Batumelebi

მთავრობის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, „პრემიერ-მინისტრმა აშშ-ისა და ევროკავშირის ელჩებს უკანონო პატიმრობაში მყოფი ზაზა გახელაძის და საქართველოს სხვა მოქალაქეების გათავისუფლების მიზნით მაქსიმალური მხარდაჭერა სთხოვა“.

საქართველოს მთავრობის მიერ გავრცელებულ განცხადებას გთავაზობთ უცვლელად:

„საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა გიორგი გახარიამ, ოკუპირებულ ცხინვალში საქართველოს მოქალაქის ზაზა გახელაძის უკანონო პატიმრობის გახანგრძლივებასთან დაკავშირებით, სტრატეგიული პარტნიორების – ამერიკის შეერთებული შტატებისა და ევროკავშირის ელჩებთან, კელი დეგნანსა და კარლ ჰარცელთან მთავრობის ადმინისტრაციაში დღეს შეხვედრა გამართა.

მთავრობის მეთაურმა, დიპლომატებს უკანონო პატიმრობაში მყოფი ზაზა გახელაძის და საქართველოს სხვა მოქალაქეების გათავისუფლებისა და სახლში უვნებლად დაბრუნების მიზნით მაქსიმალური მხარდაჭერა სთხოვა.

შეხვედრისას ყურადღება გამახვილდა საერთაშორისო დონეზე დიპლომატიური და სამართლებრივი ბერკეტის, სტრასბურგის ადამიანის უფლებების საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოყენების მნიშვნელობაზე, მათ შორის  ჟენევის საერთაშორისო დისკუსიებისა და ინციდენტებზე პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმის ფარგლებში საკითხის უმაღლეს დონეზე დასმის აუცილებლობაზე, რათა შეწყდეს საოკუპაციო ხაზზე ადამიანთა უკანონო დაკავებები და  ფუნდამენტური უფლებების უხეში დარღვევის ფაქტები.

დიპლომატებმა კიდევ ერთხელ ღრმა შეშფოთება გამოთქვეს ცხინვალის დე-ფაქტო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საქართველოს მოქალაქის პატიმრობის გახანგრძლივებასთან დაკავშირებით და ხაზი გაუსვეს მისი დაუყოვნებლივ გათავისუფლების აუცილებლობას.

„ეს იყო ძალიან მნიშვნელოვანი შეხვედრა უაღრესად სერიოზულ სიტუაციასთან დაკავშრებით. აშშ-ი გამოთქვამს ძლიერ შეშფოთებას და გმობს უკანონოდ დაპატიმრებული საქართველოს მოქალაქის წინააღმდეგ გუშინ მიღებულ ზომას. იგი გასული წლის ივლისიდან მოყოლებული იმყოფება პატიმრობაში და მას წაყენებული აქვს სრულიად უსაფუძვლო, შეთითხნილი ბრალდებები, რამდენადაც ჩვენთვის არის ცნობილი. გამოვთქვამთ იმედს, რომ სერიოზულად იქნება განხილული ამ სიტუაციის დაუყოვნებლივ გადაჭრის და საქართველოს მოქალაქის მაქსიმალურად დროულად გათავისუფლების საკითხი“, – განაცხადა აშშ-ის საგანგებო და სრულუფლებიანმა ელჩმა საქართველოში კელი დეგნანმა.

„ეს ფაქტი დიდი შეშფოთების საგანია. უკვე რამდენიმე თვეა, რაც ჩვენ თვალყურს ვადევნებთ ამ საქმეს. ჩვენ ვმუშაობთ სხვადასხვა ინსტრუმენტის მეშვეობით: ინციდენტების პრევენციის და რეაგირების მექანიზმი, ცხელი ხაზი, ჟენევის მოლაპარაკებები. ეს ვერდიქტი, რომელიც მოჰყვა უკანონო დაკავებას, ცალსახად წარმოადგენს სიგნალს, რომელსაც ჩვენ ძალიან სერიოზულად ვეკიდებით. ჩვენ მოვითხოვთ ამ უკანანო პატიმრობიდან დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას. ჩვენ მომავალშიც გავადევნებთ თვალყურს ამ საკითხს. ჩემთვის დიდი პატივია, რომ პრემიერ-მინისტრის აპარატში მომიწვიეს ამ სიტუაციის განსახილველად. ჩვენ შევთანხმდით იმაზე, რომ აუცილებელია ამ თემაზე თვალყურის დევნება, რადგან ის ძალიან საჭირბოროტო საკითხს წარმოადგენს“, – აღნიშნა ევროკავშირის წარმომადგენლობის ხელმძღვანელმა კარლ ჰარცელმა“.

ბათუმის აგრარული ბაზარში დასაქმებული პირების თქმით, სოფლის მეურნეობის პროდუქტებზე ფასები 10 %-ით მაინც გაძვირდა, ზოგიერთ პროდუქტზე კი 30-40%-ით. თუმცა ეს არ ეხება ადგილობრივი წარმოების ფასებს.

ერთ-ერთი მოვაჭრის, თამაზ დარჩიძის თქმით, თავად ყველზე ვაჭრობს, მაგრამ ყველი სახლში ვერ მიაქვს.

აქ გვეუბნებიან, რომ ადგილობრივი წარმოების პროდუქტებზე ის ფასებია, რაც შემოდგომაზე იყო – მაგალითად, კარტოფილზე, სტაფილოზე ფასები არ შეცვლილა.

„ბაზარში არაფერი გაძვირებულა, გარდა შემოტანილი პროდუქტისა. „ფასი გაძვირდა კიტრზე, პომიდორზე… რომ გახსნეს ცოტა მყიდველმა მოიმატა… ჯობია ხალხი გადარჩეს და მყიდველი ნაკლები იყოს… ალბათ მერე უკეთესად ვიქნებით“, – აცხადებს ერთ-ერთი მოვაჭრე აგრარული ბაზრიდან.

 

დღეს ბათუმის აგრარულ ბაზარში ნაწილობრივ არ მუშაობენ. ეს იმიტომ, რომ შაბათ-კვირას მუნიციპალური ტრანსპორტი არ მუშაობს და ბაზრის მოვაჭრეები გადაადგილებას ვერ ახერხებენ.

___

ამავე თემაზე:

ბოსტნეული, ხილი, ყველი, ზეთი იანვარში 4-6 %-ით გაძვირდა – საქსტატი ინფლაციაზე

See more

 

„შვილს არ მაკავშირებენ, ის 25 იანვარს დააკავეს და მას შემდეგ არაფერი ვიცი, როგორაა, რას შვრება, 25 იანვარს ჩემი შვილი კი არ დააკავეს, არამედ მოიპარეს და სცემეს,“ – ამბობს ბათუმში მცხოვრები დ. ლ. ის 16 წლის არასრულწლოვნის ა.ბ.-ს დედაა, რომელსაც გამოძიება ტაქსტის მძღოლის ძარცვას ედავება. არასრულწლოვანს პატიმრობა მოსამართლე ვიოლეტა ფორჩხიძემ შეუფარდა.

დიანას თქმით, მას 25 იანვარს ოჯახის ახლობელი დაუკავშირდა და უთხრა, რომ მისი შვილი ბათუმში, იმედაშვილის ქუჩაზე „პოლიციელებმა მანქანაში ჩატენეს“.

„ჩემთვის პოლიციიდან არავის დაურეკავს, არავის შეუტყობინებია… საათ-ნახევრის შემდეგ ადვოკატის დახმარებით მივაგენით. მანამდე, როცა ჩემს შვილს ვურეკავდი, ისმოდა პოლიციელის ხმა, საიდან ითიშებაო, შემდეგ უწმაწურ სიტყვას ამბობს და გათიშე, ბიჭოო… ჩემმა ტელეფონმა ეს ხმა ჩაიწერა, ამის შემდეგ ჩემი შვილის ტელეფონი გაითიშა“ – ამბობს „ბათუმელებთან“ დ.ლ.

მშობლის თქმით, არასრულწლოვანს დაკავების დროს პოლიციელებმა ფიზიკური დაზიანებები მიაყენეს, რაც ამ დრომდე არავის შეუსწავლია.

„სისხლდენა ჰქონდა ცხვირიდან. თვითონ არ ამბობდა, რომ პოლიციელებმა სცემეს,“ – ამბობს არასრულწლოვნის დედა.

შინაგან საქმეთა სამინისტროს პრესცენტრის ინფორმაციით, გამოძიება ამ საქმეზე ძარცვის მუხლით მიმდინარეობს, ხოლო პოლიციელების მხრიდან სავარაუდო ძალადობაზე უწყებაში კომენტარს არ აკეთებენ. დაიწყო თუ არა გამოძიება სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურმა, რომელიც მსგავს საქმეებს სწავლობს, უწყებიდან ინფორმაცია ჯერ არ მიგვიღია.

პენიტენციური სამსახურის პრესცენტრის ინფორმაციით კი, 16 წლის ა.ბ. მე-8 დაწესებულების საკარანტინე ნაწილშია. აქ ჯერჯერობით ვერ გვითხრეს, რატომ ვერ ხერხდება მშობელსა და არასრულწლოვანს შორის კომუნიკაცია. უწყებაში განმარტავენ, რომ ბრალდებულები პანდემიის გამო 16 დღით საკარანტინე სივრცეში აჩერებენ და შემდეგ PCR ტესტი უტარდებათ. პენიტენციური სამსახურის ცნობით, არასრულწლოვანს გარეგნული დათვალიერებით ფიზიკური დაზიანებები არ აღენიშნებოდა.

ადვოკატ დავით ჯაფარიძის ინფორმაციით, სასამართლო პროცესზე ფიზიკური დაზიანებების შესახებ მან ინფორმაცია უშუალოდ მოსამართლეს მიაწოდა.

„მოსამართლე თამარ ბეჟანიშვილმა სხდომაზევე მიმართა სახელმწიფო დაცვის ინსპექტორს, მაგრამ ამ დრომდე არაფერი გამორკვეულა,“ – ამბობს ადვოკატი დავით ჯაფარიძე.

ადვოკატ დავით ჯაფარიძის თქმით, პოლიციელებმა არასრულწლოვანზე ორჯერ იძალადეს.

„თავდაპირველად ის 19 დეკემბერს დააკავეს, მაშინ ედავებოდნენ ყაჩაღობას, მაგრამ მტკიცებულებები არ არსებობდა და მოსამართლე თამარ ბეჟანიშვილმა დარბაზიდან გაუშვა… მაშინ არასრულწლოვანი ოზურგეთში დააკავეს და პოლიციელმა მას პისტოლეტის ტარი ჩაარტყა თავში“, – გვიყვება ადვოკატი დავით ჯაფარიძე.

მეორე შემთხვევაში კი, ადვოკატის თქმით, პოლიციელები არასრულწლოვნისგან მისი თანატოლისთვის „ხელის დადებას“ ითხოვდნენ.

„უთხრეს, რომ დაადე ხელი, თორემ შენც დაგიჭერთო… საქმე ეხებოდა ტაქსით ერთად მგზავრობას, ოთხი არასრულწლოვანი იყო ერთად, დღეს სამი მათგანი დაკავებულია, მეოთხე – გირაოთი გაუშვეს… კადრებში ჩანს, რომ უთანხმოება ჩემი დაცვის ქვეშ მყოფსა და ტაქსის მძღოლს შორის არ ყოფილა, ეს მანქანიდან გადმოდის და შემდეგ არის სიტყვიერი დაპირისპირება… ამ კადრებს ჩვენ ამოვიღებთ, სადაც ჩანს დაკავება,“ – აცხადებს დავით ჯაფარიძე.

ადვოკატი მიიჩნევს, რომ სამართალდამცველები ტენდენციურად მოქმედებენ, რადგან ამ საქმეში დაზარალებულად ცნობილი ტაქსის მძღოლი ბათუმის პოლიციის მე-3 განყოფილების ოპერატიული მუშაკის მამაა.

განახლება: პენიტენციური სამსახურის პრესცენტრის განმარტებით, კომუნიკაცია არასრულწლოვანსა და მშობელს შორის ვერ ხერხდება იმის გამო, რომ ბრალდებულის საბანკო ბარათი ჯერ დამზადებული არ არის. არასრუწლოვანი 30 იანვარს მოათავსეს პენიტენციური დაწესებულების საკარანტინე სივრცეში. უწყების პრესცენტრის ცნობით, ბრალდებულს მინის ბარიერს მიღმა შესაძლოა შეხვდეს ადვოკატი, თუკი მას ამის სურვილი ექნება.

სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის ინფორმაციით, „შეტყობინების მიღებისთანავე სამსახურის გამომძიებელი დაუკავშირდა ა.ბ.-ს მშობელს, ასევე დაუკავშირდა ადვოკატს, რათა მომხდარიყო საკანონმდებლო მოთხოვნათა დაცვით არასრულწლოვანთან გასაუბრება, თუმცა არასრულწლოვან ა.ბ.-ს ადვოკატმა დ.ჯ-მ განაცხადა, რომ არც მას და არც მისი დაცვის ქვეშ მყოფ არასრულწლოვან ა.ბ.-ს არ სურთ აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით გამოძიებასთან თანამშრომლობა და ინფორმაციის მოწოდება, მისივე განმარტებით აღნიშნული პოზიცია გამომდინარეობდა დაცვის სტრატეგიიდან და შესაბამისად აღარ დაკავშირებოდა სამსახურის გამომძიებელი არასრულწლოვან ა.ბ.-ს ოჯახს.  მიუხედავად აღნიშნულისა გამომძიებელი არაერთხელ დაუკავშირდა არასრულწლოვან ა.ბ.-ს ოჯახის წევრებს, ასევე გამოცხადდა მისამართზე, რათა უზრუნველყოფილი ყოფილიყო არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესების დაცვა და კანონიერი წარმომადგენლის მონაწილეობით განხორციელებულიყო შესაბამისი მოქმედებები, თუმცა დღემდე როგორც არასრუწლოვან ა.ბ.-ს კანონიერი წარმომადგენლები, ასევე ადვოკატი უარს აცხადებს შესაბამის მოქმედებებში მონაწილეობაზე.  აღსანიშნავია, რომ სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის გამომძიებელი გაესაუბრა არასრულწლოვან ა.ბ.-ს ბრალდების სისხლის საქმეში დაკავებულ მეორე პირს, რომელმაც განაცხადა, რომ არც დაკავებისას და არც დაკავების შემდეგ, პოლიციის განყოფილებაში გადაყვანისას არცერთი დაკავებულის მიმართ რაიმე სახის ძალადობას ადგილი არ ჰქონია,“ – აღნიშნულია სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურის მიერ „ბათუმელებისთვის“ მოწოდებულ ინფორმაციაში.

დიდთოვლობის გამო გოდერძის უღელტეხილზე ჩარჩენილ მოქალაქეები მაშველებს გამოჰყავთ. ამ ეტაპზე 5 ავტომანქანის და მგზავრების გამოყვანას ცდილობენ.

საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის ინფორმაციით, შემთხვევის შედეგად არავინ დაშავებულა და საფრთხე არავის ემუქრება. მაშველებმა ბუქსირის დახმარებით უკვე გამოიყვანეს 8 ავტომობილი, რომელმაც სვლა განაგრძო, 2 ავტომანქანის მგზარები კი, უახლოეს სასტუმროში დააბინავეს.

“საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მართვის ცენტრ “112”-დან შემოსული ინფორმაციით, ბათუმი-ახალციხის საავტომობილო გზის 32-ე კილომეტრზე მყოფი ავტომობილები ვერ ახერხებდნენ გადაადგილებას და ესაჭიროებოდათ მაშველების დახმარება.

მომხდარის შედეგად არავინ დაშავებულა. ადგილზე სიტუაცია სრულად კონტროლდება და ადამიანების სიცოცხლეს და ჯანმრთელობას საფრთხე არ ემუქრება,”- აღნიშნავენ საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურში.

პუბერტატული, ანუ გარდატეხის ასაკი ერთ-ერთი ყველაზე რთული პერიოდია ადამიანის ცხოვრებაში. ამ დროს მოზარდის ორგანიზმში ჰორმონალური ცვლილებებია. ამას, ბუნებრივია, გუნება-განწყობილების მკვეთრი ცვლილებაც თან სდევს.

მშობელს არ უნდა გაუკვირდეს, როცა მოზარდი ინტერესს კარგავს ნებისმიერი საქმიანობის მიმართ, რაც ადრე მოსწონდა. გარდატეხის ასაკში სკოლაში სწავლის ინტერესს ხშირად კარგავენ, ან ითვალწუნებენ რომელიმე კონკრეტულ საგანს.

ბავშვთა ფსიქოლოგის, ქეთი დევაძის განმარტებით, შეფერხება სწავლის პროცესში გარდატეხის ასაკში დროებითია, მაგრამ თუ ხარვეზები გახანგრძლივდა, მშობელი უნდა დაინტერესდეს, რატომ ხდება ეს და ერთი შეხედვით სწავლისადმი ინტერესის დაკარგვის მიღმა რაიმე სხვა, უფრო მნიშვნელოვანი საზრუნავი ხომ არ იმალება – შესაძლოა ბავშვს ჰქონდეს სხვადასხვა სირთულე, რის გამოც ვერ კონცენტრირდება სწავლაზე.

მშობელი უნდა დაინტერესდეს, ხომ არ უკავშირდება სწავლისადმი ინტერესის დაკარგვა:

• ბავშვის პირად პრობლემებს;
• ბულინგს;
• ოჯახურ ურთიერთობებს;
• მის დამოკიდებულებებს მასწავლებლებთან;
• ან პირიქით: მასწავლებლების დამოკიდებულებას მოზარდთან;
• უნდა დავაკვირდეთ, ხომ არ არის პრობლემა დაკავშირებული თვითშეფასებასთან, საკუთარი თავის აღქმასთან.

ან შესაძლოა არცერთი ზემოთჩამოთვლილი პრობლემა არ იყოს სწავლისადმი ინტერესის დაკარგვის მიზეზი და საქმე გვქონდეს სულ სხვა მოტივთან.

ფსიქოლოგი ქეთი დევაძე მშობლებს ურჩევს, სწავლის გეგმა შეიმუშაონ მოზარდებთან ერთად. არა ისეთი გეგმა, როგორიც მისთვის არსებობდა მცირე ასაკში, არამედ ახალ საჭიროებებს მორგებული. მნიშვნელოვანია ასევე სწავლასთან დაკავშირებული სამომავლო გეგმების ერთობლივად დასახვა.

„კარგი იქნება თუ მშობელი დაინტერესდება მოზარდის ყოველდღიური დავალებებით, თუ რას სწავლობს, რა მოსწონს, რა არ მოსწონს. კარგია თუ დავეხმარებით და აღმოვაჩენინებთ მოზარდს საკუთარ ძლიერ და სუსტ მხარეებს, არამხოლოდ სასკოლო, არამედ სხვა საქმიანობაშიც. უმრავლეს შემთხვევებში მოზარდებზე დადებითად მოქმედებს ასევე თუ მას მშობელი დაეხმარება წარმატებებისა და მიღწევების აღრიცხვაში, ასევე ხარვეზების აღრიცხვაშიც“, – ამბობს ქეთი დევაძე.

              

მოზარდის მშობელმა, პირველ რიგში საკუთარ თავს უნდა დაუსვას შეკითხვა, რატომ არ მოსწონს მისი შვილის ესა თუ ის მეგობარი, ხომ არ არის ეს დაკავშირებული თავად მშობლის გამოცდილებასთან, ან იქნებ შვილის მეგობრის საეჭვო ოჯახი, წარსული აფიქრებს მშობელს, შესაძლოა მივიჩნევდეთ, რომ მეგობარი ცუდ გავლენას ახდენს ჩვენს შვილზე.

ხანდახან მშობელი თვლის, რომ უკეთესი მეგობრები უნდა ჰყავდეს მის შვილს, ან შეიძლება ჰგონია, რომ შვილს ჩაგრავს მეგობარი და ის მისი გავლენის ქვეშაა.

ფსიქოლოგის აზრით, სასურველია მშობელმა გაიგოს რა მოსწონს მის შვილს ამ მეგობარში. რა საერთო ინტერესი აქვთ, რატომ გრძნობენ ერთად თავს კარგად.

ქეთი დევაძე მშობლებს ურჩევს, რომ როცა შვილის მეგობარი არ მოგვწონს, კარგი იქნება თუ ვთხოვთ მოზარდს მეგობრის შინ დაპატიჟებას. უნდა დავაკვირდეთ, ვცადოთ მეტი დრო გაატარონ ჩვენს სახლში და არა სხვა სივრცეში, უნდა ვიყოთ შორიახლოს, არა იმავე ოთახში, მაგრამ უნდა გრძნობდეს შვილიც და მეგობარიც, რომ იქვე ვართ.

ბავშვთა ფსიქოლოგის რჩევით:

• ეცადეთ არ იყოთ კრიტიკული, დააფასეთ შვილის მცდელობა, რომ გაიფართოვოს სოციალური წრე. ეს შეიძლება მისთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყოს;
• შეიკავეთ თავი მისი მეგობრის გაკრიტიკებისგან, ამან შეიძლება მოზარდის უარყოფითი ემოცია გამოიწვიოს;
• რომელიმე ადამიანთან მეგობრობის აკრძალვამ შეიძლება საპირისპირო ეფექტი მოახდინოს და თქვენს შვილს უფრო მოუნდეს ამ მეგობართან ურთიერთობა;
• დავფიქრდეთ, ჩამოვაყალიბოთ, რატომ გვგონია, რომ უარყოფით გავლენას ახდენს მეგობარი ჩვენს შვილზე, ჩამოვთვალოთ ეს გავლენები დაზუსტებით.
• თუ მართლა ვფიქრობთ, რომ ვინმე ცუდ გავლენას ახდენს ჩვენს შვილზე, უნდა დავაკვირდეთ თუ არის მისი თვითშეფასება, თვითრწმენა ადეკვატური;
• ხშირად თვითშეფასების პრობლემის მქონე მოზარდები იჩენენ მეგობრებს, რომლის გავლენის ქვეშაც ექცევიან ხოლმე.
• კარგი იქნება თუ ბავშვებს ვასწავლით, როგორ იყვნენ ასერტიულები. ასერტიულობა ნიშნავს ვიცოდე, როგორ დავიცვა ჩემი ინტერესი ისე, რომ სხვას არ მივაყენო შეურაცხყოფა, არ დავარღვიო სხვისი უფლებები. უნდა ვასწავლოთ მოზარდებს, როდის და როგორ თქვან „არა“, როცა მას რაღაც არ უნდა, როდის დაიხიონ უკან ან გააჩერონ სხვა;
• თუ მოზარდს ეცოდინება, როგორ სცეს საკუთარ თავს და საკუთარ გადაწყვეტილებას პატივი, ნაკლებად მოექცევა ვინმეს ზემოქმედების ქვეშ.

„შეიძლება უბრალოდ ვფიქრობდეთ, რომ ჩვენი შვილი თავისზე ჭკვიან, გამოცდილ, საინტერესო ადამიანთან მეგობრობის ,,ღირსია“, მაგრამ ჩარჩოებს მიღმა უნდა გავიხედოთ: იქნებ ჩვენი შვილიც ახდენს ვინმეზე რაიმე ნიშნით უარყოფით გავლენას? იქნებ დავფიქრდეთ იმაზეც, რომ ნებისმიერი ბავშვი იმსახურებს შანს ჰქონდეს ნამდვილი მეგობრობა და კარგი ურთიერთობა ვინმესთან“, – ამბობს ბავშვთა ფსიქოლოგი.

„ბაბუა ბევრს მიყვებოდა ფარი ხანუმზე, როგორც ძლიერ ქალზე… ბაბუას განსაკუთრებით უყვარდა მამიდა. კაცი ფარი ხანუმს ეტყოდნენ, ასე მიმართავდნენო… როცა გაირკვა, რომ ფარი ხანუმი პირველი მუსლიმი ქალი იყო, რომელსაც დემოკრატიული არჩევნები მოუგია, ბაბუა ცოცხალი აღარ იყო,“ – გვიყვება ისმაილ სოფიევი. მისი ბაბუას მამიდა იყო ფარი ხანუმ სოფიევა – ერთ-ერთი პირველი მუსლიმი ქალი სამყაროში, რომელიც პირდაპირი არჩევნების გზით, 1918 წელს თბილისის მაზრის [ამჟამინდელი თვითმმართველობა] ერობის წევრი გახდა.

ფარი ხანუმი ისტორიაში პირველი მუსლიმი ქალია, რომელმაც არჩევნები მოიგო როგორც უპარტიო, დამოუკიდებელმა დეპუტატმა. ფარი ხანუმი საქართველოში, გარდაბანში, სოფელ ყარაჯალარში ცხოვრობდა.

ფარი ხანუმ სოფიევას შესახებ პირველად ისტორიულ დოკუმენტებში ინფორმაცია ისტორიკოსმა ირაკლი ხვადაგიანმა მოიპოვა. სოფიევას შესახებ, როგორც სასიხარულო ცნობას, წერდა იმდროინდელი პრესაც, მაგალითად, „სახალხო კრება“. აქ ეწერა, რომ 1918 წელს თბილისის მაზრის ერობის წევრი მუსლიმი ქალიც გახდა. იპოვეს ერთ-ერთი სხდომის ჩანაწერიც, სადაც სოფიევა ხელს რუსულად აწერს.

ფარიხანი, იგივე ფარი ხანუმ სოფიევა გარდაბნის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ყარაჯალარში 1884 წელს დაიბადა. ის 34 წლის იყო, როცა დეპუტატი გახდა. ფარი ხანუმი 1953 წელს 69 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

სამწუხაროდ, ფარი ხანუმის შესახებ ჯერ კიდევ ბევრი არაფერია ცნობილი. ისტორიკოსები მიიჩნევენ, რომ განსაკუთრებული ინფორმაცია უფრო ზეპირსიტყვიერებაში შეიძლება იყოს შემონახული, ვიდრე არქივებში. განსაკუთებით ახლა, როცა საქართველოს პირველი რესპუბლიკის პირველი კონსტიტუციის მიღებიდან 100 წელი გავიდა.

ისმაილ სოფიევი: ვამაყობ, რომ ბაბუას მამიდა იმ დროში ქალების გაძლიერებაზე ზრუნავდა

ფარი ხანუმ სოფიევას შთამომავალი ისმაილ სოფიევი, რომელიც ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში პოლიტიკის მეცნიერებებს სწავლობს, აპირებს ფარი ხანუმის შესახებ წიგნი დაწეროს. ის ახლა მონაცემებს აგროვებს, ადამიანებს ხვდება, მათ შორის უხუცესებს, რომლებიც მხოლოდ აზეირბაიჯანულად საუბრობენ… ისმაილისთვის განსაკუთრებული ინტერესის საგანია იმის გამორკვევა, თუ რას აკეთებდა ფარიხანი ქალების გაძლიერებისთვის.

„სოფელში უხუცესებს ყველას ახსოვს ფარი ხანუმი, როგორც ქალი, რომელიც შეიარაღებული დადიოდა, ჩაიხანასაც ხშირად სტუმრობდა და ჩიბუხს ეწეოდა… პირველ რიგში, ისინი ამას გეტყვიან, თუკი სოფიევას გახსენებას სთხოვ,“ – გვიყვება ისმაილ სოფიევი. – „მითხრეს, რომ ფარი ხანუმს თბილისშიც უყიდია ბინა და იქ ჩვენი სოფლიდან რამდენიმე გოგო ჩაუყვანია, განათლება რომ მიეღოთ. მერე რამდენიმე მათგანი სკოლაში მასწავლებელი გახდა. დღეს ისინი ცოცხლები აღარ არიან…

სოფელში ასევე ჰყვებიან, რომ ფარი ხანუმი აპროტესტებდა ნაადრევ ქორწინებას და ქალის ჩაგვრას. თვითონ არასდროს გათხოვილა,“ – ამბობს ისმაილი.

ისმაილის ბაბუას მეხსიერებაში ფარი ხანუმი შემორჩენილა, როგორც ოჯახის ძლიერი წინამძღოლი და ქალი, რომელიც იმ დროშიც კი არღვევდა სტერეოტიპებს და კაცებთან ერთად დავების განხილვებში მონაწილეობდა.

„ბაბუა მიყვებოდა, რომ ფარი ხანუმს დედ-მამა მალე დაეხოცა, ერთი და ჰყოლია, 8 ძმა და ოჯახს თვითონ გაუძღვა, უპატრონა ყველას. ბაბუა იტყოდა, ასეა – ავტორიტეტი ჯერ ოჯახსა და სოფელში მოიპოვაო… იმ დროს მეცხვარეობა იყო, ბევრი ცხვარი და საქონელი ჰყოლიათ, ფარი ხანუმს საქმეც ჰყვარებია და სოფელში დავების გადაწყვეტაც… იმ დროს,მით უმეტეს ეს ქალისგან პრობლემა იყო,“ – გვიყვება ისმაილი.

ისმაილი იხსენებს, რომ ბავშვობაში არამხოლოდ ბაბუასგან მოუსმენია ფარი ხანუმის, როგორც ავტორიტეტის და ძლიერი ფიგურის შესახებ, თუმცა სოფელ ყარაჯალარში არავის ახსოვდა მისი თბილისის მაზრის ერობის წევრობა.

„ვერ აღგიწერთ, რა ემოცია მქონდა, ამას სიტყვებით ვერ აღვწერ,“ – იმ ემოციას იხსენებს ისმალ სოფიევი, როცა სოფელ ყარაჯალარში ტელევიზორებიდან გაიგეს, ფარიხანი დეპუტატი რომ იყო. -„უკვე 17 წლის ვიყავი, როცა ეს გავიგე, ისტორიკოსმა ირაკლი ხვადაგიანმა აღმოაჩინა ეს, სოფელმაც გაიხარა, ყველას გაეხარდა და დღემდე ამაყობენ… უხუცესები დანანებით ამბობდნენ, რატომ არ ვიცოდით, რომ ჩვენი ფარი ხანუმი დეპუტატიც ყოფილაო,“ – ამბობს ისმაილ სოფიევი.

ისმაილის აზრით, ფარიხანის დეპუტატობის ამბავი საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დაიკარგა, რადგან აღარავის სურდა ესაუბრა ფარიხანის გაკულაკებული ოჯახის და მისი დახვრეტილი ძმების შესახებ.

„ვერ მეუბნებიან ამას, რატომ დაავიწყდათ, მაგრამ, ჩემი აზრით, საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ჩაიკარგა ეს ამბავი. ჩემი წინაპრების ოჯახი გააკულაკეს, ქონება ჩამოართვეს, ფარი ხანუმის 5 ძმა დახვრიტეს…“ – ასრულებს ისმაილი თხრობას.

ირაკლი ხვადაგიანი: მან არჩევნები მოიგო, როგორც დამოუკიდებელმა კანდიდატმა

ისტორიკოს ირაკლი ხვადაგიანისთვის, რომელმაც დოკუმენტებში პირველად იპოვა „დეპუტატი ფარიხან სოფიევა“, განსაკუთრებით საინტერესო ის მომენტია, რომ ფარი ხანუმი დამოუკიდებლად გახდა თბილისის მაზრის ერობის წევრი.

„ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ავლენს მის ავტორიტეტს და პირდაპირი არჩევნების მნიშვნელობას… მოგვიანებით ის ხდება სოციალ-დემოკრატების პარტიის წევრი. არჩევნებში მან მმართველი პარტიის კანდიდატი დაამარცხა. ფარიხან სოფიევა სავარაუდოდ პირველი მუსლიმი ქალია, რომელიც წარმომადგენლობით ორგანოში აირჩიეს, როგორც დამოუკიდებელი კანდიდატი,“ – გვიყვება ირაკლი ხვადაგიანი.

ისტორიკოსის თქმით, პირველად მუსლიმი ქალები წარმომადგენლობით ორგანოში ასტრახანში 1917 წელს აირჩიეს ქალაქის საბჭოს წევრებად, თუმცა ისინი პარტიას წარმოადგენდნენ.

ზოგადად, ქალებს არჩევნებში მონაწილეობის უფლება პირველად ახალ ზელანდიაში მისცეს 1894 წელს, პირველი ქალი დეპუტატი კი, ფინეთში 1907 წელს აირჩიეს.

„სამწუხაროდ, დოკუმენტური მასალა მცირეა ფარიხანის შესახებ. სოფიევა ჩანს ერობის ყრილობებში, ფიქსირდება ხელმოწერები, მაგრამ არ ვიცით, რა ხდება თემის დონეზე… ჩანს, რომ მისი ავტორიტეტი განსაკუთრებით დიდი იყო. დოკუმენტებში ის ხელს აწერს რუსულად, რაც იმაზე  მიანიშნებს, რომ კარგი განათლება ჰქონდა. არ არის ცნობილი, რა განათლება ჰქონდა ფარიხანს, მაგრამ სავარაუდოდ მან იცოდა ქართული და არაბულიც, რადგან ყურანს კითხულობდაო.

ირკვევა ისიც, რომ ფარიხანი აქტიურად მონაწილეობდა ადგილობრივ დონეზე დავების გადაწყვეტაში, ეწეოდა ჩილიმს… ეს ყველაფერი გვაჩვენებს, რომ ფარიხანი აქტიურად არღვევდა მაშინდელ კი არა, დღეს არსებულ სტერეოტიპებს,“ – მიიჩნევს ისტორიკოსი ირაკლი ხვადაგიანი.

ირაკლი ხვადაგიანის მიერ მოპოვებული დოკუმენტების მიხედვით, საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ფარი ხანუმ სოფიევას სამი ძმა ჯერ გადაასახლეს, ხოლო 1937 წელს დახვრიტეს.

„უცნობია, რას აკეთებდა ფარიხანი საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, მაგრამ ეს ფაქტი აჩვენებს, რომ ფარიხანის ოჯახი დაპირისპირებული იყო საბჭოთა რეჟიმთან. ამის შემდეგ ფარი ხანუმი არსად ფიგურირებს. ჩანს, რომ არ შედგა სიახლოვე მასსა და ბოლშევიკურ რეჟიმს შორის,“ – ასკვნის ირაკლი ხვადაგიანი.

ისტორიკოსი დანანებით აღნიშნავს იმასაც, რომ დღესაც კი, საქართველოს არქივი საბჭოთა არქივის მოწყობისაა და მკვლევარს ძიება განსაკუთრებით უჭირს.

„სახელის დონეზეც კი ვერ ეძებ… ვერ ვიტყვით, რომ მეტი არაფერია ცნობილი, მაგრამ ამ ძიებას შესაძლოა წლები დასჭირდეს, ეს არის ნემსის ძებნა თივის ზვინში,“ – გვითხრა ირაკლი ხვადაგიანმა.

ემინ იადიგაროვი: საბჭოთა ოკუპაცია რომ არა, ფარიხანი ძალიან ძლიერი პოლიტიკოსი გახდებოდა

ასე ემინ იადიგაროვი ფიქრობს. ეს ისტორიკოსიც ფარიხან სოფიევას შესახებ ამზადებს სამეცნიერო ნაშრომს. ემინი თურქეთში, „სელჩუკის უნივერსიტეტის“ სადოქტორო პროგრამაზე სწავლობს ერასმუსის პროგრამით. ის ამბობს, რომ ფარიხანის ამბავი ახლა განსაკუთრებით აქტუალურია აზეირბაიჯანულ თემში ქალთა ემანსიპაციის კუთხით.

ემინ იადიგაროვი მარნეულში ცხოვრობს.

„ვესაუბრები უხუცესებს, რომლებსაც ჰქონიათ ურთიერთობა ფარი ხანუმთან. ისინი ჰყვებიან, რომ ფარი ხანუმის სიტყვა იყო კანონი და ურჩობას ვერავინ უბედავდა… აღნიშნავენ, რომ განსხვავებული ხასიათი ჰქონდა და კაც-ფარიხანს ეძახდნენ,“ – გვიყვება ემინი.

ისტორიკოსის ინფორმაციით, ფარი ხანუმმა განათლება ოჯახში მიიღო, რომელიც შეძლებული იყო და მასწავლებლები სახლში აკითხავდნენ.

„მას ჰქონდა კარგი რელიგიური განათლება, იცოდა ქართული და რუსულიც… ის არ იყო ქორწინებაში და არ ჰყოლია შვილი, თუმცა ზრდიდა ერთ-ერთ ძმისშვილს. ფარი ხანუმი აპროტესტებდა ნაადრევ ქორწინებასაც.

სოფელში ახსოვთ, რომ ის ეხმარებოდა გოგოებს განათლების მიღებაში და ცდილობდა, ისინი ნაადრევად არ დაქორწინებულიყვნენ. უხუცესებს ახსოვთ, რომ ფარი ხანუმი დავების გადაწყვეტაში აქტიურად მონაწილეობდა.

საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ მისი პოლიტიკური კარიერა სრულდება. ჩანს, რომ მას პოლიტიკოსისთვის ძალიან ბევრი კარგი უნარი ჰქონდა და რომ არა საბჭოთა ოკუპაცია, ფარი ხანუმი ძალიან ძლიერი პოლიტიკოსი იქნებოდა. თურმე ამბობდა, რომ საბჭოთა ოკუპაციამ მას ხელ-ფეხი შეუკრა…“ – ასრულებს ისტორიკოსი ემინ იადიგაროვი.

განათლების საერთაშორისო ცენტრი, პარტნიორ საერთაშორისო ორგანიზაციებთან ერთად, 2021-2022 სასწავლო წლისათვის ექვს სასტიპენდიო პროგრამაზე აცხადებს კონკურსს საზღვარგარეთ სწავლის მსურველი საქართველოს მოქალაქეებისთვის.

ეს პროგრამებია:

• საერთაშორისო სამაგისტრო პროგრამები
• საერთაშორისო სადოქტორო პროგრამები
• საერთაშორისო სახელოვნებო აკადემიური პროგრამები
• საზღვარგარეთ კვალიფიკაციის ამაღლების პროგრამა
• სამაგისტრო პროგრამები საფრანგეთში
• აკადემიური პროგრამები იტალიაში

პროგრამები ითვალისწინებს როგორც სწავლის საფასურის, ასევე ცხოვრებისათვის საჭირო ხარჯების ანაზღაურებას.

ყოველწლიურად სასტიპენდიო პროგრამებით განათლების საერთაშორისო ცენტრი დაახლოებით 200 სტუდენტს აფინანსებს.

ექვსივე პროგრამის ელექტრონული განაცხადების მიღება ცენტრის ვებგვერდზე – www.iec.gov.ge 5 თებერვალს დაიწყო, საფრანგეთსა და იტალიაში სასტიპენდიო კონკურსის ფარგლებში განაცხადები 5 მარტის, ხოლო დანარჩენ პროგრამებზე 5 აპრილის ჩათვლით მიიღება.

პროგრამით დაინტერესებულ კონკურსანტებთან პერიოდულად გაიმართება ონლაინ საინფორმაციო შეხვედრები. კონსულტაციის გავლა შესაძლებელია ელექტრონული რესურსებითაც, ცენტრის ოფიციალურ გვერდზე სოციალურ ქსელში ან პროგრამული სამსახურის ელფოსტის: info-iec@iec.gov.ge მეშვეობით.

რამდენად რთულია, როცა მსოფლიო პანდემიის დროს ასობით ადამიანის ბედი შენზე და იმ უწყების გამართულად მუშაობაზეა დამოკიდებული, რომელსაც ხელმძღვანელობ. გიორგი ჯანჯღავა, საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი თურქეთის რესპუბლიკაში, თავის გამოცდილებას „ბათუმელებს“ უზიარებს ზეპირი ისტორიების სერიისთვის  – „ადამიანები პანდემიის დროს“:

პირველი შეხება კორონავირუსთან

თავდაპირველად, როცა გავრცელდა ინფორმაცია ახალი კორონავირუსის შესახებ, ძნელად თუ წარმოიდგენდა ვინმე, რომ ვირუსი ამ მასშტაბებს მიაღწევდა. თუმცა მალევე აუცილებელი გახდა გლობალური პანდემიის გამოცხადება და მსოფლიო სრულიად ახალი რეალობის წინაშე აღმოჩნდა. ჩემი საქმიანობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, იმთავითვე ვადევნებდი თვალყურს ინფორმაციას და მალევე ჩვენც მოგვიწია ამ ვერაგი ვირუსის წინააღმდეგ აქტიურ ბრძოლაში ჩაბმა.

თურქეთის რესპუბლიკაში კორონავირუსის პირველი შემთხვევა 2020 წლის 11 მარტს, გარდაცვალების კი – 18 მარტს დაფიქსირდა. თუმცა საელჩოს გაცილებით ადრე მოუწია ამ საკითხთან შეხება. ალბათ გახსოვთ, რომ თურქეთმა პირველ თებერვალს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ქალაქ უჰანიდან თურქეთის მოქალაქეთა ევაკუაცია განახორციელა. ქართული მხარის თხოვნით, თურქეთის მოქალაქეებთან ერთად გამოყვანილ იქნა საქართველოს 3 მოქალაქე. ამ პროცესში საელჩო, რა თქმა უნდა, აქტიურად იყო ჩართული. ეს იყო თურქეთის კეთილი ნება, რაც უაღრესად დასაფასებელია.

საელჩოს ყველა თანამშრომელი, ჩემი ჩათვლით, მიუხედავად მისი ფუნქცია-მოვალეობების სპეციფიკისა, ფაქტობრივად, კონსულის მოვალეობის შესრულებას შეუდგა. ყველანი ერთად ვინაწილებდით თურქეთის შესაბამის უწყებებთან კომუნიკაციისა და მოქალაქეთა საჭიროებებზე ზრუნვის ფუნქციას.

უჰანიდან მოქალაქეების გამოყვანის ორგანიზებაში, რასაკვირველია, ჩართული იყო ჩინეთში საქართველოს საელჩოც. თურქული მხარის თხოვნით, საელჩომ უზრუნველყო ჩვენი მოქალაქეების ტრანსპორტირება აეროპორტამდე. ალბათ გახსოვთ, იმ პერიოდში აბსოლუტურად ურთიერთგამომრიცხავი ინფორმაცია ვრცელდებოდა, არავინ იცნობდა ვირუსის ხასიათს, ჟღერდებოდა მხოლოდ ის, რომ მომაკვდინებელი ვირუსია. საინფორმაციო საშუალებებში ტრიალებდა ქუჩაში გარდაცვლილი ადამიანების კადრები. შესაბამისად, ამგვარ ქაოსურ სიტუაციაში საკმაოდ დიდი იყო შიში.

უჰანიდან ჩვენი მოქალაქეების ანკარაში ჩამოყვანის მომენტში, სამსახურებრივი მოვალეობის გამო, ქალაქგარეთ ვიმყოფებოდი და ვერ ვახერხებდი მათ მონახულებას. მიუხედავად რისკისა, მოქალაქეების გასამხნევებლად საავადმყოფოში იმყოფებოდნენ ანკარაში საქართველოს კონსული და ასევე, ჩემი თანაშემწე. ეს დასაფასებელი ჟესტი იყო მათი მხრიდან, რადგან ეს სწორედ ის შემთხვევაა, როცა საჯარო მოხელე მოქალაქის საჭიროებას საკუთარ ჯანმრთელობაზე მაღლა აყენებს. საბედნიეროდ, ტესტის შედეგად დადასტურდა, რომ ჩვენი მოქალაქეების ჯანმრთელობას საფრთხე არ ემუქრებოდა და 15 დღეში ისინი მშვიდობიანად გამოვამგზავრეთ საქართველოში.

ჩაკეტილი საზღვრები თურქეთთან

საზღვრის ჩაკეტვა ძალზე რთულად მისაღები გადაწყვეტილებაა, რომელსაც მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში იღებს ქვეყანა. მარტის თვეში, როცა ამ რეალობის წინაშე აღმოვჩნდით, დღის წესრიგში დადგა საქართველოს მოქალაქეთა სამშობლოში უსაფრთხოდ დაბრუნების საკითხი. სარფის სასაზღვრო-გამშვები პუნქტის დახურვის შემდეგ უქმდებოდა საჰაერო მიმოსვლაც, რაც მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში ჩარჩენილ საქართველოს მოქალაქეებს ძალიან არასახარბიელო ვითარებაში აყენებდა – მოგეხსენებათ, სწორედ თურქეთის გავლით სრულდება ავიარეისების უმეტესობა ევროპის, აზიის, ამერიკის თუ სხვა ქვეყნების მიმართულებით. საელჩოს თხოვნის საფუძველზე, “თურქეთის ავიახაზებმა” გადაიტანა ფრენების შეწყვეტის თარიღი, რამაც ბევრ მოქალაქეს გაუადვილა სამშობლოში დაბრუნება.

შემდგომში, გადაადგილების შეზღუდვის პირობებშიც, თურქული მხარის მიერ გაცემული ნებართვების საფუძველზე, აქ მცხოვრები საქართველოს მოქალაქეები დაბრკოლების გარეშე დაბრუნდნენ ქვეყანაში. თავის მხრივ, საქართველომ საგრძნობლად გაუადვილა ქვეყანაში თუ რეგიონში ჩარჩენილ თურქეთის მოქალაქეებს სამშობლოში დაბრუნების პროცესი.

მიუხედავად პანდემიისა, ორი ქვეყნის მთავრობების შეთანხმებით არ შეფერხებულა საერთაშორისო ტვირთბრუნვა, მათ შორის, ევროპის ქვეყნებიდან, ჩინეთიდან, შუა აზიიდან და სამხრეთ კავკასიიდან – მეზობელი ქვეყნებიდან. რასაკვირველია, საელჩო ამ პროცესებში აქტიურად იყო ჩართული.

თურქეთი არის ჩვენი სტრატეგიული მოკავშირე, N1 სავაჭრო პარტნიორი და მასთან უაღრესად მჭიდრო და კეთილმეზობლური ურთიერთობები გვაკავშირებს. ორი ქვეყნის მთავრობებს შორის არსებული აქტიური ურთიერთთანამშრომლობის გარდა, აღსანიშნავია ისიც, რომ ათეულობით ათასი ჩვენი მოქალაქე ცხოვრობს და საქმიანობს თურქეთში. აგრეთვე, შთამბეჭდავია ორ ქვეყანას შორის ვიზიტორთა მიმოსვლის სტატისტიკა. სარფის სასაზღვრო-გამშვები პუნქტი კი, ვიზიტორთა ამ დიდი ნაკადის ერთ-ერთი მთავარი გამტარია და მისმა ჩაკეტვამ, რასაკვირველია, სერიოზული დაბრკოლებები წარმოქმნა.

ცალკე თემაა სამედიცინო ტურიზმი, რომლის მიმართულებით, ასევე, მაღალი სტატისტიკა გვაქვს. თურქეთში მცხოვრები ან დასაქმებული ადამიანების გარდა გვყავს მოქალაქეები, რომლებიც აქ მკურნალობის მიზნით ჩამოდიან. ონკოლოგიური თუ სხვა მძიმე დაავადებების მქონე ქართველი პაციენტებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი იყო  ქვეყანაში შემოსვლის პრობლემის გადაწყვეტა. საელჩო მუდმივ კომუნიკაციაში იყო თურქეთის შესაბამის უწყებებთან, განსაკუთრებით, საერთაშორისო სამედიცინო მომსახურების სააგენტოსთან – USHAŞ, რათა უზრუნველგვეყო გადაუდებელი სამედიცინო დახმარების საჭიროების მქონე პაციენტთა ქვეყანაში შემოყვანა.

თავდაპირველად, მკაცრი შეზღუდვების პირობებში, ეს ყველაფერი საკმაოდ რთულად ხერხდებოდა – საჭირო იყო საბუთების ვრცელი ჩამონათვალის წარდგენა და თან, მხოლოდ ერთეული ნებართვა გაიცემოდა. ერთ-ერთი მათგანი იყო, მაგალითად, ლეიკემიით დაავადებული მცირეწლოვანი პაციენტის შემთხვევა. საბოლოოდ, საელჩოს მიერ წარმოებული ინტენსიური მოლაპარაკებების შედეგად, მაისის თვიდან სამედიცინო ტურიზმი განახლდა.

მადლიერებით უნდა აღვნიშნო, რომ თურქულმა მხარემ გაითვალისწინა ამ საკითხის სენსიტიურობა და ქართველ პაციენტებს მიეცათ ქვეყანაში სამკურნალოდ შემოსვლის შესაძლებლობა, თანაც მიზნობრივი ვიზის აღების ვალდებულების გარეშე. საელჩო, ასევე, დახმარებას უწევდა პაციენტებს სახმელეთო გზით გადასაადგილებლად რეანომობილის მოძიებასა და მგზავრობისთვის საჭირო სხვა საკითხების ორგანიზებაში.

დღეს, მიუხედავად არსებული შეზღუდვებისა, პაციენტთათვის საკმაოდ გაადვილებულია თურქეთში შემოსვლის პროცედურები. ქართულ მხარესაც, მათ მხოლოდ თურქული კლინიკის მოწვევის წერილისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობის – ფორმა 100-ის წარდგენა სჭირდებათ.

გლობალური პანდემიის პირველ თვეებში მთავარი პრობლემა იყო სხვადასხვა ქვეყანაში ჩარჩენილი საქართველოს მოქალაქეების სამშობლოში დაბრუნება. ზემოთაც აღვნიშნე, რომ მეც და საელჩოს ყველა თანამშრომელი, ფაქტობრივად, კონსულის მოვალეობას ვასრულებდით. ყოველდღიურ რეჟიმში საელჩოს გვერდზე ვაქვეყნებდით განახლებულ ინფორმაციასა და განცხადებებს, კორონავირუსის გავრცელების პრევენციის მიზნით თურქეთის რესპუბლიკისა და გადაფარვის ქვეყნების მიერ შემოღებულ შეზღუდვებთან დაკავშირებით. ვცდილობდით, ხმა მიგვეწვდინა თითოეული მოქალაქისათვის. მიუხედავად საგრძნობლად გაზრდილი მომართვიანობისა, ვფიქრობ, უმეტესწილად ეს შევძელით. თუმცა, ბუნებრივია, მოქალაქეების მხრიდან იყო კრიტიკაც.

ჩვენთან მარტივად დაკავშირების მიზნით ავამოქმედეთ ცხელი ხაზის ორი ნომერი, რადგან ერთი არ აღმოჩნდა საკმარისი დიდ ნაკადთან გასამკლავებლად. გარდა ამისა, Facebook-ის პირად გვერდზე ვიღებდი ასობით შეტყობინებას. 300-მდე შეტყობინებაც კი შემოსულა დღის განმავლობაში. პრაქტიკულად, ყველას ვპასუხობდი. მომიტევონ იმ ადამიანებმა, ვისაც ამ ინტენსიური ტემპის და ან სხვა მიზეზების გამო სათანადო ყურადღება ვერ მივაქციეთ.

მაქსიმალურად ვიყენებდით კონტაქტის ნებისმიერ საშუალებას, იქნებოდა ეს საელჩოს, ქალაქისა და ცხელი ხაზის ტელეფონები, თუ სოციალურ ქსელებში პირადი ანგარიშები. ვცდილობდი, არც ერთი მოქალაქის შეტყობინება არ დამეტოვებინა უყურადღებოდ და უპასუხოდ.

იმ პერიოდში საელჩოს მწირი რესურსებით დავიწყეთ ამ ადამიანების დახმარება. ცალკე პრობლემა იყო ნამდვილად გამოუვალ მდგომარეობაში მყოფი ადამიანების იდენტიფიცირება ან იმის განსაზღვრა, ვის უფრო სჭირდებოდა დახმარება. აქედან გამომდინარე, იყო მოქალაქეთა მხრიდან უკმაყოფილებაც.

გარდა იმისა, რომ სამსახურის გარეშე დარჩენილ მოქალაქეებს საქართველოში გამგზავრებამდე საკვებითა და მედიკამენტებით უზრუნველვყოფდით, ფინანსური პრობლემების მქონე ადამიანებს ავტობუსის ბილეთებიც კი შევუძინეთ. აქაც რთული იყო ადამიანების კატეგორიებად დიფერენცირება, ჩვენი შესაძლებლობები კი ყველას ვერ სწვდებოდა.

განსაკუთრებულ ძალისხმევას, რასაკვირველია, მოქალაქეების საქართველოში გამგზავრებისთვის ტრანსპორტის მობილიზება და გამგზავრების პროცესის ორგანიზება მოითხოვდა.

საჰაერო მიმოსვლის საბოლოო აკრძალვის შემდეგ მოქალაქეებს ძირითადად სახმელეთო გზით ვამგზავრებდით საქართველოში. თურქეთის მთავრობის გადაწყვეტილებით აკრძალული იყო საქალაქთაშორისო მიმოსვლა და ქვეყანაში ჩარჩენილ უცხო ქვეყნების მოქალაქეებს უნდა აეღოთ გადაადგილების სპეციალური ნებართვა. საელჩო აქტიურად იყო ჩართული ამ საკითხების მოგვარებაში, რადგან მოქალაქეებს ჰქონდათ ენის არცოდნის თუ სხვა უამრავი პრობლემა, რომლებიც მყისიერად უნდა მოგვეგვარებინა.

მახსოვს, იყო შემთხვევა, როცა გადამზიდავი კომპანიის შეცდომით, შესაბამისი ნებართვის გარეშე სტამბოლიდან საქართველოში გამომგზავრებული ავტობუსი გააჩერა პოლიციამ, გადაადგილების ნება არ მისცა და უკან დააბრუნა. ჩვენი კონსული მაშინვე მივიდა მოქალაქეებთან, პრობლემის მოგვარებამდე ისინი საკონსულოს ხარჯით სასტუმროში დააბინავა და პირველადი საჭიროების ნივთებით უზრუნველყო. მოგვიანებით, ჩვენი ჩართულობით, შესაბამისი ნებართვაც გაიცა. ეს ყველაფერი არც ისე იოლი იყო, რადგან, ერთი მხრივ, ადგილსამყოფელი ქვეყნის კანონები უნდა დავიცვათ და მეორე მხრივ, მოქალაქეებს დროულად უნდა აღმოვუჩინოთ დახმარება, პრობლემის მყისიერი აღმოფხვრა კი ყოველთვის არ არის შესაძლებელი.

საქართველოს მოქალაქეთა ძირითადი ნაწილი თავმოყრილია თურქეთის რამდენიმე დიდ ქალაქში – სტამბოლში, ანკარაში, იზმირსა და ანტალიაში. შესაბამისად, სამგზავრო ავტობუსების მობილიზება ხდებოდა საელჩოს მიმდებარე ტერიტორიასთან და ქვეყნის სხვადასხვა პროვინციიდან მოქალაქეები ჩამოგვყავდა გამგზავრების წერტილამდე.  საელჩოსთან ერთად ამ პროცესში აქტიურად მონაწილეობდნენ სტამბოლსა და ტრაპიზონში ჩვენი გენერალური საკონსულოები, ასევე, იზმირში საქართველოს საპატიო კონსულის ოფისი. ამ უკანასკნელის ძალისხმევით, იზმირიდან და საპატიო კონსულის დაფარვის ოლქებიდან (აიდინი, ქუშადასი, მუღლა, მარმარისი, მანისა, ანტალია, ადანა) საქართველოს ასეულობით მოქალაქე სამშობლოში უსაფრთხოდ გამოვამგზავრეთ.

აქვე, განსაკუთრებული მადლიერებით უნდა აღვნიშნო, ამ რთულ პერიოდში ჩვენი მოქალაქეების მიერ ერთმანეთისადმი გამოჩენილი შესაშური სოლიდარობა და თანადგომა.

გაცილებით უკეთეს მდგომარეობაში იყვნენ ტრაპიზონსა და, ზოგადად, შავიზღვისპირეთის რეგიონებში მყოფი მოქალაქეები – ტერიტორიული სიახლოვიდან გამომდინარე უფრო იოლად მოახერხეს სამშობლოში დაბრუნება.

საქალაქთაშორისო მიმოსვლის შეჩერების გამო დაკეტილი იყო ავტოსადგურები. ამიტომ მოქალაქეები საელჩოსთან იკრიბებოდნენ და აქედან ვამგზავრებდით მათ საქართველოში. ჩვენი მწირი შესაძლებლობებით მაინც ვახერხებდით თითოეული მგზავრი პირბადეებითა და სადეზინფექციო საშუალებებით მოგვემარაგებინა.

განსაკუთრებით დამამახსოვრდა 21 მაისი, ხუთშაბათი დღე, რამადანის დღესასწაულის წინა საღამო, როცა მორიგი ავტობუსით 50-მდე ჩვენი მოქალაქე უნდა გაგვემგზავრებინა საქართველოში. მგზავრებს შორის იყვნენ მცირეწლოვნები, მოხუცები, ორსულები და სხვადასხვა საჭიროების მქონე ადამიანები. ავტობუსი გასამგზავრებლად უკვე მზად იყო, როცა გამოცხადდა რეგულაციების ცვლილების შესახებ. წარმოიდგინეთ, 50-მდე ადამიანია შეკრებილი საელჩოსთან… ამას ისიც ემატებოდა, რომ მეორე დღიდან ქვეყანაში, რამადანის დღესასწაულთან დაკავშირებით, უქმეები ცხადდებოდა. ამასთან, ეს სწორედ ის პერიოდია, როცა სარფის სასაზღვრო-გამშვები პუნქტიც განსაზღვრულ საათებში მუშაობს და თუ ავტობუსი დროულად არ ჩავიდოდა საზღვარზე, მგზავრებს ქუჩაში მოუწევდათ ღამის გათევა. ჩვენ მაშინვე დავუკავშირდით თურქეთის საგარეო და შინაგან საქმეთა სამინისტროებს და საბოლოოდ, იმავე დღეს მოხერხდა საჭირო ნებართვების მოპოვება. საქართველოს მოქალაქეები სამშობლოში დროულად გამოემგზავრნენ.

5 ქვეყნის გავლით სამშობლოსკენ

ანკარაში საქართველოს საელჩო თურქეთის გარდა ფარავს ალბანეთის რესპუბლიკასა და ბოსნია და ჰერცეგოვინას (სულ ცოტა ხნის წინ დაგვემატა სუდანისა და მავრიტანიის ისლამური რესპუბლიკებიც). შესაბამისად, ამ ქვეყნებიდანაც მოგვიწია რამდენიმე მოქალაქის გამოყვანა. განსაკუთრებით დასამახსოვრებელი იყო ბოსნიაში მყოფი ჩვენი 5 მოქალაქის შემთხვევა. ჩაკეტილი საზღვრების, გაუქმებული შიდა და საქალაქთაშორისო გადაადგილებისა და მოქმედი რეგულაციების გამო ისინი 5 ქვეყნის – ბოსნია – სერბეთი – უნგრეთი – ავსტრია – ბელორუსი – სომხეთის გავლით დავაბრუნეთ სამშობლოში.  ამ პროცესში, რა თქმა უნდა, ჩამოთვლილ ქვეყნებში ჩვენი საელჩოებიც  აქტიურად იყვნენ ჩართულნი და ასეთი გრძელი მარშრუტის გავლით მოქალაქეთა უსაფრთხოდ დაბრუნება სწორედ ერთობლივი ძალებით მოხერხდა. მნიშვნელობა არ ჰქონდა, დახმარება სჭირდებოდა ერთ თუ ათეულობით ადამიანს, ჩვენი მოვალეობა იყო ნებისმიერი მათგანისთვის გაგვეწვდინა დახმარების ხელი.

რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ ასევე სტუდენტები. მათი გარკვეული ნაწილი საკვებითა და მედიკამენტებით მოვამარაგეთ. ასევე, მათთვის დავიქირავეთ საცხოვრებელი ფართობიც, რადგან სტუდენტური საერთო საცხოვრებლები დაიკეტა.

თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ჩვენი შესაძლებლობები ლიმიტირებული იყო. ბუნებრივია, ამას მოჰყვა კიდეც მოქალაქეთა უკმაყოფილება. ეს ყველაფერი გასაგებიცაა. მესმის, რომ რთულ სიტუაციაში მყოფ ადამიანს უჭირს იმის გაგება, თუ რატომ არის ერთი მოქალაქისთვის ხელმისაწვდომი დახმარება და მისთვის არა.

ცალკე პრობლემა იყო თურქეთის თუ სხვა ქვეყნების დროშით მცურავ გემებზე მყოფი მეზღვაურების საკითხი. მარტი-ივნისის პერიოდში, თურქეთში არსებული რთული ეპიდემიოლოგიური სიტუაციის გათვალისწინებით, აკრძალული იყო როგორც თურქი, ასევე უცხოელი მეზღვაურების თურქეთის ტერიტორიაზე შემოშვება. გარკვეული პერიოდი რამდენიმე მათგანი დარჩა გემზე. ცხადია, გაჩნდა საკვებისა და სასმელი წყლის პრობლემა, რაც ჩვენი ძალებით მოვაგვარეთ. საბოლოოდ, ანკარაში საქართველოს საელჩოს დიდი ძალისხმევითა და თურქეთის რესპუბლიკის შესაბამისი უწყებების დახმარებით, შესაძლებელი გახდა ქართველი მეზღვაურების ქვეყნის ტერიტორიაზე შემოყვანა და შემდგომ სამშობლოში უსაფრთხოდ გამგზავრება.

საელჩოს სტატისტიკით, ამ რთულ პერიოდში თურქეთის რესპუბლიკაში საქართველოს დიპლომატიურმა მისიებმა სხვადასხვა სახის დახმარება აღმოუჩინეს საქართველოს 7 ათასამდე მოქალაქეს.

საელჩო 24 – საათიან რეჟიმზე

2020 წლის 18 მარტიდან, როცა ქვეყანაში გარდაცვალების პირველი შემთხვევა დაფიქსირდა, გადავწყვიტეთ მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში გავსულიყავით გარეთ. შეიძლება ითქვას, სწორედ იმ დღიდან, ფაქტობრივად, დავსახლდით საელჩოში. მოქალაქეთა დახმარების პარალელურად, რა თქმა უნდა, უნდა გვეზრუნა თურქეთის სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში მყოფ პატიმრებზე. ამავდროულად, პერიოდულად, ვმუშაობდით თურქეთში გარდაცვლილი მოქალაქეების საქართველოში გადასვენების საკითხზე.

უმნიშვნელოვანესი იყო თურქეთთან თანამშრომლობა ეპიდემიის ეფექტურად მართვის პროცესში. ამ პერიოდში თურქეთმა გაგვიწია მართლაც ფასდაუდებელი დახმარება. ანკარაში საქართველოს საელჩოს ძალისხმევითა და თურქული მხარის დახმარებით, საქართველოში პირბადეების საწარმოებლად საჭირო ყველა შრის, განსაკუთრებით, დეფიციტური ფილტრატორი შრის, ე. წ. Melt Blown-ის შესაძენად მოვიპოვეთ შესაბამისი ნებართვა და აღნიშნული ნედლეული აპრილში გაიგზავნა საქართველოში. ეს ფაქტი განსაკუთრებით იმითაა გამორჩეული, რომ სწორედ იმ პერიოდში, თურქეთის პრეზიდენტის განკარგულებით, აიკრძალა სამედიცინო აღჭურვილობის, განსაკუთრებით კი პირბადეების საწარმოებლად საჭირო ნედლეულის, ასევე, ხელოვნური სუნთქვის აპარატების და მსგავსი დეფიციტური საქონლის ექსპორტზე გატანა. თურქეთში მოძიებული ამ მასალის გამოყენებით დამზადდა საქართველოში 4 მილიონამდე პირბადე.

ნოემბრის თვეში თურქული მხარის დახმარებით, საელჩოსა და ასევე, ტრაპიზონში საქართველოს გენერალური საკონსულოს ჩართულობით, საქართველოში გაიგზავნა ქართული კლინიკებისთვის სამედიცინო ჟანგბადის საწარმოებლად საჭირო დანადგარები.

მნიშვნელოვანი იყო ასევე, საქართველოსა და თურქეთის რესპუბლიკის მთავრობებს შორის ჯანდაცვის სფეროში დონაციის შესახებ შეთანხმება: თურქულმა მხარემ საქართველოს მთავრობას გადასცა სხვადასხვა სახის სამედიცინო აღჭურვილობა. ამ შეთანხმებაზე ხელის მოწერის პატივი, პრემიერ-მინისტრის მიერ გაცემული დელეგირების შესახებ ბრძანების საფუძველზე, მე მერგო.

მარტო პანდემიის პირისპირ

როგორც ერთ ჩვეულებრივ ადამიანს, ყველაზე მეტად გამიჭირდა ოჯახისგან მოშორებით ყოფნა. ჩემი ოჯახი საქართველოში იმყოფებოდა. მაშინ 14-დღიანი სავალდებულო კარანტინი მოქმედებდა. 1-თვიანი შვებულების პირობებში, ფაქტობრივად, საქართველოში ყოფნის პერიოდის ნახევარზე მეტი ოჯახისგან იზოლირებულს უნდა გამეტარებინა. იმ კრიტიკულ პერიოდში, როგორც მისიის ხელმძღვანელი, ამდენი ხნით თურქეთსაც ვერ დავტოვებდი, რადგან მართლაც არაორდინარულ რეჟიმში გვიწევდა მუშაობა. შესაბამისად, რამდენიმე თვე ოჯახის გარეშე გატარება მომიწია და ემოციურად ეს, რა თქმა უნდა, ძალზე რთული იყო. ამასთან, ვღელავდი ასაკოვან დედაზე, რომელიც მაღალ რისკჯგუფს მიეკუთვნება.

მოქალაქეების საჭიროებებზე ზრუნვის გარდა, საელჩოს თანამშრომლების უსაფრთხოება და ჯანმრთელობაც ცალკე საზრუნავი იყო. ვცდილობდით, მაქსიმალური სიფრთხილე ისე გამოგვეჩინა, რომ არ შეფერხებულიყო საელჩოს საქმიანობაც. პირველი შემთხვევის დაფიქსირებიდან მოკლე ხანში თურქეთში დაინფიცირებულთა რაოდენობამ საგრძნობლად იმატა. მარტი-ივნისის პერიოდში, რთული ეპიდემიოლოგიური სიტუაციიდან გამომდინარე, ქვეყანაში დაწესდა საგანგებო რეჟიმი, კვირების განმავლობაში მოქმედებდა სრული კომენდანტის საათი, მოქალაქეებს ეკრძალებოდათ სახლიდან გასვლა.

ამ კრიტიკულ პერიოდში საელჩოს თანამშრომლების თანადგომა და თავდაუზოგავი შრომა დამატებით მოტივაციას მმატებდა. შეიძლება ითქვას, რომ საელჩოში ვაღამებდით და ვათენებდით და ეს რთული გამოცდაც ერთად გავიარეთ. მართალია, ივნისის თვიდან ქვეყანაში ნორმალიზაციის პროცესი დაიწყო, მაგრამ მეორე ტალღის დაწყების შემდეგ კვლავ ამოქმედდა წერტილოვანი შეზღუდვები და ჯერ კიდევ მუშაობის საგანგებო რეჟიმში ვიმყოფებით.

რა შეცვალა პანდემიამ

ამ პერიოდში, ვფიქრობ, ყველამ უკეთ გააცნობიერა, რომ გულწრფელი ადამიანური სოლიდარობითა და ურთიერთთანადგომით, ფაქტობრივად, შეუძლებელი არაფერია. ბუნებრივია, მოიმატა აგრესიულმა ფონმა, თუმცა იმედი მაქვს, კრიზისული პერიოდის დაძლევის შემდეგ ესეც გაივლის.

პანდემიამ ასევე გვასწავლა, რომ ამგვარ კრიტიკულ ვითარებაში აუცილებელია კანონმორჩილება და წესების დაცვა. საქართველოშიც და თურქეთშიც თავდაპირველად საზოგადოების მხრიდან იყო გარკვეული წინააღმდეგობა და პრობლემები, პირბადეების ტარებასთან და პანდემიის გამო დაწესებული სხვა შეზღუდვების ან წესების დაცვასთან დაკავშირებით. თუმცა მოგვიანებით საზოგადოებამ გააცნობიერა, რომ ვირუსის დამარცხება მხოლოდ ერთიანი ძალებით იყო შესაძლებელი. დღესდღეობით პირბადე, სოციალური დისტანცია ჩვენი ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია.

მნიშვნელოვანი იყო ისიც, რომ გარკვეული ხნის შემდეგ ადამიანებმა ვისწავლეთ ვირუსთან ერთად თანაცხოვრება და ამ პერიოდში ბევრი მნიშვნელოვანი ღონისძიებაც, თუნდაც პანდემიით გამოწვეული შეზღუდვების ფონზე, მაინც განვახორციელეთ. ერთ-ერთი ასეთი დასამახსოვრებელი მოვლენა იყო სტამბოლში ქართული საკვირაო სკოლის გახსნის ცერემონია, რომელსაც მისი უწმინდესობა, მსოფლიო პატრიარქი ბართლომეოსიც უნდა დასწრებოდა, თუმცა გამომდინარე იქედან, რომ ასაკის გამო მაღალ რისკჯგუფს განეკუთვნება, ექიმების რეკომენდაციით, თავი შეიკავა. ცერემონიაზე დასასწრებად საგანგებოდ ჩავედით სტამბოლში, შემდეგ კი, პირბადეებითა და სოციალური დისტანციის დაცვით, თავად ვეახლეთ პატრიარქს რეზიდენციაში. მან დაგვლოცა და გვთხოვა, გავფრთხილებოდით ჯანმრთელობას. როცა მსოფლიო პატრიარქის დონის მნიშვნელოვანი პიროვნება მოგიწოდებს სიფრთხილისკენ, გასათვალისწინებელია.

ინტერვიუს დასასრულს, კიდევ ერთხელ მინდა ხაზი გავუსვა, რომ მიუხედავად 2020 წლის სირთულეებისა, ყოველ დღეს ახალი შემართებითა და უკეთესი მომავლის იმედით ვიწყებთ.

გარდატეხის ასაკის ბავშვების ურთიერთობა მშობლებთან ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოწვევაა საზოგადოებრივ ურთიერთობებში. ხშირად მშობლები ფიქრობენ, რომ მოზარდებს მათი აღარ ესმით, შვილები აღარ უსმენენ და მეტიც, თითქოს გაურბიან მშობლებს და სძულთ კიდეც ისინი. თუმცა, სინამდვილეში, მოზარდებს აქვთ ბუნებრივი მოთხოვნილება მშობლებისგან გამოყოფის ე.წ. სეპარაციისა. ისინი ცდილობენ შეიქმნან ფსიქოლოგიური ავტონომია.

ხანდახან მშობლები მიიჩნევენ, რომ ბავშვები გაჯეტებს არიან მიჯაჭვულები და სმარტფონების გარდა აღარაფერი აინტერესებთ, აქვთ მომეტებული მგრძნობელობა და ემოციებს არაადეკვატურად გამოხატავენ.

როგორ უნდა მოიქცეს ამ დროს მშობელი და მოზარდთან კომუნიკაციის რა ფორმა უნდა აირჩიოს. ამის შესახებ ოჯახისა და ბავშვთა ფსიქოლოგს, ქეთი დევაძეს ვკითხეთ.

ფსიქოლოგის განმარტებით, მნიშვნელოვანია მშობელმა განსაზღვროს, რას ნიშნავს გაჯეტებზე მიჯაჭვულობა, რადგან ვცხოვრობთ გარემოში, სადაც გაჯეტები იქცა ყველაფრის შესახებ ინფორმაციის მიღებისა და განათლების მიღების წყაროდაც კი.

რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, გაჯეტები სოციალური ურთიერთობების უმნიშვნელოვანესი საშუალებაა. ნებისმიერი ადამიანი ჩვენს დროში და განსაკუთრებით მოზარდები, სმარტფონის, კომპიუტერის დახმარებით, სოცქსელებით ახერხებენ დაიკმაყოფილონ სხვადასხვა სახის სოციალური ურთიერთობების სურვილი: ეძებენ მათი ინტერესების შესაბამის წრეს, ეცნობიან ახალ ადამიანებს, იუმჯობესებენ სხვადასხვა უნარს და ა.შ. როცა ბავშვს ვართმევთ ტელეფონს დასჯის მიზნით, მას რაღაც ნივთს კი არ ვაშორებთ, არამედ ვაშორებთ ყველა ამ ზემოაღნიშნულ სიტუაციას.

მნიშვნელოვანია კარგად დაფიქრდეს მშობელი, სანამ ტელეფონის ჩამორთმევას დასჯის საშუალებად გამოიყენებს, რადგან ხშირად ბავშვი ამ საქციელს აღიქვამს მშობლის მხრიდან არა პრობლემის მოგვარების მცდელობად, არამედ მისგან ძალაუფლების მტკიცებად და სურვილად – აკონტროლოს შვილი.

ტელეფონის ჩამორთმევა შეიცავს იმის რისკს, რომ მშობელმა დაარღვიოს ბავშვის საზღვრები და შეიჭრას მის პირად სივრცეში, რაც მოზარდისთვის უპატიებელი რამ არის, მათთვის პირადი სივრცე და ცხოვრება, პირადი ინფორმაცია და აქ მშობლის შეჭრა ძალიან მტკივნეული, მიუღებელია.

კარგი იქნება, თუ ოჯახის ყველა წევრი შეიმუშავებს გაჯეტების მოხმარების ლიმიტს და მათ ექნებათ ჩამოყალიბებული წესები, როგორ მოიხმარონ სმარტფონები თუ კომპიუტერი. დააწესონ ლიმიტები, თუმცა ეს წესები უნდა გაითვალისწინოს ოჯახის ყველა წევრმა.

წესი შეიძლება იყოს, მაგალითად, ის, რომ არავინ გამოიყენოს ტელეფონი საუზმის, სადილის, ვახშმის დროს. წესებს უნდა იცავდეს ყველა და არამხოლოდ ბავშვები. ქეთი დევაძის თქმით, ბავშვთა ფსიქოლოგებს ხშირად მიმართავენ მშობლები ტელეფონის ჭარბი მოხმარების გამო მაშინ, როცა თავადაც დღის დიდ ნაწილს გაჯეტებთან ატარებენ. ფსიქოლოგის თქმით, ეს არ არის სამართლიანი ბავშვის მიმართ.

„აუცილებელია არ დაგვავიწყდეს, რომ ინტერნეტსივრცე, სოციალური ქსელი, შეიცავს ბევრ საფრთხეს ჩვენი შვილების, განსაკუთრებით მოზარდებისთვის და შეიძლება იყოს წყარო კიბერბულინგის, კიბერძალადობისა. შეიძლება ბავშვმა გაავრცელოს პირადი, პერსონალური ინფორმაცია სხვადასხვა სახით, ამიტომ ჩვენ ხშირად და არა ერთჯერადად უნდა მივაწოდოთ ბავშვს ინფორმაცია ინტერნეტის უსაფრთხო მოხმარების შესახებ: როგორ უნდა დაიცვას თავი ინტერნეტში, ვის და რა სახის ინფორმაცია შეიძლება გაუზიაროს და როგორ უნდა მოიქცეს, თუ რომელიმე სახის ძალადობის მსხვერპლია ინტერნეტსივრცეში“, – ამბობს ბავშვთა ფსიქოლოგი.

მისივე თქმით, გარდატეხის ასაკში მოზარდების ემოციური ფონი ძალიან არაერთგვაროვანია. აქვთ სრულიად საწინააღმდეგო გრძნობები, მოზღვავებული ემოციები და უჭირთ ამა თუ იმ ემოციის იდენტიფიცირება, არ იციან, როგორ გამოხატონ ეს ემოცია და შედეგად გაბრაზებისას ყვირიან, ტირიან, იჯახუნებენ კარს, იკეტებიან ოთახში – მათი ემოციების გამოხატვა არაადეკვატურია. ამას ემატება ისიც, რომ პუბერტატული ასაკის [12-დან 16 წლამდე პერიოდი] ფიზიოლოგიური ცვლილებები იწვევს ემოციურ ცვლილებებსაც.

მნიშვნელოვანია ემოციებთან გასამკლავებლად უფროსები დაეხმარონ მოზარდებს. პირველ რიგში აუცილებელია მათი წახალისება საკუთარი ემოციების გამოსახატად, მშობლები კი ხშირად შვილებს პირიქით ასწავლიან, რომ ემოციები არ უნდა გამოხატონ.

ხშირია ფრაზები: „ნუ ტირი“, „ნუ გეშინია“, ვასწავლით ბავშვებს, რომ ემოციების გამოხატვა სისუსტეა – გოგოებსაც და ბიჭებსაც.

როგორ წავახალისოთ მოზარდები გამოხატონ საკუთარი ემოციები? ფსიქოლოგი მიიჩნევს, რომ ამისთის საჭიროა თავად ვაძლევდეთ მოზარდებს მაგალითს:

„თავად უნდა გამოვხატავდეთ ემოციებს: როცა გვეშინია, ვწუხვართ ან გვიხარია.

ასევე უნდა ვკითხოთ მოზარდებს მათ ემოციებზე: დავინტერესდეთ, რას გრძნობენ და როგორ არიან, რა აღელვებთ, რა ახარებთ და ა.შ.

მოზარდის მოჭარბებული მგრძნობელობა ქარბორბალასავითაა, უნდა დავარქვათ ამ გრძნობებს, ემოციებს სახელი: როცა  ვხედავთ ძალიან გაბრაზებულია, ვუთხრათ, მაგალითად, რომ ვგრძნობთ მის სიბრაზეს და ეს ნორმალურია. ვაჩვენოთ, რომ ეს ემოცია ნორმალიზებულია, რომ ამაში უცნაური არაფერია.

კარგია, თუ ავირეკლავთ ბავშვის ემოციებს. თუ ვხედავთ, რომ ბრაზობს, ვაგრძნობინოთ, რომ ეს ჩვენთვის სულერთი არ არის, ვუთხრათ, რომ ჩვენც ვგრძნობთ ხოლმე იგივენაირ სიბრაზეს, გავუზიაროთ ჩვენი გამოცდილება და მოვუყვეთ თუნდაც რაიმე ისტორია: რამ გაგვაბრაზა, მერე რა მოვიმოქმედეთ, როგორ მოვაგვარეთ პრობლემა და ა.შ.“ – ამბობს ქეთი დევაძე.

2020 წელს საქართველოში 450 ადამიანი დაიღუპა ავტოავარიის შედეგად.

ავტოავარიაში დაღუპული 450 ადამიანიდან 45 ავტომანქანით არ გადაადგილდებოდა, ისინი ქვეითები იყვნენ.

ავტოავარიით 450 გარდაცვლილიდან 19 ბავშვია, მათი ასაკი 0-დან 16 წლამდე  იყო.

სტატისტიკის თანახმად, ავტოავარიის დროს სიკვდილის ყველაზე ხშირად გამომწვევი მიზეზი რკინიგზის გადასასვლელის გავლის წესის დარღვევაა – საქართველოში გასულ წელს 122 ადამიანი დაიღუპა ამ მიზეზით.

სიჩქარის გადაჭარბება გახდა 56 ადამიანის ავარიაში დაღუპვის მიზეზი გასულ წელს, შემხვედრი მოძრაობის ზოლში გადასვლის ან გასწრების წესების დარღვევის შედეგად 37 ადამიანი მოკვდა, 12 ადამიანი დაიღუპა ქვეითად მოსიარულის გადასასვლელის გავლის წესების დარღვევის გამო, 9 ადამიანი – საგზაო ნიშნის დაუმორჩილებლობის შედეგად და 9 – საჭის მთვრალ მდგომარეობაში მართვის გამო.

ავარიაში დაღუპვის მიზეზი დანარჩენ შემთხვევებში სხვადასხვა იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ 2020 წელს საქართველოში კორონავირუსის პანდემიის გამო დაწესებული შეზღუდვები მოქმედებდა – მათ შორის კომენდანტის საათი, რომლის ფარგლებშიც ღამით გადაადგილება შეზუდული იყო, ასევე შეზღუდული იყო საზოგადოებრივი ტრანსპორტის მოძრაობა, 2019 წელთან შედარებით ავარიით გარდაცვალების სტატისტიკა მხოლოდ მცირედით შემცირდა:  2019 წელს საქართველოში 481 ადამიანი დაიღუპა ავარიის შედეგად, 2020 წელს კი – 450.