ავტორი: ნათია კაპანაძე
____
ანდერძი ხომ არ გაქვთ ან მემკვიდრეს ხომ არ დაასახელებთ? იცით, ყველაფერი შეიძლება მოხდეს – ასე მითხრეს სამედიცინო კითხვარის შევსებისას. თითქოს ჩვეულებრივ პროტოკოლს ჰგავდა. კოხლეარული იმპლანტის ოპერაციამდე, რისკებში ნერვის დაზიანება, სახის კუნთების მოძრაობის შეზღუდვა და მენინგიტის განვითარება რომ აქვს. ეტიკეტი მოითხოვდა და დავფიქრდი. არაფერიც, ნიუ იორკში თავის, შესაძლებლობების და სმენის გადარჩენას ვცდილობ. და მაინც, თუ „რაიმე გაუთვალისწინებელი მოხდება“, ჩემ სახსოვრად, მიზანა ბრეგვაძის მსგავსად, მაქსიმუმ სიმღერას თუ დაარიგებს ვინმე.
არ მიყვარს გამოწვევებისგან ზედმეტი დრამების შექმნა. მართლა სიკვდილი მირჩევნია. უფრო სწორად, ვამჯობინებ, წითელი პომადა გადავისვა და გავიღიმო. ჩემი ოპერაციის შესახებაც მე, ქირურგმა, მისმა გუნდმა და კიდევ ორმა ადამიანმა ვიცოდით.
თუმცა ამ ბლოგს მაინც ვწერ.
ვწერ შესაძლებლობების შეზღუდვის ისეთი მოცემულობის გააზრებისთვის, როგორიცაა სმენის დაქვეითება და ან/და სმენის არქონა. ვწერ, იმ პაციენტებისთვის, რომლებსაც წინ აქვთ კოხლეარული იმპლანტის ოპერაცია და აპარატის მართვა. ვეცდები აღვწერო ყველაზე ემოციური ნაწილი სმენის აქტივაციის ათი დღე – ჩართვიდან შეჯამებამდე.
დავწერ იმაზეც, რომ შეზღუდული შესაძლებლობების მიუხედავად, შესაძლებლობების შეზღუდვა დაუშვებელია.
ჯერ ოპერაცია.
მგონი, ყველა ოპერაცია რაღაცით ჰგავს ერთმანეთს. ყველა გამოფხიზლებაც. ნა-თ-ია, ნა-თ-ია – მარცხენა მხრიდან ვიგრძენი ვიბრაცია. სმენის დაქვეითების შემდეგ, განსაკუთრებულად ვგრძნობ სიტყვების ვიბრაციას, ადამიანების ვიბრაციას, შენობების ვიბრაციასაც კი. თუმცა ამაზე სხვა დროს.
მოკლედ, ცალი თვალი რომ გავახილე, ახალგაზრდა ქალი დავინახე. არანაირი ფრთები, არანაირი კაშკაშა ტანსაცმელი… „გამოდის, ჯერ სამოთხეში არ ვარ“ – ვუთხარი ჩემ თავს და დაძინებას ვაპირებდი, რომ უცებ მეორედ გავახილე თვალი. დავრწმუნდი, ქვაბებიც არსად თუხთუხებდა – „გამოდის არც ჯოჯოხეთია“.
საბოლოოდ, დავმშვიდდი. ვინ შემარგო. მანიშნეს, რომ გამოფხიზლების და სახლში წასვლის დრო იყო.
როგორც ჩანს, ნიუ იორკში მხოლოდ ერთ შემთხვევაში გაჩერებენ კლინიკაში – თუ შემოაკვდი. სხვაგვარად, სწრაფად უნდა დატოვო შენობა.
შემდეგ მეგობარი დავინახე, ის უფრო ჰგავდა ანგელოზს და ჩემ ნიუიორკულად ვიწრო ბინაში აღმოვჩნდი. სარკეში თვალების ქვემოთ თეთრი ნაკვალევი დავინახე, თითქოს ვიღაც დიდხანს ტიროდა. დავინახე და ჩემ თავს ის კითხვა გავუმეორე, ყველა შეზღუდული შესაძლებლობის ადამიანი რომ კითხულობს ყოველდღე – რატომ? რატომ მე? რატომ ეს? რატომ დამემართა? – რაც არ უნდა ძლიერი იყო, შენი რომელიმე უნარის შეზღუდვასთან ერთად ეს ამოუხსნელი ტანჯვა ცხოვრების ნაწილი ხდება.
ცხოვრება ისედაც რთულია, ნებისმიერი უნარის შეზღუდვისას, ზედმეტად მკაცრი ხდება. ჩვენ, შეზღუდული შესაძლებლობების ადამიანები, ჩვენი განსხვავებული ტანჯვით სხვანაირად ვუახლოვდებით რეალობას. პროცესში ხანდახან აღმოაჩენ სხვა სიღრმესაც, ყოველდღიურობას რომ მოგგლიჯა და რაღაც მარადიულზე დაგაფიქრა.
ოპერაციის დღეს ფილოსოფიის, მისტიკის და მყარი სამეცნიერო არგუმენტების მოშველიების თავი არ გაქვს. ფიქრები კი არ ჩერდება – არა, მაინც რატომ? რატომ?
– იმიტომ! – მიპასუხა სარკიდან ჩემმა დაღლილმა თავმა. ზოგჯერ ასე მარტივადაც პოულობ ადამიანი პასუხებს.
და შემდეგ, ფაქტობრივად შვიდი დღე ძილში გავატარე. ეს იყო მჯდომარე თვლემა. იმპლანტის ოპერაციის შემდეგ, ოთხი ან მეტი ბალიშის გარემოცვაში უნდა აკონტროლო ნაოპერაციევი მხარე, პირიდან და ცხვირიდან წამოსული სისხლი, თხევადი საკვები მიიღო და ბევრი წყალი დალიო. ასევე მოახერხო ოთახში 5 წუთი სიარული მაინც. უნდა შეძლო გამუდმებული ზარის ხმა დაამარცხო ყურში და ეს „წკარუნა“ პროცესი ოლიმპიური სიმშვიდით მართო. ამ პროცესში ტკივილის მენეჯმენტის (pain management) ყველა ცოდნა გჭირდება.
მე მეძინა. გამუდმებით მეძინა. და ახლა მგონია, ოპერაციიდან იმპლანტის აქტივაციამდე პერიოდი ერთი გრძელი დღე და ღამე იყო.
- დღე 1: 18 მაისი, ორშაბათი – კოსმიური დღე
სმენადაქვეითებული ბავშვების ვიდეოები ყველას გვაქვს ნანახი – „დედის ხმა პირველად გაიგონა“ და „მამას პირველად მოუსმინა“. აი, ეგ ჩემთვის ძალიან სასაცილოდ ჟღერს. თურმე ამ დროს უბრალოდ შოკში ვარდები. რეაქციაც შოკის ნაწილია. იმდენად განსხვავებულია ხმა, იმდენად გაოგნებულია ტვინი გამღიზიანებლებზე, ისეთი უცხოა ყველაფერი, ვერც აღიქვამ დედამიწას.
მილენიალებს გემახსოვრებათ პირველი სათამაშო რობოტი ტელეფონი “Exclamation, I love you“ აი, დაახლოებით ეგ არის. ოღონდ, ათჯერ უფრო წაურობოტებს. ფაქტობრივად, ნებისმიერი ბგერა მეტალების ჟღარუნი და უცხოპლანეტურია.
ამ დღეს სრულად გავაანალიზე, რომ უკვე ოფიციალურად კოხლეარული იმპლანტის სამყაროს ნაწილი ვარ.
ჩემი ახალი სისტემაა: Cochlear Nucleus® 8 Nexa® და Kanso® 3 Nexa®
ეს აღჭურვილობა 1960-იანი წლებიდან იტესტება. ყველაზე დიდი როლი შეასრულა ავსტრალიელმა მეცნიერმა გრემ კლარკმა, რომლის მამაც სმენადაქვეითებული იყო და ასე მასშტაბურად შეძლო საკუთარი მამის და მილიონობით ადამიანის პრობლემის გადაჭრა. ეს მუდმივად გაუმჯობესებული პირველი წარმატებული სენსორული ინტერფეისია ტექნოლოგიასა და ადამიანის ტვინს შორის. ამ სისტემის ნახევარი ტექნოლოგიაა – მეორე ნახევარი კი ადამიანის თავის ტვინი. პროცესორი მხოლოდ სიგნალს აგზავნის. ხმის „შექმნას“ საბოლოოდ ტვინი სწავლობს. ასე დადგა ჩემ ცხოვრებაში ახალი სასწავლო ეტაპი.
ჩემი ფავორიტი – Kanso 3 Nexa® სრულიად off-the-ear დიზაინია, ყურის უკან არაფერი „კიდია“. მთელი ვიზუალი ერთი კომპაქტური მრგვალი მიმღებია, რომელიც მაგნიტით მაგრდება თავზე.
ჩაირთო და თავადვე „დამარწმუნა“ – კოხლეარული იმპლანტი არ აძლიერებს ბუნებრივ ხმას, როგორც ჩვეულებრივი სმენის აპარატი. ის ხმას გარდაქმნის ელექტრული კოდების მსგავსად. ახლა ჩემი ტვინისთვის ეს სიგნალები სრულიად უცხოა, თითქოს უცნობ კოსმოსურ ენაზე მელაპარაკებიან.
ხმები ძალიან უცნაური, „რობოტული“, კოსმიური, ბზუილის, სტვენის და ზარების რეკვის მსგავსია ერთდროულად. ტვინი ჯერჯერობით კარგად ვერ ცნობს, რა არის ადამიანის ხმა, რა არის კაკუნი, ნაბიჯების ხმა ან ქუჩის ხმაური. აღიქვამს, როგორც სიგნალს (ერთი დღის გამოცდილებითაც კი ღრმად მწამს, უკვე ნებისმიერ გაქცეულ უცხოპლანეტელს მოვაბრუნებ).
ცალკე აღმოჩენაა, ჩემთვის ინგლისური სიტყვის ტექნიკური ფორმა უფრო გასაგებია, ვიდრე ქართული, სიმღერის მოსმენისას ნოტები სრულად მესმის, მაგრამ სიტყვები არა… როგორც არაერთმა ექიმმა (და არაერთმა ჩატმა) თქვა, ეს „კოსმიური ცხოვრება“ საკმაოდ ხანგრძლივი იქნება, სმენითი უბნები ხელახალი გააქტიურდება უახლოეს სამ თვეში. ტვინი კი თანდათანობით დაიწყებს ელექტრული იმპულსების ერთმანეთისგან გარჩევას და მათთვის რეალური მნიშვნელობების მინიჭებას.
ამ დღეს, როგორღაც მოვიკრიბე ძალა და დავწერე საჯაროდ. საქართველოში ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობას და დიუშენით დაავადებულ ბავშვების საჭიროებების გააზრებისთვის დავწერე. ამაზე მნიშვნელოვანი რაღაა!
ყველაზე ემპათიურ ადამიანსაც კი არ შეუძლია წარმოიდგინოს, რას ნიშნავს „ყოველი შემდგომი დღე თეორიულად და პრაქტიკულად წინაზე უარესია“. მგონი, ჯოჯოხეთი არაფერია ამ შიშთან შედარებით.
ახლა თუ ვინმე მკითხავს, ვარ თუ არა ბედნიერი? ვუპასუხებდი, რომ უბედნიერესი ვარ. სულ მჯეროდა, არასდროს იმედი არ დამიკარგავს, ერთი წამითაც არ შევიტან ეჭვს ხელოვნური ინტელექტის მეშვეობით სამედიცინო ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებასა და სიცოცხლის გამარტივებაში. უფრო მეტიც, დაზუსტებებიც კი გავაკეთე, შემდგომი ახალი მოდელების გამოსვლისას როგორ შეიძლება ჩანაცვლდეს თავში ჩაშენებული პროცესორი (და უზარმაზარი მაგნიტი, პირდაპირი გაგებით უფრო მიმზიდველ ადამიანადაც რომ მაქცევს), დარეგისტრირებულიც ვარ ამერიკის ოცზე მეტ კვლევით ცენტრში სმენის გაუმჯობესების დიაგნოსტიკისთვის… კიდევ უფრო მძაფრად განვიცდი ოჯახების ამბავს, რომლებმაც კანცელარიასთან ღამისთევით მიიქციეს ყურადღება.
ახლა მე მესმის, რაღაც მესმის და მინდა ეს აღმოჩენები სამყაროს გავუზიარო. ჩემი ოპერაცია ნიუ იორკში ჩატარდა. აქამდე გრძელი გზა გამოვიარე, მაგრამ ეს მოხდა. ღმერთმა დალოცოს ამერიკა!
- დღე 2: 19 მაისი, სამშაბათი – წვიმის წვეთების დღე
მშვიდობით ქუდებო!
აქტივაციის ეიფორიიდან უცებ გამოვფხიზლდი. გათენდა და ახლა ყველაზე მეტად მაინტერესებს რა შეიცვალა სამყაროში. თუნდაც არარეალური, მაგრამ მაინც ახალი, ხმების დაგემოვნება ქუჩაში მინდა ვცადო. მოვირგე აპარატი. მგონი ქარიშხალია, წვიმის და ქარის აქამდე გაუგონარი კომბინაცია აწყდება ფანჯრებს და სმენის აპარატებს. თუმცა გასეირნების გადაფიქრებას ვერ ვახერხებ.
ქოლგა, საწვიმარი, ზამთრის ფეხსაცმელი. და უცებ აღმოვაჩინე, რომ ქუდს ვეღარ დავიხურავ. აქამდე ამ საკითხზე არ მიფიქრია. ვცდილობ და ვერაფრით ვახერხებ – მაგნიტიდან დამაკავშირებელი ძვრება.
- ღმერთო, უქუდოდ როგორ ვიცხოვრო? – ვკითხულობ მაინც.
- აბა, უხმოდ გინდა იცხოვრო? – ალბათ, ასე მიპასუხებდა ღმერთი, ახლა ლაპარაკი რომ შეეძლოს ან მე რომ ვახერხებდე მისი ხმის გაგონებას.
- დღე 3: 20 მაისი, ოთხშაბათი – იუპიტერის დღე
შეგშინებიათ ოდესმე ძილის?
მე აქტივაციის მესამე დღეს ძალიან შემეშინდა. ამ შიშმა სრულიად შემცვალა.
როგორც წესი, ნარკოზის გასვლის შემდეგ სხეული გეცვლება. ქირურგიული ჩარევის შემდეგ ალბათ, ჰგონია რაღაც საფრთხეა და საგანგებო რეჟიმში გაცხოვრებს. მიუხედავად იმისა, რომ მსუბუქად ვიკვებები, თითქოს ოცი კილო მოვიმატე – თითები, სახე დასიებულია. მიჭირს ჩემ თავს შევხედო.
ოპერაციიდან ორი კვირის მანძილზე ვგრძნობ ხოლმე, როგორ ცდილობს ჩემი ყოველი უჯრედი პოსტოპერაციულ სტრესთან ადაპტაციას. კორტიზოლისა და ადრენალინის ნამდვილი შტორმია.
ყურს უკან ჭრილობაზე ჯერ კიდევ სილიკონის მსგავსი დამცავი მაქვს. ბანაობას იშვიათად და ფაქტობრივად ნახევარი თავით ვახერხებ. მეჩვენება, რომ ფილტვები ბოლომდე არ იხსნება. როგორღაც ძალას ვიკრებ და ვცდილობ ვიმოძრაო, პირიდან და ცხვირიდან სისხლის უკვე ყავისფერი ნაკვალევიღაა. რაც შეხორცებების მაჩვენებელია.
ამ დღეს ხმაური უფრო აუტანელი გახდა. ხმაური არა, ხმა. ახლა ჩემივე ხმის მეშინია. იმდენად უსიამოვნოა, მინდა ჩუმად ვიყო. უბრალოდ, გავჩუმდე მეც და ჩემ ირგვლივ ყველაფერი დადუმდეს. თავში ჩამონტაჟებული მაგნიტი დღეს მფეთქავი ცხელი წერტილი გახდა. მგონია ვმარცხდები. ტკივილებს ძლიერი გამაყუჩებლებით ვეღარ ვუმკლავდები, აკრძალული მაქვს. მხოლოდ „ადვილით“ ვიადვილებ ცხოვრებას, ხან იბუპროფენით.
რაღაც მომენტში მომინდა უბრალოდ მოვიგლიჯო ეს ჩაშენება, მინდა ისევ უკან დავბრუნდე, თუნდაც დუმილში, თუნდაც გაურკვევლობის წყვდიადში, ოღონდ ეს რობოტული ხმა, შეუწყვეტელი წკარუნი და ტკივილები გაქრეს. მეშინია ძილის. მეშინია ძილში ხელი არ წამიცდეს ჭრილობისკენ… ამ ემოციებთან გამკლავებაში უფრო ვიღლები. საბოლოოდ ისევ ძლიერ გამაყუჩებელს ვსვამ, აკრძალვის მიუხედავად.
ხელახლა ავდექი და დავიწყე მეცადინეობა. ჩემი ოჯახის წევრების სახელების გამოთქმით – თურმე ხმოვანი „ო“ არ მესმის. არადა მათი სახელების უმრავლესობაში ეს „ო“ არის გარეული. ახალი სევდა გამიჩნდა, დიდი სევდა. მგონია, რაც არ მესმის, ყველაფერს ვკარგავ.
ტკივილებიდან ჩემი უფროსი დის ზარმა გამომათრია. მითხრა, „ჩემი სახელი უბრალოდ შეცვალე და აღარ იდარდებო“.
ასე გახდა ვერო ვერა.
ის ყველა მომენტში ჩემ გვერდითაა. აჭარის ტელევიზიაშიც კი არის ნამყოფი. მოვიდა დირექტორის პოსტიდან ჩემი იმპიჩმენტის დღეს. მიუხედავად იმისა, რომ ყველას ვთხოვე არ ჩამოსულიყვნენ, ჩემი და პირველს რომ ათი წუთი დააკლდა კაბინეტში შემოვიდა. აბსურდულ ბრალდებებზე საპასუხო ფურცლების გროვაზე წერილი დამიდო. 10 წლის გოგოს დაბადების დღის მოსაწვევზე ეწერა: „დეიდა, გახსოვდეს ყველაზე ძლიერი ხარ. მიყვარხარ. შენი მარი“
ეს წერილი წინ მედო მთელი პროცესის მანძილზე. ვფიქრობდი, რომ ის ალბათ იურისტი ან ჟურნალისტი გახდება. ოდესმე ამ მასალებს პროფესიულადაც შეისწავლის და მინდა ნახოს, რას ნიშნავს ღირსეული გამკლავება, მორალური უპირატესობა ძალმომრეობაში და ინტელექტის ძალა. მინდა ნახოს, რა დიდებული ვალდებულებაა კანონის პატივისცემა და სიტყვის თავისუფლების ერთგულება.
არის მომენტები, ოჯახურ კავშირსაც კი განსაკუთრებულ კალაპოტში რომ აქცევს. ჩემი და შემდეგ კიდევ უფრო განსაკუთრებული გახდა. შეუდარებელია თბილისიდან ნიუიორკამდე რეაბილიტაციის პროცესში მისი ჩართულობაც და ვირტუალური დახმარება. არ მინდა რაიმე სტრესულზე ვიფიქრო. ვბრაზდები, ეს რაღამ გამახსენა ახლა. მაგრამ თან ვხვდები, რომ ჩემი დის სიყვარულმა გამახსენა და გადაფარა კიდეც.
ვერა? როგორ ვერა ვეუბნები ჩემ თავს და ვაგრძელებ მეცადინეობას.
ამ მეცადინეობაში ძირითადად სმენის გავარჯიშებას ვგულისხმობ. აქტივაციის შემდეგ მთავარი ამოცანაა ბევრი რამ მოისმინო და აპარატი დღეში 10 საათზე მეტი პერიოდით ატარო. ამ შიდა ბრძოლებში მოულოდნელად ვიგრძენი, როგორ შეიცვალა ეს კოსმიური ხმა. როგორ მოუახლოვდა დედამიწას. აი, სადღაც იუპიტერთან ვარ. ჯიუტად ვაგრძელებ მეცადინეობას. ყველაზე მტკივნეულ შიშზე გავიმარჯვე. ჰოდა, იყოს ეს დღე იუპიტერის დღე.
- დღე 5: 22 მაისი, პარასკევი – მესამე ოთახიდან წამოსული ხმაურის დღე
„გამარჯობა ნათია“ – ასე ვიწყებ ყველა დილას. მგონია, რომ ვიღაც უცხოპლანეტელი ან რობოტი ორეული დამყვება, მასაც ნათია ჰქვია და ამას ნელ-ნელა ვეგუები.
გამიკვირდა, რომ მეოთხე დღეს უკვე ტრადიციად ქცეული წკარუნის ნაცვლად, სხვა ხმები მესმის. ამჟამად შრიალია პროგრამაში. ისეთი ხმაა, ფულის დათვლას ან წიგნების გადაფურცვლას რომ მოგაგონებს. ჩემ გარე პროცესორს ოთხი პროგრამა აქვს, თითოეულს – ათი ქვეპროგრამა. ამ ორმოცი შესაძლებლობებიდან თავის ტვინი სრულიად განსხვავებულ სცენარს ქმნის. მცირე სხვაობაც კი, ერთი ქვეპროგრამიდან მეორეზე გადასვლაც სხვა რეალობაში მოხვედრის წინაპირობაა.
გადართვისას წამის მეასედის დაყოვნება ჩნდება და შემდეგ შენდაუნებურად იწყებ შეჩვევას. ეს ისეთივე ავტომატური პროცესი ხდება, როგორც გულის პარკუჭების შეკუმშვა ან სეროტონინის გამომუშავება სხეულში. ეს ორმოცი პროგრამა ორმოცი კიბეა. თუმცა უცებ ვერ აირბენ. უბრალოდ, პროცესი უნდა მართო და პროცესს უნდა ენდო. სხვა გზა არც არსებობს.
ნელ-ნელა ვცდილობ ჩემი თავის ქალა აღვიქვა. ქირურგიული ჩარევით ქალა ყურთან დამაკავშირებელი გზის გამო დამუშავდა, მაგნიტის ჩასადებადაც ამოიფხიკა. თავის მარჯვენა ნაწილი გაბრუებულივითაა. მაგნიტს ვგრძნობ, კანს თითქოს ვიღაცამ ნერვული დაბოლოებები წააჭრა და ისევ გადააფარა – შეხებაზე არ რეაგირებს. „ტვინში ურტყამს“ და „თავი გამეხვრიტა“ ახლა პირდაპირი მნიშვნელობით გახდა ჩემი ცხოვრების ნაწილი.
კოხლეარული იმპლანტის ოპერაციის ერთ-ერთი გამოწვევა თავის მოვლაა. თმის მოვლა, კანის მოვლა, შხაპის მიღება, ტანსაცმლის გამოცვლა და რაც მთავარია, ფეხსაცმელების სწორად შერჩევა. თმების ნაწილს ზოგან აჭრიან, ზოგან არა. მე ხელუხლებლად დამხვდა. კანის მოვლაში კი ოპერაციის შემდგომი მოდუნებები და დასივება დიდი გამოწვევაა, თუმცა please, keep going! შხაპის მიღება ოპერაციის მესამე დღესაა დაშვებული, მე მეოთხე დღეს გავრისკე.
აქ მნიშვნელოვანია თავიდან დროულად ჩამოირეცხოს სამედიცინო სითხის ნარჩენები. გადადება არ ღირს. როცა ყურის ოპერაციას იკეთებ, ტკივილების გამო, ცალ მხარეს დამბო გგონია თავი, ყველა ტანსაცმელი ღილზე და ელვა შესაკრავზე უნდა ატარო, ფრთხილად, ყურს არ წამოედო მაინც. და რაც მთავარია, ფეხსაცმელები – ოპერაციის შემდეგ ხვდები ერთს – დიდება ჩუსტებს!
ქუჩის ხმაურის „დაგემოვნების“ შემდეგ, კაფეში ჩამოვჯექი – ყავის მომზადების ხმა, ჭიქის ხმა, მიმტანის ფეხის ხმა… ვფიქრობ, რამდენი ცვლილება მოიტანა უნარების შეზღუდვამ ჩემ ხედვებში, სამყაროს აღქმაში, როგორი გასაგები გახადა ინდივიდების და ოჯახების ბრძოლა სიცოცხლისთვის, როგორ უნიღბოდ დამანახა ჯანდაცვის სისტემის და სახელმწიფო სერვისების გაუმართაობაც და გამართულობაც. იურისტი ვარ და სმენა ჩემი პროფესიული საჭიროებაა. საქმე იმაშია, რომ მე ახლა სმენის გარეშე ცხოვრება აბსოლუტურად შესაძლებელი მგონია. შეიძლება უფრო კომფორტულიც კი. თუმცა, ვიცი, რომ არსებობს პრობლემის გადაჭრის გზები და ამ ძიებაში საკუთარი და სხვების გზების გაიოლების პროცესი მიზიდავს.
- დღე 6: 23 მაისი, შაბათი – ფერები თუ ბგერები?
იცოდით, რომ ყველა ბგერას თავისი ფერი აქვს, ყველა ფერს თავისი ბგერა?
დიდი უცნაური რამეა ჩვენი სხეული – რაც უფრო გაუარესდა სმენა, მით უფრო ფართოდ გახელილი თვალებით ვუყურებ სამყაროს. სენსორულ სიგნალად იქცა ყველა ფერი, ყველა ფორმა, ყველა ცვლილება, თითქოს თავის ტვინი სხვანაირად აგენერირებს თვალით ნანახს.
შეიძლება ხმაურიანი ნიუ იორკიც განსხვავებულად აღიქვა ჩემმა ტვინმა და ასე განსხვავებულადვე შემაყვარა. მაგალითად, კაფე საბარსკის ვენური ყავა ნარკოზზე უკეთესი საანესთეზიო საშუალება მგონია ამ ქალაქში. ჯერ მუზეუმი გახსნილიც არ იყო – ტაქსით მივაღწიე, ტორტი კლიმტი და ვენური ყავა ოპერაციის გადატანისთვის ვაჩუქე ჩემ თავს. ჩანგლების და დანების წკარუნი მესმის დიდ სივრცეში.
გამიხარდა გვერდით ქალმა ხელახლა რომ შეუკვეთა ვაშლის შტრუდელი – კიდევ უფრო გარკვევით გავიგონე მაგიდაზე მისი თეფშის დადების და აღების ხმები. მუზეუმში პარკეტის ხმას ვიჭერ, მესმის ფანქრის მოსმის ხმა, როცა ახალგაზრდა მხატვარი შელედან ექიმის პორტრეტს იხატავს. სახლში რომ დავბრუნდი, მაშინღა გავიგონე ჩემი აკვარელის ფუნჯის წყლის ჭიქაში მოძრაობის ხმა.
რა ბედნიერებაა, ფერები ბგერებთან ერთად ბრუნდება ჩემ ცხოვრებაში.
- დღე 7. 24 მაისი, კვირა – ფლამენკოს დღე
„თავი დაიმშვიდე“ – ხომ არსებობს ასეთი გამოთქმა. აი, აქტივაციიდან მეშვიდე დღეს ზუსტად ეგ დროა – ამ დღეს მივხვდი, რომ თავი როგორმე უნდა დავიმშვიდო. არადა თითქოს ამ დროს გახსენდება ყველა საქმე, მოუგვარებელი კომუნიკაცია, ყველა საჭიროება, გონება არკვევს ჯერ კიდევ გაურკვეველი მომავლის ყველა შესაძლო ვერსიას და ასე დაუსრულებლად, ვცდილობ და აუცილებელია, სიფხიზლე ცოტა ხნით გამოვრთო.
თავს უნდა მივცე შესაძლებლობა ნიუ იორკის ტემპზე არ იფიქროს, არ იფიქროს ემიგრაციაზე, ახლობლების მონატრებაზე, ხვალ რა იქნებაზე, იყოს თუნდაც სუსტი, არავისზე და არაფერზე არ იფიქროს, მხოლოდ რეაბილიტაცია. ეს პასუხისმგებლობაა. საკუთარი მომავლის წინაშე შესასრულებელი პასუხისმგებლობა. რეაბილიტაციის პროცესს ასე დავარქმევდი ზუსტად.
აქ ყველაფერი დამოკიდებულია პაციენტის შინაგან მდგომარეობაზე, აღქმებზე, მშვიდ გარემოზე, ოპტიმიზმზე, მოფრთხილებაზე. აქტივაციის მეშვიდე დღეს ზუსტად ვიგრძენი როგორ მიერთდა სისტემა ტვინთან – ყურის ბიბილოზე ხელის შეხებისას რაღაც „ზამეკანიის“ მსგავსი ხმაა. რამდენჯერმე დავტესტე და ასეა, ხმა მკვეთრად იგრძნობა. თავში ჩამონტაჟებული მაგნიტის ირგვლის ხელის შეხებასაც ისეთივე წკარუნის ხმა აქვს. მუსიკის აწყობაც კი შემიძლია ამ წკარა-წკურით. არ ვხუმრობ! ძალიან სახალისო აღმოჩენა იყო. აი, ყველაზე ახლოს ეს ხმები ფლამენკოს ცეკვასთანაა. ფლამენკოს რომ უყურო თვალდახუჭული. დაახლოებით ეგეთია.
როგორც ამ ცეკვის მოძრაობაშია, შენი სხეულიც გეუბნება – მე აქ ვარ, მე გადავრჩი, მე ძლიერი ვარ.
- დღე 9: 26 მაისი, სამშაბათი – დამოუკიდებლობის (და ხმოვანი ო-ს გამოჩენის) დღე
დღეს ჩემი ქვეყნის დაბადების დღეა. სინათლის დღე, თავისუფლების დღე. გემოვნებასავით საკამათოა თავისუფლების შინაარსი. ზოგს ასე რომ აშინებს დაუსრულებელი აღმოჩენის და რეალიზების ბედნიერების შანსის მიცემითაც კი.
საკუთარი თავის აღმოჩენა კი შეზღუდული შესაძლებლობების პირობებშიც უნდა შეგვეძლოს. შეგვეძლოს გაუთანასწორდეთ სხვებს ჩვენი შეზღუდვების მიუხედავად. თანასწორობა თავისუფლების საჩუქარია.
ბავშვობიდან დამოუკიდებლობის გააზრება ერთი სიმღერით დავიწყე – „ნუ მივატოვებთ ერთმანეთს, როცა ერთმანეთს ვჭირდებით“. ძალიან ხშირად გადარჩენისთვის ბრძოლაში, უფლებებისთვის ბრძოლაში ერთმანეთი მივატოვეთ ან საკმარისად ვერ დავიცავით. სულ მგონია, საზოგადოებად შევდგებით თუ „არ მივატოვებთ ერთმანეთს, როცა ერთმანეთს ვჭირდებით!“
ამასაც შევძლებთ.
26 მაისი სანდო და კეთილსინდისიერი ქართული გამოცემის „ბათუმელების“ დაბადების დღეცაა. 25 წლის გახდა საუკეთესო მეგობარივით ძვირფასი რედაქცია. ადამიანი მგონია ხან, ზუსტად ისეთი, როგორიც მზია ამაღლობელია, ან ეთერ თურაძე ან ორივე ერთად, ან მთელი რედაქცია, ან მოქმედი თანამშრომლები, ან ყოფილი თანამშრომლები ან ყველა ერთად. ჩემი გონება მათთანაა ახლა. მათთან და მზია ამაღლობელთან რუსთავის ციხეში.
ზუსტად ამ დღეს მეორე იმპლანტი გამიაქტიურეს და გადმომცეს. აი, ის, უკონტაქტო, მრგვალი თმისსამაგრივით რომ მაგრდება თავზე. ჩემი ფავორიტი.
დღეს მეტყველების სპეციალისტსაც შევხვდი – აპი გადმოვწერეთ. ამ აპში ქართულიცაა, ოღონდ მხოლოდ ძაღლის ყეფა და კატის კნავილი. მეტი არაფერი, სამწუხაროდ. ვიწყებ მეცადინეობის ახალ ეტაპს. სამყარო უცვლელია, ახლა ჩემ ტვინს უნდა ვასწავლო სწორად დაუკავშირდეს პროცესორს.
არ გამომრჩეს ჩემი გამოცდილების ყველაზე უცნაური ნაწილი – ქართულად საუბარი ყველაზე ცუდად მესმის. ვერ ვარჩევ ქართულ სიტყვებს მარტივად.
კოხლეარული იმპლანტის ჩართვის პირველ დღეებში ჩემთვის მისტიკური რეალობის წინაშე აღმოვჩნდი: ინგლისური და ესპანური ბევრად უფრო მკაფიოდ და ნაცნობად მესმოდა, ვიდრე მშობლიური ქართული. ძალიან დავიძაბე. მეთქი, ფაქტობრივად „ფესვები 2“-ის სცენარია. იქ თუ სხვა ენები ავიწყდება დოდო აბაშიძის გმირს, მე მშობლიური აღარ მესმოდა. რამდენადაც გავარკვიე, გონება ამ დროს სრულიად თავისებურ ლოგიკას მიჰყვება:
- ქართული ენის არქიტექტურა: ჩვენი ენა საოცრად კომპლექსურია. სავსეა მჭიდრო თანხმოვნებით, ხორხისმიერი და მკვეთრი ბგერებით. როდესაც იმპლანტი პირველად ირთვება და ხმა ჯერ კიდევ ხელოვნური, ოდნავ რობოტისებურია, ტვინისთვის ამ ბგერითი აურზაურის გაშიფვრა დიდ სირთულედ იქცა. ინგლისური და ესპანური თავისი ბუნებით უფრო მელოდიური, მარცვლოვანი და რიტმულია, რაც ახალ აკუსტიკურ სიგნალში გონებისთვის უფრო იოლად დასაჭერი აღმოჩნდა.
- მშობლიური ენის იდეალური ხატი: ცხადია, ჩემს მეხსიერებას მშვენივრად ახსოვს, როგორ ჟღერს იდეალური, ცოცხალი ქართული. როდესაც აპარატმა სრულიად ახალი, უცხო ტემბრით აამეტყველა სამყარო, გონებამ ვერ იცნო ის, რაც ყველაზე მეტად უყვარს. აი, უცხო ენების მიმართ ტვინს ეს მკაცრი მოლოდინები არ ჰქონია. ჩემმა გონებამ ამ პროტესტით შემახსენა, რომ აქ, ჩემში, ქართული ხელშეუხებელია, მარადიულია და ურყევი. შავ ზღვას ჰგავს სექტემბრის შუა რიცხვებში, კავკასიონის მთაგრეხილია თუშეთის გადმოსახედებივით აშლილი, მზესავით ოქროსფერია. მზესავით, რომელსაც მწვანედ ვერასოდეს მიიღებს ჩვენი გონება.
მითხრეს, რომ დროთა განმავლობაში, როცა ჩემი გარე პროცესორი ტვინთან ადაპტირდება, მშობლიური ენა აუცილებლად დაიბრუნებს თავის კუთვნილ, ყველაზე განსაკუთრებულ ადგილს ჩემ ცხოვრებაში. მანამდე კი ვარჯიშს სკოლაში ნასწავლი ლექსებით ვაგრძელებ – „გასწი, გაფრინდი ჩემო მერანო, გადამატარე ბედის სამზღვარი“…
- დღე 10: 27 მაისი, ოთხშაბათი – ქალი ქალია და კაცი კაცია
იცით რა სხვაობაა ქეთი დევდარიანსა და გიგა ზედანიას ხმებს შორის? მეც ახლახან აღმოვაჩინე აქტივაციის მეცხრე დღეს. თითქოს ყველაფერი წინა დღეებს ჰგავს. გგონია, არაფერი ახალი არ იქნება ამ კოსმოსურ მოგზაურობაში. უკვე ვახერხებ დამოუკიდებლად გადაადგილებას. ძირითადად ტაქსით, მაგრამ მაინც. კოორდინაცია ისევ დარღვეულია. მეშინია მეტროსთან მიახლოება. ხანდახან ადამიანებს ვეჯახები. მთავარია, არსად წავიქცე.
რომ ამბობენ, ყველა ადამიანი ჩვენს ცხოვრებაში რაღაც მისიითააო, ახლა დავიჯერე. 7 წლის არ ვიქნებოდი, სოფელში სტუმრად ბალერინა ჩამოვიდა. მანამდე საბჭოთა ტელევიზორში მხოლოდ „გედების ტბა“ ვნახე. ბალერინობაზე არც მიოცნებია, არსად იყო ეგ შანსი და მე პრაგმატული ბავშვი ვიყავი. სიფრიფანა ახალი მეგობარი უცნაურად დადიოდა – ტერფები ოდნავ განზე. ამბობდა, ასე კოორდინაციას ვიჭერთ ცეკვისასო. აღტაცებული ვიყავი. მინდოდა მათსავით მაინც მევლო სხვა თუ არაფერი…
ახლა გამომადგა ის ნაცნობობაც და ცოდნაც. როცა ბალანსი დაგერღვევათ, როცა სმენის გამო ცვლილება ასე შეგაწუხებთ ოპერაციისას ან შემდგომ, უბრალოდ უნდა იაროთ, ბევრი იაროთ ბალერინებივით.
ეს დღე მეცადინეობაში გავიდა. საღამოს „მისმინეს“ პლატფორმაზე ახალი რგოლი გამოჩნდა. ვცდილობ მოვუსმინო და საოცრება – გიგა ზედანიას და ქეთი დევდარიანის ხმები ერთმანეთისგან გავარჩიე! ხმის ტონი, აქცენტები, მახვილები, ხავერდოვნება – სულ სხვადასხვაა. თითოეულის ხმის სიღრმე, გონიერება და შინაარსი ვიგრძენი. ისე გავბედნიერდი. რამდენჯერმე ჩავრთე!
მორჩა, ამიერიდან ქალი ქალია და კაცი კაცია!
ოპერაციიდან მეთერთმეტე დღეს ქირურგიც ვნახე. საქმიანი და მოკლე კომუნიკაციით ვიგებ, რომ ამ ეტაპზე ყველაფერი ნორმალურადაა და პროტოკოლს მივყვებით. უნდა ვიმეცადინო კარგად და შედეგები ექვს თვეში გადავამოწმოთ. მინდა დავაზუსტო, რა შეიძლება იყოს ექვსი თვის შემდეგ, მეორე ყურის დაზიანებას რაღა ვუყო, რა იქნება შემდეგი ნაბიჯი – ექიმი ამბობს, პროცესი წარმატებულია და სხვა საკითხებზე მოგვიანებით ვისაუბრებთ.
მეც ვტკბები ამ ეტაპის წარმატებით.
ვტკბები იმ თანადგომითაც, ამ დღეებში რომ მაჩუქეს ადამიანებმა. ყველაზე რთულ პერიოდებში ხომ შეუფასებლად ძვირფასი ხდება სიტყვები, გამხნევება, მოკითხვა. ვკითხულობდი ყველა შემოხმიანებას და დიდი ძალისხმევით ვცდილობდი მეპასუხა სმენადაქვეითებული ადამიანებისთვის. იმედი მაქვს, ეს ინფორმაცია გამოადგებათ.
თურმე შეზღუდული შესაძლებლობა გარედან მოდის. შესაძლებლობის შეზღუდვა – შენგან. ერთი შეიძლება შეგემთხვეს. მეორე – არასოდეს, არასოდეს არ უნდა დაუშვა!