საყოფაცხოვრებო ნარჩენები ყოველდღიურად იზრდება, რასაც რამდენიმე ფაქტორი განაპირობებს. პირველ რიგში, ესაა მოხმარებული საგნების ზრდა, ასევე, შესაფუთი მასალებისა და ერთჯერადი გამოყენების საგნების რაოდენობა. საზოგადოების ცალკეულ ჯგუფებში უკვე დაიწყეს ფიქრი იმაზე, თუ როგორ უნდა შემცირდეს ნარჩენები.
მოქალაქეთა ჯგუფმა პეტიცია გამოაქვეყნა და მსხვილ სავაჭრო ქსელ „კარფურს“ მოუწოდა დაიწყოს პოლიეთილენის პარკების გამოყენების შემცირება ქსელში და ასე შეამციროს თავისი საქმიანობით გამოწვეული უარყოფითი ზეგავლენა გარემოზე. „კარფურში“ ხილს, ბოსტნეულსა და სხვა მცენარეულ საკვებს მყიდველს ცალ-ცალკე პოლიეთილენის პარკში უწყობენ.
„მომხმარებელი იძულებულია ყოველი პროდუქტისთვის გამოიყენოს ცალკე პარკი, მაშინ, როცა უფრო პრაქტიკული და გარემოსდაცვითი თვალსაზრისითაც მისაღებია პროდუქტების აწონვა და ერთ ჩანთაში მოთავსება,“ – ნათქვამია პეტიციაში.
პეტიციის ავტორთა თქმით, თუკი ერთ პოლიეთილენის პარკზე განათავსებენ პროდუქტის ფასის მაჩვენებელ „სტიკერს“, დახლთან შესაძლებელი იქნება ფასის მაჩვენებლების სკანირება, ამით კი დამატებით პარკების გამოყენების საჭიროებას ავიცილებთ.
„ყველა ადამიანს შეუძლია დიდი როლი ითამაშოს პოლიეთილენისა და პლასტმასის გამოყენების შემცირებაში. მაგალითად, საყიდლად წაიღოს ნაჭრის ჩანთა. ამას თუ გააკეთებს, პოლიეთილენი შემცირება. ხშირად მოქალაქეებს ჰგონიათ, რომ თუ ცელოფნის პარკებს გადააგდებენ ნაგავსაყარზე, ამით მოგვარდება პრობლემა. არადა, ეს პარკები ბუნებაში მიდის. მაგალითად, სვანეთში არ არის ნაგავსაყარი, პოლიეთილენის პარკები ბუნებაში ხვდება. კახეთისკენ რომ წახვალ, ბევრ ადგილას არის მსგავსი სიტუაცია. პასუხისმგებლობა თითოეულმა მოქალაქემ უნდა იგრძნოს. როდესაც წყლის ბოთლს პოლიეთილენის პარკში ჩაგიდებენ, ამაზე უნდა თქვა უარი და პარკის გარეშე წამოიღო. როდესაც დაინტერესდებიან, თუ რატომ აკეთებს ამას, უნდა უთხრა, რომ გული შეგტკივა გარემოზე“, – ამბობს პეტიციის ავტორი თამარ ბოკუჩავა.
მისივე თქმით, სახელმწიფომ უნდა დაიწყოს კამპანია მოსახლეობის განათლების დონის ასამაღლებლად. „ვიდეორგოლები უნდა გავიდეს მედიით იმისათვის, რომ ხალხმა დაიწყოს ამაზე ფიქრი“, – ამბობს თამარი.
`საქართველოს მყარი ნარჩენების მართვის კომპანიის“ დირექტორის მრჩეველი ხათუნა ჩიკვილაძე ამბობს, რომ უკვე დაიწყეს საინფორმაციო კამპანია ნარჩენების შესამცირებლად.
„კამპანია არასამთავრობოებთან ერთად დავიწყეთ მთელ საქართველოში, მათ შორის აჭარაში. აგვისტო-სექტემბრის პირველ ნახევარში შევხვდებით მუნიციპალიტეტების წარმომადგენლებს და ვისაუბრებთ, თუ რა შეიძლება გაკეთდეს ნარჩენების შესამცირებლად. ვისაუბრებთ, როგორ შეიძლება შესრულდეს ასოცირების შეთანხმების ფარგლებში აღებული ვალდებულება“, – ამბობს ხათუნა ჩიკვილაძე.
ამჟამად საქართველოში აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (UშAID) პროექტი – „ნარჩენების მართვის ტექნოლოგიები რეგიონებში“ ხორციელდება. პროგრამა საქართველოს მთავრობას დაეხმარება ორ სამიზნე რეგიონში, კახეთსა და აჭარაში, ნარჩენების მართვის მართებული სისტემის ჩამოყალიბებაში. შერჩეულ მუნიციპალიტეტებში განხორციელდება პილოტური ღონისძიებები ადამიანის ჯანმრთელობაზე, გარემოზე ნარჩენების მავნე ზემოქმედებისა და ნაგავსაყრებიდან სათბური აირების შესამცირებლად. კახეთსა და აჭარაში პროექტით გათვალისწინებულია ნარჩენების მართვის სისტემის ჩამოყალიბების, გადაწყვეტილების მიღებისა და განხორციელების ყველა ეტაპზე საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება 4 ღ-ის (ნარჩენების შემცირება, ხელახალი გამოყენება, გადამუშავება, ენერგიად გარდაქმნა) პრინციპთან მიმართებაში.
ზოგადად, ნარჩენების მართვა ხუთი ძირითადი კომპონენტისგან შედგება, პირველი კომპონენტი სწორედ ნარჩენების შემცირებაა. ნარჩენების მართვის დროს ასევე მნიშვნელოვანი კომპონენტია ხელახალი მოხმარება-გადამუშავება. რაც შეეხება ნაგავსაყარზე განთავსებას, ეს ბოლო პუნქტია და ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი გზების გავლის შემდეგაა მიზანშეწონილი. ნაგავსაყარებზე მხოლოდ იმ სახის ნარჩენი უნდა განთავსდეს, რომლის გადამუშავება არანაირი სახით არ არის შესაძლებელი. ნაგავსაყარზე უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ნარჩენების საიმედო დაცვა.
მარიამ ნანობაშვილი წლებია ნივთებს მეორადი დანიშნულებით იყენებს. ძველი СD დისკებისგან ჭიქების სადგამები აქვს გაკეთებული. ასევე დისკებისგან აწყობს ახალ ფარდას საკუთარი ოთახისთვის. ძველი კედლის საათის ნაწილები ფოტოს ჩარჩოებად აქცია, ძველი შარვლებისგან ჩანთებს, ხოლო მაისურებისა და ჯემპრებისაგან ქუდებს კერავს.
„ჯერ არ დამიწყია, მაგრამ გეგმაში მაქვს ძველი ჭურჭლის (ტაფების, ქვაბების, ჭიქების) გამოყენება ყვავილის ქოთნებად და ლარნაკებად. ნივთების მეორადი დანიშნულებით გამოყენება მნიშვნელოვანია ორი რაღაცის გამო – ფულის ეკონომიაა და თანაც ორიგინალური რაღაცები გამოდის, ისეთი, რომელიც სხვასთან არ განმეორდება. სხვებსაც ვურჩევდი, ნივთებს მეორე სიცოცხლე აჩუქონ, თავსაც გაიხალისებენ, გარემოსაც გადაახალისებენ და ფულსაც დაზოგავენ. თანაც გარშემომყოფებს გააოცებენ კრეატიულობით, მოხერხებულობით და ორიგინალური რამეებით. რაც უფრო მეტი ადამიანი მოახერხებს ერთი და იმავე ნივთის სხვადასხვა დანიშნულებით გამოყენებას, მეტად შესამჩნევი გახდება ეს გარემოში. აღარ გაიზრდება ცელოფნის ტყეები“, – ამბობს მარიამი.
მარიამი საკუთარ თავსაც აკრიტიკებს და ამბობს, რომ სხვების მსგავსად, თვითონაც დიდი რაოდენობით მოიხმარს პლასტმასის შეფუთვაში მოთავსებულ პროდუქტს.
„ვფიქრობ, პრობლემა მოხმარება კი არა, ნაგვისა და ნარჩენების გადამუშავების შესაძლებლობის არ არსებობაა. მაკულატურა, ალუმინის ქილები და ბევრი სხვა ნარჩენი გადამუშავებადია“, – ამბობს მარიამი.
„ამერიკის შეერთებულ შტატებში საყოფაცხოვრებო ნარჩენების 75% გადამუშავებას ექვემდებარება. პირველადი გადამუშავების დროს მიიღება ორიგინალი მასალა. მაგალითად, გაზეთების გადამუშავებით მიღებული მასალიდან ისევ გაზეთები გამოიცემა. ხოლო მეორადი გადამუშავების შედეგად მიიღება ახალი პროდუქტი, რომელიც ექვემდებარება შემდგომ გადამუშავებას (მაგალითად, გაზეთების ნარჩენებიდან მუყაოს ყუთების წარმოება),“ – ნათქვამია ნინო ინასარიძისა და არჩილ ჭოღოშვილის ავტორობით გამოცემულ პუბლიკაციაში „ნარჩენების მართვა და ბიოტექნოლოგია“.
გარდა ამისა, გადამუშავებას მთელი რიგი დადებითი თვისებები აქვს. მაგალითად, 1 ტონა მეტალის ქილების გადამუშავებით იზოგება – 1,25 ტონა რკინის საბადოს მასალა და 0,5 ტონა ქვანახშირი. 1 ტონა გადამუშავებული ქაღალდით იზოგება 17 ხე, 26 329 ლიტრი წყალი, 1752, 64 ლიტრი ნავთობი და 4000 კილოვატ/საათი ენერგია.
გადამუშავებით მცირდება დაბინძურებაც. მაგალითად, ხის მერქნიდან ქაღალდის პირველად წარმოებასთან შედარებით, მაკულატურის გადამუშავებას 64%-ით ნაკლები ენერგია სჭირდება. ამავე დროს, მაკულატურის გადამუშავების შემთხვევაში ჰაერის დაბინძურება ნახშიროჟანგის, მეთანისა და სხვა მავნე გაზებით მცირდება 74%-ით, წყლის დაბინძურება კი – 35%-ით. რაც შეეხება ნარჩენების ენერგიად გარდაქმნას, ეს სპეციალური ტექნოლოგიებით ნარჩენების თერმულ დამუშავებას ან დაწვას გულისხმობს, რომლის დროსაც წარმოიქმნება ენერგია.
„ჩვენს ინტერესშია ხელი შეეწყოს ნარჩენების გადამუშავებას, რაც უფრო ნაკლები ნარჩენი მოხვდება არსებულ ნაგავსაყრებზე, უფრო ხანგრძლივი იქნება ამ ნაგავსაყრის ოპერირების დრო“, – ამბობს ხათუნა ჩიკვილაძე, „საქართველოს მყარი ნარჩენების მართვის კომპანიის“ დირექტორის მრჩეველი.
ხათუნა ჩიკვილაძის თქმით, მთავრობის პოლიტიკა არის ყველა არსებული ნაგავსაყრის დახურვა დროთა განმავლობაში: „უნდა აშენდეს ახალი რეგიონული ნაგავსაყრები. ამ მიმართულებით კომპანია საფინანსო ინსტიტუტებთან მუშაობს, უკვე მივაღწიეთ შეთანხმებას KFW- თან და ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკთან. ახალი ნაგავსაყარი აშენდება იმერეთის რეგიონში. ის მოემსახურება როგორც იმერეთის, ასევე რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის რეგიონს. მეორე ნაგავსაყარი აშენდება ქვემო ქართლში, რომელიც მთლიანად რეგიონს მოემსახურება“.
საპროცესო შეთანხმება ერთდროულად ემსახურება სამ მნიშვნელოვან სახელმწიფო მიზანს: 1) სწრაფ მართლმსაჯულებას; 2) დანაშაულის გახსნას და გახსნის ხელშეწყობას; 3) სახელმწიფო რესურსების ნაკლებ დანახარჯს. ის, ვინც თავს იკავებს ქვეყანაში ამ მიზნების მიღწევისაგან, პრემიერის დაუყოვნებლივ რეაქციას მოითხოვს. პროკურატურა ერთობლიობაში უუნარო ორგანოა, რომელიც ხელოვნურად აჭიანურებს საპროცესო შეთანხმების შესახებ როგორც პოზიტიური, ასევე უარყოფითი გადაწყვეტილების მიღებას, რაც დამატებით ხარჯებს საჭიროებს. როცა საპროცესო შეთანხმებაზე თავს იკავებს უწყება, ესე იგი, იგი თავს იკავებს მართლმსაჯულების ეფექტურად განხორციელებაზე“.
ბათუმის დელფინარიუმში 16 დელფინი ცხოვრობს. ისინი მეგობრობენ, თუმცა იციან, რომ ოჯახის უფროსი „კაკოა“, იგივე „კაკო ყაჩაღი“. სახელი მწვრთნელებმა ხასიათის გამო შეარქვეს. ამბობენ, რომ ის ყველაზე გაბედულია. ცოტა ხნის წინ „კაკოს“ დელფინ „ციცისთან“ ქალიშვილი შეეძინა: „ოლიმპია“ დელფინარიუმის ყველაზე პატარა ბინადარია, თუმცა შოუს დროსაც არ შორდება დედას და ძალიან მოსწონს, როცა ტაშს უკრავენ.
დელფინები ძალიან სოლიდარულები არიან, კონფლიქტის დროს ერთიანდებიან… ერთმანეთზე ზრუნავენ, „ციცის“ ეხმარებიან შვილის გაზრდაში. დღეს, მაგალითად, შოუს დროს, როცა დედა ნომერს ასრულებდა, „ზორომ“ შეითავსა ძიძობა, თუმცა იშვიათად, რომ მამრ დელფინს ანდოს მდედრმა შვილი“, – ამბობს თენგიზ წეროძე, დელფინარიუმის მენეჯერი.
ანამ მწვრთნელობა დელფინების შოუს ნახვის შემდეგ გადაწყვიტა. „18 წლის ვიყავი, როცა აქ მოვედი, არ ველოდი, რომ ამიყვანდნენ, თუმცა არ შემეძლო არ მეცადა, სხვა თუ არაფერი, დელფინების ნახვას შევძლებდი კიდევ ერთხელ“, _ ამბობს ანა.
ანა „ბელუჩისა“ და ბათუმში დაბადებულ „ნინისთან“ ერთად მუშაობს: „ბელუჩი მშვიდი, დინჯი გოგოა, ნინი სულ ცელქობს, უკვე ოთხი წლისაა, მაგრამ მაინც დედას დაყვება კუდში. ნინის ხასიათზე ვართ დამოკიდებული, ძირითადად ყველა ნომერზე მიჯერებს, უბრალოდ, ზოგჯერ ნომრის ხარისხს აფუჭებს. მე რომ ვბრაზდები, მერე კომპრომისზე თავადაც მოდის. თავისუფალ დროს ერთად ერთობიან, რა ნომრებსაც ვასწავლით, იმას თავისთვის იმეორებენ, ერთი და იგივე მოქმედება ბეზრდებათ, სულ სიახლეები სჭირდებათ“, – ამბობს ანა.
დელფინარიუმში ყველა გვეუბნება, რომ დელფინები ადამიანებს სიყვარულს ასწავლიან. „იმდენ სიყვარულს გამოსცემენ, გადამდებია ყველასთვის. ბევრი რამის სწავლა შეიძლება მათგან, თუნდაც ერთმანეთზე ზრუნვა, სულ ყურადღებით არიან ერთმანეთის მიმართ, პატარების მოვლაში იღებენ მონაწილეობას. „ნინიამ~ როცა შენიშნა, რომ მამრი დაინტერესდა დედამისით, იეჭვიანა, ახლა გვერდიდან არ შორდება“, – ამბობს ანა.
„სულ ვხედავდი გოგოებს საპლაჟო ფრენბურთში. მეც დამაინტერესა. ლამაზი სპორტია, სხეულს ავითარებს. სიმაღლეში მინდოდა გაზრდა. ერთ-ერთი მიზეზი სწორედ ეს იყო, რატომაც დავიწყე ფრენბურთის თამაში“, – ამბობს 17 წლის ნატა ცინცაბაძე, რომელიც 13 წლიდან თამაშობს ფრენბურთს.
„იმის გათვალისწინებით, რომ ბათუმი არის ზღვა, კარგი ადგილი გვიჭირავს საქართველოს ფრენბურთის სამყაროში, საპლაჟო ფრენბურთის ბაზა უნდა იყოს ბათუში. საქართველოს მოქმედი ჩემპიონი ბათუმელი წყვილია. მესამე ადგილის მფლობელიც ბათუმელი წყვილია. პატარა ასაკშიც გვყავს საქართველოს პრიზიორები. უნდა აღვნიშნო, რომ მხარში გვიდგანან ბათუმის მერია, აჭარის სპორტისა და ახალგაზრდობის დეპარტამენტი, სასპორტო სკოლა, რომელიც უსასყიდლოდ გვაძლევს დარბაზით სარგებლობის უფლებას. შეგვპირდნენ, რომ უახლოეს მომავალში ფრენბურთისთვის შესაფერისი ბაზა გაკეთდება.“
ბათუმის მერიის განათლების, კულტურის, ტურიზმისა და სპორტის სამსახურის მთავარი სპეციალისტის დავით ბაბილოძის ინფორმაციით, ბულვარში ცენტრალური საპლაჟო მოედნის რეკონსტრუქცია მიმდინარეობს, სადაც გაიმართება ევროპის ჩემპიონატი.
შუამთობა ძირითადად მესაქონლეობასთან დაკავშირებული დღესასწაულია, რომელიც მთაში ყოფნის შუა პეროდს ემთხვევა, სწორედ აქედან მოდის დღესასწაულის სახელწოდებაც – შუამთობა.
