„ძალიან მნიშვნელოვანია ჰაერსაწინააღმდეგო და რაკეტსაწინააღმდეგო სისტემები, რასაც ამერიკა გადასცემს უკრაინას. გერმანულ „აირისთან“ ერთად შეიძლება ერთმანეთის გადაფარვა, მაგრამ მთავარია ახლა რაოდენობა – რა რაოდენობას მიაწვდიან ამ NASAMS – ებს უკრაინას?“ – კითხულობს გადამდგარი გენერალ-მაიორი ვახტანგ კაპანაძე.
მისი დაკვირვებით, ისევ თანამედროვე და ნატო-ს სტანდარტის აღჭურვილობის რაოდენობასა და მის დროულად მიწოდებაზეა დამოკიდებული უკრაინის ბედი, თუმცა გადამდგარ გენერალს აღარ აქვს იმედი, რომ გაზაფხულამდე გარდამტეხი ეტაპი შეიძლება დადგეს.
„მე რასაც ვუყურებ, ორივე მხარე ემზადება უკვე ზამთრის კამპანიისთვის,“ – მიიჩნევს იგი და თავის დაკვირვებას გვიზიარებს: „ღრიჭოების“ ამოვსება შეძლეს რუსებმა ხერსონთან ახალმობილიზებულებით და იმიტომაც შენელდა უკრაინელების წინსვლაო.
ინტერვიუს დროს „ოპერა“ რამდენჯერმე უწოდა გადამდგარმა გენერალმა რუსეთში გავრცელებულ ინფორმაციას „ბინძური ბომბის“, ასევე სატელიტების განადგურების შესახებ. „მე ეს ამბავიც მგონია იმ ოპერიდან, რომ აი, თითქოს ლუგარის ლაბორატორიაში ბიოლოგიურ იარაღს ამუშავებენ…“ – გვიყვება ვახტანგ კაპანაძე და შემდეგ პუტინის ბირთვულ სწავლებასაც ახსენებს, რამდენიმე დღის წინ რომ შედგა:
„ეს იყო გეგმური სწავლება, თუმცა არსებული კონტექსტიდან გამომდინარე, ეს უფრო იყო კუნთების ჩვენება რუსეთის მხრიდან, რომ აი, ჩვენ რაღაც შეგვიძლია,“ – დასძინა გადამდგარმა გენერალმა.
„ბათუმელებმა“ ვახტანგ კაპანაძესთან ინტერვიუ ჩაწერა. ის სამხედრო მეცნიერებათა დოქტორია და საქართველოს გენერალური შტაბის უფროსი ორჯერ იყო. ვახტანგ კაპანაძე ანალიტიკური ორგანიზაცია „ჯეოქეისის“ მრჩეველია.
- თქვენი დაკვირვებით, რუსები მთლიანად გადავიდნენ დაკავებული ტერიტორიების თავდაცვაზე უკრაინაში, თუ მოახერხებენ ინიციატივის დაბრუნებას, რაც უკრაინელების ხელშია? ბრიტანეთის დაზვერვის ინფორმაციით, ხერსონის ოლქსა და დნეპრის დასავლეთ სანაპიროზე მყოფი ძალები რუსეთმა მობილიზებული რეზერვისტებით გააძლიერა, თუმცა ეს დანაყოფები ცუდადაა მომზადებული და დაუკომპლექტებელია.
ამ შემთხვევაში ვერ დავეთანხმები ბრიტანეთის დაზვერვას, რადგანაც ფაქტია, რომ რუსეთმა გააძლიერა ხერსონის მიმართულება და ამ მიმართულებაზე განახორციელა როტაცია – გამოიყვანა ეროვნული გვარდიის დანაყოფები და შეიყვანა რეგულარული ჯარები. ყველაზე ბრძოლისუნარიანი ძალები, მათ შორის
სადესანტო დანაყოფები, ახლა ხერსონშია მობილიზებული, მათ მიღებული აქვთ ბრძანება, რომ ბოლო ჯარისკაცამდე დაიცვან უშუალოდ ქალაქი ხერსონი.
სხვა საკითხია, რამდენად სწორია ეს გეგმა რუსეთის მხრიდან სამხედრო თვალსაზრისით. სუფთა სამხედრო და ოპერატიული თვალსაზრისით, სწორი იქნებოდა დნეპრის მარცხენა სანაპიროს დაკავება, მაგრამ ეს ექვემდებარება პოლიტიკურ საკითხებს. ზელენსკიმაც ისაუბრა ამის შესახებ, რუსები ცდილობენ შეგვიტყუონ ხერსონში და შემდეგ განახორციელონ კონტრდარტყმა, დიდი ზარალი რომ მოგვაყენონო.
როგორც ვხედავთ, ზაპოროჟიეს და ხერსონის მიმართულებაზე იყო უკრაინელების მხრიდან კონტრ შეტევის დიდი სამზადისი, მაგრამ ეს შეფერხდა, სამწუხაროდ, ისე არ ხდება, როგორც ყველა ჩვენგანს უნდა. ამ შემთხვევაში ის „ღრიჭოები,“ რაც ჰქონდათ რუსებს 1000 კილომეტრიან ფრონტზე, მობილიზებულებით შეავსეს და იმ მეთოდს ვეღარ იყენებენ უკრაინელები, როგორც ეს ხარკოვში გამოიყენეს – პოზიციებშორის სიცარიელეებსი შეიჟონენ, გავიდნენ თავდაცითი პოზიციების ზურგში, შექმნეს ქაოსი და გაათავისუფლეს ტერიტორია.
ამასობაში კი, რუსებმა მოუმატეს აქტიურობას ბახმუტის და სოლედარის მიმართულებაზე. რუსები ბახმუტში ნახევრად შესულები არიან, ბრძოლები მიდის აქტიურად, სოლედართანაც ახლოს არიან. რუსებს ამ მიმართულებაზე აქვთ ამ ეტაპზე ტაქტიკური ინიციატივა, სხვა მიმართულებებზე კი, უკრაინას აქვს ინიციატივა, განსაკუთრებით კი, კუპიანსკი-სვიატოვოს მიმართულებით. რუსებმა მოახერხეს და გადავიდნენ მდინარე ჟერებეცზეც, სადაც უკრაინელებს ჰქონდათ ერთგვარი პლაცდარმი შექმნილი და მოაწყვეს თავდაცვა მის მარცხენა ნაპირზე. ზოგადად შეიძლება ითქვას, რომ უკრაინელები ჯერ კიდევ ინარჩუნებენ სტრატეგიულ ინიციატივას.
მე ვსაუბრობ იმ დინამიკიდან გამომდინარე, რაც ჩანს ბრძოლის ველზე: ზოგი ელოდა იმას, რომ ხერსონი ოქტომბერში გათავისუფლდებოდა, ნოემბერში – ყირიმი, ასევე ჩემი განსაკუთრებული პატივისცემის მიუხედავად, ბენ ჰოჯესსაც ვერ დავეთანხმები, რომ ახალ წლამდე ზაპოროჟიე და ხერსონი თავისუფალი იქნება. ამ ეტაპზე მე რასაც ვუყურებ, ორივე მხარე ემზადება ზამთრის კამპანიისთვის.
- რა იქნება ზამთრის კამპანია?
ზამთარში ორივე მხარე შეეცდება მოემზადოს გაზაფხულისთვის. ზამთარში იქნება ნაკლებ მანევრული, პოზიციური დაპირისპირებები ცალკეული შეტევით და კონტრშეტევებით, მაგრამ ძირითადად ეს იქნება მომზადების ეტაპი.
- ვის უფრო აწყობს ახლა დროის გაჭიანურება? რამდენად შეიძლება გაიზარდოს ზამთარში მოლაპარაკების პირობა იმის გათვალისწინებით, რომ უკრაინას უკვე შეექმნა ელექტროენერგიით მომარაგების პრობლემა?
მოლაპარაკების რესურსი ამ ეტაპზე არ ჩანს. როგორც ხედავთ, მხოლოდ თურქეთი აჟღერებს მოლაპარაკების მოწოდებას.
რუსეთის მიზანი ზუსტად ეს იყო, რომ დრო გაეწელა. რუსეთს ეს სჭირდება „ომით გადაღლის“ სინდრომის შესაქმნელად. უკრაინის ელექტროსტრატეგიული ობიექტების 40 % ფაქტობრივად განადგურებულია, ასევე თითქმის ყველა ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები. უკრაინაც მოუწოდებს მოსახლეობას, ვინც გასულია ქვეყნიდან, ზამთარში ნუ დაუბრუნდებიან უკრაინას.
ცხადია, რუსეთსაც არ ულხინს: ციხეებიდან გამოჰყავთ ხალხი, რომ მობილიზაცია შეძლოს. დიდი პრეტენზია არსებობს ასევე აღკაზმულობის, მომარაგების და სამხედრო მომზადების კუთხით.
რუსეთისთვის ომის გაჭიანურებას აქვს კიდევ ერთი მომენტი: ამ დროს ძალების გათანაბრება ხდება, ვგულისხმობ იმას, რომ უკრაინელების საკმარისი გამოცდილების და მაღალი ხარისხის მომზადების დანაყოფები დანაკარგს ავსებენ ნაკლებად გამოცდილი რესურსით, ხოლო რუსები, გაჭიანურებულ ომში, ვინც გადარჩა, იძენს გამოცდილებას, შესაბამისად მისი ხარისხი იზრდება. ეს თვისება გააჩნია ომში ხანგრძლივ დაპირისპირებას.
- ამასობაში რამდენად გაძლიერდა უკრაინა აღჭურვილობით? რეალურად რა აღჭურვილობა სჭირდება უკრაინას დიდი ქალაქების, ასევე ატომური სადგურების და ჰიდროელექტროსადგურების დასაცავად? ცნობილია, რომ უკრაინა მალე მიიღებს ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის რამდენიმე ახალ სისტემას – მათ შორის ორ საზენიტო-სარაკეტო კომპლექსს NASAMS, რომლებმაც უკრაინის ქალაქები რუსული თვითმფრინავების, რაკეტებისა და კამიკაძე დრონებისგან უნდა დაიცვას.
უკრაინა ამ ეტაპზე დიდი ქალაქების სრულად დაცვას ვერ მოახერხებს, ის დაიცავს სტრატეგიულ ობიექტებს. უკრაინა ძალიან დიდი ტერიტორიაა და საჰაერო თავდაცვის ორგანიზებას დიდი რესურსი დასჭირდება. სრული დაცვა ვერსად ვერ ხერხდება.
ძალიან მნიშვნელოვანია ეს ჰაერსაწინააღმდეგო და რაკეტსაწინააღმდეგო სისტემები, რასაც ამერიკა გადასცემს უკრაინას, გერმანულ „აირისთან“ ერთად შეიძლება ერთმანეთის გადაფარვა, მაგრამ მთავარია ახლა რაოდენობა – რა რაოდენობას მიაწვდიან NASAMS – ებს უკრაინას? იგივე „აირისი“ ვიცით, რომ არის ძალიან ეფექტური, მაგრამ 4 ერთეული არ არის საკმარისი. ერთ და ორ სტრატეგიულ ობიექტს დაიცავს, მაგრამ… ეს რაკეტსაწინააღმდეგო და ჰაერსაწინააღმდეგო დაცვა უნდა იყოს შრეებრივი, ყველაფერს უნდა მოიცავდეს, „მკვდარი ზონა“ არ უნდა გრჩებოდეს, ამას უნდა მიაღწიოს უკრაინამ.
- უკრაინის სამხედრო დაზვერვის ხელმძღვანელის, კირილო ბუდანოვის თქმით, რუსებმა იციან, რომ თუ უკრაინის შეიარაღებული ძალები დაიბრუნებენ კონტროლს კახოვკის ჰესზე, რომელზეც ახლა ერთადერთი სრულფასოვანი სატრანსპორტო არტერია გადის, „მათ ძალიან სწრაფად მოუწევთ გადაწყვეტილებების მიღება“ ან „ძალიან სწრაფად მოუწევთ ქალაქის დატოვება“, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ისეთივე ვითარებაში აღმოჩნდებიან, როგორშიც გაზაფხულზე უკრაინელები აღმოჩნდნენ მარიუპოლში. რამდენად მართებულად მიგაჩნიათ ბუდანოვის ეს ანალიზი?
კახოვკის ჰესზე გამავალი ხიდი არის რუსების მომარაგებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანი… ძირითადი მომარაგება რუსული დანაყოფებისა აქედან ხდება ხერსონში. რომ არა ეს ხიდი, ხერსონი იქნება მთლიანად დნეპრზე მოწყობილი საპონტოვნე გადასასვლელებზე, რაც სრულიად არასაკმარისია.
ამიტომაც, არის ძალიან მნიშვნელოვანი უკრაინელებისთვის კახოვკის დაკავება.
- რატომ არის ქალაქ ხერსონის დაცვა პუტინისთვის პოლიტიკურად მნიშვნელოვანი?
ეს იკითხება ინფორმაციებში, რაც ვრცელდება რუსეთში, რომ ხერსონი სჭირდებათ პოლიტიკური ამოცანის მისაღწევად. არსებობს ინფორმაცია, რომ პუტინს ხერსონი სჭირდება სავაჭროდ, ანუ ხერსონს დავთმობთ, მაგრამ აღიარეთ ყირიმი და დონეცკი-ლუგანსკში რუსების მიერ დაკავებული ტერიტორიები.
- რის იმედი აქვს პუტინს, რატომ შეიძლება ამას დათანხმდნენ უკრაინელები?
ძირითადად ეს არის ომის სიდუხჭირე, ომით გადაღლის სინდრომის გაძლიერება. მესმის მოსაზრებებიც, რომ უკრაინელების გამწარება ზამთარში უფრო გააძლიერებს უკრაინელებში საბრძოლო განწყობას, მაგრამ როცა ხანგრძლივად ხდება ეს, როცა მთელი ზამთარი გრძელდება ეს სირთულეები, ეს იწვევს მოსახლეობაში ომით გადაღლის სინდრომს. ამ დროს ხელისუფლებას დიდი ძალისხმევა სჭირდება, შეინარჩუნოს მოსახლეობაში ბრძოლის გაგრძელების მუხტი.
პუტინს იმედი აქვს ასევე, რომ ენერგოდეფიციტის პირობებში გაააქტიურებს ლობისტებს ევროპაში, რომელსაც აამუშავებს საკუთარი ფინანსური საშუალებებით. ამას დავინახავთ კიდეც: თუ აქტიურად წავა ზეწოლა დასავლეთის ქვეყნებიდან უკრაინაზე, რომ ის დაჯდეს მოლაპარაკების მაგიდასთან.
- რამდენად შეიძლება შეცვალოს მოცემულობა ავღანეთის ეროვნული არმიის კომანდოს კორპუსის ყოფილი წევრების ჩართვამ? Foreign Policy – ის ინფორმაციით, მათ რუსი სამხედროებისგან მიიღეს შეთავაზება. შეერთებული შტატების მიერ გაწვრთნილი ეს ელიტური ქვეითი ჯარი ავღანეთში 20 წლის განმავლობაში აშშ-ისა და მოკავშირეების გვერდით იბრძოდა
რა თქმა უნდა, რუსები გამოიყენებენ მათ კვალიფიკაციას, მაგრამ ესენი არ არიან სპეციალისტები, მეზენიტეები, ან მერაკეტეები, ისინი მხოლოდ სპეციალურ საბრძოლო მოქმედებაში ითამაშებენ გარკვეულ როლს, ამას რამე გარდამტეხი ეფექტი ვერ ექნება.
- აშშ საპასუხო რეაქციით აფრთხილებს რუსეთს, თუ ის მიზანში ამოიღებს კომერციულ სატელიტურ საშუალებებს. „უბრალოდ ვიტყოდი, რომ აშშ-ის ინფრასტრუქტურაზე ნებისმიერ თავდასხმას მოჰყვება პასუხი და ეს პასუხი იქნება იმ საფრთხის შესაბამისი, რომელიც ჩვენს ინფრასტრუქტურას დაემუქრება”, – ამბობს აშშ-ის ეროვნული უშიშროების საბჭოს კომუნიკაციების დირექტორი ჯონ კირბი.
არა მგონია, მაგის თავი და შნო ჰქონდეთ რუსებს, სატელიტები ჩამოყაროს. თანაც, იმდენი სატელიტია კოსმოსში. მეორეც: რუსებმა იციან, რომ ამას მოჰყვება შესაბამისი რეაგირება. ეს უფრო იმ ოპერიდან არის, რომ აი, უკრაინელები „ბინძურ ბომბს“ ამზადებენ, ბიოლოგიურ ლაბორატორიებს ამუშავებენ და ასე შემდეგ.
- ომის კვლევის ამერიკული ინსტიტუტის შეფასებით, რუსეთი „ბინძურ ბომბზე“ საუბრით NATO-ს ქვეყნების დაშინებას და უკრაინისთვის სამხედრო დახმარების შეფერხებას ცდილობს, რადგან რუსეთი მუდმივად განიცდის მარცხს ბრძოლის ველზე. ამავდროულად, რუსეთმა უკვე გამართა ბირთვული სწავლება, რომლის დროსაც ბალისტიკური და საკრუიზო რაკეტები პრაქტიკულად გაუშვეს.
ეს იყო გეგმური სწავლება, თუმცა არსებული კონტექსტიდან გამომდინარე, ეს უფრო იყო კუნთების ჩვენება რუსეთის მხრიდან, რომ აი, ჩვენ რაღაც შეგვიძლია. ფაქტია, რუსეთმა იცის, რომ ტაქტიკური-ბირთვული იარაღის გამოყენებას მოჰყვება საპასუხო დარტყმა.
ნუ დაგვავიწყდება ისიც, რომ ტაქტიკური-ბირთვული იარაღი ინახება რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს მე-12 მთავარი სამმართველოს საწყობებში და არ არის მუდმივად თავის გამშვებებზე, როგორც სტრატეგიული იარაღი. მას სჭირდება ტრანსპორტირება, ხოლო ამას დაზვერვა ყურადღებით აკვირდება და დიდი ალბათობით შესაძლებელია დაფიქსირება. ასევე, არსებობს დაზვერვისთვის სხვა ინდიკატორებიც, მაგ. ტაქტიკური ბირთვული იარაღის გამოყენების დროს საკუთარი ძალებიც გარკვეული რადიუსიდან უნდა გამოიყვანო და სხვა
სპეციალური ზომები მიიღო.
რაც შეეხება „ბინძურ ბომბს“ – ეს ასაფეთქებელი მოწყობილობაა, რომელიც დატვირთულია მაღალაქტიური იზოტოპებით და მასში შეიძლება გამოყენებული იყოს გადამუშავებული საწვავი ატომური ელექტროსადგურიდან. ეს რადიაქტიული ნაწილაკები აფეთქების შემდგომ გაიტყორცნება მხოლოდ
რამოდენიმე ასეულ მეტრამდე, როგორც ჩვეულებრივი ფუგასის ნამსხვრევები და დიდ ტერიტორიას ვერ მოიცავს (მაგალითად,ბირთვული იარაღის აფეთქებისას ნიადაგიდან წარმოშობილი რადიაქტიული მტვერი შეიძლება გავრცელდეს ძალიან შორ მანძილზე). ასევე „ბინძური ბომბის“ სახეა რადიოაქტიური კონტეინერის
ჩადგმა სადმე, დასახლებულ ადგილას ფარულად და აქედან მოხდება ხალხის დასნებოვნება ისე, რომ შესაძლოა, ადამიანებმა ვერც გაიგონ ამის შესახებ, თუმცა მას არ ექნება მყისეული ეფექტი.
ამ სახის „ბინძური ბომბის“ მომზადებას სჭირდება კვალიფიციური მუშახელი და შესაბამისი ლაბორატორიები. მე ეს ამბავიც მგონია იმ ოპერიდან, რომ აი, ლუგარის ლაბორატორიაში ბიოლოგიურ იარაღს ამუშავებენ. ეს არის რუსეთის შიდა აუდიტორიისთვის მიმართული დეზინფორმაციის მეთოდი, რისაც არავის სჯერა რუსეთის ფარგლებს გარეთ.
- დაზამთრებამდე რამდენად შეიძლება გაჩნდეს იმის პირობა, რომ ფართომასშტაბიანი კონტრშეტევები გააქტიუროს უკრაინამ?
ომში შეიძლება ყველაფერი მოხდეს. ვფიქრობ, რომ ეს ზამთარი გვაჩვენებს, რა იქნება გაზაფხულზე. ეს იქნება მომზადების პერიოდი და გაზაფხულის დადგომისთანავე ორივე მხარე ეცდება კონტრდარტყმის განხორციელებას. რუსებმა შესაძლოა სცადონ მხოლოდ ოკუპირებული ტერიტორიის შენარჩუნება, ან კიევსა და ლვოვზე ახალი მიმართულება გაააქტიურონ, უკრაინელებმა კი, ოპერატიული კონტრდარტყმა უნდა განახორციელონ.
