Batumelebi

საახალწლო გასართობი პროგრამა ბათუმში ასე გამოიყურება: ბათუმელებსა და ბათუმში მყოფ სტუმრებს 30 დეკემბერს ბათუმის ყინულის სასახლეში საახალწლო შოუ-პროგრამის ნახვა შეეძლებათ. თუმცა ამ წარმოდგენებზე დასწრება მოსაწვევებითაა შესაძლებელი და საახალწლო საჩუქრებიც მხოლოდ მოსაწვევის მქონე ბავშვებს შეხვდება.

 

30 დეკემბერსაა დაგეგმილი დიასპორებთან შეხვედრა, რომელსაც 140 ადამიანი დაესწრება. სრული პროგრამა მერიას ჯერ არ წარმოუდგენია. დაინტერესებულ პირებს დიასპორებიდან შეუძლიათ გადაინაცვლონ სხვადასხვა კატეგორიის სოციალური ჯგუფებისთვის საახალწლო ნობათის გადაცემის ცერემონიალზე. სულ 2 100 სოციალურად დაუცველი ადამიანი მიიღებს საახალწლო საჩუქარს, სურსათს.

 

31 დეკემბერს, დღის საათებში, ქალაქის ქუჩებში კოსტიუმირებული და საკონცერტო მსვლელობები მოეწყობა. პიაცა, რომელიც მანამდე ხუაკინ კორსეტსს, ცნობილ ფრანგ მომღერალ მიშელ ლეგრანსა და სხვა ცნობილი სახეებს მასპინძლობდა, ამ ახალ წელს საბავშვო კონცერტებს შემოგთავაზებთ.
ახალი წლის დღეს, ანუ პირველ იანვარს, მერია სოციალური სახლის ბენეფიციარებს ახალ წელს მიულოცავს.
ორ იანვარს, ე.წ „ბედობის დღეს“ მოეწყობა კულინარული გამოფენა ერას მოედანზე, რომელშიც მონაწილეობას სასტუმროები და მუნიციპალიტეტები მიიღებენ. ასევე მოეწყობა სანტა-კლაუსებისა და ფიფქიების ფლეშ-მობი და მსახიობების თეატრალიზებული მსვლელობა. 

 

 

კინოთეატრი „აპოლო“ კი ორ იანვარს ახალგაზრდა რეჟისორების კინონამუშევრებს შემოგთავაზებთ, სულ 15 ფილმი იქნება ნაჩვენები.
2 იანვრიდან 7 იანვრამდე ქალაქის მთავარ ნაძვის ხესთან, სასტუმრო „რედისონის“ წინ, საბავშვო სტუდიების კონცერტებია დაგეგმილი, შობის დღეს კი _ „ალილო“.

 

საბავშვო ბაღებში გაიმართება თოჯინური სპექტაკლები. მოეწყობა თეატრალური წარმოდგენები სხვადასხვა კატეგორიის სოციალური ჯგუფებისთვისაც.

 

გასულ წელს ტურიზმის დეპარტამენტის მონაცემებით, საახალწლოდ ბათუმში ვიზიტორთა დიდი ნაწილი მეზობელი ქვეყნებიდან: თურქეთიდან, აზერბაიჯანიდან, სომხეთიდან და ბალტიისპირეთიდან ჩამოვიდა. ვიზიტორები სარგებლობდნენ სპეციალური საახალწლო პაკეტებითაც, რომელთა ფასები 90-იდან 700 ლარამდე მერყეობდა. ამ პაკეტით გასულ წელს 15 000-მდე სტუმარმა ისარგებლა.

 

„რაც შეეხება წლევანდელ მდგომარეობას, შარშანდელთან შედარებით ტურისტების რაოდენობა, ბოლო სამი თვის მონაცემები რომ შევადაროთ წინა წელს, 68 პროცენტით ნაკლებია. სერვისები იგივეა, უბრალოდ წინა წლებში მსოფლიო ვარსკვლავების კონცერტებით იყო დაინტერესება, რომელიც პრეზიდენტის ფონდიდან ფინანსდებოდა. წელს კი ტურების რაოდენობა ნაკლებია“. – ამბობს სოფო გუჯაბიძე, აჭარის ტურიზმის დეპარტამენტის მარკეტინგის განყოფილების მთავარი სპეციალისტი.

 

მომღერალ სალომე ქათამაძის უფასო კონცერტი გაიმართება „პიაცაზე“, 31 დეკემბერს.
„სხვა კონცერტები შედის კონკრეტული სასტუმროების სერვისში. ეს არის საახალწლო სუფრები და ცალკეული მომღერლების კონცერტები. მაგალითად, „პრეზიდენტ პალასში“ სოფო ხალვაში იმღერებს“ _ ამბობს სოფო გუჯაბიძე.

 

განსხვავებულია ბათუმში არსებული პრესტიჟული სასტუმროების მონაცემებიც. სასტუმრო „შერატონის“ პიარსამსახურის ინფორმაციით, შარშანდელთან შედარებით ვიზიტორების რაოდენობამ იკლო: „გასულ წელს ამ დროისთვის მთელი სასტუმრო ოყო დაჯავშნული, წელს კი მხოლოდ 65 პროცენტია დაკავებული. ყველა ადგილი უცხოელების მიერაა დაჯავშნილი“.

 

სასტუმრო „ინტურისტში“ კი აცხადებენ, რომ ამ დროისთვის სასტუმროში საახალწლოდ ყველა ნომერი გაყიდული აქვთ: „თუმცა, ყველა ჯავშანი თურქეთის მოქალაქეებს ეკუთვნით, სხვა ქვეყნებიდან არ გვეყოლება ვიზიტორები“.

 

რაც შეეხება სასტუმრო „რედისონს“, ის სასტუმროს დატვირთვის პროცენტულ მაჩვენებელს არ ასაჯაროებს, თუმცა არაოფიციალურად აქ შეკითხვაზე, როგორი მონაცემები აქვთ, პასუხობენ: „როგორი უნდა იყოს, ქალაქში არაფერი ხდება“.

ბარცხანელები ამბობენ, რომ მდინარე ბარცხანას, რომელიც ზღვაში ჩაედინება, ზეთის საწარმო აბინძურებს, მდინარეში წყალი რძისფერი ხდება, გასულ კვირას კი თეთრად შეფერილ მდინარეში მკვდარი თევზები მოსახლეობასთან ერთად „ბათუმელების” რეპორტიორმაც ნახა.

 

ბარცხანაში მცხოვრები მოქალაქეების მოსაზრებას ახლა უკვე გარემოს დაცვის სამმართველოც იზიარებს. აქ უკვე მიიღეს 20 ნოემბერს აღებული სინჯის ლაბორატორიული შესწავლის შედეგები, რომლის მიხედვითაც, შპს „ივერია ოილ ინტერნეიშენალმა“ კანონით განსაზღვრული გარემოს დაცვის ნორმები დაარღვია. „საწარმოო გამონაფრქვევებში აღმოჩენილი ნახშირწყალბადის კონცენტრაცია დადგენილ ზღვარს რამდენიმე ნიშნულით აღემატება. ჰაერში აღმოჩენილია მავნე ნივთიერება, ე.წ აკროლეინის ზეთი. `ლაბორატორიული კვლევების მიხედვით საწარმოო გამონაფრქვევებში ნახშირწყალბადების კონცენტრაცია ნორმით დადგენილი 1.0-ისა არის 1,5-ი. საწარმოო ჩამდინარე წყლებში კი ჟანგბადის ბიოლოგიური მოთხოვნილების მაჩვენებელი, ნორმით განსაზღვრული 25 მგ-ისა, არის 35 მგ-ი ლიტრზე, რაც გარემოს ზენორმატიული დაბინძურების ფაქტებია“ _ ვკითხულობთ წერილში, რომელიც აჭარის გარემოს დაცვის სამმართველომ „ივერია ოილ ინთერნეიშენალის” დირექტორს, თემურ ნარმანიძეს გაუგზავნა.

 

„ნივთიერებები საწარმოს მუშაობის პროცესში გამოიყოფა. საწარმოს ტერიტორიაზე დარღვევა შეიძლება ათჯერ მეტიც იყოს და ეს მათი პრობლემაა, მაგრამ იქ, სადაც სანიტარული ზონა გადის, პირველივე მოსახლე სადაც ფიქსირდება, იქ ემისიების რაოდენობა, დამტკიცებული ნორმის ფარგლებში უნდა იყოს. დამტკიცებული ნორმაა 1,0 მთელი, ბარცხანაში კი აღმოჩნდა 1,5 კუბამეტრში“ _ აცხადებს ნუგზარ პაპუნიძე, გარემოს დაცვის სამმართველოს ინტეგრირებული მართვის განყოფილების უფროსი.

 

რაც შეეხება ბარცხანის მდინარეში ჩაღვრილ ნივთიერებას, რომელმაც მდინარეს თეთრი შეფერილობა მისცა, პაპუნიძის განცხადებით, იგი მომწამვლელი არ არის: „ის რაც მდინარეში ჩაიღვარა, აღმოჩნდა ზეთის მჟავა, რომელიც არ არის საშიში. ამიტომ, როცა მოსახლეობა საუბრობდა დახოცილ თევზებზე, ვერ გეტყვით, რა იყო ამის მიზეზი. თუკი სხვა დროს დროულად მოხდება მოსახლეობისგან ინფორმაციის მიღება, რეაგირებაც უფრო დროული იქნება“. 

 

 

დაბინძურება მოთხოვნათა შეუსრულებლობამ და აირდამჭერ დანადგარ-მოწყობილობების არაეფექტურმა მუშაობამ გამოიწვია. როგორც ნუგზარ პაპუნიძე ამბობს, საწარმოში არ არსებობს გარემოსდაცვის ღონისძიებათა გეგმა-პროგრამა და სრულყოფილი გარემოსდაცვითი ნორმატიულ-ტექნიკური დოკუმენტაცია: „გარემოს დაცვის სამმართველომ საწარმოს ხელმძღვანელობას ოფიციალური წერილი 28 ნოემბერს გაუგზავნა, სადაც ვაფრთხილებთ, რომ ჰაერში აღმოჩენილი მავნე ემისიების შემცირების მიზნით, უზრუნველყონ საწარმოს მაღალტექნოლოგიური აღჭურვა. აირდამჭერი ფილტრის დამონტაჟება და მათი კონტროლი წელიწადში ორჯერ, როგორც ამას კანონი ითვალისწინებს“.

 

ამასთან, საწამო ჩამდინარე წყლების (მათ შორის ტერიტორიის მონარეცხის) გაუვნებელყოფის მიზნით, საწარმოს დაევალა გამწმენდი ნაგებობის მოწყობა, რომელიც სრულ ტექნოლოგიურ რეჟიმში იმუშავებს. როგორც ნუგზარ პაპუნიძე ამბობს, ქარხნის მეპატრონეებს გარემოს დაცვის სამმართველომ კოორდინაციის გაუმჯობესების მიზნით პასუხისმგებელი პირის აყვანა შესთავაზა, „თუ, რა თქმა უნდა, საწარმოს მხრიდან იქნება თანხმობა“ _ დასძენს ნუგზარ პაპუნიძე.

 

გარემოს დაცვის სამმართველოს უფროსის, ვახტანგ წულაძის განცხადებით ზეთის საწარმოს მიერ გარემოს დაბინძურების არაერთი ფაქტი სხვა დროსაც დაფიქსირდა, თუმცა საწარმო არ დაუჯარიმებიათ. „ჯარიმების რაოდენობას გარემოს დაცვის ეროვნული სააგენტო განსაზღვრავს, თუმცა ჩვენთვის მთავარია არა დაჯარიმება, არამედ პრობლემის მოგვარება“.

 

როგორც სამმართველოში აცხადებენ, მათ მხოლოდ გარემოზე მიყენებული ზარალის დადგენა შეუძლიათ: „ადამიანების ჯანმრთელობაზე რა ზემოქმედებას ახდებს ჰაერში აღმოჩენილი მავნე ემისიები, ეს ჩვენი კომპეტენცია არ არის“ _ ამბობს ნუგზარ პაპუნიძე.
„თუკი საწარმო ათი დღის განმავლობაში არ წარმოადგენს გეგმას, თუ რა პერიოდში აპირებს ტექნიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებას, საწარმოს ფუნქციონირება შეჩერდება“ _ აცხადებენ აჭარის გარემოს დაცვის სამმართველოში.

 

თუმცა ათდღიანი ვადა ზეთის საწარმოსთვის საკმარისი არ არის. შპს „ივერია ოილ ინტერნეიშენალ“-ის დირექტორის მოადგილის, ზაზა გუმბარიძის განცხადებით, საწარმოს ახალი მფლობელი ჰყავს, რომელიც ტექნიკურ გადაიარაღებაზე ზრუნვას მალე დაიწყებს: „საწარმო თვენახევარია რაც ამერიკულმა კომპანიამ იყიდა და ჯერ სრული დატვირთვით არ ამუშავებულა. გვქონდა შეხვედრა გარემოს დაცვის სამმართველოსთან და მათთან ერთად ვაპირებთ მუშაობას, თუ როგორ აღმოვფხვრათ ეს სიტუაცია“.

 

ზაზა გუმბარიძის განცხადებით, ახალი მფლობელი პრობლემის აღმოფხვრას წყლის გაყვანილობის გაკეთებით იწყებს, რომელიც საწარმოს საერთოდ არ ჰქონია: „არის ფილტრების პრობლემაც. საწარმოს სრულ ტექნოლოგიურ აღჭურვას სულ ცოტა ექვსი თვე მაინც დასჭირდება, თუმცა დაბინძურებაზე პასუხს ვაგებთ და დაკისრებულ ჯარიმებს გადავიხდით“.

 

გასულ კვირას კი ბარცხანის დასახლებაში მცხოვრებმა 125-მა ადამიანმა აჭარის მთავრობას განცხადებით მიმართა. ისინი ბარცხანაში არსებული საწარმოო დაბინძურების აღმოფხვრას მოითხოვენ, რომელმაც უკვე ინტენსიური სახე მიიღო. დაბინძურების წყარო, მოსახლეობის თქმით, დასახლებაში არსებული ზეთის საწარმო და ნავთობტერმინალია.

 

 

„ბათუმობა“ ქალაქის მერიამ 10 სექტემბერს აღნიშნა, სწორედ იმ დღეს, როცა საქართველოს სხვადასხვა ქალაქებში, მათ შორის ბათუმშიც, ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის ყრილობა მიმდინარეობდა. მაშინ ეს გარემოება ოპოზიციისა და მედიის კრიტიკის საგნადაც იქცა, მაგრამ „ბათუმობა“ კიდევ ერთხელ მოექცა ყურადღების ცენტრში. გასულ კვირას ბათუმის საკრებულოს „რესპუბლიკელმა“ წევრმა ირაკლი ჩავლეიშვილმა საგანგებო ბრიფინგიც გამართა `„ბათუმობის” ხარჯებთან დაკავშირებით. ხარჯთაღრიცხვის დოკუმენტში განსაკუთრებულ ყურადღებას იქცევს ერთი გარემოება – უცხოელი ფოტოგრაფების ანაზღაურება – 25 650 ლარი დღესასწაულის გადასაღებად, რომელიც მხოლოდ ერთ დღეს გაგრძელდა.

 

„იმ დღეს ბათუმში, როგორც ვიცი, ორი ფოტოგრაფი იყო ჩამოსული, ერთი მიხეილ სააკაშვილის ფოტოგრაფი იყო _ თომას დორჟაკი და აზერბაიჯანელი ფოტოგრაფი რენე ესენდი, გაზეთ „მარედან“, რომელიც თან სტატიაზე მუშაობდა. ის ჩემთან იყო სტუმრად. ესენი ცნობილი ფოტოგრაფები არიან, მაგრამ არა მგონია, იმ დღეს მერიისთვის ემუშავათ“ _ ამბობს ბათუმელი ფოტოგრაფი გელა ძნელაძე. მისი აზრით, მერიამ ერთდღიან სამუშაოში დიდი თანხა გადაიხადა. „მაჩვენონ ეგ ფოტოები, იქნებ სასწაულებს იღებენ. ისეთი ფოტოგრაფი, მათი ერთდღიანი ვიზიტი ამდენი რომ ღირდეს ბათუმში, ორი მეგულება და ორივე გარდაცვლილია.“ _ ამბობს გელა.

 

გელა ძნელაძე კრიტიკულია ბათუმზე გამოცემული ალბომების მიმართაც: „დამისახელონ ერთი წესიერი ალბომი, რომელიც უცხოელმა ფოტოგრაფებმა გააკეთეს. მახსოვს მხოლოდ „მაგნუმი“, რომლის ჩამოყვანა ძალიან ძვირი დაჯდა, ნამდვილად კარგი იყო, მაგრამ მერიამ არც „მაგნუმის“ სპეციფიკა იცოდა, ის არ იღებს სარეკლამო ფოტოებს, ანუ იმას, რისი მოლოდინიც ჰქონდა ხელისუფლებას. არ გადაუღიათ ანბანის კოშკი და ხედები, არამედ გადაიღეს ნაგვის ურნები და დანგრეული გზები. მერე ჩივილსაც კი აპირებდა ხელისუფლება“.
რა ღირს კარგი ფოტოხელოვანის დაქირავება ერთი დღით? კითხვაზე გელა ძნელაძე პასუხობს, რომ გააჩნია დაკვეთას და გადაღების ტექნიკას, „თუმცა ათასი ლარი ერთ დღეში არარეალური თანხაა“.

 

კიდევ ერთი ბათუმელი ფოტოგრაფი, ლაშა ფალავანდიშვილიც ფიქრობს, ერთი დღის მუშაობაში 25 ათასი ლარის გადახდა არარეალურია. „ბათუმობაზე“ მე და ჩემმა მეგობარმაც გავიტანეთ ნამუშევრები. სულ ოცი ფოტო დაბეჭდა მერიამ და ორივემ მთლიანობაში 600 ლარი ავიღეთ“.
ლაშა ფალავანდიშვილი ამბობს, რომ არარეალური ჰონორარების მიმართ მისი პოზიცია მკვეთრად უარყოფითია: „ნებისმიერი ალბომი, რაც კი ბათუმზე დაბეჭდილა, შეგვიძლია ავიღოთ და გავაანალიზოთ, თუ რა სიმახინჯეა ეს ფოტოები. ბოლოს რომ ბათუმზე წიგნი დაბეჭდეს საჩუქრად, ძალიან უხარისხოა, არადა, დიდი თანხაა გადახდილი. მაშინ როცა ნებისმიერი ბათუმელი ფოტოგრაფისთვის 5 000 ლარიც კი დიდი ინვესტიციაა და გაცილებით იაფად შეგვიძლია უკეთესი ხარისხის შეთავაზება, ბეჭდავენ ისეთი ფოტოგრაფის ნამუშევრებს, ჭოგრიტშიც რომ არ გაუხედავთ, ფოტოკამერაზე არაფერს ვამბობ“.

 

ლაშა ფალავანდიშვილის აზრით, ხელისუფლების დამოკიდებულება უცხოელი ფოტოგრაფების მიმართ არც სნობიზმია და არც ზუსტი გათვლა: „მათ არც იციან, რა არის სნობიზმი, უბრალოდ არ მოვწონვართ, რადგან არ ვიღებთ იმას, რაც მათ სჭირდებათ _ კოშკებს და ხედებს“.

ბათუმის მე-9 საჯარო სკოლაში ათასზე მეტი ბავშვი სწავლობს. რამდენიმე წლის წინ სკოლაში 167 პედაგოგი მუშაობდა, თუმცა 2007 წელს, როცა რუსული სექტორი დაიხურა, 76 პედაგოგი სამსახურის გარეშე დარჩა. სკოლაში შენარჩუნდა სომხური სექტორი, სადაც 30-მდე მოსწავლე სწავლობს. სკოლას ჰყავს გადამზადებული პედაგოგებიც, მათ შორის სამი პედაგოგი ათასლარიან ხელფასს იღებს.

 

სკოლის დირექტორის, ნუგზარ სურმანიძის აზრით, ყველაზე მნიშვნელოვანი, რაც 2005 წლიდან დღემდე სასწავლო სისტემაში განხორციელდა, ეს ეროვნული გამოცდებია. „ფაქტობრივად, ამ გამოცდებმა მოაბრუნა სკოლა სწავლისკენ“ _ ამბობს ის. დირექტორი შემდეგ დადებით ნაბიჯად კი საატესტატო გამოცდებს მიიჩნევს. „ორი წელია საატესტატო გამოცდები შემოვიდა და სწავლის დონემაც მოიმატა. საშუალო ქულა 7,4 მეათედი იყო. გაიზარდა სწავლის მოტივაცია. ბავშვები უფრო მობილიზებულნი გახდნენ. თუმცა, ფორმა მაინც დასახვეწია. ვფიქრობ, მარტო ტესტები არ არის საკმარისი, ბავშვს თემის დაწერა და მსჯელობაც უნდა შეეძლოს“.

 

მესამე მნიშვნელოვანი ცვლილება, რომელზეც დირექტორი საუბრობს, სკოლაში მანდატურის ინსტიტუტის შესვლაა, რომელმაც თავდაპირველად დისონანსი შეიტანა სკოლაში, თუმცა დღეს მათი ფუნქციები შეიკვეცა: „აღარ ერევიან სასწავლო პროცესებში, სხვა მხრივ, მათი არსებობა სკოლას ხელს არ უშლის“ _ ამბობს ნუგზარ სურმანიძე.

 

დირექცია არ ფლობს ინფორმაციას, მანდატურის სამსახურის დებულების შესახებ, „გვეუბნებიან, უფლება-მოვალეობები შეგვიზღუდესო, თუმცა ვინ, ან რომელ დოკუმენტში შევიდა ეს ცვლილება, არ ვიცით“.

 

 

რას აპროტესტებენ პედაგოგები

ლიტერატურის მასწავლებლის, ლელა სულიაშვილის აზრით, რეფორმას ყოველთვის ახლავს ხარვეზები, მაგრამ ყველაზე დიდი ხარვეზი, რომელიც დღეს სკოლისთვის პრობლემად იქცა, სახელმძღვანელოების შერჩევაა. „ამ ხნის მანძილზე ეს პროცესები ვერ დარეგულირდა. ვფიქრობ, მონოპოლიის პრობლემაცაა და გვიჭირს ამასთან ბრძოლა, რადგან პედაგოგი ვერ ირჩევს იმ სახელმძღვანელოს, რომელიც მას მოსწონს. არჩევანი აუცილებლად სამინისტროს მიერ გრიფირებულ სახელმძღვანელოებს შორის უნდა გავაკეთოთ“. ლელა სულიაშვილის აზრით, გამოცემული სახელმძღვანელოები მოსწავლის ასაკობრივ დონეს არ პასუხობს. „სახელმძღვანელოები მოითხოვს ბევრი ინფორმაციის მოძიებას, რაც პრობლემაა. გარდა ამისა, წიგნებში, ფაქტობრივად, უგულებელყოფილია გრამატიკული ნაწილი, რაც დიდ შეცდომად მიმაჩნია. იძულებული ვართ პედაგოგებმა საკუთარ თავზე ავიღოთ ენის სწავლება და ერთი დღე ჩვენ თვითონ გამოვყავით ენის გაკვეთილებისთვის“.

 

სახელმძღვანელოების შინაარსსა და ხშირ ცვლილებებს რეფორმის სუსტ წერტილად მიიჩნევს გეოგრაფიის მასწავლებელი მზია პაპავაც: „სახელმძღვანელოები ისეა შედგენილი, რომ ის რაც უნდა იყოს საფუძველი, არ არის და არის მხოლოდ ზედნაშენი. ამის გამო ჭირს საგნის სრულფასოვანი სწავლაც და სწავლებაც. მე-11 კლასში ვსწავლობთ გლობალურ გეოგრაფიას, მაშინ როცა შარშან მსოფლიო გეოგრაფიის ძირითადი კურსი უნდა გვესწავლა, მაგრამ ამოიღეს პროგრამიდან. დარწმუნებული ვარ, საატესტატო გამოცდაზე შეტანილი იქნება საკითხები იმ საგნიდან, რომლებიც წელს ამოიღეს“.

 

სკოლის დირექტორი ნუგზარ სურმანიძე, რომელიც ამავე დროს ფიზიკის მასწავლებელია, ამბობს, რომ სახელმძღვანელოების შერჩევა ხუთ წელიწადში ერთხელ ხდება: „კანონით ასეა განსაზღვრული. გრიფირებული წიგნების ავტორებთან სწავლის დაწყებამდე ხდება შეხვედრა, წელს ჩვენს სკოლაში იყო ეს შეხვედრა დაგეგმილი. შეხვედრის შემდეგ სკოლები თვითონ წყვეტენ, სამინისტროს მიერ შერჩეული ავტორებიდან რომელი აირჩიონ“.
წელს განათლების სამინისტრომ სკოლის სახელმძღვანელოების გაყიდვის უფლება წიგნის მაღაზიებს აღარ მისცა, ბათუმში მხოლოდ რამდენიმე სკოლაში იყიდებოდა სახელმძღვანელოები, რამაც მშობელთა უკმაყოფილება გამოიწვია. მათ რამდენიმე დღის განმავლობაში უწევდათ რიგში დგომა საჭირო წიგნების შესაძენად. იყო შემთხვევები, როცა ყველა სახელმძღვანელოს შეძენას ერთდროულად ვერ ახერხებდნენ და იძულებულნი იყვნენ, შემდგომ დღეებშიც მდგარიყვნენ რიგში.

 

 

სკოლა, მშობელი და სახელმწიფო _ ვინ არის პასუხისმგებელი ცოდნაზე?

პედაგოგების განცხადებით, რეფორმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პუნქტი, რომელსაც კლასში მოსწავლეთა კონტინგენტი უნდა განესაზღვრა, არ შესრულებულა. რეფორმა კლასში მაქსიმუმ 25 მოსწავლის ყოფნას ითვალისწინებდა, ამჟამად კი კლასებში 30-35 მოსწავლეა, რაც პედაგოგების აზრით, სერიოზული პრობლემაა. ამ მოთხოვნების დაცვას, როგორც დირექტორი ამბობს, მხოლოდ დაწყებით კლასებში ახერხებენ.
„როცა ვთქვით, რომ ენის გაკვეთილების ჩატარება საკუთარ თავზე ავიღეთ პედაგოგებმა, ეს იმიტომ, რომ საბოლოო ჯამში, პასუხისმგებელნი მოსწავლის ცოდნაზე ჩვენ ვართ. ეს ტვირთი სახელმწიფომ დაგვაკისრა და აიცილა თვითონ, მაშინ, როცა სახელმძღვანელოები და ზოგადად, სისტემა უნდა აწესრიგებდეს ამ პროცესს“ _ ამბობს ლიტერატურის მასწავლებელი.

 

„როცა 35 მოსწავლე ზის კლასში, ეს სასწავლო პროცესს უშლის ხელს. იმიტომ, რომ რთულია ყველა ბავშვთან თანაბრად იმუშაო. თუ მოაკლდება რომელიმეს ხელი, პასუხი მაინც პედაგოგს მოეთხოვება“ _ ამბობს მზია პაპავა. იგი განათლების სამინისტროს პასუხისმგებლობას სხვა მხრივაც აყენებს: „სახელმძღვანელოების ხშირი ცვლის გამო გარკვეული სასწავლი კურსი პროგრამიდან ვარდება, შემდეგ კი ჩვენ, პედაგოგები, ვცდილობთ ჩვენი ძალებით ამოვქაჩოთ როგორმე. ამას ენთუზიაზმით ვაკეთებთ, რადგან როცა ბავშვი ჩაიჭრება გამოცდაზე, მე მაინც მიმაჩნია, რომ ეს ჩემი ბრალია. თუმცა, ასე არ მოხდებოდა სახელმძღვანელოები რომ არ ყოფილიყო არასწორად შედგენილი. რეფორმა მოქმედ პედაგოგებზე დაყრდნობით უნდა განხორციელდეს და არა ზემოდან“.

 

„რაც არ უნდა ვიმართლოთ თავი, ვფიქრობ, სწავლის ხარისხზე პასუხისმგებელი მაინც პედაგოგია. არის მშობლის პასუხისმგებლობაც, მაგრამ დღეს ისეთი ცხოვრებაა, როცა მშობელი ძირითადად შემოსავალზეა ორიენტირებული და ნაკლებ ყურადღებას აქცევს შვილის სწავლას. რამდენჯერ ვთხოვე, მოდით, გაკვეთილებს დაესწარით-მეთქი, მაგრამ არ სცალიათ. დაბალ კლასებში უფრო აქცევენ ყურადღებას“ _ ამბობს სკოლის დირექტორი.
პედაგოგები პრობლემას ხედავენ მეთოდური სახელმძღვანელოების კუთხითაც.

 

 

სკოლა და სახელმწიფო წნეხი

როგორც სკოლის დირექტორი, ასევე პედაგოგებიც მიიჩნევენ, რომ სკოლა განათლების რეფორმამ სახელმწიფო წნეხისგან გაათავისუფლა, თუმცა იყო პერიოდი, განსაკუთრებით ბოლო რამდენიმე წელი, როცა სკოლა მოქცეული იყო პოლიტიკური წნეხის ქვეშ, რაც გამოიხატებოდა პედაგოგების იძულებით გაყვანაში მმართველი პარტიის მიერ დაგეგმილ საარჩევნო შეხვედრებსა და სხვადასხვა ტიპის ღონისძიებებზე: „მიუხედავად იმისა, რომ რეფორმამ მოგვცა დამოუკიდებლობა, მაგალითად, თვითონ ვგეგმავთ ბიუჯეტს, ვწყვეტთ მასწავლებლის დანიშვნა-გათავისუფლების საკითხს და გვაქვს შიდა განაწესი, რითაც ვმართავთ სკოლას, ზეწოლა სახელმწიფოს მხრიდან, განსაკუთრებით პოლიტიკური ნიშნით, მაინც არსებობდა, განსაკუთრებით ბოლო წლებში“ _ ამბობს დირექტორი.

 

პედაგოგების აზრით, სახელმწიფოს მხრიდან სკოლაზე კონტროლის შენარჩუნების მექანიზმი იყო მანდატურის ინსტიტუტის შემოღებაც, რომელსაც შს სამინისტრო აკონტროლებდა განათლების სამინისტროსთან ერთად.
პედაგოგები ფიქრობენ, რომ ზეწოლის ფორმად გამოიყენებოდა საატესტატო გამოცდებიც. „გათავისუფლებით გვემუქრებოდნენ და ბევრი სკოლის დირექტორიც გაუშვეს ამ მიზეზით“.

 

სხვა მხრივ პედაგოგები სახელმწიფოს მხრიდან ზეწოლას სკოლაში არ განიხილავენ: „ერთადერთი, რაშიც ისევ მიბმული ვართ სახელმწიფოზე, არის ვაუჩერების და ხელფასების საკითხი, სახელმძღვანელოები და სკოლის ქონების იჯარა-გაქირავება, სადაც სამინისტროს ნებართვა გვჭირდება. საკანცელარიო და სხვა ტიპის ქონების შეძენის საკითხს სკოლა თვითონ წყვეტს. ტენდერსაც სკოლა აცხადებს, თუკი 5 000 ლარს ზემოთ შესყიდვა ხორციელდება“ _ ამბობს დირექტორი.

 

2007 წელთან შედარებით, შესუსტებულია სამეურვეო საბჭოების აქტიურობა. როგორც დირექტორი ამბობს, თავდაპირველი ბუმი გამოწვეული იყო იმით, რომ დირექტორებს საბჭოს წევრები ირჩევდნენ და ყველა კანდიდატი ცდილობდა საკუთარი მომხრე შეეყვანა საბჭოში. დღეს ეს ინტერესი დაკარგულია. „არც მშობლები აქტიურობენ ძალიან, 13 წევრიდან რვაა დარჩენილი“. საბჭოს წევრების განახევრების მიზეზად დირექტორი დამამთავრებელ კლასებს ასახელებს. `კანონით მე-12 კლასის მოსწავლეების მშობლები საბჭოში აღარ ირიცხებიან~. საბჭოს ერთ-ერთი წევრი ბეჟან დავითაძე მიიჩნევს რომ სამეურვეო საბჭო წინა წლებთან უფრო ქმედითია: „მაგალითად შარშან გადავწყვიტეთ გათბობის საკითხი. ვწყვეტთ დისციპლინარულ საკითხებსაც“.

 

სამოქალაქო განათლების მასწავლებლის გულნაზ ჯაფარიძის აზრით, სკოლა გაცილებით თავისუფალია დღეს, ვიდრე რეფორმამდე. „სკოლაში შექმნილია სამოქალაქო კლუბები, სადაც ბავშვები ბევრ თემაზე თვითონ მუშაობენ. იღებენ ფილმებს, პროექტებს წერენ და აქვთ წარმატებებიც. მე, როგორც ბიბლიოთეკათმცოდნე, ვფიქრობ, რომ სამოქალაქო განვითარების კუთხით, მოსწავლეებს მეტი სახელმძღვანელო სჭირდებათ, რადგან არის ამის მოთხოვნილება.“

 

სამოქალაქო კლუბები სკოლებში UშAID-ის ხელშეწყობით შეიქმნა. პედაგოგებიცა და მოსწავლეებიც მიიჩნევენ, რომ ეს სკოლის თავისუფლებაზე მეტყველებს.

 

დირექტორის თქმით, სკოლის დამოუკიდებლობა განსაზღვრავს ამა თუ საგნის სწავლების საკითხსაც, „მაგალითად, ვასწავლით საგანს „ტოლერანტობა“. მიუხედავად საკანონმდებლო აკრძალვისა, სკოლაში მაინც არსებობს რელიგიური (მართლმადიდებლური) კუთხე, მაშინ როცა, სკოლა ეთნიკურად და რელიგიურად მრავალფეროვანია.

 

 

შეფასება

განათლების ექსპერტი გიორგი გახელაძე, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასისტენტ-პროფესორი, მიიჩნევს, რომ 2012 წლის მდგომარეობით, სკოლები არიან ნაკლებ დამოუკიდებელნი, ვიდრე 2008 წელს: „2005 წელს იყო მიღებული ზოგადი განათლების შესახებ კანონი, რომელმაც სისტემაში მოახდინა ცვლილება. ამ კანონის მიხედვით, სკოლის ავტონომიურობა 2005 წლის რედაქციით გაიზარდა, იგულისხმება სამეურვეო საბჭოს და დირექტორების არჩევა, მაგრამ შემდგომ პერიოდში, დეკლარირებული ავტონომიის შეზღუდვა დაიწყო 2009 წლის მიწურულიდან და გაგრძელდება დღემდე. 2012 წლის მდგომარეობით, სკოლები არიან ნაკლებ დამოუკიდებელნი, ვიდრე 2008 წელს. ვგულისხმობ დირექტორების არჩევის პროცესს. მაგრამ არიან უფრო დამოუკიდებელნი, ვიდრე 2001 წელს. ზოგადად, რეფორმამ წარმატება გვაჩვენა, სხვა საკითხია მიმდინარეობის პერიოდში მომხდარი ცვლილებები როგორი იყო. თუმცა განათლების სისტემა არის მუდმივად რეფორმირებული სისტემა, თუ არ ვითარდება, ჩათვალეთ, რომ ის მკვდარია.“

ბათუმის მე-9 საჯარო სკოლაში ათასზე მეტი ბავშვი სწავლობს. რამდენიმე წლის წინ სკოლაში 167 პედაგოგი მუშაობდა, თუმცა 2007 წელს, როცა რუსული სექტორი დაიხურა, 76 პედაგოგი სამსახურის გარეშე დარჩა. სკოლაში შენარჩუნდა სომხური სექტორი, სადაც 30-მდე მოსწავლე სწავლობს. სკოლას ჰყავს გადამზადებული პედაგოგებიც, მათ შორის სამი პედაგოგი ათასლარიან ხელფასს იღებს.

 

სკოლის დირექტორის, ნუგზარ სურმანიძის აზრით, ყველაზე მნიშვნელოვანი, რაც 2005 წლიდან დღემდე სასწავლო სისტემაში განხორციელდა, ეს ეროვნული გამოცდებია. „ფაქტობრივად, ამ გამოცდებმა მოაბრუნა სკოლა სწავლისკენ“ _ ამბობს ის. დირექტორი შემდეგ დადებით ნაბიჯად კი საატესტატო გამოცდებს მიიჩნევს. „ორი წელია საატესტატო გამოცდები შემოვიდა და სწავლის დონემაც მოიმატა. საშუალო ქულა 7,4 მეათედი იყო. გაიზარდა სწავლის მოტივაცია. ბავშვები უფრო მობილიზებულნი გახდნენ. თუმცა, ფორმა მაინც დასახვეწია. ვფიქრობ, მარტო ტესტები არ არის საკმარისი, ბავშვს თემის დაწერა და მსჯელობაც უნდა შეეძლოს“.

 

მესამე მნიშვნელოვანი ცვლილება, რომელზეც დირექტორი საუბრობს, სკოლაში მანდატურის ინსტიტუტის შესვლაა, რომელმაც თავდაპირველად დისონანსი შეიტანა სკოლაში, თუმცა დღეს მათი ფუნქციები შეიკვეცა: „აღარ ერევიან სასწავლო პროცესებში, სხვა მხრივ, მათი არსებობა სკოლას ხელს არ უშლის“ _ ამბობს ნუგზარ სურმანიძე.

 

დირექცია არ ფლობს ინფორმაციას, მანდატურის სამსახურის დებულების შესახებ, „გვეუბნებიან, უფლება-მოვალეობები შეგვიზღუდესო, თუმცა ვინ, ან რომელ დოკუმენტში შევიდა ეს ცვლილება, არ ვიცით“.

 

 

რას აპროტესტებენ პედაგოგები

ლიტერატურის მასწავლებლის, ლელა სულიაშვილის აზრით, რეფორმას ყოველთვის ახლავს ხარვეზები, მაგრამ ყველაზე დიდი ხარვეზი, რომელიც დღეს სკოლისთვის პრობლემად იქცა, სახელმძღვანელოების შერჩევაა. „ამ ხნის მანძილზე ეს პროცესები ვერ დარეგულირდა. ვფიქრობ, მონოპოლიის პრობლემაცაა და გვიჭირს ამასთან ბრძოლა, რადგან პედაგოგი ვერ ირჩევს იმ სახელმძღვანელოს, რომელიც მას მოსწონს. არჩევანი აუცილებლად სამინისტროს მიერ გრიფირებულ სახელმძღვანელოებს შორის უნდა გავაკეთოთ“. ლელა სულიაშვილის აზრით, გამოცემული სახელმძღვანელოები მოსწავლის ასაკობრივ დონეს არ პასუხობს. „სახელმძღვანელოები მოითხოვს ბევრი ინფორმაციის მოძიებას, რაც პრობლემაა. გარდა ამისა, წიგნებში, ფაქტობრივად, უგულებელყოფილია გრამატიკული ნაწილი, რაც დიდ შეცდომად მიმაჩნია. იძულებული ვართ პედაგოგებმა საკუთარ თავზე ავიღოთ ენის სწავლება და ერთი დღე ჩვენ თვითონ გამოვყავით ენის გაკვეთილებისთვის“.

 

სახელმძღვანელოების შინაარსსა და ხშირ ცვლილებებს რეფორმის სუსტ წერტილად მიიჩნევს გეოგრაფიის მასწავლებელი მზია პაპავაც: „სახელმძღვანელოები ისეა შედგენილი, რომ ის რაც უნდა იყოს საფუძველი, არ არის და არის მხოლოდ ზედნაშენი. ამის გამო ჭირს საგნის სრულფასოვანი სწავლაც და სწავლებაც. მე-11 კლასში ვსწავლობთ გლობალურ გეოგრაფიას, მაშინ როცა შარშან მსოფლიო გეოგრაფიის ძირითადი კურსი უნდა გვესწავლა, მაგრამ ამოიღეს პროგრამიდან. დარწმუნებული ვარ, საატესტატო გამოცდაზე შეტანილი იქნება საკითხები იმ საგნიდან, რომლებიც წელს ამოიღეს“.

 

სკოლის დირექტორი ნუგზარ სურმანიძე, რომელიც ამავე დროს ფიზიკის მასწავლებელია, ამბობს, რომ სახელმძღვანელოების შერჩევა ხუთ წელიწადში ერთხელ ხდება: „კანონით ასეა განსაზღვრული. გრიფირებული წიგნების ავტორებთან სწავლის დაწყებამდე ხდება შეხვედრა, წელს ჩვენს სკოლაში იყო ეს შეხვედრა დაგეგმილი. შეხვედრის შემდეგ სკოლები თვითონ წყვეტენ, სამინისტროს მიერ შერჩეული ავტორებიდან რომელი აირჩიონ“.
წელს განათლების სამინისტრომ სკოლის სახელმძღვანელოების გაყიდვის უფლება წიგნის მაღაზიებს აღარ მისცა, ბათუმში მხოლოდ რამდენიმე სკოლაში იყიდებოდა სახელმძღვანელოები, რამაც მშობელთა უკმაყოფილება გამოიწვია. მათ რამდენიმე დღის განმავლობაში უწევდათ რიგში დგომა საჭირო წიგნების შესაძენად. იყო შემთხვევები, როცა ყველა სახელმძღვანელოს შეძენას ერთდროულად ვერ ახერხებდნენ და იძულებულნი იყვნენ, შემდგომ დღეებშიც მდგარიყვნენ რიგში.

 

 

სკოლა, მშობელი და სახელმწიფო _ ვინ არის პასუხისმგებელი ცოდნაზე?

პედაგოგების განცხადებით, რეფორმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პუნქტი, რომელსაც კლასში მოსწავლეთა კონტინგენტი უნდა განესაზღვრა, არ შესრულებულა. რეფორმა კლასში მაქსიმუმ 25 მოსწავლის ყოფნას ითვალისწინებდა, ამჟამად კი კლასებში 30-35 მოსწავლეა, რაც პედაგოგების აზრით, სერიოზული პრობლემაა. ამ მოთხოვნების დაცვას, როგორც დირექტორი ამბობს, მხოლოდ დაწყებით კლასებში ახერხებენ.
„როცა ვთქვით, რომ ენის გაკვეთილების ჩატარება საკუთარ თავზე ავიღეთ პედაგოგებმა, ეს იმიტომ, რომ საბოლოო ჯამში, პასუხისმგებელნი მოსწავლის ცოდნაზე ჩვენ ვართ. ეს ტვირთი სახელმწიფომ დაგვაკისრა და აიცილა თვითონ, მაშინ, როცა სახელმძღვანელოები და ზოგადად, სისტემა უნდა აწესრიგებდეს ამ პროცესს“ _ ამბობს ლიტერატურის მასწავლებელი.

 

„როცა 35 მოსწავლე ზის კლასში, ეს სასწავლო პროცესს უშლის ხელს. იმიტომ, რომ რთულია ყველა ბავშვთან თანაბრად იმუშაო. თუ მოაკლდება რომელიმეს ხელი, პასუხი მაინც პედაგოგს მოეთხოვება“ _ ამბობს მზია პაპავა. იგი განათლების სამინისტროს პასუხისმგებლობას სხვა მხრივაც აყენებს: „სახელმძღვანელოების ხშირი ცვლის გამო გარკვეული სასწავლი კურსი პროგრამიდან ვარდება, შემდეგ კი ჩვენ, პედაგოგები, ვცდილობთ ჩვენი ძალებით ამოვქაჩოთ როგორმე. ამას ენთუზიაზმით ვაკეთებთ, რადგან როცა ბავშვი ჩაიჭრება გამოცდაზე, მე მაინც მიმაჩნია, რომ ეს ჩემი ბრალია. თუმცა, ასე არ მოხდებოდა სახელმძღვანელოები რომ არ ყოფილიყო არასწორად შედგენილი. რეფორმა მოქმედ პედაგოგებზე დაყრდნობით უნდა განხორციელდეს და არა ზემოდან“.

 

„რაც არ უნდა ვიმართლოთ თავი, ვფიქრობ, სწავლის ხარისხზე პასუხისმგებელი მაინც პედაგოგია. არის მშობლის პასუხისმგებლობაც, მაგრამ დღეს ისეთი ცხოვრებაა, როცა მშობელი ძირითადად შემოსავალზეა ორიენტირებული და ნაკლებ ყურადღებას აქცევს შვილის სწავლას. რამდენჯერ ვთხოვე, მოდით, გაკვეთილებს დაესწარით-მეთქი, მაგრამ არ სცალიათ. დაბალ კლასებში უფრო აქცევენ ყურადღებას“ _ ამბობს სკოლის დირექტორი.
პედაგოგები პრობლემას ხედავენ მეთოდური სახელმძღვანელოების კუთხითაც.

 

 

სკოლა და სახელმწიფო წნეხი

როგორც სკოლის დირექტორი, ასევე პედაგოგებიც მიიჩნევენ, რომ სკოლა განათლების რეფორმამ სახელმწიფო წნეხისგან გაათავისუფლა, თუმცა იყო პერიოდი, განსაკუთრებით ბოლო რამდენიმე წელი, როცა სკოლა მოქცეული იყო პოლიტიკური წნეხის ქვეშ, რაც გამოიხატებოდა პედაგოგების იძულებით გაყვანაში მმართველი პარტიის მიერ დაგეგმილ საარჩევნო შეხვედრებსა და სხვადასხვა ტიპის ღონისძიებებზე: „მიუხედავად იმისა, რომ რეფორმამ მოგვცა დამოუკიდებლობა, მაგალითად, თვითონ ვგეგმავთ ბიუჯეტს, ვწყვეტთ მასწავლებლის დანიშვნა-გათავისუფლების საკითხს და გვაქვს შიდა განაწესი, რითაც ვმართავთ სკოლას, ზეწოლა სახელმწიფოს მხრიდან, განსაკუთრებით პოლიტიკური ნიშნით, მაინც არსებობდა, განსაკუთრებით ბოლო წლებში“ _ ამბობს დირექტორი.

 

პედაგოგების აზრით, სახელმწიფოს მხრიდან სკოლაზე კონტროლის შენარჩუნების მექანიზმი იყო მანდატურის ინსტიტუტის შემოღებაც, რომელსაც შს სამინისტრო აკონტროლებდა განათლების სამინისტროსთან ერთად.
პედაგოგები ფიქრობენ, რომ ზეწოლის ფორმად გამოიყენებოდა საატესტატო გამოცდებიც. „გათავისუფლებით გვემუქრებოდნენ და ბევრი სკოლის დირექტორიც გაუშვეს ამ მიზეზით“.

 

სხვა მხრივ პედაგოგები სახელმწიფოს მხრიდან ზეწოლას სკოლაში არ განიხილავენ: „ერთადერთი, რაშიც ისევ მიბმული ვართ სახელმწიფოზე, არის ვაუჩერების და ხელფასების საკითხი, სახელმძღვანელოები და სკოლის ქონების იჯარა-გაქირავება, სადაც სამინისტროს ნებართვა გვჭირდება. საკანცელარიო და სხვა ტიპის ქონების შეძენის საკითხს სკოლა თვითონ წყვეტს. ტენდერსაც სკოლა აცხადებს, თუკი 5 000 ლარს ზემოთ შესყიდვა ხორციელდება“ _ ამბობს დირექტორი.

 

2007 წელთან შედარებით, შესუსტებულია სამეურვეო საბჭოების აქტიურობა. როგორც დირექტორი ამბობს, თავდაპირველი ბუმი გამოწვეული იყო იმით, რომ დირექტორებს საბჭოს წევრები ირჩევდნენ და ყველა კანდიდატი ცდილობდა საკუთარი მომხრე შეეყვანა საბჭოში. დღეს ეს ინტერესი დაკარგულია. „არც მშობლები აქტიურობენ ძალიან, 13 წევრიდან რვაა დარჩენილი“. საბჭოს წევრების განახევრების მიზეზად დირექტორი დამამთავრებელ კლასებს ასახელებს. `კანონით მე-12 კლასის მოსწავლეების მშობლები საბჭოში აღარ ირიცხებიან~. საბჭოს ერთ-ერთი წევრი ბეჟან დავითაძე მიიჩნევს რომ სამეურვეო საბჭო წინა წლებთან უფრო ქმედითია: „მაგალითად შარშან გადავწყვიტეთ გათბობის საკითხი. ვწყვეტთ დისციპლინარულ საკითხებსაც“.

 

სამოქალაქო განათლების მასწავლებლის გულნაზ ჯაფარიძის აზრით, სკოლა გაცილებით თავისუფალია დღეს, ვიდრე რეფორმამდე. „სკოლაში შექმნილია სამოქალაქო კლუბები, სადაც ბავშვები ბევრ თემაზე თვითონ მუშაობენ. იღებენ ფილმებს, პროექტებს წერენ და აქვთ წარმატებებიც. მე, როგორც ბიბლიოთეკათმცოდნე, ვფიქრობ, რომ სამოქალაქო განვითარების კუთხით, მოსწავლეებს მეტი სახელმძღვანელო სჭირდებათ, რადგან არის ამის მოთხოვნილება.“

 

სამოქალაქო კლუბები სკოლებში UშAID-ის ხელშეწყობით შეიქმნა. პედაგოგებიცა და მოსწავლეებიც მიიჩნევენ, რომ ეს სკოლის თავისუფლებაზე მეტყველებს.

 

დირექტორის თქმით, სკოლის დამოუკიდებლობა განსაზღვრავს ამა თუ საგნის სწავლების საკითხსაც, „მაგალითად, ვასწავლით საგანს „ტოლერანტობა“. მიუხედავად საკანონმდებლო აკრძალვისა, სკოლაში მაინც არსებობს რელიგიური (მართლმადიდებლური) კუთხე, მაშინ როცა, სკოლა ეთნიკურად და რელიგიურად მრავალფეროვანია.

 

 

შეფასება

განათლების ექსპერტი გიორგი გახელაძე, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასისტენტ-პროფესორი, მიიჩნევს, რომ 2012 წლის მდგომარეობით, სკოლები არიან ნაკლებ დამოუკიდებელნი, ვიდრე 2008 წელს: „2005 წელს იყო მიღებული ზოგადი განათლების შესახებ კანონი, რომელმაც სისტემაში მოახდინა ცვლილება. ამ კანონის მიხედვით, სკოლის ავტონომიურობა 2005 წლის რედაქციით გაიზარდა, იგულისხმება სამეურვეო საბჭოს და დირექტორების არჩევა, მაგრამ შემდგომ პერიოდში, დეკლარირებული ავტონომიის შეზღუდვა დაიწყო 2009 წლის მიწურულიდან და გაგრძელდება დღემდე. 2012 წლის მდგომარეობით, სკოლები არიან ნაკლებ დამოუკიდებელნი, ვიდრე 2008 წელს. ვგულისხმობ დირექტორების არჩევის პროცესს. მაგრამ არიან უფრო დამოუკიდებელნი, ვიდრე 2001 წელს. ზოგადად, რეფორმამ წარმატება გვაჩვენა, სხვა საკითხია მიმდინარეობის პერიოდში მომხდარი ცვლილებები როგორი იყო. თუმცა განათლების სისტემა არის მუდმივად რეფორმირებული სისტემა, თუ არ ვითარდება, ჩათვალეთ, რომ ის მკვდარია.“