომპანიები იქცევიან კარგად, რადგან ამ შემთხვევაში მარეგულირებელი კომისიაც და ეს კანონიც პოლიტიკური ბრძოლის იარაღია.

უნდა დავინახოთ, რომ დღეს ყველა სახელმწიფო ინსტიტუცია ბიძინა ივანიშვილს აქვს მიტაცებული და იმ მედიის გაუქმება სურს, რომელიც არ მოსწონს, რომელსაც ვერ აკონტროლებს, ვერ ერევა მის სარედაქციო პოლიტიკაში“ – ამბობს ზვიად ქორიძე.

არსებულ პოლიტიკურ მოცემულობაში, რა დარჩა თავისუფალ მედიას თავისი უფლებების დასაცავად? – ვკითხეთ ზვიად ქორიძეს.

მისი აზრით, დღეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მედიამ საზოგადოებას ზუსტად მიაწოდოს ინფორმაცია:

„უნდა ვთქვათ სინამდვილე. ეს სინამდვილე დააყენა „ქართულმა ოცნებამ“, ეს რეალობა შექმნა ივანიშვილმა და ეს ნიშნავს იმას, რომ ჩვენ ახლა ვდგავართ დიქტატურის პირისპირ. ჩვენ ამას მოვერევით ან დიქტატურა გადაყლაპავს ყველაფერს.

დღეს ივანიშვილმა მაღალეთიკური ჟურნალისტიკის კეთების შესაძლებლობა მოუსპო ტელევიზიებს, გაზეთებსა და ონლაინ პლატფორმებს, რადგან შექმნა ისეთი გარემო, რომ ჟურნალისტები გამოიყვანა მათი საქმიანობის ჩარჩოებიდან და აქცია აქტივისტებად.

ჟურნალისტიკის ეშინია ბიძინა ივანიშვილს, მას ურჩევნია დაანგრიოს ეს სისტემა ასეთი ფსევდოკანონებით, ეს არის მისი ამოცანა და ჩვენ ამ თამაშში არ უნდა ჩავყვეთ“ – ამბობს ზვიად ქორიძე.

მისი აზრით, ჟურნალისტებმა საზოგადოებას მკაფიოდ უნდა უთხრან, რომ კანონები, რომელიც თითქოსდა ხალხის ინტერესებით მიიღო ივანიშვილმა და „ქართულმა ოცნებამ“, თვალთმაქცობაა.

„ივანიშვილს ამოძრავებს ერთადერთი ინტერესი, გაანადგუროს, გააუქმოს მედია. ეს კანონი როდესაც შემოიტანა, ამოქმედებიდან მეორე დღესვე მოქმედებაში მოიყვანა და დააწერინა ვინმე ნათია ბოკუჩავას საჩივრები, რომლითაც ხდება დევნა სატელევიზიო მედიის, შემდეგ გადავლენ ონლაინ მედიაზე, რადგან კახა ბექაურს და კომუნიკაციების კომისიას ყოველთვის ჰქონდა ამის სურვილი და მცდელობა, ეკონტროლებინა ონლაინ მედიაც საქართველოში.

ეს არის დიქტატურის ფორმულა და ეს მედიამ უნდა აუხსნას საზოგადოებას, რადგან დღეს ყველაზე მთავარი პარტნიორები დიქტატორული რეჟიმის წინააღმდეგ არის საზოგადოება და მედია.

თუ ეს კავშირი დაიკარგება, გარწმუნებთ, რომ დიქტატურა გაიმარჯვებს. თუ საზოგადოება მართლა დაინახავს იმას, რაზეც დღეს მედია ელაპარაკება და სწორად გაიაზრებს ამას, მაშინ აუცილებლად ერთად მოვერევით დიქტატურას. ეს არის დღეს ჩვენი მთავარი ფორმულა – საზოგადოება და მედია.

და ეს პროტესტი და გზავნილი უნდა იყოს ძალიან მკაფიო, რომ საქართველოში ჩვენ არ დავუშვებთ დიქტატურას და ყველა მეთოდით დავუპირისპირდებით. სხვა შემთხვევაში  საზოგადოებას ძალიან ადვილად მოერევა დიქტატურა.

ჩვენი ამოცანაა, არ გავუშვათ ერთმანეთს ხელი – საზოგადოებამ და მედიამ, ერთად უნდა ვიბრძოლოთ იმისთვის, რომ დიქტატურა ქვეყანაში დამარცხდეს და დავუბრუნდეთ ნორმალურ, დემოკრატიული მართვის წესებს“ – ამბობს ზვიად ქორიძე.