რექტორობის ერთ-ერთი კანდიდატი 38 წლის მანუჩარ ლორიაა. მასთან დაკავშირებით მედიაში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ მას ხელისუფლება ლობირებს. გავრცელებულ ინფორმაციას, რომ მას ბათუმის საკრებულოს თავმჯდომარე, ირაკლი ჭეიშვილი ლობირებს, ჭეიშვილი უარყოფს და ამ თემაზე აჭარის მთავრობის თავმჯდომარისა და საკუთარი სახელით საუბრობს:
“ითქვა, რომ თითქოს სტუდენტური თვითმმართველობის წევრები დამიბარებია – ერთმა სტუდენტმა დამასახელოს და ყველაფერზე ვაგებ პასუხს. ერთმა თქვას, რომ მე ვიყავი ჭეიშვილთან და მომცა დავალებაო. ერთი ბიჭი იყო, უნდოდა ჩემთან შეხვედრა, თავმჯდომარესთან შეხვედრა, მაგრამ სპეციალურად არ შევხვდი, რამე რომ არ დამბრალებოდა… რამდენიმე ადამიანი მოვიდა (კანდიდატების შუამავლები იყვნენ), რომ არჩილთან [ხაბაძე] შემეხვედრებინა, მაგრამ არ ვახვედრებ და არც შევახვედრებ. ალბათ იმის გაგება უნდოდათ, ვის უჭერს არჩილი მხარს. არჩილი მხარს არავის არ უჭერს.”
მანუჩარ ლორიას სახელი კიდევ ერთ სკანდალთან – უნივერსიტეტში რექტორის არჩევნების გაყალბებასთან იყო დაკავშირებული. 2008 წელს მანუჩარ ლორია იმ საარჩევნო კომისიას ხელმძღვანელობდა, რომელმაც ყოფილი რექტორი – ალეკო ბაკურიძე აირჩია. მაშინ რექტორობის ერთ-ერთი კანდიდატი – რამაზ ხალვაში აცხადებდა, რომ 9 ბიულეტენი გაუქმდა, რადგან დანიშნული იყო. დაუნიშნავი სამი ბიულეტენიდან კი 2 ხმა რამაზ ხალვაშს ეკუთვნოდა, 1 – ალეკო ბაკურიძეს (სულ 12 ბიულეტენი იყო). ამის მიუხედავად მანუჩარ ლორიამ არჩევნების შედეგები ბათილად გამოაცხადა და ხელახალი არჩევნები დაინიშნა, რომელშიც ალეკო ბაკურიძემ გაიმარჯვა.
სტატიის სრული ვერსია წაიკითხეთ ხვალ, “ბათუმელებში”.
უნივერსიტეტის რექტორობის შვიდ კანდიდატს შორისაა 60 წლის ანთაზ ქიქავა, ასლან აბაშიძის სენატის თავმჯდომარე. მას ეკუთვნის სიტყვები, რომელიც 2003 წელს სენატის სხდომაზე წარმოთქვა: „ცენტრალური ხელისუფლება ამზადებს შეიარაღებულ დაჯგუფებას აჭარაში შემოსაყვანად, რიგდება იარაღი, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ საქართველოში. ჩვენ ამისთვის მზად უნდა ვიყოთ და ამის გამო ვაცხადებთ საგანგებო მდგომარეობას და კომენდანტის საათს, რათა დავიცვათ ჩვენი მოსახლეობა“.
აჭარის მაშინდელმა უზენაესმა საბჭომ ერთხმად დაამტკიცა მაშინდელი მეთაურის, ასლან აბაშიძის განკარგულება, რომელშიც ეწერა, მაგალითად, მსგავსი რამ: „რადგან გარკვეული ძალების მიერ ქვეყანაში დესტაბილიზაციის მიზნით ტარდება მიტინგები… ქვეყანა სამოქალაქო დაპირისპირებისა და სამოქალაქო ომის ზღურბლზე აღმოჩნდა…“ ან კიდევ – „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესმა პოლიტიკურმა პირმა… აკრძალოს შეიარაღებული ძალებისა და მათი ნაწილების კონცენტრაცია აჭარის ადმინისტრაციული საზღვრის მიმდებარე ტერიტორიაზე…. შემოღებული იქნას აჭარის ტერიტორიაზე შემოსვლის სპეციალური წესები. შემოსვლისას ყველა პირმა თან უნდა იქონიოს პირადობის დამადასტურებელი საბუთები“.
სტადიონის საკონკურსო პროექტების განხილვა სასტუმრო ”რედისონში” | ბათუმი 15.03.2015
კომისიის ერთ-ერთი წევრი ბათუმის მერი გიორგი ერმაკოვია. მისი თქმით: „ყველა პროექტი თავისებურად მიმზიდველია. ყველას საკითხს განვიხილავთ დეტალურად, იქნება ეს ტრიბუნების დაშორება სათამაშო მოედნიდან თუ ბილიკების მოწყობა. ყველა წვრილმანი იქნება საინტერესო მოპირკეთებიდან დაწყებული, ტრიბუნების მოწყობით დამთავრებული“.
აჭარის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს ქალაქმშენებლობის დეპარტამენტის უფროსისა და კომისიის წევრის ნუგზარ ძნელაძის შეფასებით საკონკურსო კომისიის მუშაობის პირველმა დღემ ნაყოფიერად ჩაიარა.
“პროცესი აქტიურად მიმდინარეობდა. იყო აქტიური წარდგენა და შეკითხვები. თავდაპირველად წარმოდგენილი პროექტების კონცეფციებს დღეს უფრო მეტად გავეცანით. გამოკვეთილი პოზიცია კომისიას ჯერჯერობით არ აქვს. ვიმსჯელებთ და გადაწყვეტილებას ისე მივიღებთ“ – განაცხადა ნუგზარ ძნელაძემ.
კომისია, რომელიც 19 წევრისგან შედგება, სასტუმრო „რედისონში“ ხვალ 10 საათზე განაახლებს მუშაობას. როგორც ნუგზარ ძნელაძე ამბობს, პროექტების წარმოდგენის შემდეგ საკონკურსო კომისია დახურულ სხდომაზე მიიღებს გადაწყვეტილებას.
გასულ კვირას აჭარის უმაღლესი საბჭოს სხდომაზე ვიცე-სპიკერის ვაკანტურ პოსტზე ფრაქცია “ქართული ოცნების” ყოფილი წევრის, ჯემალ ფუტკარაძის არჩევას 8 დეპუტატმა დაუჭირა მხარი. ფარული კენჭისყრის დასრულების შემდეგ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ, ავთანილ ბერიძემ განაცხადა, რომ პროცედურა დარღვეული იყო და, შესაბამისად, ჯემალ ფუტკარაძის ვიცე-სპიკერად არჩევის საკითხი ჩავარდა. მის ამ განცხადებას დეპუტატების გაღიზიანება და ხმაური მოჰყვა.
სხდომას „ქართული ოცნებიდან“ მხოლოდ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე ავთანდილ ბერიძე ესწრებოდა. ჯემალ ფუტკარაძის კანდიდატურას დეპუტატებმა ორჯერ უყარეს კენჭი. პირველ შემთხვევაში მან ხმათა საჭირო რაოდენობა ვერ დააგროვა, მეორე კენჭისყრის დროს კი, ჯემალ ფუტკარაძე ვიცე-სპიკერის პოსტზე აირჩიეს. ჩატარებული კენჭისყრა უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ უკანონოდ გამოაცხადა და დარბაზი პროტესტის ნიშნად დატოვა.
„აჭარის კონსტიტუციით და რეგლამენტის დარღვევით ჩატარებული უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილის არჩევნები ჩატარებულად არ ითვლება“, – ამ განცხადების შემდეგ ავთანდილ ბერიძემ ჩაქუჩი დაარტყა და დარბაზი დატოვა. დეპუტატების ნაწილის განცხადებით, ავთანდილ ბერიძემ უფლებამოსილებას გადააჭარბა.
“რაც შეეხება ქვორუმის საკითხს, ჯემალ ფუტკარაძის არჩევა კანონთან წინააღმდეგობაში არ მოსულა. როგორც ჩანს, “ქართული ოცნების” წევრები გვერდითა ოთახში ისხდნენ და სხდომაზე არ შემოვიდნენ. კანონი ამბობს, რომ უმაღლესი საბჭოს მოადგილის არჩევას სჭირდება 11 ხმა, მაგრამ თუ ეს ოდენობა ვერ გროვდება, შემდეგ უმაღლეს საბჭოს აქვს პოზიტიური ვალდებულება – თავმჯდომარის მოადგილე აუცილებლად უნდა აირჩიოს. უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე ამ საკითხს არ აყენებდა კენჭისყრაზე და ცდილობდა შემდეგ საკითხზე გადასვლას, რისი საშუალებაც არ მივეცით და მან დატოვა სხდომა. იყო თუ არა დარღვევა, ამის გასარკვევად არსებობს სასამართლო, მაგრამ მან სხდომა დატოვა”, – ამბობს მედეა ვასაძე. ის სვეტლანა კუდბასთან ერთად ჯემალ ფუტკარაძის ვიცე-სპიკერის თანამდებობაზე წარდგენის ინიციატორი იყო.
უმაღლეს საბჭოში იურიდიულ და საპროცედურო საკითხთა კომისიას “თავისუფალი დემოკრატი” თემურ კახიძე ხელმძღვანელობს. მისი განმარტებით, პროცედურა არ დარღვეულა და ჯემალ ფუტკარაძე უკვე არჩეული ვიცე-სპიკერია: “მე ამოვდივარ აჭარის კონსტიტუციიდან, ასევე არ დარღვეულა რეგლამენტი.”
უმაღლეს საბჭოში მიიჩნევენ, რომ ჯემალ ფუტკარაძის ვიცე-სპიკერად აღიარება-არაღიარების საკითხი სასამართლომდე მივა. საკითხის ერთ-ერთი ინიციატორი მედეა ვასაძე შიშობს, რომ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე ჯემალ ფუტკარაძის ვიცე-სპიკერად არჩევის დადგენილებას ხელს არ მოაწერს, თუმცა ამის გამო მას სასამართლოში წასვლა არ მოუწევს, რადგან `შესაძლოა, მანამდე ის თავმჯდომარის უკვე გამოთავისუფლებულ პოსტზე განიხილონ”. მედეა ვასაძის თქმით, ეს შესაძლოა 19 მარტს დაგეგმილ სხდომაზე მოხდეს.
რა გეგმე’ბი აქვს უმაღლესი საბჭოს ყველაზე მრავალრიცხოვან ფრაქციას, “ნაციონალურ მოძრაობას”? _ ამ კითვაზე ფრაქციის წევრი ეკატერინე თარგამაძე პასუხობს, რომ “ქართული ოცნება” ვალდებულია ვაკანტურ თანამდებობეზე კანდიდატურები წარადგინოს.
გიორგი ხიმშიაშვილის კანდიდატურას გამგეობას საიას თავმჯდომარე ანა ნაცვლიშვილი წარუდგენს. ის “ბათუმელებთან” ამბობს, რომ ამას რაც შეიძლება მოკლე დროში გააკეთებს. თუმცა, ჯერჯერობით დაზუსტებული არ არის, როდის იმსჯელებენ თბილისში გიორგი ხიმშიაშვილის კანდიდატურის დამტკიცებაზე.
დღეს, 15 მარტს, საიას აჭარის ფილიალში თავდაპირველად გამგეობის ახალი წევრები აირჩიეს. ახალმა გამგეობამ კი, რამდენი წუთის წინ, თავის მხრივ გიორგი ხიმშიაშილი საიას აჭარის ფილიალის თავმჯდომარედ აირჩია.
ბატონო კობა, რა ასაკი მიიჩნევა პირველი ორსულობისთვის ყველაზე სასურველად და რატომ?
ორსულობისთვის ყველაზე სასურველ ასაკად 20-25 წელი მიიჩნევა, ამ დროს ქალი ყველანაირად მომწიფებულია, მწყობრშია მისი ჰორმონალური და იმუნური სტატუსი, გულის, გულ-სისხლძარღვთა და ნერვული სისტემები სრულად ჩამოყალიბებულია და ორგანიზმი მზად არის დედობისთვის. თუმცა, დღეს ხშირია პირველი ორსულობა 30 წლის ასაკში და ეს სავსებით ნორმალურია. დაგვიანებულ ორსულობად მიიჩნევა ორსულება 35 წლის შემდეგ. საქმე ისაა, რომ გოგონას დაბადებისას აქვს კვერცხუჯრედების გარკვეული რაოდენობა, როცა ქალი მომწიფდება, მას 400 კვერცხუჯრედი (ფოლიკული) რჩება, რომელთაგან ყველა თვე კარგავს ერთს. დადგენილია, რომ ეს რეზერვი 35 წლამდე იცლება. არის შემთხვევები, როცა ეს მარაგი 40 წლის შემდეგაც არ იცლება, მაგრამ, რა თქმა უნდა, სასურველია ქალის რეპროდუქციული ფუნქცია 35 წლამდე დაიწყოს.
თქვენს პრაქტიკაში ყველაზე ხანდაზმული მშობიარე ქალი რამდენი წლის იყო?
47 წლის ქალს უმშობიარია, თუმცა მას დიდი შესვენება ჰქონდა პირველი ორსულობის შემდეგ.
მამაკაცებს რა შეზღუდვა აქვთ ასაკში?
მამაკაცებში რეპროდუქცია შესაძლებელია 50 და 60 წლის შემდეგაც, რაც განპირებებულია სპერმატოზოიდების მუდვივი განახლებით და მათი მილიარდი ოდენობით. ქალები კი შეზღუდულნი არიან. მათი რეპროდუქციული ფუნქციის ზღვარი სულ 35 წელია, მერე უკვე მიდის კლება.
სხვა რა რისკები და გართულებები ახლავს გვიან ორსულობას?
ასაკის მატებასთან ერთად ადამიანს ბევრი დაავადება აღენიშნება. ხშირად დაზიანებულია ნერვული სისტემა, გულ-სისხლძარღვთა სისტემა, იზრდება ინფექციური და ენდოკრინული დაავადებების რისკი, შესუსტებულია ორგანიზმის დამცავი მექანიზმები. ქსოვილი კარგავს ელასტიურობას, სისხლძარღვები ვეღარ ატარებენ სისხლს კარგად. ხშირია ისეთი გართულებები, როგორიცაა: არტერიული წნევა, შეშუპებები, რაც ნაყოფის ჯანმრთელობაზეც აისახება. თუ ორსულს აქვს პრობლემები – ნაყოფიც იტანჯება, რადგან დედა და შვილი ერთი სისტემაა, ამიტომ ყველა ქალი იმყოფება განსაკუთრებული მეთვალყურეობის ქვეშ, უფრო ხშირია ექიმთან ვიზიტები და ლაბორატორული კვლევები, მათ შორის ექოსკოპია. რაც უფრო ახალგაზრდაა მშობლის ორგანიზმი, მით უფრო ნაკლებია მუტაციები და გენეტიკური დარღვევები, თუმცა ამისგან დაცული არავინ არ არის. ასაკის მატებასთან ერთად მატულობს სხვადასხვა რისკიც.
რა რისკები ახლავს ფიზიოლოგიურ მშობიარობას 35-40 წლის ქალებისთვის?
ქალებს შეუძლიათ ამ ასაკში მშობიარობა, მაგრამ ბევრი არ მიდის ასეთ რისკზე. საშვილოსნოს კუმშვადობა და ჭინთვების ინტენსივობა სუსტად არის გამოხატული, სამშობიარო გზები არ არის ისე ელასტიური, რომ მივიღოთ ჯანმრთელი ახალშობილი. ამ ასაკში უმეტესად საკეისრო კვეთას ანიჭებენ უპირატესობას.
რა არის გვიანი ორსულობის დადებითი მხარეები?
ამ დროს ორგანიზმში ყველაფერი ახლდება, შეიძლება ითქვას, ქალები ახალგაზრდავდებიან. პირველ რიგში, იცვლება მათი ჰორმონალური სტატუსი. ბავშვის გაჩენა ქალის არა მარტო ფსიქოლოგიური, არამედ ფიზიოლოგიური მოთხოვნილებაც არის.
რა მექანიზმით შეიძლება გარკვევა, კიდევ აქვს თუ არა ქალს დაორსულების შანსი?
იმის დასადგენად, თუ რა რეზერვი აქვს ქალს დარჩენილი, კეთდება ტესტი – „ანტი-მიულერის ჰორმონი“. ეს ტესტი გვაძლევს საშუალებას ვიმჯელოთ საკვერცხეების მუშაობაზე.
რა უნდა გაითვალისწინოს 35 წელს გადაცილებულმა ორსულმა?
დაგვიანებითი ორსულობისას საჭიროა გაძლიერებული კონტროლი იმ რისკებისა, რაც შეიძლება გვიან ორსულობას ახლდეს თან. მაგალითად, ყველა ქალმა იცის ისეთი რისკების შესახებ, როგორიც ბავშვის თანდაყოლილი დაავადებებია, ამიტომ ასეთ დროს საჭირო ხდება ორმაგი, სამმაგი და ოთხმაგი ტესტების გაკეთება, რომ რაიმე არ გამოგვრჩეს ყურადღებიდან. ეს ყველაფერი საქართველოში განხორციელებადია და სიტუაციის სწორად მართვის შემთხვევაში, ორსულობა 35 და 40 წლის შემდეგაც წარმატებულია.
ბატონო გენო, სამართლებრივად არის თუ არა აჭარის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი ჯემალ ფუტკარაძე ვიცე-სპიკერად არჩეული?
აჭარის კონსტიტუცია ამ წესს კარგად არეგულირებს, სიის შემადგენლობის ნახევარზე მეტი, ანუ 11 ხმა თუ შეგროვდება თავმჯდომარე და მისი მოადგილე ამ შემთხვევაში არის სწორად არჩეული. სხვა გამონაკლისს კონსტიტუცია არ სცნობს, არც ერთ ვითარებაში, თუ ამ შემთხვევაში 11 ხმა არ არის, ეს ნიშნავს იმას, რომ თავმჯდომარის მოადგილე არჩეული არ არის.
დეპუტატები მიუთითებდნენ რეგლამენტზე…
რეგლამენტი ამ წესს ვერ შეცვლის, რადგან რეგლამენტი კონსტიტუციდან უნდა გამომიდინარეობდეს. რეგლამენტმა შეიძლება დაადგინოს პროცედურა, მაგრამ ციფრებს ის ვერ შეცვლის ვერც ერთ შემთხვევაში, ვერც კონსტიტუციისგან განსხვავებულ წესს ვერ დაადგენს, ამ შემთხვევაში რეგლამენტით არის გაწერილი, როგორ უნდა მოხდეს ეს ყველაფერი. რვა ხმით თავმჯდომარის მოადგილეს ვერ აირჩევდნენ, რითიც არ უნდა ეხელმძღვანელათ, ამას არეგულირებს აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კონსტიტუცია.
დეპუტატების ნაწილმა თავმჯდომარის მოადგილეს მიულოცეს არჩევა, მიიღეს კენჭისყრაში მონაწილეობა, თქვენი შეფასებით ეს მოცემულობა რას ნიშნავს, აჭარის უმაღლესი საბჭოს ამ დეპუტატებს არ აქვს წაკითხული აჭარის კონსტიტუცია თუ?
ნაწილმა არ იცის და ნაწილი პატივს არ სცემს, ეს არის ძალიან ცუდი. ეს არის ჩვენი კანონმდებლობის უპატივცემულობა. ამას მე დავარქმევდი არაკანონმრჩილებას. საკანონმდებლო ორგანოს წარმომადგენლები პატივს არ სცემენ აჭარის კონსტიტუციას, ვფიქრობ არ ცოდნაზე მეტად არის უპატივცემულობა.
ის, რომ საკანონმდებლო ორგანოს რეგლამენტი და კონსტიტუცია შეუსაბამოა ერთმანეთთან, რას ნიშნავს?
ეს ნიშნავს უცოდინრობას. აქამდე ეს ჩანაწერი არ უნდა ყოფილიყო. ძალიან ბევრი ჩანაწერია რეგლამენტში, რომელიც ეწინააღმდეგება უფრო ზემდგომ კანონს, ვიდრე რეგლამენტია. რეგლამენტი არის პროცედურა, ის ვადებს და ქვორუმებს ვერ დაადგენს, ეს გამორიცხულია. ეს რომ წინააღმდეგობაში მოდის, ყველა დეპუტატმა უნდა იცოდეს, უნდა იცოდნენ, რომ კონსტიტუცია ყველაზე მნიშვნელოვანია.
ეს რეგლამენტი, რომელიც შეუსაბამოა აჭარის კონსტიტუციასთან, ამ მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მიღებულია?
ეს რეგლამენტი არის ადრინდელი, მაგრამ თუ დააკვირდებით აჭარის უმაღლესი საბჭოს თითქმის ყველა სხდომაზე ცვლილებები შეაქვს ამ რეგლამენტში, სისტემურად არ მიუდგნენ რეგლამენტს, შეიძლება ეს უცოდინრობამაც გამოიწვია, ყველაფერს განათლება სჭირდება, ადამიანური და კვალიფიციური რესურსები. რეგლამენტი გასაუმჯობესებელია ძალიან ბევრ ნაწილში, ეს არის არცოდნაც, უპატივცემულობაც…ის რომ კონსტიტუციის ნორმას დეპუტატები პატივს არ სცემენ. ჩემთვის მნიშვნელობა არ აქვს ახლა ვინ არის უმრავლესობა და უმცირესობა, ეს დამოკიდებულება ყველას დანაშაულია. როცა ასე შეუსაბამოა რეგლამენტი კონსტიტუციასთან, ეს ხომ უნდა გაასწორო? თუ ეს არ გაასწორე, აბა მეტი რას აკეთებ? ეს რომ ვერ გააუმჯობესე – ქვეყანას და რეგიონს ვერ მართავ.
ისევე როგორც საჯარო სამსახურში მიღების დროს ადამიანებს სთხოვენ ძირითადი კანონმდებლობების, მაგალითად კონსტიტუციის ცოდნას, როცა ადამიანი კენჭს იყრის და სურვილი გაუჩნდება გახდეს დეპუტატი, საკრებულოში, უმაღლეს საბჭოსა თუ პარლამენტში, რაღაც კვალიფიკაციას უნდა აკმაყოფილებდეს. ვფიქრობ საჭიროა ჩვენს ქვეყანაში კენჭისყრამდე რაღაც ტესტირების გავლა.
პროექტების პრეზენტაცია-განხილვას სპეციალურად შექმილი საპროექტო კომისიის წევრები, პროექტის ავტორები და პროექტების შემქმნელი კომპანიების წარმომადგენლები ესწრებიან.
პრეზენტაციას არ ესწრება აჭარის ფინანსთ და ეკონომიკის მინისტრი და საპროექტო კომისიის თავმჯდომარე დავით ბალაძე. როგორც სამინისტროს პრესსამსახურში განმარტავენ მინისტრი პროექტების განხილვას ხვალ შეურთდება.
კომისია სულ სტადიონის 11 პროექტს განიხილავს.
ბათუმში, ფეხბურთის სტადიონის მშენებლობას აჭარის ფინასნთა და ეკონომიკის სამინისტრო ახორციელებს.
ოლიმპიური სტადიონის საპროექტო-სახარჯთაღრიცხვო დოკუმენტაციის სახელმწიფო შესყიდვის კონკურსის სპეციალურად შექმნილი საკონკურსო კომისიის წევრები არიან: იონა წითელაძე – აჭარის ფინანსთა და ეკონომიკის მინისტრის პირველი მოადგილე; ნუგზარ ძნელაძე – ქალაქმშენებლობის დეპარტამენტის უფროსი; სულხან მამუჭაძე -ქალაქმშენებლობის დეპარტამენტის ურბანული განვითარების განყოფილების უფროსი; მირიან მეტრეველი – ქალაქმშენებლობის დეპარტამენტის ურბანული განვითარების განყოფილების მთავარი სპეციალისტი; გელა ცინცაძე – იურიდიული დეპარტამენტის უფროსი (კომისიის მდივანი); ზურაბ ჭურკვეიძე – ქონების მართვისა და პრივატიზების დეპარტამენტის უფროსი; ზვიად ბურჭულაძე – თვითმმართველი ერთეულების სივრცითი მოწყობის დოკუმენტის შედგენის სამუშაო ჯგუფის ხელმძღვანელი. კომისიაში ასევე მოწვეული არიან ქალაქის მერი გიორგი ერმაკოვი; ვალერი ბერაძე – აჭარის განათლების, კულტურისა დას სპორტის მინისტრის მოადგილე; დავით მიქელაძე – აჭარის განათლების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა დეპარტამენტის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი; დავით ზოიძე – აჭარის მთავრობის თავმჯდომარის მრჩეველი; ირაკლი ახალაძე – ბათუმის მერიის არქიტექტურისა და ურბანული დაგეგმარების სამსახურის უფროსი; მინდია მურვანიძე – ბათუმის მერიის არქიტექტურისა და ურბანული დაგეგმარების სამსახურის უფროსის მოადგილე და ქალაქის მთავარი არქიტექტორი; რევაზ გოგიტიძე – საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის აჭარის ორგანიზაციის თავმჯდომარე; ნათია აფხაზავა – სამოქალაქო საზოგადოების ინსტიტუტის წარმომადგენელი და წარმომადგენელი საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციიდან.
პროქტების განხილვა დღეს 4 საათამდე გაგრძელდება და ხვალ დასრულდება. საპროექტო კომისია გამარჯვებულ პროექტს ხვალ გამოავლენს.
ოდესღაც ლაზეთის სამეფო ტრაპიზონამდე იყო გადაჭიმული. დღეს კი ქართველური წარმოშობის ეს ტომი საქართველოს ტერიტორიაზე რამდენიმე ადგილას ცხოვრობს. უძველეს ლაზურ სოფელს – სარფს კი, თურქეთ-საქართველოს საზღვარი ჰყოფს შუაზე. გაღმა და გამოღმა ლაზები ამ ერთი საუკუნის წინ ცალ-ცალკე სოფლად ცხოვრობდნენ. მას შემდეგ რაც სოფელი შუაზე გაიყო, ღობის მიღმა ზოგს ძმა დარჩა, ზოგს – ბიძაშვილი, ზოგსაც – შეყვარებული.
ლაზების, იმავე ჭანების ისტორია ძველი კოლხეთის ისტორიასთანაა დაკავშირებული. უძველეს კოლხეთის სამეფოში ორი ქართველური წარმოშობის ტომი სახლობდა – ლაზ-ჭანები და მანრალ-მეგრელები. მათ სამეტყველო ენას კი ზანური ეწოდებოდა. სახელწოდება `ჭანი~ მოგვიანებით „ლაზით“ შეიცვალა.
ისტორიული წყაროებით ძველი წელთაღრიცხვის V-I საუკუნეებში ჭან-ლაზებს და მეგრელებს ეჭირათ მთელი შავი ზღვისპირეთი, ტრაპიზონიდან აფხაზეთამდე. ჭან-ლაზები ჭოროხის ხეობაში სახლობდნენ, ხოლო მანრალ-მეგრელები – რიონის ხეობაში.
ძველი კოლხეთის სამეფო ტრაპიზონამდე აღწევდა. შესაბამისად, ამ ტერიტორიაზე მცხოვრები ჭან-ლაზებიც კოლხეთის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდნენ. ასე იყო მანამ, სანამ კოლხეთს რომაელები არ შემოესივნენ. რომაელების შემოსევის შემდეგ, კოლხეთის სამეფო დასუსტდა. შეიცვალა პოლიტიკური მდგომარეობაც, კოლხეთის მეფეები ლაზების ტომიდან ირჩეოდა. საბოლოოდ ისე მოხდა, რომ ლაზებმა კოლხეთის სამეფოს სახელი შეუცვალეს და მას ლაზიკა უწოდეს.
ლაზიკის სამეფო საუკუნეების მანძილზე ცდილობდა ერთიანობის შენარჩუნებას. ერთი მხრივ, ბიზანტიასთან უწევდა გამკლავება და მეორე მხრივ, – სასანიდურ ირანთან. თუმცა მე-7 საუკუნეში ბიზანტიის კეისარმა ლაზიკაში მეფობა გააუქმა და მმართველებად ერისთავები დასვა. ამის შემდგომ ჭან-ლაზებმა სიმშვიდე მხოლოდ მეთორმეტე საუკუნეში მოიპოვეს. თამარ მეფემ ბიზანტიელებს ჭან-ლაზებით დასახლებული ტერიტორიები უკან წაართვა და ტრაპიზონის სამეფო შექმნა. ლაზთა მეხსიერებაში დღემდე ცოცხლობს ლეგენდები თამარ მეფეზე. ლაზები ცნობილი ხელოსნები არიან.
ერთ-ერთი თქმულების მიხედვით, სწორედ მეთორმეტე საუკუნეში დაუწყიათ ხელოსნობის შესწავლა. ლაზეთში ბევრი ისტორიული ძეგლი ყოფილა, თუმცა ძირითადად დანგრეული. თამარ მეფეს მოუნდომებია ამ ძეგლების შეკეთება. სწორედ ლაზები დახმარებიან მეფეს მათ შეკეთებაში. ამბობენ, მას შემდეგ, რაც თამარმა შეკეთებული და აღდგენილი ძველი ძეგლები ნახა, ლაზები დალოცა და მათი ხელობაც აკურთხაო.
თამარის დალოცვის შემდეგ ლაზ ხელოსნებს ისე კარგად წაუვიდათ საქმე, მთელს ლაზისტანში ხალხი ხელოსნობის სწავლას გაჰყვაო. მალე ისე მოხდა, რომ მთელს საქართველოში თუკი რაიმე შენდებოდა, ყველგან ლაზი ხელოსნები ყოფილან.
ლაზი ხელოსნების მიერ აშენებული სახლი ქედაში, სოფელ ზუნდაგაში
ბიზანტიის იმპერატორი ვერაფრით ურიგდებოდა ტრაპიზონის სამეფოს არსებობას, თუმცა ყველა ბრძოლა მის წინააღმდეგ უშედეგო იყო. შავი დღე ტრაპიზონის სამეფოსთვის 1453 წელს დადგა. მას შემდეგ, რაც ოსმალებმა დაიპყრეს კონსტანტინეპოლი, ტრაპიზონსაც მიადგნენ და დაიპყრეს.
ბევრ ლაზს მოუწია საკუთარი სარწმუნოების დათმობა, მას შემდეგ რაც ოსმალეთის იმპერიის საზღვრებში მოექცა ლაზისტანი. მისიონერ ლუი გრანჯერიოს აღწერილი აქვს, თუ როგორ ცდილობდნენ ოსმალები ლაზ-ჭანების გამაჰმადიანებას. „ბავშვებს წინადაცვეთით ათავისუფლებდნენ ბეგარისაგან, ქალიშვილებს კი იმისათვის, რომ სიცოცხლე შეენარჩუნებინათ მათთვის, იანიჩრებზე ათხოვებდნენ“, – წერს გრანჯერიო.
დღეისათვის ლაზები კვლავაც შავი ზღვისპირეთში ბინადრობენ. მათი უმეტესობა თურქეთის ტერიტორიაზე ცხოვრობს.
„იქაურ ლაზებს რომ ჰკითხოთ მათი ეროვნების შესახებ, გეტყვიან, რომ ლაზები არიან და არავითარ შემთხვევაში გურჯები“, – ამბობს ლაზური ეთნოგრაფიული მუზეუმის თანამშრომელი ირმა მემიშიში.
ლაზები კარგი მეთევზეები და ხელოსნები არიან. სარჩოს ძველი ლაზები ზღვაში ეძებდნენ. ერთ-ერთი მიზეზი ისიც იყო, რომ მცირემიწიან ადგილებში სახლობდნენ და სოფლის მეურნეობას რომ გაჰყოლოდნენ, ამისთვის შესაფერისი გარემო ნაკლებად იყო.
ლაზი მეთევზე ქსოვს ბადეს, მაკეტი ლაზური ეთნოგრაფიული მუზეუმიდან
ლაზებში ჯგუფური შრომის კულტურა ე.წ. „ნადური“ შრომაც იყო გავრცელებული. მ. ვანილიში და ა. თანდილავა წიგნში „ლაზეთი“ აღწერენ ნადური შრომის თავისებურებებს:
„ნადს სოფელში რიგრიგობით აწყობენ. ამიტომ ოჯახში ერთი ან რამდენიმე წევრი მუშახელის მოსაგებად ჯერ სხვა ნადებში მონაწილეობს და 10-12 კაცის მოგების შემდეგ თვითონ აწყობს ნადს. მოგებულთა გარდა მოსულების წინაშე დავალიანებული რჩება, რასაც შემდეგ ანაზღაურებენ. ლაზები ნადს ორ ჯგუფად ყოფენ: გედვალერი (სავალდებულო გადასახდელი) და უგედვალუ (არა სავალდებულო გადასახდელი).“
გედვალერი ისეთი ნადი იყო, რომელიც ოჯახს აუცილებლად უნდა გადაეხადა. ანუ რამდენი კაციც იყო მის ნადში სამუშაოდ, იმდენივესთან უნდა წასულიყო თავადაც ნადში. ასეთი ნადი იყო ყანის თესვის, მარგვლის, კრეფის, ყანის ტეხვის. ასეთ ნადებში კაცებთან ერთად ქალებიც მონაწილეობდნენ.
უგედვალუ იყო არასავალდებულო ნადი. სახლის მასალის მოზიდვისას, ახლად გაკეთებული ნავის ზღვის პირამდე მიტანის ან ბადის ძაფის დართვის დროს თუ ერთი ლაზი მეორეს დაეხმარებოდა, ეს ვალად არ ჩაითვლებოდა.
ლაზებს შესისხლხორცებული ჰქონდათ მეთევზეობა და ხელოსნობა. ეს პროფესიები მათ ბევრი მოგზაურობის საშუალებას აძლევდა.
ამას ლაზები „კურბეთს“, ანუ შორეულ მოგზაურობაში საშოვარზე წასვლას უწოდებდნენ. ძველად ლაზები ყოველწლიურად აწყობდნენ ჯგუფურ მოგზაურობებს. ჯგუფში მეთევზეები, მენავეები (ნავის მშენებლები) და სახლის მშენებლები შედიოდნენ. მეთევზეები და მენავეები, ძირითადად, ზღვის სანაპიროზე მდებარე დასახლებებს ეტანებოდნენ. ხოლო სახლის ოსტატები და დურგლები მიდიოდნენ საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში – აჭარაში, გურიაში, სამეგრელოსა და იმერეთში, სადაც ლაზურ სტილზე აშენებდნენ პატარა ოდებს.
შემოდგომის დადგომისთანავე ლაზი მეთევზეები ბადეების დამზადებას იწყებდნენ. ადრე სანამ ლაზები ნავის კეთებას ისწავლიდნენ, თურმე მოჭრიდნენ დიდგულიან ხეს, გულს ამოუღებდნენ და ასე გადიოდნენ ზღვაზე. ასეთ ნავებს „ნუში“ ერქვა. მოგვიანებით ნავების აგების ოსტატობის დახვეწასთან ერთად მისი სახელწოდებაც შეიცვალა. ჯერ „ჭირნიღს“ ეძახდნენ, დღეს კი „ფელუკად“ მოიხსენიება.
ლაზებში გავრცელებული იყო ასევე ჭინოთი თევზაობა. ჭინო თევზის დასაჭერ გრძელ ჯოხს ჰქვია და სამი ნაწილისგან შედგება. პირველ ნაწილს „თუდენი“ ეწოდება, მეორე ნაწილს „შქაში“, მესამეს – „ყომურიში“.
გარდა ამისა, თევზაობდნენ გოდრებითაც. გოდრით თევზაობა ზღვაში მოუხერხებელი იყო, მაგრამ მთის მდინარეებისთვის სწორედ რომ შესაფერისი. გოდორი აუცილებლად თხილის ხისგან უნდა ყოფილიყო დაწნული.
ლაზი მეთევზეები ძველად დელფინებზეც ნადირობდნენ. ნადირობა შუა ზღვაში ხდებოდა ჩახმახიანი თოფით. ეს კი გარკვეულ ოსტატობას მოითხოვდა მონადირისგან. ჯერ ერთი, ნავს ტალღები აქანავებდა, მეორეც დელფინიც მოძრაობდა და რთულად მოსახელთებელი იყო. დელფინებს ღია ზღვაში უსაფრდებოდნენ და საათობით ელოდებოდნენ მის გამოჩენას. დელფინის მონადირება ადვილი არ იყო. როგორც კი ზედაპირზე გამოჩნდებოდა, სწრაფადვე უნდა ესროლათ, იმიტომ, რომ ჰაერს როგორც კი ჩაისუნთქავდა, მაშინვე წყალში ჩაყვინთავდა. მას შემდეგ რაც დელფინს ესროდნენ და ის გულაღმა ამოტრიალდებოდა, რკინის კავიანი ჯოხით ნავში აიყვანდნენ.
„ხშირია შემთხვევა, რომ დელფინი თავის შვილთან ერთად დაცურავს და, როცა გასროლილი ტყვია დედის ნაცვლად შვილს მოხვდება, რომელსაც ნავში ამოიყვანენ, დედა ნავს როდი შორდება. მან იცის, რომ შვილი ნავში იმყოფება და მანამდე სდევს ნავს, სანამ ნაპირს არ მიადგება. ხშირად „ცოდვის“ თავიდან ასაცილებლად, მეთევზეები დედას არ კლავდნენ, თუმცა შვილის მოკვლის შემდეგ მისი მოკვლა ძალიან ადვილი იყო. სასიკვდილოდ დაჭრილი დელფინი, რომელსაც ნავში ჩააგდებდნენ, ტყვიის მოხვედრისთანავე ტირილს და ხმამაღლა კვნესას იწყებდა“, – ნათქვამია მ.ვანილიშისა და ა.თანდილავას წიგნში „ლაზეთი“.
დელფინის ქონისგან ლაზები ზეთს ხდიდნენ და მას ნავთის მაგივრად ხმარობდნენ. ასეთ ზეთს ლაზურად „დეფინაშ იაღი“ ეწოდება.
ლაზებს თევზაობის დაწყებასთან დაკავშირებით არაერთი წესი ჰქონდათ. მაგალითად, თევზის ჭერას აუცილებლად შაბათ დღეს იწყებდნენ, რომელსაც ლაზურად „საპატონი“ ეწოდება. გააკეთებდნენ ე.წ. „ნუსკას“ და ნავში დამალავდნენ ისე, რომ არავის ენახა. სწამდათ, რომ ასე ბევრ თევზს დაიჭერდნენ. თუ ისე მოხდებოდა, რომ რამდენიმე დღის განმავლობაში თევზს ვერ დაიჭერდნენ, მაშინ ამბობდნენ, რომ „თოფს თვალი ეცა“ და სპეციალურ შელოცვებს კითხულობდნენ.
ლაზები თევზის დასაჭერ ბადეებსაც თავად ქსოვდნენ. ბადისთვის საჭირო ძაფსაც თავად ართავდნენ. ძაფს ქალები ამზადებდნენ, ბადეებს კი, მამაკაცები ქსოვდნენ.
„ბათუმელებთან“ საუბარში ქალაქ ბათუმის მერი გიორგი ერმაკოვი ადასტურებს, რომ თუშმანიშვილი და ღოღობერიძე ნამდვილად მუშაობენ ავტოტრანსპორტის სამსახურში.
ბრალდებას იმის შესახებ, რომ ეს პროცესი [დეპუტატისთვის კვერცხების სროლა] ქალაქ ბათუმის მერიის მართულია, აბსურდულსა და სისულელეს უწოდებს გიორგი ერმაკოვი: „ნებისმიერი ფორმით ძალადობა, შეურაცხყოფა, რომელიც არის კანონით დასჯადი, ჩემ მიერ წახალისებული როგორ შეიძლება იყოს. კონკრეტული პირი, რომელიც დასაქმებულია მერიის აიპ-ებსა და შპს-ებში, ვინ რას მოიმოქმედებს, როგორ შეიძლება იყოს ჩემი მართული. ძალიან არასასიამოვნოა, როცა ასეთ მდგომარეობამდე მიდის საქმე, მაგრამ ამისთვის, როგორც იურისტი გეუბნებით, რომ არსებობს კანონი, ადმინისტრაციული და სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, კანონის წინაშე ყველა თანასწორია, სადაც არ უნდა მუშაობდეს ის. ქცევის წესები და შინაგანაწესი კანონით არის რეგულირებული, ამისთვის არსებობს შესაბამისი სამსახურები… ჩემთვის მნიშვნელოვანია ჩემი თანამშრომელი სამსხაურებრივ მოვალეობას ასრულებდეს, თუკი მისი სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულება ფარგლებს სცდება ან არაჯეროვნად ასრულებს, ასეთ დროს მივიღებ ზომებს…“ – განმარტა ბათუმის მერმა „ბათუმელებთან“.
„ქობულეთიდან გავედი, სოფელ ლეღვამდე არ ვიყავი მისული. იქ შემემთხვა ეს ამბავი. არ მახსოვს როგორ წავიქეცი. სხვა გარემო ფაქტორი არ ყიფილა. ალბათ, კენჭი შემხვდა მკვეთრად დავამუხრუჭე და ამიტომ გადმოვვარდი ველოსიპედიდან. მარჯვენა ხელის იდაყვი მეღრძო და თავის ქალა დამიზიანდა“ – გვითხრა ნოდარ ბერიძემ.
ველომოგზაურის თქმით მას პირველადი დახმარება ქობულეთის საავადმყოფოში გაუწიეს.
ველომოგზაური „საქართველო მშვიდობისათვის“ მოგზაურობის გაგრძელებას რეაბილიტაციის შემდეგ გეგმავს და ვარაუდობს, რომ ამისთვის მზად ორი კვირის შემდეგ იქნება.
ნოდარ ბერიძემ „საქართველო მშვიდობისათვის“ ველომოგზაურობა 2015 წლის 25 თებერვლიდან დაიწყო. დღემდე 800 კილომეტრზე მეტი მანძილი დაფარა და შემოიარა თბილისი-სამაჩაბლო-აფხაზეთის საზღვრები; მცხეთა, დუშეთი, ახმეტა, თელავი, ლაგოდეხი, ყვარელი, სიღნაღი, დედოფლისწყარო, გურჯაანი, საგარეჯო, რუსთავი, გარდაბანი, მარნეული, ბოლნისი, დმანისი, თეთრიწყარო, წალკა.
ნოდარ ბერიძე ქედის რაიონი სოფელ ვარჯანისიდანაა. მან ველომოგზაურობა გასულ წელს დაიწყო. თავისი მეგობრის, ველომოგზაურ ჯუმბერ ლეჟავას გარდაცვალებიდან ერთი თვის შემდეგ ჯუმბერ ლეჟავას დაწყებული ველოტური თვითონ დაასრულა და უკრაინა (დონეცკისა და დონბასის გარდა) ველოსიპედით შემოირა.
ინციდენტი ბათუმში “დემოკრატიული ჩართულობის ცენტრის” ოფისში მოხდა. პეტრე ზამბახიძისთვის კვერცხების დამშენებს შორის იყვნენ ბათუმის მერიის ავტოტრანსპორტის სამსახურის თანამშრომლებიც.
ბათუმის მერიის პრესსამსახურის, თეკლა ჩიჩუას განმარტებით, ის ადამიანები, რომლებმაც პეტრე ზამბახიძეს კვერცხები დაუშინეს, მერიაში არ მუშაობენ: ”ისინი არიან მერიის საქვეუწყებო დაწესებულებაში დასაქმებულები”.
“ეს დაჯგუფება ცდილობს, რომ განსხვავებულ აზრს ებრძოლონ. ესენი არიან “ქართული ოცნების” აქტივისტები. მე მოვუწოდებ არჩილ ხაბაძეს, ავთანდილ ბერიძეს და ყველას – გონს მოვიდნენ. ის ქმედებები, რასაც განახორციელებენ ქართული მედიის, არასამთავრობო სექტორისა და დამოუკიდებელი ოპოზიციის წინააღმდეგ ბუმერანგივით დაუბრუნდება არჩილ ხაბაძეს, ავთანდილ ბერიძესა და ყველას, ვინც ამის უკან დგას“, – განაცხადა პეტრე ზამბახიძემ.
ბსუ-ს რექტორის არჩევნებში რა როლი უნდა მქონდეს მე? – ეს უნივერსიტეტის გადასაწყვეტია. წავიკითხე იმის შესახებ, თითქოს აჭარის მთავრობა, განათლების მინისტრი ერთ-ერთ კანდიდატს – მანუჩარ ლორიას უჭერს მხარს.
გია თავამაიშვილი
მანუჩარ ლორია ჩემ შემდეგ, პრინციპში ჩემი წარდგინებით დაინიშნა ერთიანი ეროვნული გამოცდების ბათუმის ცენტრის ხელმძღვანელად. ის ჩემი თანაშემწე იყო წლების განმავლობაში და ალბათ ამ კუთხით აღქმულია, როგორც ჩემი რეკომენდაციით, მთავრობის რეკომენდაციით წარდგენილი კანდიდატი, რაც ნამდვილად არ შეესაბამება სიმართლეს.
მე მქონდა საუბარი მაგის თაობაზე ბატონ მანუჩართანაც, თუ რატომ მოხდა ასე. ზოგადად, როდესაც წავიკითხე ამის თაობაზე, ბუნებრივია, კიდევ ერთხელ ვიფიქრე, საიდან შეიძლება ყოფილიყო ეს და ორივე მივხვდით, რომ, უბრალოდ, ეს იქნებოდა იქედან გამომდინარე, რომ ის არის ჩემი შემცვლელი საგამოცდო ცენტრში.
შესაბამისად, როდესაც მან დაასახელა თავისი კანდიდატურა, აღიქვეს როგორც ჩემი რეკომენდაცია. ეს ნამდვილად არ ყოფილა ასე. მე ნამდვილად არავის საწყენად არ ვლაპარაკობ – ყველას აქვს უფლება წამოაყენოს თავისი კანდიდატურა. რასაკვირველია, მე პატივს ვცემ აკადემიურ საბჭოს, ზოგადად, უნივერსიტეტის წესდებას და არც ვიკადრებ არასოდეს, რომ ვინმეს გავუწიო ლობირება.
ჩემი ცხოვრების გარკვეული ნაწილი უნივერსიტეტს უკავშირდება – ვმუშაობდი, ვსაწვლობდი იქ… ასე რომ, ჩემი ურთიერთობა თითქმის ყველასთან არის გამოკვეთილი. შესაბამისად, ყველას შეუძლია იფიქროს, რომ რადგან მე კარგი ურთიერთობა მაქვს მასთან, რეკომენდატორი ვარ.
მიმაჩნია, რომ სამი კანდიდატი მაინც ნამდვილად გაართმევდა თავს რექტორობას – გამოცდილებით და ასე შემდეგ. ამასაც მნიშვნელობა აქვს, საქმეს მარტო სურვილი არ შველის.
აჭარის უმაღლეს საბჭოში “ნაციონალური მოძრაობის” დეპუტატს, პეტრე ზამბახიძეს კვერცხებიდაუშინეს. ინციდენტი ბათუმში “დემოკრატიული ჩართულობის ცენტრის” ოფისში მოხდა.
დეპუტატს პეტრე ზამბახიძეს კვერცხები დღეს ბათუმის მერიის ავტოტრანსპორტის სამსახურის თანამშრომლებმა დაუშინეს.
“ეს დაჯგუფება ცდილობს, რომ განსხვავებულ აზრს ებრძოლონ. ესენი არიან “ქართული ოცნების” აქტივისტები. მე მოვუწოდებ არჩილ ხაბაძეს, ავთანდილ ბერიძეს და ყველას – გონს მოვიდნენ. ის ქმედებები, რასაც განახორციელებენ ქართული მედიის, არასამთავრობო სექტორისა და დამოუკიდებელი ოპოზიციის წინააღმდეგ ბუმერანგივით დაუბრუნდება არჩილ ხაბაძეს, ავთანდილ ბერიძესა და ყველას, ვინც ამის უკან დგას“, – განაცხადა პეტრე ზამბახიძემ.
რამდენადაც მე „ბათუმელების“ ინფორმაციით ვიცი, სულ რვა კანდიდატი მონაწილეობს ბსუ-ს რექტორის აჩევნებში. გამოკითხვაც გაქვთ, როგორც ვიცი, ვიღაც ლიდერობს კიდეც, მაგრამ დღეის მდგომარეობით მართლა არ ვიცი რა ხდება. რაც შეეხება თითქოსდა მანუჩარ ლორიას ვლობირებდე, მაგ კანდიდატს საერთოდ არ ვიცნობ…
რაღაც დაჯილდოება იყო ამასწინათ უნვერსიტეტში და სპეციალურად არ მივედი, ვინმესთვის სალაპარაკო რომ არ მიმეცა. მაქსიმალურად ვარიდებ თავს პროცესებს, მაგრამ მაინც მაბრალებენ ჩარევას.
რაც საკრებულოს თავმჯდომარე გავხდი, მას შემდეგ მხოლოდ ბათუმში არსებული პრობლემებით ვარ დაკავებული. არც მე ვერევი და არც მთავრობის თავმჯდომარე უნივერსიტეტის საკითხებში. არაერთი კანდიდატი ცდილობდა მთავრობის თავმჯდომარესთან მისვლას – მხარდაჭერა უნდოდათ, ხან ვის უგზავნიდნენ და ხან ვის, მაგრამ ის ამბობს, რომ მიშვებული აქვს სიტუაცია და რექტორს აკადემიური საბჭო აირჩევს.
სხვათა შორის, იქ პარტიული ნიშნით არც ერთი კანდიდატი არ არის. თუ ვილაპარაკებთ მანუჩარ ლორიაზე, რომ თითქოსდა მას ვლობირებ – ეს სიმართლე არ არის. ის „ქართული ოცნების“ წევრი არ არის და არც ჩვენს კოალიციაში შემავალი რომელიმე სუბიექტის, რაღაც მხარდაჭერა რომ ჰქონოდა. პარტიული ნიშნით რომც შეგვერჩია.
მთავრობის თავმჯდომარის პოზიცია არის ასეთი – იმდენი პრობლემა გვაქვს უმაღლეს საბჭოში მოსაგვარებელი, იმდენი ყოფითი თუ პოლიტიკური პრობლემა გვაქვს, რომ მაგისთვის არავის სცხელა. შესაბამისად, აკადემიური საბჭო მიიღებს გადაწყვეტილებას. მოკლედ, არანაირ პროცესებს მე არ ვმართვა.
ითქვა, რომ თითქოს სტუდენტური თვითმმართველობის წევრები დამიბარებია? – ერთმა სტუდენტმა დამასახელოს და ყველაფერზე ვაგებ პასუხს. ერთმა თქვას, რომ მე ვიყავი ჭეიშვილთან და მომცა დავალებაო ან უბრალოდ სხვა რამე თქვას. საერთოდ არ ვხვდები სტუდენტებს – ერთი ბიჭი იყო, უნდოდა ჩემთან შეხვედრა, თავმჯდომარესთან შეხვედრა, მაგრამ სპეციალურად არ შევხვდი, რამე რომ არ დამბრალებოდა.
რამდენიმე ადამიანი მოვიდა, რომ არჩილთან შემეხვედრებინა, მაგრამ არ ვახვედრებ სპეციალურად არც შევახვედრებ – კანდიდატების შუამავლები იყვნენ. ალბათ იმის გაგება უნდოდათ, ეს ჩემი ვარაუდია, ვის უჭერს არჩილი [ხაბაძე] მხარს. არჩილი მხარს არავის არ უჭერს – მიშვებული აქვს სიტუაცია. კიდევ ერთხელ გავიმეორებ – არის აკადემიური საბჭო და იმან უნდა აირჩოს რექტორი.
“ბათუმელებთან” საუბრისას პეტრე ზამბახიძე ამბობს, რომ კვერცხები მას ბათუმის დემოკრატიული ჩართულობსი ცენტრში ბათუმის მერიის თანამშრომლებმა ესროლეს.
ბათუმის მერიის პრესსამსახურის, თეკლა ჩიჩუას განმარტებით, ის ადამიანები, რომლებმაც პეტრე ზამბახიძეს კვერცხები დაუშინეს, მერიაში არ მუშაობენ:”ისინი არიან მერიის საქვეუწყებო დაწესებულებაში დასაქმებულები”.
ბრძანების საფუძველზე სამსახურიდან უწყებამ თანამშრომელი დაითხოვა. მოსარჩელის ინტერესებს სასამართლოში საერთაშორისო გამჭვირვალობა-საქართველო იცავდა.
აჭარის გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების სამმართველოდან თანამშრომელი გასულ წელს „უღირსი საქციელისა“ და საჯარო სამსახურის მიმართ დისკრედიტაციის განხორციელების ბრალდების გამო გაათავისუფლეს. ამ გათავისუფლებას წინ უსწრებდა ის ფაქტი, რომ სამსახურიდან გათავისუფლებულმა ქალმა მისი ერთ-ერთი თანამშრომელი სექსუალური ძალადობის მცდელობაში დაადანაშაულა. ამ ფაქტის შესახებ, აჭარის გარემოს დაცვის სამმართველოს უფროსს, თანამშრომელმა იანვრის დასაწყისში წერილობით აცნობა.
სასამართლომ სამმართველო დაავალდებულა სამსახურიდან გათავისუფლებულ თანამშრომელს განაცდური აუნაზღაუროს-ანუ ხელფასი გადაუხადოს, მიუხედავად ამ გადაწყვეტილებისა, მოსარჩელე მხარე მიიჩნევს, რომ სასამართლო არაკანონიერად მოიქცა იმ ნაწილში, როცა მთავრობა არ დაავალდებულა სამსახურში აღადგინოს გათავისუფლებული თანამშრომელი. სასამართლოს არგუმენტი ამ ნაწილში კი ის იყო რომ მთავრობის საქვეუწყებო დაწესებულებაში, შტატი სადაც მოსარჩელე მუშაობდა გააუქმეს და მოსამართლემ ვერ გამოარკვია სად აღედგინა [რომელ დეპარტამენტში] მოსარჩელე.
იურისტი ანა ბერძენიშვილი “ბათუმელებთან” საუბრისას ამბობს, რომ სასამართლო ვალდებული იყო გამოერკვია, თუ რა პოზიციაზე აღედგინა მოსარჩელე, მოსამართლის გადაწყვეტილებას ამ ნაწილში ანა ბერძენიშვილი არაკანონიერად, უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკიდან გამომდინარე აფასებს და საქმის ზემდგომ ინსტანციაში გასაჩივრებას აპირებს.
სარეაბილიტაციო სამუშაოები გზის აღნიშნულ მონაკვეთში დაახლოებით ორი თვის წინ დაიწყო, თუმცა შეჩერდა. როგორც ბათუმის მერიის კეთილმოწყობის სამსახურში განმარტეს, სამუშაოების შეჩერების მიზეზი გაუმართავი საკანალიზაციო სისტემა გახდა, რომელიც ამ ეტაპზე უნდა შეკეთდეს.
სარეაბილიტაციო სამუშაოები მერიის ინფორმაციით ჯავახიშვილისა და გრიბოედოვის ქუჩებს შორის 1 აპრილამდე უნდა დასრულდეს. ამასთან, ბათუმის მერიაში დამტკიცებულია პროექტი, რომელიც გორგილაძის ქუჩის გმირთა ხეივნამდე [იუსტიციის სახლის მიმდებარედ] გაგრძელებას ითვალისწინებს.
შინაგან საქმეთა სამინისტრო აღნიშნულ აქციაში თითქმის ორი წელია მონაწილეობს. უწყების სხვადასხვა დანაყოფის თანამშრომლები იაშვილის სახელობის კლინიკის „სისხლის ბანკი“-ს დახმარებით ლეიკემიით დაავადებული ბავშვებისთვის სისხლს რეგულარულად აბარებენ. სისხლის ჩაბარების აქცია პერმანენტულად იმართება როგორც თბილისში, ისე საქართველოს ყველა რეგიონში. სამინისტროს აღნიშნულ აქციაში მონაწილეობის მიზანია ლეიკემიით დაავადებული ბავშვებისთვის საჭირო სისხლისა და სისხლის კომპონენტების დეფიციტის შემცირება.
ლაშა ოჩხიკიძე 14 წლის იყო, კალათბურთის თამაში რომ დაიწყო. თუმცა იმ გარემოებამ, რომ კალათბურთელია, თავის შვილებს – ნიკასა და გიორგის გაცილებით ადრე გააცნო ჯერ კალათი და ბურთი და შემდეგ, სპორტი – კალათბურთი. „გიორგი სამი წლის იყო, სათამაშო კალათი რომ ვუყიდე დაბადების დღეზე. ხუთი წლიდან კი ბათუმის სასპორტო სკოლაში მოვიყვანე სავარჯიშოდ“, – გვეუბნება ლაშა. ლაშა ოჩხიკიძის ოჯახში ყველა კალათბურთელია. ის ამბობს, რომ მისი მეუღლე ლუდმილა ტალანოვაც რამდენიმე წელი მისდევდა ამ სპორტს. ლაშა ოჩხიკიძე იმ თაობის მოთამაშეებს მიეკუთვნება, რომლებმაც აჭარაში 1980-1990-იან წლებში კალათბურთის ახალი ტალღა შექნეს, როცა იყო რამდენიმე საკალათბურთო კლუბი „ტბეთი“, „რსუ“, „ლომისი“, „ბასკო“.
1995 წლის ნოემბერში 1982-წლიან ბავშვთა საკალათბურთო გუნდი „ლომისი“ შეიქმნა. გუნდს ბადრი შამილაძე წვრთნიდა. ლაშა ოჩხიკიძე ამ გუნდში ლევან ფარჯანაძესთან, გიორგი კილაძესთან, ლაშა კეშელავასთან, სერგო აზოიანთან, დავით იმნაძესთან, დემნა ძირკვაძესთან, ლევან კვაჭაძესთან, არჩილ კილაძესთან ერთად თამაშობდა. შემდეგ იყო ბათუმის „ბასკო“, სადაც ლაშა ოჩხიკიძე სამი თვე ვარჯიშობდა. 1999 წელს ჩამოყალიბებულმა „ბასკომ“, პირველივე, 1999-2000 წლის სეზონში მოიპოვა საქართველოს ჩემპიონობა და მომდევნო სამი წლის მანძილზეც არავისთვის დაუთმია. 2003 წელს კი საქართველოს ეროვნული თასიც მოიპოვა. ლაშა ამბობს, რომ მაშინ ძლიერი გუნდები იყვნენ, დიდი იყო კონკურენცია და ძნელი იყო მოხვედრა კლუბებში. ლაშა ოჩხიკიძე 2001 წელს აქტიურ თამაშს თანდათან ჩამოშორდა და 20 წლის ასაკში მწვრთნელობა დაიწყო „ბასკოში“, თუმცა პარალელურდ თამაშებშიც მონაწილეობდა. 2000-იან წლებში მიუხედავად დიდი წარმატებისა, „ბასკოს“ გუნდი მალევე დაიშალა. „ბათუმში რომ აღარ იყო გუნდი, იყო ქუთაისში წასვლის შანსები, მაგრამ ოჯახური პირობების გამო გადავწყვიტე მწვრთნელობა დამეწყო.
„ბასკოს“ დაშლის შემდეგ იყო პერიოდი, რომ მშობლების ხარჯზე დავდიოდით კალათბურთელები. 2008 წელს კიდევ ერთხელ ვითამაშე სუპერლიგაში. მაშინ გუნდი ბათუმელმა ბიჭებმა შევქმენით. დავდიოდით ჩვენი ხარჯებით და ერთი წელი ენთუზიაზმით, უხელფასოდ ვთამაშობდით. „ბასკო“ რომ დაიშალა, 1992 წლიანების ნაკრები შევქმენით, რომლებიდანაც ოთხი კალათბურთელი – ნიკა რამიშვილი, ირაკლი მიქელაძე, ნოდარ თენიეშვილი, ლევან ელიაძე – დღესაც თამაშობს კლუბ „ბათუმში“. შემდეგ მყავდა 1998-წლიანების ნაკრები ალეკო ფევაძე, დათო აფხაზავა, ლევან ბაბილოძე. ისინი ახლა საქართველოს კადეტების ნაკრებში თამაშობენ“, – გვიყვება ლაშა.
ლაშა ოჩხიკიძე კალათბურთში მიღებულ გამოცდილებას თავის შვილებს, მათ თანატოლებსა და სუპერლიგის მოთამაშეებს უზიარებს, სადაც ის მწვრთნელად ბათუმის სასპორტო სკოლაში 15 წელია მუშაობს: ამჟამად სამ ასაკობრივ კატეგორიას – 2002, 2003 და 2004 წლიან ბავშვების გუნდს საშკა (ალექსანდრე) სვანიძესთან ერთად წვრთნის. ნიკასა და გიორგის კი ინდივიდუალურად ავარჯიშებს. პარალელურად მუშაობს სუპერლიგაში მოთამაშე ბათუმის კლუბ „ბათუმში“ მთავარი მწვრთნელის ასისტენტად. „როცა მწვრთნელად მუშაობ, მთავარი კალათბურთისა და ბათუმის სიყვარულია და გინდა შენ თვალწინ გაიზარდოს კალათბურთელი, რომელიც შემდეგ საქართველოს ეროვნული ნაკრების მაისურს ჩაიცვამს“. რა პერსპექტივა აქვთ ნიკასა და გიორგის ბათუმში? ლაშა, როგორც ყოფილი კალათბურთელი და მამა, ხომ არ ფიქრობს, რომ გაუცრუვდებათ იმედები, როცა გაიზრდებიან? ასე რომ არ მოხდეს, ლაშა ოჩხიკიძე ამბობს, რომ აპირებს გიორგი უცხოეთში გააგზავნოს. „თუ აქ არ წამოვიდა დაფინანსება, რაც სჭირდება კალათბურთს, არაფერი გამოვა. უნდა იყოს საზღვარგარეთის გუნდებთან გასვლა, უფრო განვითარებული კლუბური სისტემა. 12-13 წლიდან რომ ჩაერთვებიან საზღვარგარეთის ტურნირებში, მერე ყველაფერი გამოუვათ. თუ არადა, ვაპირებ გიორგი ამერიკაში ან ესპანეთში წავიყვანო“.
მისი თქმით ავთანდილ ბერიძეს დღეს, 13 მარტს გამართულ უმაღლესი საბჭოს სხდომაზე, დირექტივებს საფინანსო-საბიუჯეტო კომისიის თავმჯდომარეობიდან გადაყენებული ალექსანდრე ჩიტიშვილი აძლევდა.
„დაბოღმილი, თანამდებობიდან გათავისუფლებული ჩიტიშვილი მივიდა იქამდე რომ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე აიძულა არაადეკვატური მოქმედებები განეხორციელებინა. არაადეკვატურმა უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ ვეღარ წარმართა სხდომა. იქიდან გამომდინარე რომ მას ჩიტიშვილმა და სხვა თანამდებობის პირებმა უმაღლეს საბჭოში დაავალეს მიეღო ის გადაწყვეტილება, რაც მიიღო. მცდელობა ჰქონდათ იმის რომ დადგენილებაზე ხელი არ მოეწერა. რეგლამენტის მიხედვით სხდომა გაგრძელდა, რადგანაც რიგგარეშე სხდომა იყო ჩვენს მიერ მოთხოვნილი, განსაზღვრული დღის წესრიგით იყო და დღის წესრიგის ამოწურვამდე, ანუ ყველა საკითხის განხილვამდე სხდომის შეწყვეტა ვერ მოხდებოდა კანონიერად. ეს იქნებოდა ყოვლად უკანონო მოქმედება,“ – განაცხადა პეტრე ზამბახიძემ.
მას შემდეგ რაც ავთანდილ ბერიძემ უმაღლესი საბჭოს სხდომა დატოვა, სხდომა საბჭოს უხუცესმა დეპუტატმა მედეა ვასაძემ განაგრძო.
„როცა სხდომის თავმჯდომარე არ არის ადეკვატური ან როცა ის ვერ ახორციელებს თავის უფლებამოსილებას სხდომა წარიმართება რეგლამენტის მიხედვით. ავთანდილ ბერიძეს არ სურდა სხდომის ჩატარება რომელიც იყო მოწვეული, რვა დეპუტატის ხელმოწერით. ჩვენ ამ საკითხისთვისაც ვიყავით მზად. რეგლამენტის მიხედვით ვიმოქმედეთ,“ – ამბობს პეტრე ზამბახიძე.
ზამბახიძეს დღეს უმაღლეს საბჭოში განვითარებული მოვლენები ასლან აბაშიძის პერიოდის აჭარას ახსენებს.
„არჩევნებამდეც და არჩევნების შემდეგაც გვეუბნებოდნენ რომ ისეთ დემოკრატიას შექმნიდნენ ქვეყანაში, გააოცებდნენ ევროპასაც კი. დღეს რასაც აკეთებდა უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე, მე პირადად პარალელი შემიძლია გავავლო ასლან აბაშიძის რეჟიმთან. რაც გააკეთა 1991 წელს აბაშიძემ, როცა შეეცადა დაეშალა უმაღლესი საბჭო და მხოლოდ მას ემართა რეგიონი“.
დღეს, 13 მარტს გამართულ აჭარის უმაღლესი საბჭოს სხდომაზე უმაღლესი საბჭოს დეპუტატებმა, 8 ხმით ფრაქცია „ქართული ოცნებიდან“ გარიცხული ჯემალ ფუტკარაძე აირჩიეს. ამის შემდეგ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ მიღებული გადაწყვეტილება უკანონოდ გამოაცხადა.
უმაღლესი საბჭოს ვიცე-სპიკერის პოსტზე ჯემალ ფუტკარაძის კანდიდატურას დღეს უყარეს კენჭი. კენჭისყრაში მხოლოდ ათი დეპუტატი მონაწილეობდა. აქედან რვა „ნაციონალური მოძრაობის“ წევრია, ორი კი დამოუკიდებელი დეპუტატი. სხდომას „ქართული ოცნებიდან“ მხოლოდ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე ავთანდილ ბერიძე ესწრებოდა.
„დღევანდელი კენჭისყრის შედეგები აუცილებლად მივა სასამართლომდე, რადგან შედეგი სადავოა. ავთანდილ ბერიძეს არ ჰქონდა უფლება, სხდომა დაეტოვებინა და დადგენილებისთვის არ ეყარა კენჭი“, – აცხადებს სულხან ღლონტი.
მისივე თქმით, ავთანდილ ბერიძის მხრიდან სხდომის დატოვებას დეპუტატებმა პროტესტის ნიშნად მაგიდებზე ხელების ბრახუნით და შეძახილებით – „გადადექი, გადადექი“- უპასუხეს.
„პრაქტიკულად, უმაღლესი საბჭო კრიზისშია. ცოტა ხანში აპირებენ დააყენონ თავმჯდომარის გადაყენების საკითხიც, ასე რომ ეს პროცესები სასამართლომდე მივა“, – აცხადებს სულხან ღლონტი.
”შავი ზღვის ეკო აკადემიის” წარმომადგენლების შეხვედრა საჯარო მოხელეებთან ქედაში
„ქედის ყველა სოფელში დავარიგეთ კითხვარი, რომლითაც სოფელს ბუნებრივ კატასტროფებთან მიმართებაში ვიკვლევდით. მოსახლეობამ კითხვარი შეავსო. ჩვენი დღევანდელი შეხვედრის მიზანი სწორედ დაინტერესებული პირებისთვის სოფლებში მოწყვლადობის შეფასების არსებული მონაცემთა ბაზა და ბუნებრივი კატასტროფების შემცირების ცენტრის კონცეფციები გაგვეცნო. ჩვენი ორგანიზაცია აჭარის მაღალმთიანეთში წელს ცხრა პროექტს განახორციელებს, ორს ქედაში, სამს შუახევში და ოთხ პროექტს ხულოს მუნიციპალიტეტში. რაც შეეხება ქედის მუნიციპალიტეტს, გასულ წელს აქ ოთხი პროექტი განხორციელდა. წელს მუნიციპალუტეტის თანადაფინასებით სოფელ ვაიოსა და ტიბეთაში ღვარცოფის საწინააღმდეგო სანიაღვრე არხებს მოვაწყობთ“ – აღნიშნა „შავი ზღვის ეკო აკადემიის“ მობილიზატორმა მანანა ქარცივაძემ.
ჯემალ ფუტკარაძის კანდიდატურას დეპუტატებმა ორჯერ უყარეს კენჭი. პირველ შემთხვევაში მან ხმათა საჭირო რაოდენობა ვერ დააგროვა, მეორე კენჭისყრის დროს კი ჯემალ ფუტკარაძე ვიცე-სპიკერის პოსტზე რვა ხმით აირჩიეს. ჩატარებული კენჭისყრა უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარემ უკანონოდ გამოაცხადა და დარბაზი პროტესტის ნიშნად დატოვა.
„აჭარის კონსტიტიციით და რეგლამენტის დარღვევით ჩატარებული უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილის არჩევნები ჩატარებულად არ ითვლება“ – ამ განცხადების შემდეგ ავთანდილ ბერიძემ ჩაქუჩი დაარტყა და დარბაზი დატოვა.
დეპუტატების ნაწილის განცხადებით, ავთანდილ ბერიძემ უფლებამოსილებას გადააჭარბა.
უმაღლესი საბჭოს სხდომა ოთხი საათი გრძელდებოდა.
„საკანონმდებლო ორგანოს ისტორიაში ასე რამ ჯერ არ მომხდარა“- განაცხადა მედეა ვასაძემ. „ნაციონალური მოძრაობის“ წევრის, პეტრე ზამბახიძის განცხადებით, ავთანდილ ბერიძე თავის უფლებამოსილებას ვეღარ ახორციელებს.
„აჭარას უდიდესი პოტენციალი გააჩნია, რომ სოფლის მეურნეობის ყველა დარგი განვითარდეს, სწორედ ჩვენც ამ კუთხით ვმუშაობთ. სამი მიზნობრივი პროგრამა, რომელსაც ვახორციელებთ და რომელიც 10 ქვეპროგრამას მოიცავს შესაძლებლობას გვაძლევს, რომ სოფლის მეურნეობის ყველა დარგი და მიმართულება განვითარდეს, რაც მთავარი, ჩვენს ფერმერებს შესაძლებლობა ჰქონდეთ, მათ საკარმიდამო ფართობებზე ახალი ტექნოლოგიები დანერგონ და იმაზე მეტი პროდუქცია მიიღონ, რასაც ღებულობდნენ. 2013 წელს მიზნობრივი პროგრამის განხორციელებასთან დაკავშირებით სიძნელეები იყო, მოსახლეობასა და ხელისუფლებას შორის ხიდი იყო ჩატეხილი, ნდობის ფაქტორი არ იყო, მაშინ, როცა ჩვენ ვთავაზობდით მოსახლეობას ლურჯი მოცვის ნერგს, რომელიც მოსავალს იმავე წელს იძლევა მათ ეს არ სჯეროდათ, მაგრამ გავიდა დრო, ფერმერი დარწმუნდა – რასაც ვთავაზობთ შედეგზეა ორიენტირებული“ – განაცხადა ზაურ ფუტკარაძემ.
პრეზენტაციაზე მოსულებს საინფორმაციო ბუკლეტები დაურიგდათ. 2015 წელს აჭარის სოფლის მეურნეობის სამინიტრო 3 პროგრამასა და 10 ქვეპროგრამას განახორციელებს, რისთვისაც ბიუჯეტიდან 3 488 100 ლარია გამოყოფილი.
ბაღების გაერთიანებამ დღეს ამ საკითხზე საგანგებო ბრიფინგიც გამართა. პრესრელიზში, რომელიც ამ დაწესებულების პრესსამსახურმა გაავრცელა, წერია:
„2015 წლის 13 მარტს ხუთ საბავშვო ბაღში სარემონტო სამუშაოების დაწყებასთან დაკავშირებით შეწყდება სააღმზრდელო პროცესი. ეს ბაღებია: #16, #17 , #18, #23, #24. აქედან ოთხ საბავშვო ბაღში სარემონტო სამუშაოებს შეასრულებს მერიის შესაბამისი კეთილმოწყობის სამსახური. #18 საბავშვო ბაღში სარემონტო სამუშაოებს ბათუმის საბავშვო ბაღების გაერთიანება განახორციელებს. აღსაზრდელთა ნაწილი პრიორიტეტების მიხედვით გადანაწილებული იქნებიან ახლო მიმდებარე საბავშვო ბაღებში. ესენია: სოციალურად დაუცველები, მარტოხელა დედები, ომში დაღუპული ოჯახის შვილები და მრავალშვილიანები. სარემონტო სამუშაოები ორიდან სამ თვემდე გასტანს“.
განცხადებაში არაფერი ნათქვამი იმის შესახებ, რას სთაავზობს ბათუმის ხელისუფლება იმ მშობლებს, რომლებიც დასაქმებული არიან. ბაღების გაერთიანების განცხადებაში ნათქვამია, რომ „პრიორიტეტების მიხედვით გადანაწილებული აღსაზრდელების დაკმაყოფილების შემდეგ, გათვალიწინებული იქნება უფროსი ჯგუფების აღსაზრდელების გადანაწილება, რომლებიც პირველ სექტემბერს მიდიან სკოლაში“.
ბაღების გაერთიანების პრესცენტრის ცნობით, სააღმზრდელო პროცესის შეწყვეტა სამშენებლო კომპანიებს უკავშირდება: „ვინაიდან სამშენებლო კომპანიები დათქმულ ვადებში ვერ ახერხებენ სარემონტო სამუშაოების დასრულებას“.
ჩემთვის ამბავი ასე დაიწყო – ბაბუას კარტოფილის მოსაყვანი საყანე მიწა არ ჰყოფნიდა, ამიტომ გადაწყვიტა, სახლიდან სამი კილომეტრის მოშორებით, ტყეში – ლამაზაღელედ წოდებულ ადგილზე კორდი გადაეხნა, სწორედ მაშინ გუთნის კვალს ქვევრის ნამტვრევები ამოჰყვა, ეს ნამტვრევები ბათუმში მუზეუმს გამოუგზავნა შესასწავლად. ბაბუას არ უთქვამს შეისწავლეს თუ არა მის მიერ აღმოჩენილი ქვევრის ფრაგმენტები… მათ შესახებ არც მე ვიცი არაფერი.
აი, რა ამბები ვიცი ჩემი ბაბუასგან, რაც მას, წესით, თავისი ბაბუისგან უნდა ჰქონოდა მოსმენილი.
ამბავიპირველი – საიდუმლომიწისქვეშაგვირაბი
სოფელ მთისუბანში (ჩემი სოფელია და ადრე მას თითქოს ვანი რქმევია), დიდღელის სერზე მიწისქვეშა გვირაბი ყოფილა – ერთგვარი მიწისქვეშა გზა, სადაც ორ ან სამ ადამიანს ერთდროულად წელგამართულს შეეძლო გავლა. მიწისქვეშა გზა იწყებოდა დიდღელის სერიდან, უფრო კონკრეტულად კი ამ ადგილს ყუიახო რქმევია (ახლაც ასე უნდა ეძახდნენ). დაახლოებით ხუთი კილომეტრის სიგრძის მიწისქვეშა გზა, თურმე, ხიხანის ციხეს უკავშირდებოდა. გვირაბის ერთი მონაკვეთი, დასაწყისი საკუთარი თვალითაც მაქვს ნანახი ბავშვობაში. მაგრამ მგონი ახლა გვირაბის კვალი მთლიანად წაშლილია. ამ გვირაბის დასაწყისთან ერთ დროს მეც ვმდგარვარ, შიგ ჩავმხტარვარ კიდეც.
ლეგენდის თანახმად, ამ საიდუმლო გვირაბით მტრის შემოსევების დროს ხიხანის ციხეში თავშეფარებული ადამიანები გარესამყაროს უკავშირდებოდნენ, ხანგრძლივი ალყის შემთხვევაში ციხე ამ გზის წყალობით უწყლობას არ განიცდიდა – თავად გვირაბი პირდაპირ მდინარეს უკავშირდებოდა. გვირაბის შესწავლა თითქოს კომუნისტ მეცნიერებს უცდიათ, მაგრამ იქაურობა დიდწილად ამოვსებული დახვედრიათ, ამიტომაც ძიების გაგრძელებაზე ხელი ჩაუქნევიათ.
ამბავიმეორე – ხიხანისციხე
ვინც არ იცის, იმათთვის ვიტყვი, რომ ხიხანის ციხე პირდაპირ კლდეზე, არსიანის ქედის ძირში მდებარეობს. ლეგენდის მიხედვით, ხიხანის ციხე თავდაპირველად თითქოს ორ კლდეს შორის იყო აგებული და ერთი მიმართულებით ახალციხეში, ადმინისტრაციულ ცენტრს უკავშირდებოდა. ეს გზა თითქოს ასევე საქარავნე გზის ნაწილი ყოფილა, რომელიც ბიზანტიაში გადადიოდა… საუკუნეების განმავლობაში კლდეები ნგრევის შედეგად ერთმანეთში არეულა და ასე ჩამოყალიბებულა არსიანის ქედი. აშენების დროისთვის ციხეს ხიხათა რქმევია. არსიანის ქედს ჩემს სოფელში დღესაც ყველა ხიხათს (რაც თითქოს ძველქართული ტერმინია) ეძახის და არა არსიანის ქედს.
ბაბუას თქმით, ციხე მე-13 საუკუნის დასაწყისში ივანე მე-4 ტბელს აუშენებია. ის ერისთავი ყოფილა. ივანე მეოთხეს თურმე ზედმეტსახელიც ჰქონია – აბუსერი, რაც არაბულ ენაზე „მამაც მამას“ ნიშნავდაო. სწორედ ამ აბუსერის შვილი ყოფილა ცნობილი ვარსკვლავთმრიცხველი ტბელი. ბაბუაჩემი ამბობდა, რომ მისი სახელი არავინ იცის, ამიტომაც არის, რომ მას ყველა აბუსერის ძეს ეძახისო.
სწორედ ხიხანის ციხეში გაუმართია იმ დროისთვის თანამედროვე ობსერვატორია ტბელს. ლეგენდის თანახმად, ტბელის კვლევები გამოუყენებიათ გრიგორიანული კალენდრის შედგენის დროს. მაგრამ მეეჭვება, ზუსტად მახსოვდეს, ბაბუა გრიგორიანულ კალენდარს ამბობდა თუ სხვა კალენდარს.
ტბელ აბუსერისძე ძალიან ცნობილი კაცი ყოფილა მაშინდელ საქართველოში. მერე თითქოს იერუსალიმში წასულა სამუშაოდ და იმავე ტაძარში მოღვაწეობდა, სადაც რუსთაველი. ტბელიც იქ უნდა იყოს გარდაცვლილიო, ამბობდა ბაბუა.
ხიხათის ციხე მთისუბინის, იგივე ვანის ქვით არის აშენებულიო. დღეს ამ ადგილს იასაღს ეძახიან… პირველად მამა-შვილს, ციხის მშენებელ კალატოზებს ხარკამეჩით დაუწყიათ ქვის ზიდვა, მაგრამ კლდესთან აბა რას გააწყობდა ხარკამეჩი და საქმეში სამეფო ჯარი შესულა – იმდენი ჯარისკაცი ჩაუყენებიათ ხუთი კილომეტრის სიგრძეზე, რომ სამშენებლო ქვა ხელიდან ხელში გადაიცემოდა თურმე ციხემდე ასატანად.
იასაღის ქვა, სხვათა შორის, ცემენტს არ იკარებს. ამის თქმა დანამდვილებით შემიძლია, რადგან ბაბუაჩემის საფლავიც ამ ქვით არის გაკეთებული და მისი საფლავის კეთების დროს ცემენტი მართლაც არაფერში გამოდგა.
როგორც ვთქვი, ამ ამბავში (გარდა ბაბუას საფლავისა) რა არის სინამდვილე და რა ლეგენდა, წარმოდგენა არ მაქვს. მაგრამ ერთიცაა, აჭარის მთებში ყველაფერი იმდენად არის თამარ მეფესთან დაკავშირებული, რომ ახლაც კი, ნებისმიერ ბავშვს რომ ჰკითხო, თუ ვისი აშენებულია ხიხანის ციხე, აუცილებლად გიპასუხებს, – რომ თამარ მეფის.
ხიხანის ციხე
ამბავიმესამე – სამეფოსაგანძური
ლეგენდის თანახმად, ხიხანის ციხეში თამარ მეფის გარდაცვალების შემდეგ, უფრო ზუსტად კი მონღოლების შემოსევის დროს, სახელმწიფოს საგანძური სატახტო ქალაქიდან სწორედ აქ გადაუმალიათ. განძის დაცვაზე პასუხისმგებლობა მაშინდელ ერისთავს – ივანე მე-4 აბუსერს აუღია.
მერე ქვეყნის საქმე ისე წასულა, რომ სამეფო განძის უკან დაბრუნება შეუძლებელი გამხდარა. თუმცა, მოგვიანებით, როცა ხიხანის ციხის საიმედოობაც ეჭვქვეშ დამდგარა (ქვეყნის არაკეთილმოსურნეებს გაუგიათ განძის ადგილსამყოფელი და ხიხანის ციხისთვის ალყა შემოურტყამთ), განძისმცველებს ისღა დარჩენიათ, რომ სამეფო საგანძური ზემოთ აღნიშნული მიწისქვეშა გვირაბით გამოეტანათ მთისუბნის, იგივე ვანის ტყეებში დასამალად.
ბაბუას სიცოცხლის ბოლომდე სჯეროდა, რომ სამეფო განძი მართლაც ჩემი სოფლის ტყეებშია დამარხული. ის დარწმუნებული იყო, რომ განძის შესახებ ინფორმაცია არსებობდა ქვებზე. რამდენჯერმე, შუაგულ ტყეში, მასთან ერთად დამითვალიერებია მოზრდილ ქვაზე ადამიანის ხელით, უფრო წერაქვით ამოკვეთილი – ნახაზს მიმსგავსებული გამოსახულება. ბაბუა თავის ჯოხს აყოლებდა ამ ხაზებს და ყვებოდა, რომ ეს უნდა იყოს საიდუმლო ნიშნები განძის ადგილმდებარეობის შესახებ.
ბაბუა წუხდა იმაზე, რომ სამეფო განძის მოძებნა სახელმწიფოს სერიოზულად არასოდეს უცდია.
ის თავისუფალ დროს აკვირდებოდა, სწავლობდა და თხრიდა მის მიერ ქვაზე დატანებული ნახაზის მიხედვით წაკითხულ ამბებს.
ისე მოკვდა, არაფერი უპოვია.
ამბავიმეოთხე – თამარისსაფლავი
თამარ მეფესა და ხიხანის ციხესთან დაკავშირებით მორიგი ლეგენდა თამარ მეფის გარდაცვალებასა და ხიხანში მის დაკრძალვას უკავშირდება. ამბავი იმაზე, რომ თამარის გარდაცვალების შემდეგ შვიდი კუბო გამოასვენეს სასახლიდან და ქვეყნის შვიდი მიმართულებით წაიღეს, ისედაც ყველას აქვს მოსმენილი. ჩემს სოფელში შენახული ლეგენდის მიხედვით კი, ამ ამბის გაგრძელება ხიხანს უკავშირდება: კუბო, რომელშიც თამარი ესვენა, სატახტო ქალაქიდან ყველაზე შორს _ ხიხანის ციხეში ჩაიტანესო დასაკრძალად. ლეგენდა იმით მთავრდება, რომ მცველებმა, რომლებმაც თამარი მიწას მიაბარეს, თავები დაიხოცეს. ამ პროცესს თითქოს პირადად მეთვალყურეობდა მცველების უფროსი, რომელმაც, როგორც კი დარწმუნდა, რომ კუბოს ყველა მხლებელი მხედარი მკვდარი იყო, თავადაც მოიკლა თავი.
დიახ, აი, ამიტომაც არის თამარის საფლავი ყველასთვის უცნობიო.
თამარის დაკრძალვის შესახებ კიდევ რამდენიმე ლეგენდა მაქვს მოსმენილი ბაბუასგან, ცხადია, ისიც ხიხანთან კავშირში: თამარ დედოფალი ხიხანში იმიტომ გადაასვენეს, რომ ეშინოდათ მტერს მისი საფლავი არ წაებილწა. კიდევ უფრო პრაგმატული ლეგენდის მიხედვით კი – თამარს იმდენად ბევრი ძვირფასი ქვა ჩააყოლეს, რომ მისი საფლავის გაძარცვის ეშინოდათ, ამიტომაც გადამალეს.
კიდევ ერთიც და მოვრჩები თამარის საფლავთან დაკავშირებით წლების წინ მოსმენილი ლეგენდების მოყოლას. გასული საუკუნის 70-წლებში ჩემი სოფლის მისასვლელში, რომელსაც მოსამქეთს ეძახდნენ, მიწა ჩამომსკდარა, ჩვეულებრივი მეწყერი ყოფილა. მაშინ გამოჩენილა ქვა, რომელსაც ადამიანის თავის მოყვანილობა ჰქონდა, ოღონდ ცალი ყურით. ეს ქვა საკუთარი თვალითაც მაქვს ნანახი. როგორც მახსოვს, მას ეტყობოდა ადამიანის ხელს რომ მიეცა მისთვის ასეთი ფორმა, ან იქნება სულაც ლეგენდების გამო მეჩვენებოდა ასე. როგორც კი ეს ქვა გამოჩნდა, სოფელი აფორიაქდა – თამარი შეიძლება აქ არის დამარხულიო. დაიწყეს კიდეც იქაურობის გადათხრა. მთხრელებს ბევრი დასცინოდა, მაგრამ გულში ყველა ელოდა შედეგს… თამარის საფლავის აღმოჩენას.
რა თქმა უნდა, ვერც ვერაფერი იპოვეს.
დიდი ხანია აღარ ვყოფილვარ ამ ადგილზე, მაგრამ, როგორც მითხრეს, წლების წინ კიდევ ერთ მეწყერი ჩამოწვა და ჰომოსაპიენსს მიმსგავსებული ქვაც თან ჩაიტანა.
ამ ქვასთან ერთად ლეგენდა თამარის საფლავზე ჩემს სოფელში კიდევ ერთხელ დაიმარხა.
მთისუბანი
ჩემი სოფელი აჭარის მთაში ყველაზე მაღლა მდებარეობს. იმის ზევით, როგორც იტყვიან, მამალი აღარ ყივის. ეს სოფელი, აჭარის დანარჩენი სოფლების მსგავსად, 300 წლის განმავლობაში ოსმალეთის იმპერიის უკიდურესად განაპირა ნაწილი იყო. შეიძლება გარესამყაროსგან იზოლირებული, „გეოგრაფიიდან ამოგდებული“ საზოგადოება საკუთარი იდენტობის შენარჩუნებას ამ ლეგენდებში ხედავდა, ამისათვის კი ყველაზე კარგი „მასალა“ თამარ მეფე იყო. იქნებ სწორედ ამიტომ უკავშირდება ზემო აჭარაში ყველაფერი მის სახელს?! ვინ იცის.
„პრემიერი შეცდომაშია შეყვანილი და ხარჯვითი ნაწილის შესრულება შუახევში მხოლოდ 90% -ს აღწევს. პრემიერ-მინისტრმა კი ქედისა და შუახევის მუნიციპალიტეტის გამგებლებს მადლობა გადაუხადა იმისთვის რომ ბიუჯეტის 100%-იანი შესრულება აქვთ“- აცხადებს, ის.
სოსლან ზოიძე ამბობს, რომ შუახევის ბიუჯეტის ნახევარ მილიონ ლარზე მეტი აუთვისებელია: „თითქმის 800 000 ლარი დარჩა აუთვისებელი, ეს ნიშნავს 100 პროცენტიან შესრულებას? დაგეგმილი ღონისძიებების ნაწილი გასულ წელს ან ვერ დაიწყო, ან დაიწყო და არ დასრულდა. მაგალითად შემიძლია დავასახელო ფურტიოს რაგბის მოედნის მშენებლობა, რომელიც გასულ წელს უნდა დასრულებულიყო და დღემდე არ დასრულებულა, სოფელ გორში სასმელი წყლის ჭაბურღილი უნდა გაკეთებულიყო და ვერ გაკეთდა, ბუთურაულში კი ჭაბურღილის მოწყობა დაიწყეს და ვერ დაასრულეს, არაფერს ვამბობ შესრულებული სამუშაოების ხარვეზზე,“-ამბობს, საკრებულოს წევრი.
„ამ ეტაპისთვის რექტორობა შეუთავსებელია ჩემი საქმიანობისთვის, რადგან გუშინ მივიღე ინფორმაცია, რომ ძალიან დიდი საერთაშორისო პროექტის ხელმძღვანელად ვინიშნები. მივდივარ ნორვეგიაში და ერთი წელი მთლიანად ამ პროექტში ვიქნები დაკავებული“- აცხადებს როსტომ ბერიძე.
მისი თქმით პროექტში იგი ნორვეგიულმა მხარემ წარადგინა, რომელთანაც მას ხუთწლიანი თანამშრომლობის გამოცდილება აქვს. პროექტი მდგრადი ტურიზმის, განათლების და სოფლად მეწარმეობის განვითარების ხელსეწყობას შეეხება.
შეგახსენებთ, რომ ბათუმის უნივერსიტეტში რექტორის არჩევნები 16 მარტს გაიმართება. მას შემდეგ, რაც როსტომ ბერიძემ საკუთარი კანდიდატურა მოხსნა, არჩევნებში მონაწილეობას 7 კანდიდატი მიიღებს.
სატენდერო განაცხადის თანახმად, პრეტენდენტის მიერ წარმოდგენილი სადაზღვევო პაკეტი უნდა მოიცავდეს შემდეგი რისკების დაზღვევას და აკმაყოფილებდეს შემდეგ პირობებს:
ავტომობილის გატაცება, ქურდობა, ძარცვა, ყაჩაღობა;
ავტომობილის სრული დაზიანება ან განადგურება, გამოწვეული ავტოსაგზაო შემ- თხვევით, ხანძრით ან აფეთქებით, თვითაალებით, მესამე პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით, ვანდალიზმით, რაიმე საგნის დაცემით, სტიქიური უბედურებებით სეტყვის, წყალდიდობის, მეხის დაცემის ჩათვლით, უბედური შემთხვევებით (მოულოდნელი მოვლენა, რომელმაც დაზიანება გამოიწვია გარეშე და აშკარა მიზეზებით);
დამატებითი აღჭურვილობის, მინების, სარკეების, აქსესუარების, სხვა დეტალე- ბის დაზიანება და/ან ქურდობა;
ავტოტრანსპორტის სრულ დაზიანებად (განადგურება) ჩაითვლება ზიანი, რომლის დროსაც აღდგენითი შეკეთების ღირებულება მისი საბაზრო ღირებულების 70%-ს ან მეტს შეადგენს ან განადგურებულია ავტომანქანის 70%-ზე მეტი;
სრული ზარალის შემთხვევაში, დამზღვევის არჩევანის შესაბამისად, მზღვეველმა უნდა აანაზღაუროს დაზღვეული ავტომობილის ღირებულება ან მოახდინოს დაზღვეული ავტომობილის მსგავსი ავტომობილით ჩანაცვლება;
ნაწილობრივი ზარალის შემთხვევაში, თუ დაზღვეული ავტომობილი ხუთ წელზე ნაკლები წლოვანებისაა, შეფასება და მომსახურების გაწევა მზღვეველმა უნდა მოახდინოს მისი შესაბამისი მარკის სერვის-ცენტრში. სხვა შემთხვევაში სარემონტო საწარმოების არჩევა მოხდება ურთიერთშეტანხმებით;
მესამე პირის წინაშე სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევა (ლიმიტი 15 000 ლარი), რა დროსაც იფარება დამზღვევის პასუხისმგებლობა, აანაზღაუროს მესამე პირის სიცოცხლის, ჯანმრთელობისთვისა და/ან ქონებისთვის სატრანსპორტო საშუალებით მიყენებული ზიანი;
ფრანჩიზა – 0% როგორც ნაწილობრივი, ასევე სრული ზიანის შემთხვევაში;
დაზღვეული ავტომობილის მართვის უფლებამოსილება უნდა ჰქონდეს თვითმმართველი ქალაქის – ბათუმის მერიის ნებისმიერ თანამშრომელს, რომელსაც გააჩნია მოქმედი მართვის მოწმობა;
საჭირო დოკუმენტების წარდგენიდან და ზარალის დაანგარიშებიდან არაუგვიანეს 15 (თხუთმეტი) სამუშაო დღის განმავლობაში მზღვეველმა უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურების შესახებ;
დადებითი გადაწყვეტილების მიღებიდან არაუგვიანეს 2 (ორი) სამუშაო დღისა უნდა შედგეს სადაზღვევო შემთხვევის აქტი და აქტზე მხარეთა ხელმოწერიდან არაუგვიანეს 3 (სამი) სამუშაო დღისა მოხდეს სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემა;
სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, როცა ამ უკანასკნელის არსებობა ეჭვს არ იწვევს და შესაბამისად, არ საჭიროებს საგამოძიებო ღონისძიებების გატარებას, ზარალი უნდა დარეგულირდეს უმოკლეს ვადებში და სადაზღვევო ანაზღაურება გაიცეს 24 სთ-ის განმავლობაში.
მომსახურება უნდა განხორციელდეს 2015 წლის 1 აპრილიდან 2015 წლის 31 დეკემ- ბრის ჩათვლით; 9 (ცხრა) თვის მანძილზე 24 საათის განმავლობაში, ყოველდღიურად, დასვენების დღეების გათვალისწინებით.
წინადადებების მიღება 16 მარტს დაიწყება და 18 მარტს შეწყდება.
აუქციონშიმონაწილეობისმსურველთაგანცხადებისმიღებამიმდინარეობსყოველდღე, შაბათ–კვირისგარდა, 2015 წლის 12 მარტიდან 2015 წლის 7 აპრილის ჩათვლით, 10 სთ–დან 17 სთ–მდესსიპქალაქბათუმის #14 საჯაროსკოლისძირითადიკორპუსის I სართულზე, დირექტორისკაბინეტში.
აუქციონიგაიმართება 2015 წლის 9 აპრილს, 15 საათზე, ქ.ბათუმიინასარიძისქ.#11 მდებარე, სსიპქალაქბათუმის #14 საჯაროსკოლისშენობის I სართულზე, დირექტორისკაბინეტში.
დამატებითი ინფორმაცია ობიექტის შესახებ შეგიძლიათ მიიღოთ შემდეგ მისამართზე ქალაქი ბათუმი, სსიპ ქალაქ ბათუმის #14 საჯარო სკოლის I სართული. მობ.: 557 579247
ეთიკის კოდექსის მიხედვით, „მოსწავლეზე ემოციური და ფსიქოლოგიური ზეწოლის წარმოება“ და „მოსწავლის პირად ცხოვრებაში ჩარევა“ მასწავლებლის დისციპლინარულ გადაცდომად მიიჩნევა. ეს გარკვეულ სანქციებსაც ითვალისწინებს.
მე-16 საჯარო სკოლის დირექტორის თამთა კვარაცხელიას აზრით, მოსწავლის ფსიქიკაზე უხეშ ზემოქმედებად შეიძლება მივიჩნიოთ, როცა მასწავლებელი მისი პირადი გრძნობების აფიშირებას ახდენს: „ვინ ვისი შეყვარებულია, ვინ ვის ხვდება, ვის აღმოუჩინეს წერილი ან დღიური და ა.შ. როცა მასწავლებელი ამბობს, -„რატომ გქონდა გოგო ან ბიჭო, შენ ასეთი სტატუსი?“ ან „შეყვარებული ხომ არ ხარ?“ აი, ეს ფრაზები, პირადად მე, ბავშვობიდან მძულს, რადგან როცა რაღაცაში დავიბნეოდი, ყველა ამ ფრაზას მეუბნებოდა და ეს „შეყვარებულობა“ აღიქმებოდა როგორც კრიმინალი, დანაშაული. ამგვარი ტიპის ზეწოლა მე მიმაჩნია მოსწავლის შეურაცხყოფად და მის პირად ცხოვრებაში შეჭრად“.
თამთას აზრით, მოსწავლის შეურაცხყოფად მიიჩნევა მისი პირადი ნივთების უნებართვოდ აღება და გაჩხრეკა. დირექტორის თქმით, კანონის მიხედვით, მოსწავლის ინდივიდუალური ჩხრეკა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება, თუკი არის დასაბუთებული ეჭვი ისეთი საგნის ტარებაზე, რომელიც სკოლაში აკრძალულია: „და ეს უნდა ხდებოდეს დირექტორის მიერ, უფლებამოსილი პირის მიერ და არა მანდატურის ან რომელიმე საგნის მასწავლებელის მხრიდან“.
თამთას აზრით, მოსწავლის პირად სივრცეს დაარღვევ იმ შემთხვევაშიც, თუ მას ეტყვი: „რას გიგავს თმები, გაწეწილი ხარ“ ან „რას გავხარ წვერგაუპარსავი“.
მოსწავლის პირადი სივრცე ირღვევა მაშინაც, როცა მასწავლებელი ასეთ ფრაზებს იყენებს: „სად ხარ გაზრდილი?“, „ბოსელში გაზრდილო“, „თხაო“.
მე-10 საჯარო სკოლის დირექტორის დავით ეცადეიშვილის აზრით, მოსწავლის პირადი სივრცე მისი რელიგიური გრძნობების აფიშირების დროსაც შეიძლება დაირღვეს. „ან სხვა შეხედულებების აფიშირებისას, რომელიც არ არის სასწავლო პროცესთან კავშირში“.
ამავე სკოლის მე-11 კლასის ხელმძღვანელის ნატო ჯვარშეიშვილის აზრით, მოსწავლის პირად ცხოვრებაში ჩარევაა, ვთქვათ, მოსწავლის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გახმაურება: „მქონდა შემთხვევა, როცა ბავშვი მალავდა ავადმყოფობას, მაგრამ მე ვუთხარი მშობელს, რომ მიეყვანა ის ექიმთან“.
როგორ ხდება მშობლის ინფორმირება, თუკი მასწავლებელმა იცის, რომ მისი შვილი სიგარეტს ეწევა? – ვეკითხებით მას. პედაგოგი ამბობს, რომ მსგავს ინფორმაციას მშობლები თითქმის ყოველთვის ფლობენ და მათი ჩარევა ნაკლებად არის საჭირო: „მე ვეუბნები, რომ ეს ჯანმრთელობისთვის ცუდია და მათ არაფერს მისცემს“.
როგორ რეაგირებს სკოლა არასრულწლოვნის ქორწინების შემთხვევაში და რა ბერკეტი აქვს მას ამ ტენდენციის შესაჩერებლად? დავით ეცადეიშვილის აზრით, – არანაირი.
„იყო შემთხვევა, როცა ცხრა კლასი დაამთავრა გოგონამ, რომელიც ძალიან კარგად სწავლობდა და არდადაგების დროს გათხოვდა. სწავლას თავი დაანებებინეს, ბაზარში იდგა და ყიდდა. რა შეუძლია სკოლას ასეთ დროს გააკეთოს? მოზარდის ქორწინებაზე გადაწყვეტილებას მშობელი იღებს და სკოლას ჩარევის უფლება არ აქვს“, – ამბობს ის. მისი თქმით, ქორწინება „ჯერ ბავშვის და შემდეგ ოჯახის გადასაწყვეტია“.
„რა ხელი აქვს ამასთან სკოლას. ჩვენ შეგვიძლია მხოლოდ მივულოცოთ“, – ამბობს დირექტორი.
დავით ეცადეიშვილის აზრით, თუ მშობელი შვილის უფლებას არღვევს, ამაზე სახელმწიფო უნდა რეაგირებდეს: „იყო შემთხვევა, როცა მშობელმა ბავშვები გაიყვანა სკოლიდან და ამათხოვრებდა. ამის შესახებ იცის სოციალური მომსახურების სააგენტომაც და პოლიციამაც. ადმინისტრაციულ კოდექსში არის მუხლები, რომელიც ასეთი მშობლების დაჯარიმებას ან მშობლის უფლების ჩამორთმევას ითვალისწინებს. როცა წერია კონსტიტუციაში, რომ საბაზო განათლება სავალდებულოა, მშობელი კი აცხადებს, რომ მას არ სურს მისმა შვილმა სკოლაში იაროს, ხოლო ამის წინააღმდეგ სახელმწიფო არაფერს არ ან ვერ აკეთებს, ვის უნდა მოვთხოვოთ პასუხი?“.
მოსწავლე, რომელიც 90 დღე სკოლაში არ გამოცხადდება, მას მოსწავლის სტატუსი უჩერდება: „ამით მოსწავლის მიმართ სკოლის უფლებებიც და მოვალეობებიც მთავრდება“.
საჭიროა თუ არა მოსწავლეების მეტი ინფორმირებულობა ნაადრევ ქორწინებაზე და მის შედეგებზე? „მათ ჩვენზე კარგად იციან, რა არის უკეთესი მათთვის“, – გვეუბნება კლასის დამრიგებელი.
განსხვავებული პოზიცია აქვს თამთა კვარაცხელიას. მისი აზრით, ნაადრევ ქორწინებებთან დაკავშირებით სკოლას გარკვეული პასუხისმგებლობის აღება მოუწევს: „მე ახლაც მყავს ქორწინებაში მყოფი მოსწავლე, რომელიც 16 წლის გათხოვდა და ექსტერნად აბარებს გამოცდებს. მყავდა სხვა რეგიონიდან გადმოსული მოსწავლეც, რომელმაც შვილი გააჩინა, მაგრამ დაამთავრა სკოლა და უნივერსიტეტშიც ჩააბარა, თუმცა სკოლა მორალურად დაეხმარა მას“.
თამთა ამბობს, რომ ნაადრევი ქორწინება მისთვის მიუღებელია და ამის წინააღმდეგ სკოლამ, ოჯახმა და სახელმწიფომ უფრო ეფექტურად უნდა იმუშაოს: „არასწრულწლოვნის დაქორწინება კატასტროფაა. ამ მიმართულებით სკოლამ უნდა იმუშაოს, თუნდაც სადამრიგებლო პროგრამის დონეზე. სახელმწიფომ კი აუცილებლად უნდა დაამატოს საკითხები სქესობრივ აღზრდაზე“.
თამთას აზრით, მნიშვნელოვანია მენტალური ცვლილებაც: „დღეს საზოგადოება უფრო ეგუება 13-14 წლის მოზარდის „კანონიერ“ გათხოვებას, თუნდაც ამის გამო მიატოვოს მოსწავლემ სწავლა და შემდგომი პიროვნული განვითარება, ვიდრე სკოლაში ვასწავლოთ სქესობრივი ცხოვრების ჰიგიენა და კულტურა.
შევხვდი ჩემს მოსწავლეს, რომელზეც გავიგე, რომ დანიშნულია. ატარებს ნიშნობის ბეჭედსაც და საკმაოდ ემოციური საუბარი მქონდა. ვუთხარი, ჯერ სკოლა დაგემთავრებინა, რატომ ჩქარობ ოფიციალურ ურთიერთობას-მეთქი. მისი მეგობარი ამბობს: „მასეთ ბიჭს სად იშოვის მასწავლებელოო“. როგორ ბიჭს? 25 წლისას, რომელსაც სამსახური აქვს“.
თამთა მიიჩნევს, რომ არასრულწლოვანთა ქორწინების შემთხვევაში უნდა დადგეს მშობლის პასუხისმგებლობის საკითხიც, რადგან მშობელი ვალდებულია შვილის სრულწლოვან ასაკამდე მასზე იზრუნოს. „სამწუხაროდ, ზოგიერთ მშობელს გათხოვება ზრუნვად მიაჩნია, მაგრამ 16 წლამდე ასაკის მოზარდის დაქორწინება არის დანაშაული და ამ კანონდარღვევაში სკოლამ მონაწილეობა არ უნდა მიიღოს“.
მსგავსი ფაქტის შემთხვევაში სკოლა ვალდებულია ინფორმაცია მიაწოდოს სოციალური მომსახურების სააგენტოს და სხვა შესაბამის უწყებას.
„მოსწავლეს სკოლამ უნდა ასწავლოს, რა შეიძლება მოჰყვეს ნაადრევ ქორწინებას. გარდა იმისა, რომ ნაადრევი სქესობრივი ცხოვრების დაწყება არის მოზარდის ჯანმრთელობისთვის საზიანო, გოგონები აჩენენ შვილებს, ვერ აგრძელებენ სწავლას, ვერ იღებენ პროფესიას. ის ხდება უმწეო, დაუცველი, სხვაზე დამოკიდებული, გარდა ამისა, ის ვერ აღზრდის თავის შვილს, რადგან თვითონაც ბავშვია და პასუხისმგებლობაც ნაკლებად ესმის შვილის წინაშე“.
დირექტორის თქმით, მოზარდის უფლებების დარვევის შემთხვევაში სკოლა ვალდებულია დაიჭიროს პოზიცია, რადგან საქმე ეხება მოზარდს, მის პიროვნულ განვითარებას და მის მომავალს.
შპს „გზები“ ერთ-ერთია მათ შორის, რომელმაც ბათუმის მერიასთან დადებული ხელშეკრულების თანახმად ნაკისრი ვალდებულება 2015 წლის ბოლომდე უნდა შეასრულოს. კომპანიამ მილიონამდე ლარის ღირებულების სამუშაოების შესრულებაზე პასუხისმგებლობა გასული წლის დეკემბერში აიღო. მაშინ ლარის კურსი სტაბილური იყო, ლარის კურსის ვარდნამ კი, კომპანია პრობლემის წინაშე დააყენა. ახლა შპს „გზებში“ არა მოგებაზე, არამედ იმაზე ფიქრობენ, თუ როგორ შეასრულონ ნაკისრი ვალდებულება ისე, რომ კომპანიამ არ იზარალოს.
„მერიასთან ამაზე საუბარი არ მქონია, ხელშეკრულებით მიმწოდებელს არ აქვს უფლება მისი გადახედვა მოითხოვოს. ძალიან ვნერვიულობ. აღებული ვალდებულება უნდა შევასრულოთ“, _ განაცხადა „ბათუმელებთან“ სატელეფონო საუბარში კომპანიის დირექტორმა ირაკლი აბაშიძემ.
კომპანია „აისბერგის“ დირექტორის, რეზო გორაძის თქმით, „აუცილებლად უნდა გადაიხედოს უკვე არსებული ხელშეკრულებები და ახალი ტენდერებიც, რადგან ისინი ძველი ტარიფებითაა დაანგარიშებული, სამშენებლო მასალების ფასი კი, 30 პროცენტით გაიზარდა“.
გასულ კვირას `ბათუმელები~ კიდევ არაერთ კომპანიას დაუკავშირდა, რომლებსაც ბათუმის მერიასა და მუნიციპალიტეტებთან მსხვილბიუჯეტიანი კონტრაქტები აქვთ გაფორმებული, მათ შორის ბევრს საუბარი შემსყიდველთან შესაძლო დაპირისპირების თავის არიდების მოტივით არ სურს. ზოგიერთ კომპანიაში იმედი აქვთ, რომ ეროვნული ვალუტის კურსის ცვლილების ტენდენციის გაგრძელების შემთხვევაში მთავრობა დათმობაზე წავა და ხელშეკრულებებს გადახედავს. მათ კი, ვისაც ამის იმედი არ აქვს, `შავ სიაში~ მოხვედრას `ზარალზე წასვლა~ ურჩევნია. არიან ისეთებიც, რომლებიც ახლა განიხილავენ საკითხს დიდ ფინანსურ ზარალზე თავის ასარიდებლად ხომ არ უღირთ ხელშეკრულება წესების დარღვევით შეაჩერონ.
ცოტა ხნის წინ მერიამ შპს „ჰიდროსთან“ დადებული ექვსმილიონიანი ხელშეკრულება ჩაშალა, გადაწყვეტილების მიზეზად სამუშაოების წინასწარ განსაზღვრულ გრაფიკზე ჩამორჩენა დაასახელეს. მერიაში „ბათუმელებს“ უთხრეს, რომ კომპანიას ფინანსური პრობლემები აქვს. „ჰიდრო“ სასამართლოში სარჩელს ამზადებს, თუმცა კომპანიის დირექტორის უჩა ფუტკარაძის თქმით, საკითხი დღის წესრიგში სხვაგვარადაც დგას:
„ეს იყო ექვსმილიონიანი ტენდერი და ჩვენ ხუთ მილიონამდე დავწიეთ, თუ მერია ახალ ტენდერს გამოაცხადებს, დარწმუნებული ვარ, ექვს მილიონად გაურიგდება ახალ კომპანიას. ახლა ჩვენ იმაზეც ვფიქრობთ, ხუთ მილიონად გვიღირს თუ არა ამ სამუშაოს შესრულება“.
მერიამ „ჟილინის არხის“ სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესყიდვის მიზნით ტენდერი უკვე გამოაცხადა, შესყიდვის ღირებულებად 6 მილიონ 300 000 ლარი მიუთითა.
ბათუმის მერიის საფინანსო სამსახურში მიიჩნევენ, რომ ლარის კურსის ცვლილება ფასების ზრდასთან პირდაპირპროპორციული არ არის და „ერთგვარ მოლოდინთან დაკავშირებული გარანტიები“ კონტრაქტორებისთვის არავის მიუცია. თუმცა აღიარებენ იმასაც, რომ კომპანიებმა, რომლებთანაც მერიას შეთანხმება საქონლის მიწოდებაზე აქვს, ფასების გაზრდის გამო ხელშეკრულებების ღირებულების გაზრდა მოითხოვეს. ოღონდ ეს არა უკვე გაფორმებულ, არამედ გამარჯვებულად გამოცხადებულ კომპანიებთან გასაფორმებელ ხელშეკრულებებს ეხება:
„საუბარია ისეთ წვრილმან შესყიდვებზე, როგორიც არის, მაგალითად, საკანცელარიო ნივთები. სავარაუდო მომწოდებლებმა მოითხოვეს ფასების გაზრდა, არა იმიტომ, რომ ფასები გაზრდილია, არამედ რისკების დასაზღვევად. კიდევ უფრო რომ გაიზარდოს კურსი, შესაძლოა ზარალი მიიღონ. რაც შეეხება უკვე გაფორმებულ შეთანხმებებს, აქ ცხადია, ვალდებულებები უკვე ნაკისრია და მის შესრულებაზე უარს ვერ იტყვიან. ხელშეკრულებას შესაბამისი საგარანტიო მექანიზმები ახლავს“, _ ამბობს არჩილ ვანაძე, ბათუმის მერიის საფინანსო სამსახურის ხელმძღვანელი.
საგარანტიო მექანიზმი, რაზეც საფინანსო სამსახურის ხელმძღვანელი საუბრობს, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საჯარიმო სანქციაა, ამის შემდეგ კი ე.წ. „შავ სიაში“ მოხვედრას ითვალისწინებს. ეს იმას ნიშნავს, რომ კომპანია ერთი წლის განმავლობაში სახელმწიფო ტენდერებში მონაწილეობას ვეღარ მიიღებს. საჯარიმო სანქცია კი კომპანიისთვის ხელშეკრულების ღირებულების 0,5 პროცენტის გადახდის დაკისრებას გულისხობს.
უკვე გაფორმებულ ხელშეკრულებაზე არა, მაგრამ მიმდინარე ტენდერების გამო „ნერვიულობენ“ სახელმწიფოს მფლობელობაში არსებულ ორგანიზაციებშიც. ისინი შიშობენ, რომ შესაძლოა ძველი ტარიფების მიხედვით გამოცხადებული ტენდერები ჩაიშალოს, რაც დაგეგმილ სამუშაოებს დროში გააჭიანურებს: „ძველ ხელშეკრულებებში არაფერი შეიცვლება. ეს კანონითაა განსაზღვრული და მე კანონს ვერ შევცვლი. თუმცა ვშიშობ და მაქვს მოლოდინი, რომ მიმდინარე ტენდერები ჩაიშლება“, _ ამბობს შპს „ბათუმის წყლის“ ფინანსური დირექტორი თემურ ბედინაძე.
კითხვაზე, შესაძლებელია თუ არა ისეთი მიზეზი, როგორიც ლარის კურსის ვარდნის გამო სამშენებლო მასალების გაძვირებაა, ხელშეკრულების გადახედვის საფუძველი გახდეს და არის თუ არა შემსყიდველი ორგანიზაცია კანონმდებლობით უპირატეს მდგომარეობაში? _ არასამთავრობო ორგანიზაცია „გამჭვირვალობა საქართველოს“ აჭარის ორგანიზაციის ხელმძღვანელი მალხაზ ჭკადუა პასუხობს:
„სამწუხაროდ კანონმდებლობაში სრული რეგლამენტირება არ არის თუ რა შემთხვევაში და რა პირობებში შეიძლება გადაისინჯოს ხელშეკრულება. ეს არის ყველაზე დიდი პრობლემა, რაც შესყიდვებთან დაკავშირებით ქართულ კანონმდებლობაში გვაქვს. სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს ხელმძღვანელის 2011 წლის 7 აპრილის ბრძანებით, ტენდერის ჩატარების შედეგად დადებულ ხელშეკრულებაში ნებისმიერი ცვლილების ან დამატების განხორციელების შემთხვევაში, პირობების შეცვლა დაუშვებელია, თუ ამ ცვლილებების შედეგად იზრდება ხელშეკრულების ჯამური ღირებულება ან უარესდება ხელშეკრულების პირობები შემსყიდველი ორგანიზაციისთვის, გარდა სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. ეს მუხლიც ზოგად გარემოებებზე საუბრობს. ნებისმიერ შემთხვევაში უპირატეს მდგომარეობაში არის ადმინისტრაციული ორგანო, რომელმაც გაუფორმა ხელშეკრულება კომპანიას ტენდერში გამარჯვების შედეგად.“
მალხაზ ჭკადუა შექმნილი ვითარებიდან ერთადერთ გამოსავალს ხედავს, რაც მერიის მხრიდან კეთილი ნების გამოჩენით _ „არ დაარტყას სამშენებლო ბიზნესს“, _ შეიძლება გამოიხატოს: „შეიძლება გაუგრძელოს მათ ვადები, ან არ გაატაროს მკაცრი სანქციები დაგვიანების გამო“.
არჩილ ვანაძის თქმით, მერიისთვის კონტრაქტორებს ჯერ არ მიუმართავთ, იმ შემთხვევაში, თუ კონტრაქტორები პრობლემების მოსაგვარებლად მერიას მიმართავენ, მერიაში საკითხს შეისწავლიან და შესაბამის გადაწყვეტილებას მიიღებენ.
„ამ ეტაპისთვის რექტორობა შეუთავსებელია ჩემი საქმიანობისთვის, რადგან გუშინ მივიღე ინფორმაცია, რომ ძალიან დიდი საერთაშორისო პროექტის ხელმძღვანელად ვინიშნები. მივდივარ ნორვეგიაში და ერთი წელი მთლიანად ამ პროექტში ვიქნები დაკავებული“- აცხადებს როსტომ ბერიძე. 
ეთიკის კოდექსის მიხედვით, „მოსწავლეზე ემოციური და ფსიქოლოგიური ზეწოლის წარმოება“ და „მოსწავლის პირად ცხოვრებაში ჩარევა“ მასწავლებლის დისციპლინარულ გადაცდომად მიიჩნევა. ეს გარკვეულ სანქციებსაც ითვალისწინებს.
