Batumelebi

დაბა ჩაქვში, ზღვის სანაპიროსთან ახლოს, ქობულეთის ქუჩა N42ბ-ში მდებარე მიწის ნაკვეთს აჭარის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო უპირობო აუქციონზე ჰყიდის. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საერთო ფართობი 359 კვ.მ-ია და მისი საწყისი ღირებულება 25 ათასი ლარია.

უძრავი ქონება ერთი ბიჯის [500 ლარი] დამატებით რომ გაიყიდოს, მყიდველს 1 კვ.მ-ში 71 ლარის გადახდა მოუწევს, სამინისტროს კი 1 კვ.მ 69,6 ლარად აქვს შეფასებული.

საბოლოო საპრივატიზებო თანხის გადახდა მყიდველს ელექტრონული აუქციონის ჩატარებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში ევალება. აუქციონი მიმდინარეობს და წინადადებების მიღება 2018 წლის 14 დეკემბერს დასრულდება.

აუქციონის პირობებში აღნიშნულია, რომ მიწის ნაკვეთზე  შენობა-ნაგებობის განთავსების შემთხვევაში, მომავალმა მესაკუთრემ პროექტი სს „საქართველოს რკინიგზასთან“ უნდა შეათანხმოს. ნაკვეთი რკინიგზის ხაზთან ახლოს მდებარეობს.

საქართველოს სურსათის ეროვნულ სააგენტოს 6 875 000 ლარი აქვს გათვალისწინებული ფერომონების შესაძენად. სააგენტომ 250 ათასი ცალი ფერომონიანი მისატყუარის [აზიური ფაროსანას მოსაზიდად, დამჭერი ხაფანგის გარეშე] შეძენაზე ტენდერი უკვე გამოაცხადა.

ფერომონი გაუხსნელ მდგომარეობაში ვარგისი უნდა იყოს არანაკლებ ერთი წელი მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების დღიდან, ხოლო მოქმედების ხანგრძლივობა – არანაკლებ 12 კვირა. საქონლის მიწოდება კი უნდა განხორციელდეს არაუგვიანეს 2019 წლის 31 მარტისა.

სატენდერო პირობის მიხედვით, შესყიდვაში მონაწილეობის მსურველმა პირებმა უნდა გაითვალისწინონ, რომ სატენდერო კომისია განიხილავს იმ პრეტენდენტების წინადადებებს, რომელთა შემოთავაზებული ფერომონი უკვე რეგისტრირებულია საქართველოში ან/და 2018 წლის 7 დეკემბრამდე დაწყებულია სარეგისტრაციო პროცედურები.

ფერომონებით სახელმწიფო, ძირითადად, მავნებლის რიცხოვნობას აკონტროლებს. შეძენილი ფერომონები, მომავალ წელს, მავნებლის გავრცელების მონიტორინგის მიზნით, საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე განთავსდება.

ამ თემაზე:

სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ინფორმაციით, 2018 წლის 10 დეკემბრიდან 2019 წლის 10 იანვრის ჩათვლით, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირები, შშმ სტატუსის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენის შემთხვევაში, პასპორტსა და პირადობის დამასატურებელ მოწმობას უფასოდ აიღებენ.

„არასრულწლოვნები კი, შესაბამისი ცნობის წარდგენის შემთხვევაში, უფასოდ პირადობის ელექტრონულ მოწმობებს მიიღებენ“. ინფორმაციას სახელმწიფო სერვისების სააგენტო ფეისბუკგვერდის საშუალებით ავრცელებს.

დღეს, 8 დეკემბერს, ბათუმის ხელოვნების მუზეუმში ბათუმელი მხატვრის ბექა ბოლქვაძის ნამუშევრები გამოიფინა. გამოფენაზე, როგორც მხატვარი გვეუბნება, ძირითადად ახალი ნამუშევრებია წარმოდგენილი.

„აქედან, სხვადასხვა გამოფენაში რამდენიმე ნამუშევარი იყო წარმოდგენილი, მაგრამ ახლა სრული შეფასება და შეჯამებაა წარმოდგენილი“.

გამოფენაზე 50-მდე ნახატია წარმოდგენილი. 2019 წლის ზაფხულში ბექა ბოლქვაძე პოლონეთში არტ-სიმპოზიუმზეა მიწვეული.

გამოფენას მუსიკალურად აფორმებდა ჯგუფი „ასეა სულ“ [ათინა ჯანუაშვილი და Bek Bekson]. გამოფენა 14 დეკემბრამდე გაგრძელდება. 

მხატვრის თქმით, გამოფენა აჭარის განათლებისა და კულტურის სამინისტროს დაფინანსებით გაიმართა.

სახალხო დამცველის აპარატი 18 დეკემბრიდან ახალი საშტატო განრიგითა და ფუნქციებით განაახლებს მუშაობას. სახალხო დამცველის პირველი მაოდგილის, თამარ გვარამაძის განმარტებით, სტრუქტურული ცვლილება განიცადა რეგიონულმა ოფისებმაც.

„აქამდე იყო ერთი რეგიონალური დეპარტამენტი და მასში შედიოდა ყველა სამმართველო. ამის გამო მთელი რიგი პრობლემები იქმნებოდა მართვის თვალსაზრისით.

რეორგანიზციის შემდეგ კი ჩამოყალიბდა ორი – აღმოსავლეთ და დასავლეთ სამმართველო. ბათუმი, ქუთაისის, ოზურგეთის და ა.შ. ოფისები გაერთიანდებიან დასავლეთ საქართველოს სამმართველოში, დანარჩენი კი აღმოსავლეთ სამმართველოში“, – გვეუბნება თამარ გვარამაძე.

მისი თქმით, რეორგანიზაცია თანამშრომლების შემცირებას არ ითვალისწინებს. „მხოლოდ ბათუმის ოფისის ერთმა თანამშრომელმა განაცხადა უარი მუშაობის გაგრძელებაზე“, – გვეუბნება თამარ გვარამაძე.

თამარ გვარამაძე ამბობს, რომ რეორგანიზაციის ფარგლებში არა მხოლოდ სტრუქტურული მოწყობა შეიცვალა: „ფუნქციური ცვლილებაც განიცადეს რეგიონულმა ოფისებმა და ისინი უფრო მეტად ორიენტირებული იქნებიან უფრო მეტი პროაქტიული საქმიანობის განხორციელებაზე, უფრო აქტიურად განაგრძობენ კომუნიკაციას მოსახლეობასთან, მეტ საგანმანათლებლო საქმიანობას გასწევენ და შეეცდებიან ადგილზე მოსახლეობას პრობლემების მოგვარებაში დაეხმარონ. აქედან გამომდინარე, თითოეული თანამშრომლის ფუნქციური აღწერაც შეიცვალა“.

გვარამაძის თქმით, რეორგანიზაცია და ახალი ფუნქციური ცვლილებები არ იწვევს ცვლილებასა ანაზღაურების ნაწილში.

ბათუმი დასავლეთ საქარველოს სამმართველოს დაექვემდებარება.

სამმართველოს ხელმძღავანელის პოზიცია ჯერ ვაკანტურია. სახალოხ დაცველის ოფისი ამ თანამდებობაზე კონკურსს 2019 წლის იანვარში ან თებერვალში გამოაცხადებს.

ერთი მხრივ, რა მნიშვნელობა აქვს ვინ ვისი შვილია. თუმცა ტესტში მოცემულ ამ ფოტოებზე მსახიობებისა და მუსიკოსების შვილები ძალიან გვანან მშობლებს. შეამოწმე, გაქვს თუ არა მახვილი თვალი. რაში გაინტერესებს, მაგრამ მაინც გაიგე ვინ ვისი შვილია.

„სახელმწიფოს არ უნდა ლუსტრაციის შესახებ კანონის მიღება. როგორც კი ეს დაიწყება, მას პასუხების გაცემა მოუწევს ბევრ რამეზე, პასუხის გაცემა კი რთულია,“ – აღნიშნა ისტორიკოსმა, საბჭოთა წარსული კვლევის ლაბორატორიის მკვლევარმა, დავით ჯიშკარიანმა. მან დღეს, 7 დეკემბერს ბათუმის დემოკრატიის სკოლაში საჯარო ლექცია გამართა.

დავით ჯიშკარიანი წლებია მუშაობს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაცულ არქივში, ასევე ეროვნულ არქივში არსებულ დოკუმენტებთან. რატომ არ სურთ საქართველოში ლუსტრაციის კანონის მიღება, რომელიც ნებისმიერი ისტორიული დოკუმენტის გაცნობის და ისტორიული პროცესის განსხვავებული თვალით შეხედვის საშუალებას მოგვცემს? – დავით ჯიშკარიანს ეს კითხვაც დავუსვით დისკუსიის დროს. „ბათუმელები“ დავით ჯიშკარიანის საჯარო ლექციიდან რამდენიმე საინტერესო მონაკვეთს გთავაზობთ.

[red_box]„სამწუხაროდ, ჩვენთან ლუსტრაციის აღქმაც არასწორია“ [/red_box]

ლუსტრაციის პირველი მცდელობები საქართველოში იყო გასული საუკუნის 90-იან წლებში, მაგრამ ეს მცდელობები ვერ იქნება ისე აღქმული, როგორც დიდი მოძრაობა გახსნილობისკენ. როგორც ყველაფერში, აქაც საკმაოდ ფრაგმენტულები, ზერელეები და არათანმიმდევრულები ვიყავით.

ამ არჩევნების დროსაც იყო გაუთავებელი მანიპულაცია, რომ ეს იმის აგენტია, ეს ის არის და ასე შემდეგ. არავის არ უთქვამს, რომ ერთხელ მაინც ვაჩვენოთ რაღაც დოკუმენტი და დაისვას წერტილი… საზოგადოებას და ინსტიტუციებს არ სურთ ლუსტრაცია, ანუ ის, რომ ისტორია იყოს ხელმისაწვდომი ყველასთვის. მერე ვისაც უნდა წაიკითხოს ეს დოკუმენტები, ვისაც უნდა – ნუ წაიკითხავს.

სამწუხაროდ, ჩვენთან ლუსტრაციის აღქმაც არასწორია. ლუსტრაცია ესმით, როგორც აგენტურული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა. რეალურად, ლუსტრაციის დროს დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ოფიციალურ საქმეებს, სისხლის და ადმინისტრაციულ საქმეებს, რამაც ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრება თვისებრივად შეცვალა…

რა რეალობა გვაქვს ახლა: 1991 წლის დეკემბერში ჩნდება ხანძარი უშიშროების შენობაში, იწვის არქივი და ამის მერე გვესმის, რომ ყველაფერი დაიწვა, თუმცა გზადაგზა რაღაცები ჩნდება. ითქვა, რომ არქივის დაახლოებით 80 პროცენტი დაიწვა, თუმცა არ შემდგარა კომისია და არავის აღურიცხავს, რა დაიწვა, რა – გადარჩა. ორი წლის წინ ვიყავით უკრაინაში, სადაც პირველად გაიხსნა ყოფილი სახელმწიფო უშიშროების არქივები. ერთ-ერთი დოკუმენტი, რომელიც ჩვენ იქ ავიღეთ, იუწყებოდა, რომ საკავშირო უშიშროების დირექტივით, განსაკუთრებული მნიშვნელობის საქმეები და პირადი საქმეები ცეცხლგამძლე კარადებში შეენახათ. აღმოჩნდა, რომ არის დოკუმენტები, რომლებიც არსებობს ოფიციალური არქივს მიღმა. ამის კლასიკური მაგალითი იყო ვალერი ხაბურძანია, რომელმაც თავის დროზე შალვა რამიშვილთან ინტერვიუს დროს თქვა: მე რომ დავინიშნე მინისტრად, ვუთხარი თანამშრომელს, ერთი, შემომიტანეთ აგენტურული საქმეები და შემომიტანესო. თუ ეს ყველაფერი განადგურდა 1991 წელს, ვალერის რა შეუტანეს? ამით გამოჩნდა სახელმწიფოს მიდგომა: ხელისუფლებამ გადაწყვიტა, რომ რაღაც დოკუმენტები გვაჩვენოს, რაღაც – არა. ლუსტრაცია ამ არქივებში არ მომხდარა.

[red_box]როგორ შეიძლება ისტორიული დოკუმენტების გაცნობა შსს-ს და ეროვნულ არქივებში[/red_box] 

ხელისუფლება ამბობს, რომ გადარჩა ფონდების ნაწილი და ამ საქმეებს გვაჩვენებენ. ერთხელ შსს-ს არქივის თანამშრომელს ვკითხე, რის საფუძველზეა ეს დოკუმენტები განსაიდუმლოებული, გასაჯაროებული-მეთქი. გვითხრეს, რომ არსებობს მინისტრის ბრძანება. მერე გამოვითხოვეთ  მინისტრის ეს ბრძანება და გვიპასუხეს, რომ საიდუმლოა მინისტრის ბრძანება დოკუმენტების განსაიდუმლოების შესახებ. ეს, რა თქმა უნდა, ბევრ ეჭვს აღძრავს. ეს ნიშნავს, რომ დოკუმენტი შეიცავს კიდევ ისეთ ინფორმაციას, რომელიც ეხება არქივებს. ეს ცალსახად მიუთითებს იმაზეც, რომ სახელმწიფო სენსიტიურ ინფორმაციას მალავს.

ფონდების ნაწილი ნამდვილად ღიაა და შეიძლება ნახო, ეს არაა მკაცრად რეგულირებული, თუმცა ერთი გვერდის ასლის გადაღების ფასი 3 ლარია. იგივე საფასურის გადახდა მოგიწევთ, თუკი დოკუმენტს ფოტოსურათს თავად გადაუღებთ. ვინც დოკუმენტებზე მუშაობს მან იცის, რომ მხოლოდ კალმით რაღაც ინფორმაციის გადმოწერა არაა საკმარისი. რეალურად ჩვენ გერმანიიდან უფრო იოლად ვიღებთ დოკუმენტებს, ვიდრე საქართველოში. იქ პირიქით, სტიპენდიებს აძლევენ სტუდენტებს და მკვლევარებს, რომ ვინმემ არქივებში იმუშაოს, ჩვენთან ბარიერს გიქმნიან, რომ როგორმე არქივს არ გაეკარო.

ბარიერი უფრო დიდია ეროვნულ არქივში, რომელიც იუსტიციის სამინისტროს ეკუთვნის. ამას წინათ ზუსტად სამი კვირა ველოდი დოკუმენტს. წარმოიდგინეთ, როგორი ბიუროკრატიაა. თავდაპირველად წერ განცხადებას და ერთი კვირა უნდა ელოდო პასუხს, გაქვს თუ არა დაშვება კონკრეტულ დოკუმენტზე. უცნობია, ვინ, როგორ და რის მიხედვით იღებს ამ გადაწყვეტილებას.

ეროვნული არქივი ხშირად უარს ამბობს ინფორმაციის მოწოდებაზე პერსონალური მონაცემების დაცვის მოტივით. საუბარია 1975 წელს აქეთ არსებულ დოკუმენტებზე. ვიცით, რომ პერსონალურია მონაცემი, რომლითაც პირის იდენტიფიცირებაა შესაძლებელი. ამ მიდგომას იყენებს არქივი ისტორიულ დოკუმენტებთან მიმართებით. ბუნებრივია, იქ დაცული ყველა დოკუმენტი პერსონალურ ინფორმაციას შეიცავს. შესაბამისად, გამოდის, რომ ჩვენ ვერ ვნახავთ 1975 წელს აქეთ არსებულ დოკუმენტს, რადგან ყველა დოკუმენტი შეიცავს პერსონალურ ინფორმაციას.

ეროვნულ არქივს ასევე არ სურს მოგვაწოდოს საყოველთაო აღწერის მონაცემები იმისთვის, რომ გამოჩნდეს, როგორი იყოს ეთნიკური მოზაიკა: ვინ როდის ჩამოასახლეს, ან გაასახლეს, როგორ მოხდა ეს პროცესი… ეროვნული არქივის თანამშრომლები თვლიან, რომ ისინი ეროვნულ ღირებულებებს იცავენ. არც ერთი გამოფენა, რომელიც არქივმა მოაწყო, არ იძლევა განსხვავებული პერსპექტივიდან ისტორიული პროცესების დანახვის შესაძლებლობას. მთავარი იდეა არის ის, რომ არსებული ისტორიული დისკურსი სხვანაირად არ იქნას აღქმული.

საბოლოოდ გადაწყვეტილი არ არის, მაგრამ იგეგმება შსს-ს არქივის ეროვნულ არქივთან შეერთება. ჩუმად გადაწყვიტეს ეს პროცესი. ამით ჩანს, რომ სახელმწიფოს არ სურს ისტორიის სხვაგვარი გააზრება. მათ აქვთ ისტორია, რომელიც არის საკმაოდ არაკვალიფიციური, სუსტი, „ჩეკისტების“ დონეზე დაწერილი, მაგრამ ურჩევნიათ, რომ ეს ჰქონდეთ, ვიდრე სხა. რაღაცნაირი შიშია, ინფანტილური უფრო – როგორც შესაძლოა ბავშვს  ბათუმში ეშინოდეს იმის, რომ საღაციდან ვეფხვი გამოვა და შეჭამს.

როცა ამბობენ, რომ ლუსტრაციის კანონი გამოიწვევს დაპირისპირებას და ომს, მაჩვენონ ერთი ქვეყანა, სადაც ლუსტრაციის კანონის მიღების გამო მოხდა ომი.

[red_box]ისტორია „ოკუპაციის მუზეუმში“[/red_box]

წინა ხელისუფლება მოსვლისთანავე ამბობდა, რომ ეს დოკუმენტები უნდა ყოფილიყო ღია, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ თუკი კრიტიკულად შევხედავთ ისტორიას, ეს არაა ისე, როგორც, მაგალითად ოკუპაციის მუზეუმშია წარმოდგენილი. მუზეუმში ჩანს, რომ მსხვერპლები არიან სულ ქართველები… იყო რამდენიმე აჯანყება განსაკუთრებით 20-იან წლებში, შემდეგ ლოკალური გამოსვლები, მაგრამ კრიტიკულად თუ შევხედავთ, მძლავრ პროტესტებს ვერ ატყობ. განსაკუთრებით 1956 წლის ამბები არის გაშუქებული, როგორც ნაციონალურ-გამათვისუფლებელი მოძრაობა, როდესაც ეს იყო ცალსახად სტალინის კულტის დაცვისკენ მიმართული აქცია და ეს იყო ქართული ნაციონალიზმის თვისებრივად ახალ დონეზე გადაყვანა.

სახელმწიფოს არ უნდა ლუსტრაციის შესახებ კანონის მიღება. როგორც კი ეს დაიწყება, მას პასუხების გაცემა მოუწევს ბევრ რამეზე, პასუხის გაცემა კი რთულია. მაგალითად, რამდენიმე ბიზნესმენია საქართველოში, რომლებმაც 90-იანი წლების მიწურულს უცებ დააგროვა რამდენიმე მილიონი. გასაგებია, რომ მოიშალა სისტემა, მაგრამ როგორც აღმოჩნდა ამდენი ქარხანა ერთი კაცის ხელში. გამოდის, რომ ეს კაცი მილიონერი იმიტომ კი არ გახდა, რომ კარგი ბიზნესსტრატეგია დადო, არამედ სხვა რაღაცის გამო გახდა მილიონერი.

როცა ამ დოკუმენტებს ვეცნობი, ვხედავ, რომ ისინი სხვა საქართველოშ ცხოვრობენ, ჩვენ – სხვაგან. ერთი და იგივე კლანები მოქმედებენ მაშინაც და ახლაც. ყოფილი კომუნისტური ელიტის შვილიშვილები ისევ  დეპუტატები არიან, გამგეობებში და ასე შემდეგ. ფეოდალიზმი ტრანსფორმირდა, ოღონდ ახლა სხვანაირად.

[red_box]რას მოგვცემს ლუსტრაცია და ისტორიის გააზრება? [/red_box]

ისტორიის გააზრება გაძლევს საშუალებას, რომ შენი ქვეყნის განვლილი ცხოვრება სხვა პერსპექტივაში დაინახო. ბევრი რამე, ბევრი კონფლიქტი ძალიან ნათელი ხდება ამ არქივების გადახედვის შემდეგ.

თავის დროზე გერმანიაში იყო დღის წესრიგი, რომ გაეხსნათ შტაზის არქივები. პირველად, როცა იქ შევიდნენ, დახიეს დოკუმენტები. დისიდენტებმა კი შეაერთეს, შემდეგ შეაწებეს და აღადგინეს. გახსნილობა ხდება იმისთვის, რომ გაიგოს ხალხმა, სად ვცხოვრობთ. ხომ უნდა ვიცოდეთ ჩვენც, როგორ ვიარსებეთ, რატომ გაშენდა, მაგალითად, ჩაის პლანტაცია დაგვაში და ასე შემდეგ. არქივები თუკი არ გაიხსნა, ამას ვერ გავიგებთ. ჩვენ უნდა ვიცოდეთ საკუთარი წარსული, რადგან წარსული შეცნობა არის გზა დემოკრატიული პროცესების დაწყების.

ეს პროცესი ევროპის რამდენიმე ქვეყანაში ინტელექტუალურმა ელიტებმა დაიწყეს. ჩვენთან იგივე ელიტებმა ვერ შეძლეს. რუსეთშიც კი, 90-იან წლებში დისიდენტებმა თქვეს, რომ არქივები უნდა გაიხსნას. რუსეთში არ მიუღიათ ლუსტრაციის შესახებ კანონი, მაგრამ იქ უფრო მეტია გახსნილი და გამოქვეყნებული, ვიდრე ჩვენთან.

ჩვენთან არის მოსაზრება, რომ მეცნიერის შესახებ, მაგალითად, არ უნდა გამოქვეყნდეს ინფორმაცია, რომელიც თანამშრომლობდა უშიშროებასთან. მე ვფიქრობ პირიქით: ეს აჩვენებს იმ პროცესის ტრაგიკულობას, როცა ადამიანს ყველაფერზე უწევდა წასვლა, ოღონდაც, მაგალითად, საცხოვრებელი ბინა მიეღო.

ჩეხეთში ლუსტრაცია მოხდა იმ დონეზე, რომ ყველა დოკუმენტი არათუ ხელმისაწვდომი გახდა, არამედ დაასკანერეს და ვებგვერდზე დადეს. ცნობილია, რომ ამ გასაჯაროების შემდეგ მხოლოდ ერთი ცოლ-ქმარი დაშორდა ერთმანეთს. აჭარის არქივის თანამშრომელმა მითხრა, აქ რომ მასე გაიხსნას ყველაფერი, აჭარა პატარაა და დახოცავენ ერთმანეთსო.

[red_box]რას მოგვცემს უარი ლუსტრაციაზე?[/red_box]

ახლა ეს პროცესი კიდევ უფრო იხურება, რაც გააძლიერებს მითებს და ლეგენდებს, არაჯანსაღ დისკურსებს. ეს არ იქნება სამეცნიერო და არგუმენტირებული დისკურსი. ეს იქნება ეგზალტირებისკენ მიმართული პროცესი.

კლასიკური მაგალითი, თუ რა შეიძლება მოხდეს მაშინ, როცა ისტორიის შესახებ ინფორმაცია არ გაქვს: ამას წინათ, ჩემმა ნაცნობმა შექმნა მითი ვინმე გენერალ ხორთუმოვზე, რომელიც პირველ მსოფლიო ომში მონაწილეობდა და თითქმის მოსკოვიც კი აიღო. ჩვენ, ისტორიკოსებმა ბევრი ვიცინეთ ამ გამოგინილ პერსონაჟზე. ბევრი მწერდა, ეს ამბავია მართალიაო?

ჯერჯერობით პოლიციური მიდგომაა ისევ: მე რასაც გთავაზობ, ის მიიღე, თუ არადა, წადი.

ჩვენ ვლაპარაკობთ ლუსტრაციაზე და ეს წინგადადგმული ნაბიჯი მგონია. მე ვფიქრობ, რომ რამდენიმე წლის შემდეგ ამ კანონს მაინც მიიღებენ, სხვაგვარად ვერ იქნება. მოვა ახლა 2020 წლის არჩევნები და ისევ ვნახავთ მანიპულაციებს, მოვისმენთ არგუმენტებს ვინ ვისი აგენტია.

როდის გაიმართება მორიგი სხდომა ბათუმში ახალი მეჩეთის აშენების საქმეზე – უცნობია. მოსამართლე ჯუმბერ ბეჟანიძემ სასამართლო განხილვა 10 თვის წინ, 2018 წლის 20 თებერვალს ერთი თვით გადადო. პროცესის გადადების მიზეზი ბათუმის მერიის მიმართვა გახდა, რომლის მიხედვითაც, ლაშა კომახიძე მუსლიმ თემთან მოლაპარაკებას გამართავდა.

მოლაპარაკება არ შედგა. მუსლიმი თემის წარმომადგენლები ბათუმის მერს – ლაშა კომახიძეს მარტის ბოლოს შეხვდნენ. რამდენიმე დღეში მუსლიმებმა მოსამართლეს წერილი გაუგზავნეს და აცნობეს, რომ მოლაპარაკება არ შედგა. წარუმატებელი მოლაპარაკების მიუხედავად, ამ დრომდე სასამართლო პროცესი არ განახლებულა.

„ცდილობენ მაქსიმალურად გააჭიანურონ ეს პროცესი. ჩვენ სამლოცველო სივრცე გვაქვს. უბრალოდ, ვცდილობთ, რომ ისტორიული მეჩეთი ავაგოთ. ჩვენ ხელახლა მივმართავთ სასამართლოს, რომ ჩაინიშნოს პროცესი,“ – ამბობს ტარიელ ნაკაიძე, „ქართველ მუსლიმთა კავშირის“ ხელმძღვანელი.

ბათუმის მერიის წინააღმდეგ სასამართლოში სარჩელი ააიპ „ბათუმში ახალი მეჩეთის მშენებლობის ფონდმა“ შეიტანა. ბათუმის მერიამ 2017 წლის 5 მაისს მუსლიმ თემს უარი უთხრა ქალაქში ახალი მეჩეთის მშენებლობის ნებართვის გაცემაზე. სასამართლოს მუსლიმმა თემმა გასული წლის 10 ივნისს მიმართა.

რატომ ვერ შედგა მოლაპარაკება ბათუმის მერიასა და მუსლიმ თემს შორის? – განმარტებები ბათუმის მერიაში დღეს, 7 დეკემბერს ვითხოვეთ, სადაც გვითხრეს, რომ ამ საკითხზე კონკრეტულად ქალაქის მერმა უნდა ისაუბროს, რომელიც დღეს ბათუმში არ იმყოფება.

„შეხვედრაზე ლაშა კომახიძემ გვითხრა, რომ ეს მიწა, სადაც მეჩეთის აშენებას ვითხოვთ, მუსლიმთა სამმართველოს უნდა გადავცეთ, შემდეგ სამმართველომ მოგვმართოს და განვიხილავთო. ჩვენთვის გაუგებარია, რატომ უნდა გადავცეთ მიწა სამმართველოს, რომელმაც 2014 წელს, ფაქტობრივად, უარი განაცხადა მეჩეთის მშენებლობაზე, ან ვინ მოგვცემდა იმის გარანტიას, რომ მეჩეთი აშენდებოდა,“ – აღნიშნავს ტარიელ ნაკაიძე.

რატომ არ ჩაინიშნა აქამდე სასამართლო სხდომა ახალი მეჩეთის მშენებლობის საქმეზე? – სასამართლოში გვითხრეს, რომ ამ დრომდე მორიგი სხდომის თარიღი განსაზღვრული არ არის. განმარტებას სასამართლო პროცესის გაჭიანურების კუთხით არ აკეთებს.

საფრანგეთში დაკავებული ქართველი გემის კაპიტნის შვილი, გიორგი ბერიძე აცხადებს, რომ მისი მამის – ბადრი ბერიძის ჯანმრთელობის მდგომარეობა მძიმეა და დაკავებულს სათანადოდ სამედიცინო დახმარებას არ უწევენ. გემი, რომლის კაპიტანიც ბადრი ბერიძე იყო, საფრანგეთში 2015 წლის 11 დეკემბერს დააკავეს. მაშინ მოლდოვურ გემ „კარიბ პალმაზე“ 2.3 ტონა კოკაინი აღმოაჩინეს.

დაკავებულის შვილი გიორგი ბერიძე ამბობს, რომ სასამართლო პროცესები ექვს-ექვსი თვით, უკვე რამდენჯერმე გადაიდო. მისი თქმით, ბრალდებულს ოჯახის წევრებთან არც სატელეფონო კავშირის უფლებას აძლევენ.

„მოვითხოვ, რომ საქართველოს მთავრობა ჩაერიოს და სთხოვოს საქართველოში საფრანგეთის ელჩს, კონტროლზე აიყვანოს ეს საკითხი, რათა დაცული იყოს საქართველოს მოქალაქის უფლება.

გაარკვიონ, რა მიზეზით ხდება სასამართლო პროცესების ექვსი თვით გადადება და რატომ არ აქვს მამაჩემს ოჯახთან კონტაქტის უფლება. როცა ბოლოს ვესაუბრე, მითხრა, რომ ჯანმრთელობის პრობლემები აქვს, თუმცა სათანადო ყურადღებას არ აქცევენ.

როგორც ადვოკატი გვეუბნება, საფრანგეთის კანონმდებლობის მიხედვით, წინასწარი პატიმრობა შესაძლოა წლებიც კი გაგრძელდეს. გამომდინარე იქედან, რომ მამაჩემი ჯანმრთელობის მხრივ თავს სუსტად გრძნობს, ვთხოვთ ფრანგულ მხარეს მამა დატოვონ შინაპატიმრობაში, სანამ სასამართლო საბოლოო გადაწყვეტილებას გამოიტანს“.

კაპიტანი ბადრი ბერიძე 2015 წლის 11 დეკემბერს დააკავეს. ფრანგული მედიის ცნობით, ამოღებული 2.3 ტონა კოკაინის ღირებულება დაახლოებით 80 მილიონი ევროა.

ამავე წყაროს ცნობით, გემის ქართველ კაპიტანთან ერთად დაკავებული არიან ეკიპაჟის წევრები, თურქეთის ერთი და უკრაინის 10 მოქალაქე.

გიორგი ბერიძე ამბობს, რომ აღნიშნულ გემზე ბადრი ბერიძე პირველად იმყოფებოდა და გემზე ნარკოტიკების არსებობის შესახებ ინფორმაცია არ ჰქონია.

ბრალის დამტკიცების შემთხვევაში, დაკავებულებს ათწლიანი პატიმრობა ემუქრებათ. გიორგი ბერიძემ ამ საკითხზე ბრიფინგი დღეს, 7 დეკემბერს, ბათუმის „დემოკრატიული ჩართულობის ცენტრში“ გამართა.

საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციამ IMO ზღვაში გამოჩენილი განსაკუთრებული სიმამაცისთვის ქართველ მეზღვაურებს საერთაშორისო ჯილდო გადასცა. დაჯილდოების ცერემონია 6 დეკემბერს, ლონდონში, IMO-ს სათავო ოფისში გაიმართა. ჯილდო კაპიტან ლევან მამალაძეს და მის ეკიპაჟს გადასცეს.

2017 წლის 26 ივნისში ნავთობმზიდ M.T. SEAPOWER-ის ეკიპაჟმა, კაპიტან ლევან მამალაძის მეთაურობით, არაბეთის ზღვაში 13 ადამიანი იხსნა განსაცდელისგან. მათ ტანკერ “Rama2“-ის ეკიპაჟი გადაარჩინეს. ტანკერი “Rama2“ უბედური შემთხვევის შედეგად დაზიანდა და ჩაიძირა. შემთხვევის დროს ჩაძირვის პირას მყოფ ტანკერთან ყველაზე ახლოს გემი M.T. SEAPOWER-ი იმყოფებოდა [გემთფლობელი კომპანია Queensway Navigation Co. Ltd]. სწორედ ამ გემის 16-კაციანი ეკიპაჟი იყო, ძირითადად, ქართველი მეზღვაურებით დაკომპლექტებული – საქართველოს 14, უკრაინის ერთი და ერთიც რუმინეთის მოქალაქე.

როგორც M.T. SEAPOWER-ის ეკიპაჟის წევრები იხსენებენ, მათ ყველაფერი გააკეთეს იმისათვის, რომ განსაცდელში მყოფ კოლეგებს დახმარებოდნენ.

სწორედ ამ შემთხვევის გამო გადასცა ზღვაზე გამოჩენილი განსაკუთრებული სიმამაცისთვის IMO-მ ჯილდო მეზღვაურებს.

საზღვაო ტრანსპორტის სააგენტოს ცნობით M.T. SEAPOWER-ის ეკიპაჟის შემადგენლობაში შედიოდნენ:

კაპიტანი: ლევან მამალაძე

მეზღვაურები:

დავით ბარამიძე

ამირან ჩოგაძე

თენგიზ კარჩავა

ომარ ნასარიძე

ირაკლი კალანდაძე

რაულ დავლაძე

თორნიკე ზოიძე

ლევან ფუტკარაძე

ალექსანდრე ჩაჩუა

რამაზ ბეჟანიძე

ნოდარ სუკონიკოვი

მიხეილ მეფარიშვილი

ბიძინა ღოღობერიძე

იგორ ეგიზაროვი

გოგი ბაგრატიონი

IMO ამ ჯილდოს ყოველწლიურად გადასცემს იმ მეზღვაურებს, რომლებმაც განსაკუთრებული სიმამაცე გამოიჩინეს ზღვაში.

საქართველოს მთავრობის დადგენილებით, საქართველოს ტერიტორიაზე საწვავის იმპორტისას, წარმოებისას და მიწოდებისას, თუკი დარღვეული იქნება ამ დადგენილებით განსაზღვრული მოთხოვნები და საწვავში აღმოჩნდება ტყვია (არაუმეტეს 0.005 გ/ლ), ამოქმედდება შესაბამისი ჯარიმები.

საქართველოს ტერიტორიაზე საავტომობილო საწვავის (ბენზინი ან დიზელი) იმპორტირებისას, კანონით დადგენილ ნორმებთან შეუსაბამობის შემთხვევაში, იმპორტიორი 10 000 ლარით დაჯარიმდება.

ისეთი საწვავის წარმოება, რომელიც არ შეესაბამება ხარისხის დადგენილ ნორმებს, გამოიწვევს დაჯარიმებას 9 000 ლარის ოდენობით.

ხოლო მსგავსი ხარისხის მიწოდების შემთხვევაში პირი დაჯარიმდება 8 000 ლარით.

„დაჯარიმების შემდეგ, იმპორტიორის ან მწარმოებლის მონაცემები და საქმის მასალები გადაიგზავნება შემოსავლების სამსახურში ან ნავთობისა და გაზის კორპორაციაში კომპეტენციიდან გამომდინარე“, – ეუბნებიან „ბათუმელებს“ გარემოს ზედამხედველობის დეპარტამენტში.

„ბათუმელების“ კითხვაზე, სად წაიღებენ ქსელიდან ამოღების  შემთხვევაში უხარისხო საწვავის? – უწყებაში გვეუბნებიან, რომ იმპორტირებული საწვავის შემთხვევაში, პროდუქცია უკან დაბრუნდება იმ ქვეყანაში, საიდანაც შემოვიდა.

„იმ შემთხვევაში, თუკი ადგილზეა წარმოებული, განადგურდება. თუმცა რა ფორმით მოხდება ეს, არ ვიცით, კანონში ამაზე კონკრეტული ჩანაწერი არ არსებობს“, – გვეუბნებიან ზედამხედველობის სამსახურში.

უხარისხო საწვავის გამოვლენის მიზნით სინჯების აღება 5 დეკემბერს დაიწყო. ქვეყნის მასშტაბით სულ 240 სინჯი უნდა აიღონ.

მთავრობის ამავე დადგენილების მიხედვით, უხარისხოდ მიიჩნევა საწვავი, თუკი ტყვიის გარდა, მასში ბენზოლის მოცულობითი წილი აღემატება 1 პროცენტს, არომატული ნახშირწყალბადების მოცულობითი წილი არაუმეტეს 35 პროცენტს, ხოლო გოგირდის შემცველობა – არაუმეტეს 10 მგ/კგ.

ავტორები: მანანა ქველიაშვილი; აიდან იუსუბოვა

„ლაზების გეოგრაფიულ განსახლებას თუ დააკვირდებით, ნახავთ, რომ სულ მთაგორიან ადგილებში სახლობენ, ზღვასთან ახლოს. სოფლის მეურნეობისთვის ვარგისი და საკმარისი მიწა არ გვაქვს. სწორედ ამიტომ, ლაზებისთვის ზღვა არის ქვე-ყანა. ანუ ყანაც არის და ქვეყანაც. თუ მეგრელ კაცს მიწაზე მოჰყავს თავისი სარჩო, ლაზებს ღმერთმა ზღვა მოგვცა. ლაზი ზღვაში გადის და თევზს იჭერს,“ –  ასე იწყებს მირიან ნუმანიშვილი საუბარს ლაზებზე.

მირიანი ლაზია. ცნობილი მენავე საქართველოს შავიზღვისპირეთში და შეიძლება უკანასკნელი მენავეც – ხის ნავის დამზადების იმ ცოდნას, რომელიც მირიანს აქვს, საქართველოში სხვა არავინ ფლობს.

„ნავი ვაშლის ყუთივით არ იჭედება. თავისი საიდუმლოებები აქვს, თუ როგორ უნდა გადააჭედო ფიცრები ერთმანეთს, ძელი როგორ უნდა შეაერთო… ჯერ კიდევ ბავშვი ვიყავი, როცა ვუყურებდი როგორ ჭედავდნენ ნავს. ბაბუაჩემი მეთევზე კაცი იყო, მამაჩემიც. სულ ზღვაში იყვნენ. თევზს იჭერდნენ და მაგით ცოცხლობდნენ. მამაჩემი სულ ნატრობდა – ნეტა ადრე დაბადებულიყავი და ადრე დაგეწყო ნავების კეთება, რომ თევზი ერთად დაგვეჭირაო. 70-80-იან წლებში თბილისში ვსწავლობდი. მაშინ სარფში განთქმული მენავე ალი ხორავა ცხოვრობდა, შაბათ-კვირას როცა ჩამოვდიოდი, ვიდექი და ვუყურებდი. მერე მეც დავიწყე.  ჯერ ერთი, მერე მეორე, მესამე და აი, მოვედი დღემდე…“, – ამბობს მირიანი.

მირიანს უნდოდა თავისი ცოდნა ახალი თაობისთვის გადაეცა, მაგრამ „დიდად არც აინტერესებთ. წარმოიდგინეთ,  მე ვჭედავ ნავს, მოსწავლე ტელეფონს უყურებს. ასე არ ისწავლება ეს საქმე“.

მირიანის თქმით, მეთევზეობის ტრადიციაც გაქრა სარფში. ლაზები ზღვაში აღარ გადიან და თევზს აღარ იჭერენ. მისი სახლი ზღვის პირას დგას, ზღვისგან ცენტრალური მაგისტრალი ჰყოფს, თუმცა ხუთ წელზე მეტია ზღვაში ნავით არ გასულა.

„სარფში ლაზი ბავშვები გვეზრდება, ბავშვებმა კი იციან, რომ ლაზები ოდითგანვე ზღვასთან იყვნენ დაკავშირებული, მაგრამ ინტერესი უქრებათ. არანაირი პირობები, რომ გახვიდე და ნავით ითევზაო ან ისეირნო, არაა. არცერთი ნავსაყუდელი არაა მთელს შავი ზღვის სანაპიროზე, სარფიდან ბათუმამდე. სახელმწიფომ უნდა გააკეთოს პატარ-პატარა ნავსაყუდელები – თუ ზღვაში თევზი არ იქნება, ტურისტებისთვის გასასეირნებლად გამოიყენებ, ძალიან კარგი იქნება. ტრადიციებიც არ დაიკარგება და ახალგაზრდა თაობაც დაინტერესდება, რადგან შემოსავალს მოიტანს,“ – ამბობს მირიანი.

80 წლის სეიჰან ოზქანი თურქეთის შავიზღვისპირეთში უხუცესი მენავეა. თურქეთის ქალაქ ხოფაში, ვისაც არ უნდა ჰკითხო, უსტა სეიჰანის შესახებ, ყველა მიგასწავლის პორტში მის ადგილსამყოფელს.

უსტა სეიჰანი ლაზია. 45 წელია ნავებს აკეთებს. თავიდან ავეჯის ხელოსანი იყო. 35 წლის ასაკში ავეჯის კეთებას თავი დაანება და ნავების აშენება დაიწყო. ამბობენ, რომ საუკეთესოა თავის საქმეში. წლების მანძილზე დამოუკიდებლად, მხოლოდ ხელით, ათი ნავი აქვს აშენებული. ტექნოლოგიურმა პროგრესმა მოიტანა – ბოლო ორი ათეული წელია მხოლოდ ხესთან დაკავშირებულ ნაწილს აკეთებს ხელით. დანარჩენი უკვე სპეციალური დანადგარების და მათი გამოყენების ცოდნის საქმეაო ამბობს. უსტა სეიჰანი უკანასკნელი მენავეა ხოფაში.

„ხოფაში ჩემ გარდა სხვა აღარავინ ამზადებს ნავებს. ადრე ბევრნი ვიყავით, მაგრამ აღარ არიან, გარდაიცვალნენ. თანამედროვე ნავები შემოვიდა, ხის ნავებს აღარ იყენებენ, ამიტომ ახალგაზრდობას აღარ აინტერესებს შენება,“ – ამბობს სეიჰან  ოზქანი.

უსტა სეიჰანის თქმით, უნდოდა თავისი ცოდნა ახალი თაობისთვის გადაეცა, მაგრამ არ გამოუვიდა.

„ხუთი-ექვსი მოსწავლე მყავდა, მაგრამ დიდად არ აინტერესებდათ ეს საქმე. რადგან შემოსავლიანი საქმე არაა, ამიტომაც მოთხოვნა არაა ამ სპეციალობაზე. ადრე ნავების შენებით ოჯახს არჩენდი, ახლა უფრო ჰობი გახდა. ასე თუ გაგრძელდება, გაქრება ეს კულტურა,“ – ამბობს სეიჰან  ოზქანი.

მირიანი და სეიჰანი ორივე ლაზია, ორივე მენავე, ორივე საუბრობს ლაზურად. თუ მირიანს ლაზური სიტყვის დაწერა დასჭირდება, ამისთვის ქართულ ანბანს გამოიყენებს, სეიჰანი კი – ლათინურს.

ლაზური ქართველური ენაა, რომელზეც სხვადასხვა მონაცემებით დღეისათვის 1.6 მილიონზე მეტი ადამიანი ლაპარაკობს. ამათგან, საქართველოს ტერიტორიაზე დაახლოებით 2 ათასი ლაზი ცხოვრობს. მათი ძირითადი განსახლების არეალი აჭარაში, სარფი-კვარიათის ტერიტორიაა. რაც შეეხება თურქეთს, ლაზები ართვინის, რიზესა და ტრაბზონის პროვინციებში ცხოვრობენ. ისტორიული ლაზეთი დღეს თურქეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაშია. ლაზური ენა იუნესკომ საფრთხის წინაშე მყოფი ენების ჯგუფში შეიყვანა.

ორივე ქვეყანაში მცხოვრებ ლაზებს საერთო პრობლემა აქვთ – ლაზური ენა ქრება. ლაზი ახალგაზრდები ვეღარ/აღარ ლაპარაკობენ ლაზურად.

„ჩვენს ახალგაზრდებს ლაზური ესმით, მაგრამ ვერ ლაპარაკობენ – არ აქვთ ლაზურთან ხშირი შეხება. ლაზური ისე აღარ არის აქტუალური, როგორც ადრე იყო. ახლა ხუთი პროცენტი თუ საუბრობს ლაზურად. სახლებში არავინ ლაპარაკობს. ამიტომ ლაზური კულტურაც თითქმის იკარგება. ზუსტად ენა არის ის, რაც კულტურას აცოცხლებს. განსაკუთრებული კულტურაც მგონი აღარ დაგვრჩა. ერთადერთი, ქორწილში ლაზურად მღერიან და ეგაა. თუმცა ყველა ამასაც აღარ აკეთებს,“ – ამბობს სეიჰან ოზქანი.

„გურამ კარტოზია იყო, პროფესორი კაცი. 50 წლის წინ სარფში ჩამოვიდა. მაშინ თქვა – ლაზების ამბავი წასულიაო. ბავშვი შემხვდა ქუჩაში, ლაზურად „ვაი დედა, ვაი დედას“ ტიროდაო. სარფში „ვაი დედათი“ კი არა, „ვაი ნანათი“ უნდა იტიროსო“. ასეა, ლაზური ენა იკარგება. უფრო და უფრო ნაკლები ახალგაზრდა ლაპარაკობს ლაზურად,“ – ამბობს მირიან ნუმანიშვილი.

თურქეთში, შავი ზღვის პირას გაშენებულ ქალაქ არჰავის უმეტესი მოსახლეობა ლაზია. მჭიდროდ დასახლებულ ქალაქში შემონახულია ლაზური კულტურა. ნებისმიერ დაწესებულებაში შესვლისას, აუცილებლად შეგხვდებათ რაიმე ნივთი, რომელიც ლაზებთან არის დაკავშირებული. ეს შეიძლება იყოს ხეზე შესრულებული ლაზი ქალის პორტრეტი, რომელიც ჩაის კრეფს, ძველი ლაზური სახლის მაკეტი თუ ლაზური საკრავი. არჰავის ცენტრში ავტოსადგურს ლაზური სახლის ფორმა აქვს. ლაზური არქიტექტურის დეტალებს შეხვდებით ადგილობრივ კაფეებსა და სახლის კედლებზეც. ლაზებს თურქეთში ეთნიკური უმცირესობის სტატუსი აქვთ.

ოსმან შაფაქ ბუიქლი ლაზია. არჰავში ცხოვრობს. მასთან ლაზურ ენაზე სასაუბროდ მივედით. სამი წიგნი აქვს დაწერილი ლაზურად. ამბობს, რომ მის შვილებს ესმით ლაზური, მაგრამ ვერ ლაპარაკობენ. ისე, როგორც ახალგაზრდა თაობის უმრავლესობა.

„ლაზური სკოლაში ბოლო დროს დაემატა, როგორც არჩევითი საგანი მეოთხე კლასიდან მერვე კლასამდე. არსებობს, მაგრამ შესაბამისი ყურადღება მაინც არ ექცევა. ზოგი ბავშვი ირჩევს ამ საგანს, ზოგი – არა. მშობლებს არ აინტერესებთ, რომ მათმა შვილებმა ისწავლონ ლაზური. მომავალში რაში უნდა გამოიყენონო? – ასე ფიქრობენ. ამის გამო მშობლიურ ენას არ ასწავლიან ბავშვებს, ინგლისური ურჩევნიათ,“ – ამბობს ოსმან შაფაქ ბუიქლი.

ოსმანის თქმით, საქართველოსა და თურქეთში მცხოვრებ ლაზებს შორის ენობრივად მცირედი განსხვავებაა, მაგრამ ერთმანეთის ესმით. როცა ორი ლაზი შეხვდება ერთმანეთს, სადაც არ უნდა ცხოვრობდეს, მათ ჯერ კიდევ შეუძლიათ ლაზურად ილაპარაკონო – ამბობს.

რაც შეეხება საქართველოს, სარფელი ლაზების თქმით, იმის გამო, რომ სახელმწიფომ ან რომელიმე ჯგუფმა სეპარატიზმი არ დასწამონ, არც აქამდე გამოუთქვამთ ინიციატივა ლაზური ენის სკოლაში სწავლებაზე და არც მომავალში აპირებენ ამას. ლაზები ფიქრობენ, რომ ენის შესანარჩუნებლად საუკეთესო გზა ოჯახში ლაზურად ლაპარაკია.

მიუხედავად იმისა, რომ სხვადასხვა ქვეყნის სამეცნიერო წრეებში ლაზებთან დაკავშირებით აზრთა სხვადასხვაობაა, ქართველი მეცნიერები ლაზებს ქართველების ერთ-ერთ შტოდ მიიჩნევენ. ჭანეთ-ლაზეთიც ისტორიულად ქართული სახელმწიფოს ნაწილად არის ცნობილი.

ანტიკური ხანიდან ჭანეთი კოლხეთის სამეფოს ეკუთვნოდა. მომდევნო ხანაში, ჩვენი წელთაღრიცხვის დასაწყისში, პირველი საუკუნისათვის, კოლხეთში შედიოდა ტერიტორია ტრაპიზონის აღმოსავლეთით, მათ შორის, რიზეს მხარე, აგრეთვე, ჭოროხის ხეობის დასავლეთი. საუკუნეების მანძილზე ეს მხარე იყო მუდმივი ბრძოლების არეალი. ისტორიული ლაზეთის ტერიტორია ხან იყო საქართველოს შემადგენლობაში და ხან არა. დღეს მოქმედი საზღვრები 1921 წელსაა დადგენილი.

1921 წლის 16 მარტს მოსკოვში, საბჭოთა რუსეთსა და თურქეთს შორის, ხოლო იმავე წლის 14 ოქტომბერს ამიერკავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკებსა და თურქეთს შორის გაფორმებულმა ყარსის ხელშეკრულებამ, საქართველოს სამხრეთი საზღვრების უკანასკნელ პუნქტად სოფელი სარფი აღიარა. 1926 წლამდე საზღვრის ზუსტი დემარკაცია არ მომხდარა. საზღვრის დამდგენმა კომისიამ 1926 წელს საზღვარი სოფელ სარფის შუაში გაავლო. სარფის ერთი ნაწილი თურქეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაში აღმოჩნდა, ხოლო მეორე ნაწილი – საქართველოს შემადგენლობაში დარჩა [ბსუ – ქართველოლოგიის ცენტრის სამეცნიერო ნაშრომი “სარფი”].

თუ საქართველოში მყოფ ლაზს ჰკითხავ თავის იდენტობას, ის აუცილებლად გიპასუხებთ, რომ ქართველია. ხოლო თუ იგივე კითხვას თურქეთის რესპუბლიკაში მცხოვრებ ლაზს დაუსვამთ, ის გეტყვის, რომ ლაზია, ხოლო მისი მშობლიური ენა ლაზურია.

ორად გაყოფილი სოფელი

საზღვრის დემარკაციამ სოფელი სარფი და იქ მცხოვრები ლაზები ორად გაყო. ამ გაყოფით გაიყო ოჯახებიც. ნათესავები ერთმანეთს დაშორდნენ იმის გამო, რომ საბჭოთა საქართველოს თურქეთთან საზღვარი ჩაკეტილი ჰქონდა. სარფის ქართულ მხარეს დღემდე იხსენებენ, როცა ჩვენთან ვინმე მოკვდებოდა, გასვენების დღეს, გაღმა გორაზე იკრიბებოდნენ თურქეთის მხარეს დარჩენილი სარფელები და ასე მიაგებდნენ პატივს მიცვალებულსო.

ნოდარ კაკაბაძე ლაზია. 14 წლამდე მას რაფეთ კაბა მემედ ოღლი ერქვა. მისი ოჯახი, ისე როგორც სარფის მოსახლეობის უმრავლესობა, თურქულ გვარს ატარებდა.

„როდესაც ოსმალები შემოვიდნენ აჭარაში, გადაწყვიტეს მოსახლეობის აღწერა. ხელი შეეშალათ იმიტომ, რომ ქართული გვარები ჰქონდათ ლაზებს. ამიტომ ყველას შეუცვალეს გვარები. ჩემი წინაპრების მაგალითზე რომ გითხრათ: სამი ძმა იყო – მემედი, ოსმანი და ალი. მათ შთამომავლებს გვქონდა გვარები – კაბა მემედ ოღლი, ანუ მსხვილი მემედის შვილები, კაბა ოსმან ოღლი, ანუ მსხვილი ოსმანის შვილები და ხირა ალი, ანუ სუსტი ალი.

1947 წელს ლავრენტი ბერიამ გამოსცა ბრძანება და აიკრძალა თურქული გვარები და სახელები. სარფის მცხოვრებლებს კიდევ ერთხელ მოუწიათ სახელისა და გვარის შეცვლა. ამჯერად არჩევანი გვქონდა – ვის რა სახელი და გვარიც უნდოდა ის დაირქვა.

ჩვენ, კაბა მემედ ოღლები გავხდით კაკაბაძეები. ხირა ოღლები გახდნენ ხორავები, კაბა ოსმანები, თურქულ მხარეს დარჩნენ და დღემდე კაბა ოსმანები არიან.

ცხადად მახსოვს, მეშვიდე კლასში ვიყავი, როდესაც ბრძანება მოვიდა, რომ სახელები და გვარები შეგვეცვალა. ჩემმა მათემატიკის მასწავლებელმა, კამელია მგელაძემ დამარქვა სახელი. ჩამოგვიარა ბავშვებს – შენ ეს იქნები, შენ ეს გერქმევაო. ჩემთან რომ მოვიდა, დამარქვა ნოდარი. ასე გავხდი რაფეთ კაბა მემედ ოღლი ნოდარ კაკაბაძე,“ – იხსენებს ნოდარ კაკაბაძე.

სარფში ზღვაში შეჭრილ ყველა კლდეს თავისი სახელი ჰქონდა. მეთევზე თევზს რომ დაიჭერდა და ზღვიდან სახლისკენ გზას დაადგებოდა, გზად შემხვედრნი ეკითხებოდნენ, სად დაიჭირე თევზიო.

ისიც პასუხობდა, რომელიმე იმ ქვის სახელს, რომლის მახლობლადაც თევზი დაიჭირა. „ქვაოსპაო – დიდი ქვა იყო, ზღვამ დაანგრია. იმ ქვაზე 5 კაცი დგებოდა და ჭინოთი თევზაობდა. კიდევ იყო ქვაჭაღანა, სეიდოღლის ქვა, ქვაჭკვადეი, სუმჯუმა. დღეს მხოლოდ ქვაომხაზეს ნაწილია  დარჩენილი,“- ამბობს მირიან ნუმანიშვილი.

სარფის პლაჟზე დღეს მხოლოდ ქვაომხაზეა შემორჩენილი –  ზღვაში შეჭრილი საფეხურებიანი ლოდი. ზაფხულობით ამ ქვაზე ტურისტები და ადგილობრივები იყრიან თავს.

„სულ 11  საფეხური ჰქონდა. ჩვენ, ლაზები, როგორც კი ფეხს ავიდგამდით, ცურვასაც ვსწავლობდით. ქვაომხაზეს პირველ საფეხურზე რომ დავდგებოდით, უკნიდან წიხლს მოგვარტყამდნენ, ზღვაში გადაგვაგდებდნენ და მორჩა, უკვე მონათლულები ვიყავით. მეთერთმეტე საფეხური ყველაზე მაღალი და რთულად გადმოსახტომი წერტილი იყო. იქიდან ვინც გადახტებოდა თავით და თან სალტოს გააკეთებდა, ის უკვე პროფესიონალი იყო. ქვაომხაზეს ახლა ის ნაწილი, სადაც მეთერთმეტე საფეხური იყო, აღარ აქვს. ნაპირგამაგრება გააკეთეს და მაგ დროს დაინგრა,“ – ამბობს მირიან ნუმანიშვილი.

არასამთავრობო ორგანიზაციას „პარტნიორობა ადამიანის უფლებებისთვის“ სამართლებრივი დახმარებისთვის თბილისის ერთ-ერთი საჯარო სკოლის მე-4 კლასის მოსწავლის მშობელმა მიმართა.

ორგანიზაციის მიერ გავრცელებულ განცხადებაში ნათქვამია, რომ მშობლის განმარტებით, კლასის სხვა მშობლებთან კონფლიქტი მას შემდეგ დაიწყო, რაც დამრიგებლის საჩუქრისთვის გამიზნული თანხის დადებაზე უარი განაცხადა და თანხის ნაწილი მხოლოდ იმ ტკბილეულისთვის გადაიხადა, რომლითაც მშობლები ღონისძიების შემდეგ მოსწავლეებს უნდა გამასპინძლებოდნენ.

„ღონისძიებაზე ერთ-ერთმა მშობელმა ბავშვს უთხრა, რომ მას, წესით, ტორტი არ ეკუთვნოდა, რადგან მის მშობელს თანხა არ ჰქონდა დადებული და ტკბილეულის ჭამის ნება მხოლოდ იმიტომ მისცეს, რომ შეეცოდათ“.

„აღნიშნულის შემდეგ, ბავშვი ატირებული გაიქცა ეზოში, სადაც დედა ელოდებოდა. დედამ ფაქტის შესახებ სკოლის ადმინისტრაციას აცნობა. ამ და სხვა შეუსაბამო ფაქტებთან დაკავშირებით მშობელი მუდმივად აყენებდა საქმის კურსში დამრიგებელს, თუმცა მას რეაგირება არ მოუხდენია და ბავშვის დასაცავად არაფერი მოუმოქმედებია.

მომხდარის შემდეგ, ბავშვის კლასიდან გაშვების მიზნით, ამავე კლასის 15-მა მშობელმა დაწერა განცხადება მათი შვილების სხვა კლასში გადაყვანის მოთხოვნით, რის შესახებაც ინფორმაციას არა თუ ფლობდა დამრიგებელიც, ახალისებდა მშობლების დამოკიდებულებებს, რამაც უფრო მეტად დაამძიმა მდგომარეობა. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ბავშვები საგაკვეთილო პროცესს შორის დასვენებებზე კლასს არ ტოვებდნენ, რაც იყო დამრიგებლის კატეგორიული მოთხოვნა“.

PHR-ის იურისტების დახმარებით, მშობელმა მიმართა სკოლის დისციპლინურ კომიტეტს კლასის დამრიგებლის მიმართ დისციპლინური წარმოების დაწყების მოთხოვნით. დისციპლინური კომიტეტის სხდომები მიმდინარეობდა დაძაბულ რეჟიმში, მშობლებისა და დამრიგებლის მწვავე განცხადებების ფონზე.

დისციპლინური კომიტეტის გადაწყვეტილებით, დამრიგებელს არ დაეკისრა დისციპლინური სახდელი, რის შემდეგაც PHR-მა აღნიშნული გადაწყვეტილება, სკოლის შინაგანაწესის დაცვის შესაბამისად, სკოლის სამეურვეო საბჭოში გაასაჩივრა. სამეურვეო საბჭოს მიერ საქმის ყოველმხრივ გამოკვლევის შედეგად, საბჭომ დაადგინა მასწავლებლის მხრიდან გადაცდომის ფაქტი, რის შედეგადაც დამრიგებელს დაეკისრა დისციპლინური სახდელი – შენიშვნის სახით“, – ნათქვამია ორგანიზაციის მიერ გავრცელებულ განცხადებაში.

7 დეკემბერს, 14:00 საათზე, ბათუმში, დემოკრატიის სკოლაში გაიმართება სემინარი თემაზე: „ლუსტრაციის კანონი, როგორც ისტორიის გააზრება“.

სემინარს წარუძღვება ისტორიკოსი, საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორიის მკვლევარი, დავით ჯიშკარიანი.

ლექცია შეეხება იმას, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია არქივების გახსნილობა და ლუსტრაცია ისტორიის გააზრებისათვის. ლუსტრაცია არის ისტორიული ფენომენი და ის არ არის სისხლის სამართლებირივი დევნის საშუალება.

შეხვედრაზე დასწრება თავისუფალია.

დასაწყისი: 14 საათზე. 

მისამართი: ბათუმი, ახმედ მელაშვილის 20