Batumelebi

ოთხი შვილის დედა, გურანდა თათეიშვილი საზოგადოებას დახმარებას სთხოვს. ქალი სოციალურად დაუცველია და შვილებს მარტო ზრდის. შშმ დედა ამბობს, რომ ბავშვები ფაქტობრივად შიმშილობენ.

გურანდა თათეიშვილი შვილებთან ერთად ქუთაისში, ნაქირავებ ბინაში ცხოვრობს. ის ამბობს, რომ „სოციალურის“ უდიდესი ნაწილი ბინის ქირაში მიდის, ხოლო ბავშვებისთვის საჭირო საკვების და წამლის ფული აღარ რჩება.

„ოთხი შვილი მყავს. იმის გამო, რომ მიჭირდა, წლების განმავლობაში ჩემი შვილები მინდობით აღზრდაში იყვნენ. უფროსი შვილი დღემდე მინდობით აღზრდაშია. სრულწლოვანი გახდა უკვე და აღმზრდელ ოჯახთან ერთად ცხოვრობს. ჩემთან ერთად ნაქირავებში ჩემი სამი შვილია – 9, 11 და 15 წლის ასაკის ბიჭები.

წარმოშობით წყალტობოდან ვარ. ჩემს მშობლიურ სახლში ჩემი ძმა და დედაჩემი ცხოვრობს, პატარა ქოხია. სადმე წასასვლელი არ მქონდა. ბინა ვიქირავე ქუთაისში, 600 ლარს ვიხდი. ამ 600 ლარიდან 300 ლარის გადახდაში მეხმარება წყალტუბოს მერია, ხოლო 300 ლარს სოციალური დახმარებიდან ვამატებ.

თუმცა აღარ მრჩება ფული საჭმლისთვის, წამლებისთვის და ბავშვების ტანსაცმელისთვის. წელს სკოლაში სხვისი გამონაცვალი ტანსაცმლით გავუშვი. გუშინწინ პატარას ფეხსაცმელი აუძვრა, წებო ვიყიდე, დავუწებე და ისე დადის. სანამდე გაუძლებს არ ვიცი“, – უთხრა „ბათუმელებს“ გურანდა თათეიშვილმა.

4 შვილის დედის თქმით, ქუთაისში, შარტავას ქუჩაზე ცხოვრობს და მიიღებს ნებისმიერი ადამიანის დახმარებას, ვინც გადაწყვეტს ოჯახს საკვებით, ბავშვებისთვის საჭირო მედიკამენტებით და ტანსაცმელით დაეხმაროს.

„ბათუმელები“ გურანდა თათეიშვილის ნებართვით აქვეყნებს მის პირად ნომერს: 53001037485

სურსათის ეროვნულმა სააგენტომ აჭარასა და სამეგრელოში ხორცპროდუქტების მწარმოებლებს საწარმოო პროცესი შეუჩერა დარღვევების გამო.

სააგენტოს ცნობით, შემოწმებისას აღმოჩნდა, რომ ინდივიდუალური მეწარმეები მ. ტ. (მისამართი: ზუგდიდი, ბარათაშვილის N5, ი. ქ. (მისამართი: ზუგდიდი, წერეთლის N54) და ფიზიკური პირი ი. ხ. (მისამართი: გონიო, ანდრია პირველწოდებულის N15 ბ) ხორცპროდუქტების წარმოებას სააგენტოს აღიარების გარეშე ახორციელებდნენ.

„ობიექტებზე გამოვლინდა კრიტიკული შეუსაბამობები – ჰიგიენური ნორმების და მიკვლევადობის წესის დარღვევა, მათ შორის ვეტერინარული ზედამხედველობის გარეშე დაკლული ხორცი“ – წერს სააგენტო.

ბიზნესოპერატორები დაჯარიმდნენ და საწარმოო პროცესი შეუჩერდათ.

„ბოლო დროს ხშირად გვესმის – „დაიძინა და ვეღარ გაიღვიძა“. მშობლები იღებენ ექსპერტიზის დასკვნას, თუმცა ამის აფიშირება ოჯახის წევრების მხრიდან არ ხდება, რადგან მალავენ, რომ ადამიანი ზედოზირებით გარდაიცვალა“, – ამბობს ნარკოლოგი, პარტია „ფედერალისტების“ წევრი, ზურაბ სიხარულიძე.

რა იციან თავად მომხმარებლებმა სასიკვდილო ნარკოტიკების შესახებ და რატომ ვერ ახერხებს სახელმწიფო ნაარკოტიკის მოხმარების შემცირებას ქვეყანაში? – სწორედ ამ პრობლემაზე ესაუბრა „ბათუმელები“ ზურაბ სიხარულიძეს.

• ბატონო ზურაბ, როგორ შეიძლება აღვწეროთ ის მდგომარეობა, რომელიც საქართველოში გვაქვს ნარკოტიკების მოხმარებასთან დაკავშირებით. რა კლავს ახალგაზრდებს თუ არსებობს ამაზე დაზუსტებული ინფორმაცია?

სამწუხაროდ, ბოლო დროს ბაზარზე შემოსული ნარკოტიკის შემადგენლობა არავინ იცის. მიუხედავად იმისა, რომ ნარკომომხმარებელთა რაოდენობა ძალიან გაიზარდა ქვეყანაში.

სტატისტიკურად რამდენი პროცენტია ზრდა, ეს არ ვიცით, რადგან არავინ არ აკეთებს ამის კვლევას და ვართ სრულ სიბნელეში. ის, რომ ვიცოდეთ რა ნარკოტიკია, რით გარდაიცვალა ზედოზირების დროს, რამდენი გარდაიცვალა, რა აღმოჩნდა ტოქსიკოლოგიური კვლევის დროს, კარგი იქნება პრევენციისთვის, მაგრამ სამწუხაროდ, მხოლოდ ზოგადად გვიწევს ამაზე საუბარი.

სხვა ქვეყნებში, სადაც არის ეს სისტემები ამუშავებული ამ მონაცემებზე დაყრდნობით ვარაუდებს ვამბობთ მხოლოდ და კლინიკური სურათის გათვალისწინებით, ანუ რასაც გვიყვებიან ახლობლები, რომ „დაიძინა და ვეღარ გაიღვიძა“, ვთქვათ და რა სიმპტომები გამოვლინდა.

სასაფლაოებზე რომ გაივლი, სულ ახალგაზრდების სურათებია და ეს სულ ამ წლებში გარდაცვლილების, მაგრამ ოჯახები ამაზე არ საუბრობენ. ყველაზე ცუდი ის არის, რომ დასკვნა რომელსაც ექსპერტიზის შემდეგ აძლევენ, არ აფიშირდება. ანუ ოჯახი მალავს რა ზედოზირებით გარდაიცვალა.

• მაგრამ ხომ არიან ადამიანები, ვინც ლაპარაკობენ ამაზე ღიად.

კი, მაგრამ, რა ოპიატი იყო არ ვიცით. დიდი ეჭვი გვაქვს, რომ ეს არის ფენტანილი ან ახალი სინთეზური ნარკოტიკი, რომელმაც ბევრი ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია სხვა ქვეყნებში. ანუ ისეთი ახალი გენერაცია, რომელიც ფენტანილზე უფრო ძლიერია.

• თქვენ ახსენებდით ციკლორფინს, სინთეზურ ოპიოდს და ამაზეა საუბარი?

დიახ. დაახლოებით ერთი წელია რაც ევროპაში, ამერიკაში და ბალტიისპირეთის ქვეყნებში გამოჩნდა აქტიურად. მზადდება კუსტარულად, მაგრამ არ არსებობს ტესტები ამაზე. არ ჯდება არც ფენტანილის ტესტზე და არც მეტადონის ტესტზე. ანუ სპეციალური ტესტი სჭირდება ამას, რომ გამოიკვლიო რეალურად ეს ნივთიერება არის თუ არა.

დღეს შავი ბაზრის მოქმედება საერთოდ შეიცვალა, წარმოებაში ჩართული ჰყავთ მაღალი კვალიფიკაციის ქიმიკოსები, რომლებიც იგონებენ ამ ახალ-ახალ სინთეტიკურ ნივთიერებებს, რომლებიც ბევრად უფრო ძლიერია, ვიდრე წინა.

• ეს მომაკვდინებელი კომპონენტი რაში სჭირდებათ, როგორ ფიქრობთ?

ადამიანი რომ მოკლას, ამაზე არ არის გათვლილი, უბრალოდ, უფრო მეტი შეგრძნებები აქვს ამ ახალ ოპიოდს და მათი მიზანია უფრო მეტი ადამიანი გახდეს ამაზე დამოკიდებული. ადამიანები რომლებიც მოიხმარენ, მათ ხომ არ იციან დოზირება. არადამოკიდებული ადამიანები ყოველთვის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, რადგან როცა არ არის ადამიანი დამოკიდებული, მისი ორგანიზმის ტოლერანტობა არის ძალიან დაბალი ამ ნარკოტიკის მიმართ.

და ზოგადად, ოპიატი არის ზედოზირების მაღალი რისკის მქონე ნარკოტიკი – ცენტრალურად მოქმედებს, თრგუნავს სუნთქვის ცენტრს, ჯერ ჩერდება სუნთქვა, მერე გული და ადამიანი გარდაიცვლება.

მაგალითად, ახლა ბალტიისპირეთში აღმოჩნდა ის, რომ დიაზეპამის და ქსანაქსის ტაბლეტებში იყო შერეული ახალი ტიპის ოპიატი, ნეოთიაზიდები. პრეგაბალინში იყო შერეული ეს სინთეზები და შესაბამისად, ეფექტი რა თქმა უნდა მაღალია. არადამოკიდებული  ადამიანი, რომ დალევს დავუშვათ დიაზეპამის ტაბლეტს და იქ აღმოჩნდება ოპიატი, რა თქმა უნდა უზარმაზარი რისკის ქვეშაა.

• ანუ პირველი მოხმარების შემთხვევაშიც შეიძლება დასრულდეს ლეტალურად?

ეს ძალიან საშიშია მათთვის, ვინც პირველად მოიხმარს, მაგრამ ოპიატის ბუნება ზოგადად ისეთია, რომ ადამიანები, რომლებიც იწყებენ მოხმარებას, ხდებიან მასზე დამოკიდებული – შემდგომში ის იწვევს მძიმე ფორმის აბსტინენციას და ისინი იძულებულები არიან კვლავ და კვლავ მოიხმარონ ეს ნარკოტიკი.

ეს ის არ არის, რომ დღეს მოვიხმარე და ხვალ არ მინდა – ისინი იძულებული არიან კვლავ და კვლავ მოიხმარონ ეს ნარკოტიკი. ახალი ტიპის ოპიატები მაღალი ტოქსიკურობით გამოირჩევა და ადამიანი უფრო მალე ხდება მასზე დამოკიდებული.

• ხშირად გვესმის, რომ ცუდად მყოფი ადამიანი მიატოვეს, როცა გონებას კარგავს და ვერ აფხიზლებენ, რამაც საბოლოოდ ადამიანის დაღუპვა გამოიწვია. ასეთ შემთხვევაში, როგორ უნდა აღმოუჩინონ პირველადი დახმარება, რა ნაბიჯებია უნდა გადადგან მასთან მყოფმა პირებმა, რომ გადარჩეს ადამიანი?

პირველ რიგში, არ უნდა დატოვონ ადამიანი მარტო, მაგრამ მათ აქვთ საშინელი შიში იმის, რომ სასწრაფოს მოჰყვება პოლიცია. თუმცა მე ყოველთვის ვამბობ, რომ სიკვდილს დაჭერა ჯობია.

გარდა ამისა, არც იციან, რომ არსებობს პრეპარატი, ნალოქსონი, რომელიც უნიკალური ანტიდოტია ოპიატების ზედოზირების დროს. არსებობს ნაზალური სპრეები, რომელიც ასევე ეფექტურია გამოსაფხიზლებლად. გალურჯებული რომ არის ადამიანი, იმასაც რომ შეასხურო ეს სპრეი, 15-20 წუთში აფხიზლებს, მაგრამ ჩვენთან ეს ნალოქსონის სპრეი საერთოდ არ იშოვება.

ამერიკაში სადარბაზოებში დევს პირდაპირ და ნებისმიერ აფთიაქში იყიდება. არც ისეთი ძვირია.

• ჩვენთან რატომ არ შემოაქვთ?

არ ვიცი. ეს პრეპარატი მხოლოდ ზიანი შემცირების ქსელს ჰქონდა და ურიგებდა წამალდამოკიდებულ ადამიანებს. მათ უდევთ ეს ჯიბეში ან ჩანთაში.

ახლა მგონი დეფიციტშია, რადგან სამჯერ გამოცხადდა ბაზრის კვლევა ამაზე და ჯერ ამ ქსელისთვისაც კი ვერ შეიძინეს.

დახმარებაზე რომ განვაგრძოთ, პირველ რიგში უნდა დავრეკოთ 112-ში და არ მივატოვოთ ადამიანი. ზედოზირება რომ მოხდა, შეუძლია საერთოდ არ უთხრას ოპერატორს და უთხრას, რომ გონება დაკარგა.

შემდეგ, გვერდზე უნდა დააწვინონ პაციენტი, რადგან ღებინება რომ იყოს, ეს მასები არ მოხვდეს ფილტვში, რადგან იწვევს სერიოზულ გართულებას ზედოზირების დროს.

უნდა ეცადო, რომ არ წავიდეს პაციენტი ღრმა ძილში და უნდა გამოაფხიზლონ. თუ ხედავენ, რომ სუნთქვის პრობლემაა, ხელოვნური სუნთქვა უნდა ჩაუტარონ.

შხაპში შეყვანა ამ დროს არ შეიძლება, რადგან საშიშია და ეს შესაძლოა ცუდად დამთავრდეს. შემოლაწუნება და ცივი წყლის შესხურება შეიძლება, მაგრამ ყველაზე მეტად საჭიროა ნალოქსინი და 112.

ჩვენი, ექიმების ძალისხმევით, ექსპერტების, ნარკოლოგების, არასამთავროების ძალისხმევით მივაღწიეთ იმას, რომ ნალოქსინი ამოვაღებინეთ რეცეპტურიდან და პირველადი დახმარების კალათაშია, მაგრამ ახლა რომ დარეკო ნებისმიერ ქსელში, ნალოქსონი არსად არ არის.

• თქვენი აზრით, ამას უკავშირდება გარდაცვალების მაღალი მაჩვენებელი?

ამასაც და პოლიციის შიშსაც. მერე იწყება პანიკა, არ იციან, როგორ დაეხმარონ ადამიანს და ასე შემდეგ. ამიტომ ეს რჩევები უნდა გაითვალისწინონ ადამიანებმა.

ყველაზე დიდი პრობლემა არის ასევე ის, რომ ზედოზირების შესახებ ინფორმაციას სახელმწიფო მალავს. ახლა რომ მიწეროთ სამხარაულს ან შინაგან საქმეთა სამინისტროს, რამდენი ზედოზირება იყო ქვეყანაში, არანაირ პასუხს არ მოგცემენ, რადგან როცა ზედოზირება მაღალია, ეს ნიშნავს, რომ ნარკოპოლიტიკა ამ ქვეყანაში არ არსებობს.

ფაქტობრივად, ის ქმედებები, რასაც ახორციელებენ, არის ფუჭი, რადგან ადამიანები კვდებიან.

• შსს გვერდებს თუ შევხედავთ, 10-იდან 9 ნიუსი დიდი ოდენობით ნარკოტიკების ამოღებაზეა. 100-500 მილიონის ნარკოტიკებიც ამოუღიათ. რამ გამოიწვია ამხელა შემოდინება?

მოთხოვნაა და ეს არ გაჩერდება. მე ასეთი დიდი ოდენობით შემოსული ნარკოტიკი ადრე არ მახსოვს, მაგრამ შსს აკეთებს თავის საქმეს და ძალიან კარგია, რომ იღებს ნარკოტიკებს, მაგრამ ეს არ არის ამ პრობლემის გადაწყვეტის გზა.

კობახიძეს რომ ჰკითხა, ოპოზიციამ რა ნაბიჯები გადადგით ზიანის შესამცირებლადო, მან სახელმწიფოს მიღწევად დაასახელა ის, რომ თერაპია გადავეცით სახელმწიფოს და ფასი გავზარდეთო. ეს არის სრული აბსურდი.

ქვეყანაში არანაირი ნარკოტიკის დეფიციტი არ არის, მიუხედავად იმისა, რომ 533 ტონა ნარკოტიკი გაანადგურეს ერთ წელიწადში. ეს არის კატასტროფა.

ზოგადად, საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით, პოლიცია, ყველაზე კარგ შემთხვევაში იღებს შავ ბაზარზე რაც ტრიალებს იმის დაახლოებით 20-30%-ს. ჩვენნაირი ტიპის ქვეყანაში 10-დან 20%-მდეა ამოღება. ანუ ეს 535 ტონა არის იმ ნარკოტიკების მხოლოდ 10-20%-ი, რაც შავ ბაზარზე ტრიალებს.

• როგორც ამბობენ, ნარკოვაჭრობა თავისუფლად ხელმისაწვდომია ონლაინშიც. კომენტარების გასაკონტროლებლად თუ შექმნეს უწყება, ნარკოვაჭრობის საკონტროლოდ არ აქვთ რესურსი? რატომ არ აკონტროლებენ?

ეს არ არის მხოლოდ საქართველოს პრობლემა, ეს არის მსოფლიოს პრობლემა. ზოგადად, დარქნეტი ძალიან კარგად მუშაობს და არავინ იცის, ვინ არის მყიდველი ან გამყიდველი. კრიპტოვალუტით ვაჭრობენ და თუ არხს რაიმე საშიშროება ექმნება, ახალ არხებს ხსნიან.

ჩვენი ქვეყნის მთავარი პრობლემა არის ის, რომ არის ძალიან მაღალი მოთხოვნაა ნარკოტიკზე. ანუ ძალიან ბევრი ადამიანია მომხმარებელი და ბევრად უფრო მძიმე სურათი გვექნება, თუ სახელმწიფომ არ იფიქრა ზიანის შემცირებაზე, მკურნალობა – რეაბილიტაციაზე, პროფილაქტიკაზე.

როგორც შსს დებს 9 ნიუსს ნარკოტიკის ამოღებაზე, ასე უნდა დადოს ჯანდაცვის სამინისტრომაც 9 ნიუსი, თუ რას აკეთებს ამ მიმართულებით, რამდენი ადამიანი ჩართო თერაპიაში, რამდენს უმკურნალა, რამდენი პრევენციული ღონისძიება გაატარა, როგორც იმუშავა სკოლებში ახალგაზრდებთან, როგორია ჯანსაღი ცხოვრების წესი, რა ხელმისაწვდომობა არის სპორტულ დარბაზებზე და ასე შემდეგ.

ეს არის ქვეყნის სტრატეგია და არა ცალკეული ვითომ ღონისძიებები, რომელსაც საჩვენებლად აკეთებენ.

• თქვენ თქვით, რომ ბაზრის კვლევა არ არსებობს. ოდესმე თუ ჩატარებულა ეს კვლევა?

არასოდეს არ ყოფილა. თუმცა იყო ერთი მომენტი, როცა იუსტიციის სამინისტროში არსებობს ასეთი ორგანიზაცია EMCDDA (European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction), რომლის დანაყოფიც გაიხსნა საქართველოში და მათ ევალებოდათ. საერთაშორისო პარტნიორებთან ერთად გააკეთეს ბაზრის კვლევა, რომელიც არც გამოუქვეყნებიათ.

მაგრამ შსს მონაცემებიდან ისედაც ვხედავთ, რა რაოდენობის ნარკოტიკი არსებობს ქვეყანაში. თუმცა მაინც მგონია, რომ გარკვეული ინფორმაცია იმალება და უცნობი ნივთიერებების დასახელებებს არ წერენ [რელიზებში].

პოლიციური ღონისძიებები და ჯანდაცვის, სპორტის სამინისტროს მოქმედებები თანხვედრაში უნდა იყოს. ცალკე ადამიანი ამას ვერ იზამს, რადგან ნარკოპოლიტიკა შედგება ოთხი ძირითადი სვეტისგან, ეს არის მოთხოვნის შემცირება, მკურნალობა, რეაბილიტაცია, პრევენცია.

ამათ თვითონ შემოიტანეს 30 მლნ ლარის პრეპარატები და გაყიდეს. როგორც თავად თქვეს, ჯანდაცვის სამინისტროს მაღალჩინოსნები იყვნენ ამაში ჩართული. ეს იმას ნიშნავს, რომ მფარველები ჰყავთ ნარკორეალიზატორებს ხელისუფლებაში და 14 დღიანი რეცეპტები რომ შემოიღეს, ჰგონიათ ამით ებრძვიან ნარკოვაჭრობას?

ცოდნა არ გააჩნიათ საერთოდ და ჰგონია, რომ აკრძალვით, რეპრესიით, დაჭერით ამ პრობლემას ვერ გადაწყვეტენ.

• რამდენად გაახალგაზრდავებულია ნარკოტიკების მოხმარების ასაკი?

14 წლის ასაკიდან არიან მომხმარებლები, თუმცა ძირითადად არიან 16-დან 35 წლამდე ადამიანები. მსოფლიოში კონცეფციები არსებობს პრევენციის, თუ რა ნაბიჯები უნდა გადადგას სახელმწიფომ ზიანის შესამცირებლად და ჩვენც გვაქვს მიღებული 2030 წლამდე ნარკოსტრატეგია. რომ წაიკითხოთ, გაგინათდებათ გული ისეა დაწერილი ყველაფერი, მაგრამ ორი პუნქტიც არ შესრულებულა ამ სტრატეგიიდან.

ან რაზე ვსაუბრობთ საერთოდ, როცა მესამე თვეა დაკეტილია სახელმწიფო ნარკოლოგიური დაწესებულება.

• რატომ დაკეტეს?

არ ფუნქციონირებს, არ არის სათანადო კადრი, ვერ შეითანხმეს ვერავინ, ვინც მივიდა ორ კვირაში გაიქცა და მესამე თვეა ვერ გახსნეს დაწესებულება, რომელიც ემსახურება ნარკოლოგიის პრობლემას, ალკოჰოლიზმს, ნარკომანიას, ზედოზირებას და ასე შემდეგ.

აანონსებენ რაღაც ახალი ფსიქიატრიული დაწესებულებების და ნარკოლოგიურის გახსნას, ახალი კორუფციული სქემაა ალბათ. ძველი ვერ ამუშავეს და ახალს აამუშავებენ? ზარ-ზეიმით გახსნეს საუნივერსიტეტო კლინიკა და ჯერ პაციენტების მიღება არ დაუწყია. სრულიად მოშლილია ყველაფერი.

გაჩნდა სრულიად გაურკვეველი კლინიკები, არც ლიცენზია აქვთ, არც სპეციალისტები ჰყავთ.

რესპუბლიკურ საავადმყოფოში ხომ გაიხსნა სავალდებულო მკურნალობის განყოფილება, მილიონები გადაიხადეს რემონტში და ზუსტად 5 თვეში დაკეტეს. გადაიტანეს ქუთაისში და არც ის ვიცით იქ რა ხდება. აბსოლუტურად მოშლილია სისტემა და ამას ეძახიან რეფორმას.

დემოკრატიულ ქვეყნებში პარტიებს არ კრძალავენ. პოლიტიკური პარტიები იკრძალება ტოტალიტარულ რეჟიმებში.

საქართველოს უკვე აქვს პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის, გაქრობის და განადგურების გამოცდილება.

1921 წლის თებერვალში, საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, ბოლშევიკებმა დაიწყეს „ზრუნვა“ მოესპოთ დაპყრობილ ქვეყანაში პოლიტიკური პლურალიზმი და გაექროთ ყველა, ვინც მათ იდეებს არ იზიარებდა.

ბოლშევიკებს პარტიების საბოლოო აკრძალვისთვის წლები და მძიმე რეპრესიები დასჭირდათ.

ოკუპაციის პირველ წლებში შეიქმნა ასეთი ვითარება – ლეგალურად არსებობის უფლება ჰქონდათ მხოლოდ იმ პარტიებს, ვინც აღიარებდა საბჭოთა ხელისუფლებას და თანამშრომლობდა მასთან. ბოლშევიკებმა მოახერხეს ზოგიერთი პარტიის შიგნით განხეთქილების შეტანა (მემარცხენე სოციალისტ-ფედერალისტები და მემარცხენე ესერები), რომელთა ნაწილმა დაიწყო თანამშრომლობა რეჟიმთან და მიიღო პრესისა თუ ორგანიზაციული საქმიანობის შეზღუდული უფლება.

წამყვანი პარტიები (სოციალ-დემოკრატები, ეროვნულ-დემოკრატები, ფედერალისტთა ძირითადი ნაწილი), რომლებიც არ ცნობდნენ ოკუპაციას, უმკაცრესი სამხედრო-საგანგებო ზომებით გაანეიტრალეს.

აიკრძალა მათი პრესა, შეკრებები და კონფერენციები. 1921 წლის აპრილ-მაისში დაიწყო პოლიტიკური ოპონენტების მასობრივი დაპატიმრებების პირველი ტალღა.

პარტიები იძულებული გახდნენ სრულად იატაკქვეშეთში გადასულიყვნენ.

1922 წლის დასაწყისში შეიქმნა ერთიანი წინააღმდეგობის ფრონტი – „დამოუკიდებლობის კომიტეტი“ (დამკომი). ხოლო 1922-1924 წლებში ბოლშევიკებმა მოახერხეს და პარტიებმა დაიწყეს ე.წ. „თვითლიკვიდაციის“ კამპანია.

საბჭოთა ოკუპაციური, ბოლშევიკური რეჟიმის მიზანი იყო არა უბრალოდ პარტიების  აკრძალვა, არამედ პროპაგანდისტული სურათის შექმნა, თითქოს ქართველმა პოლიტიკოსებმა ნებაყოფლობით თქვეს უარი საკუთარ იდეოლოგიაზე და თავად დაშალეს პარტიები.

ე.წ. „ჩეკა“ მეტეხის ციხეში მყოფ ასობით პოლიტპატიმარს აწამებდა, აშანტაჟებდა და ფსიქოლოგიური ზეწოლის საშუალებით აიძულებდა, ბოლშევიკურ პრესაში მოენანიებინათ საკუთარი წარსული და პარტია დაეტოვებინათ.

შედეგად, 1923 წლის აგვისტოში თბილისში გაიმართა „ყოფილი მენშევიკების“ თეატრალიზებული ყრილობა, სადაც პარტიის „თვითლიკვიდაცია“ გამოცხადდა. ანალოგიური სცენარით გააუქმეს სხვა პარტიებიც, მათი ახალგაზრდული ორგანიზაციები და თვით კოლაბორაციონისტი მემარცხენე მოკავშირეებიც კი, რომლებიც კომპარტიას შეუერთეს.

1924 წლის დასაწყისისთვის საბჭოთა ბოლშევიკურმა რეჟიმმა ოფიციალურად გამოაცხადა, რომ საქართველოში ოპოზიციური პარტიები აღარ არსებობდნენ.

ისტორიკოსი, საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორიის გამგეობის წევრი ირაკლი ხვადაგიანი „ბათუმელებთან“ საუბრობს თუ როგორ გაანადგურეს ბოლშევიკებმა საბჭოთა ოკუპაციის დროს ქართული სახელმწიფოებრიობა და როგორ მოკლეს პოლიტიკური პროცესი.

• როგორ და რა მეთოდებით დაიწყეს ბოლშევიკებმა ოპოზიციური პარტიების განადგურება 1921 წელს?

ეს საკმაოდ კომპლექსური პროცესი იყო და არა ტრაფარეტული. ოკუპაცია ხდება 1921 წლის თებერვალ-მარტში. ომის დამთავრებისა და სრული ოკუპაციის შემდეგ, როდესაც სისტემა იწყებს ტოტალიტარული ინსტიტუტების მოწყობასა და ძველი, დემოკრატიული სისტემის განადგურებას, პირდაპირი განკარგულება ან კანონი პარტიების აკრძალვის შესახებ არ მიუღიათ – გადაწყვეტილების დონეზე ასეთი რამ არ ყოფილა.

უბრალოდ, შეიქმნა დე-ფაქტო მოცემულობა: საბჭოთა სახელმწიფოში არ უნდა ეარსება პარტიებს, რომლებიც არ აღიარებდნენ საბჭოთა ხელისუფლებას. თუმცა ამ ეტაპზე რეჟიმი თავს ჯერ კიდევ ვერ გრძნობდა სრულიად გარანტირებულად და დომინანტად. გარე თვალისთვის მათ სჭირდებოდათ, თუნდაც ძალიან ფიქციური და მინიმალური, პლურალიზმის შირმის შენარჩუნება (რასაც, სხვათა შორის, ოფიციალური პროპაგანდით ბოლომდე აკეთებდნენ: სტალინური ტოტალიტარიზმის გავლის შემდეგაც კი საბჭოთა კავშირს ფორმალურად მართავდა არა მხოლოდ კომპარტია, არამედ „კომუნისტებისა და უპარტიოთა ბლოკი“).

თავიდანვე ასეთი დათქმა იყო: თუ არსებობს პარტია, რომელიც აღიარებს საბჭოთა ხელისუფლებას, ეთანხმება მის კურსს და თანამშრომლობს კომპარტიასთან, მას შეუძლია იარსებოს. ოკუპაციის პირველსავე კვირებში რუსულმა რეჟიმმა საქართველოში შეძლო ორი ყოფილი ოპოზიციური პარტიის შიგნით განხეთქილების შეტანა – სოციალისტ-ფედერალისტებსა და სოციალისტ-რევოლუციონერებში (ესერებში).

რამდენიმე ლიდერი და მცირე ნაწილი ჩამოსცილდა ამ პარტიებს, თავი გამოაცხადეს „მემარცხენე სოციალისტ-ფედერალისტებად“ და „მემარცხენე ესერებად“ და დაიწყეს თანამშრომლობა ბოლშევიკურ პარტიასთან. მათ ჰქონდათ არსებობის საშუალება – შეეძლოთ გაზეთის გამოცემა, ორგანიზაციის ქონა.

მაგრამ ის პარტიები, რომლებიც არ ეგუებოდნენ ოკუპაციას, დაუყოვნებლივ მოექცნენ დარტყმის ქვეშ. ეს იწყება ოკუპაციიდან ძალიან მალე.

1921 წლის აპრილის ბოლოსა და მაისის დასაწყისში პოლიტიკური ოპონენტების მასობრივი დაპატიმრებების პირველი ტალღა წამოვიდა. აქედან გამომდინარე, ფაქტია, რომ საბჭოთა რეჟიმის მოწინააღმდეგე პოლიტიკურ ძალებს ლეგალურად არსებობის საშუალება აეკრძალათ: მათ აპატიმრებდნენ იმ საბაბით, რომ ანტისაბჭოთა პარტიებს წარმოადგენდნენ; აეკრძალათ პრესა და ლეგალური გამოცემები.

ცხადია, გამორიცხული და შეზღუდული იყო ორგანიზაციული საქმიანობაც – კონფერენციების ჩატარება, ყრილობის ორგანიზება თუ მოქალაქეებთან ღია მუშაობა.

ფაქტობრივად, პირველივე კვირებში, როდესაც ძირითადი, მთავარი გავლენიანი პარტიები (სოციალ-დემოკრატები, ეროვნულ-დემოკრატები, ფედერალისტები) ცდილობდნენ მინიმალურ კომპრომისზე მაინც შეთანხმებულიყვნენ საოკუპაციო რეჟიმთან, იმ არგუმენტით, რომ ბოლშევიკებს არ ჰქონდათ დასაყრდენი საქართველოში, წარმოადგენდნენ მარგინალურ ძალას, რომლის ძალაუფლება მხოლოდ ხიშტებს ეყრდნობოდა, და თუ სურდათ საომარი მდგომარეობა არ გაღრმავებულიყო, მინიმალური კომპრომისი დაეშვათ პრესისა და ლეგალური არსებობის სახით, ეს მცდელობები უარით დასრულდა.

ბოლშევიკური რეჟიმისთვის პრესის თავისუფლება და არასაბჭოთა პარტიების ლეგალური არსებობა ფუნდამენტურად მიუღებელი იყო.

დაიწყო რეპრესიები.

პარტიები სრულად გადავიდნენ იატაკქვეშეთში და ეს ვითარება გაგრძელდა 1921-1922 წლების განმავლობაში. 1922 წლიდან კი, ბევრი სხვადასხვა ფაქტორის გათვალისწინებით, რეჟიმი იწყებს ძლიერ, მასირებულ კამპანიას პარტიების ე.წ. „თვითლიკვიდაციისთვის“.

ეს განსხვავდება პირდაპირი აკრძალვისგან: პარტიები ისედაც აკრძალულები არიან, იატაკქვეშეთში არსებობენ და 1922 წლის დასაწყისისთვის ქმნიან წინააღმდეგობის ერთიან ცენტრს – „დამოუკიდებლობის კომიტეტს“. მაგრამ რეჟიმს სჭირდება დაამტკიცოს და პროპაგანდისტულად აჩვენოს, თითქოს წინააღმდეგობა აღარ არსებობს და ეს პარტიები თვითონვე „გაიხრწნნენ“, დაიშალნენ.

საარქივო მასალების მიხედვით, 1922 წლის მეორე ნახევარში რეჟიმი აპირებდა საჩვენებელ გასამართლებას ყოფილი მმართველი სოციალ-დემოკრატიული პარტიისა და მისი ლიდერებისა, თეატრალიზებულ საბჭოურ სტილში, თითქოს ეს იყო „სისხლისმღვრელი, დამნაშავე რეჟიმი“.

ამისთვის სერიოზულად ემზადებოდნენ. მეტეხის ციხეში მყოფმა პოლიტპატიმრებმა და პარტიის ლიდერებმა ამის შესახებ როდესაც შეიტყვეს, საპროტესტო წერილით მიმართეს რევკომს, შემდგომ უკვე სახალხო კომისართა საბჭოს. მათ განაცხადეს: „გავიგეთ, რომ აპირებთ ასეთ სასამართლოს ორგანიზებას; ცხადია, რასაც ემსახურება ეს, მაგრამ ამის მიუხედავად, ჩვენ მივიღებთ ამ გამოწვევას ერთი პირობით, პროცესი ჩატარდეს სრულიად ღია ვითარებაში და არა დახურულ კარს მიღმა, შერჩეული აუდიტორიით“.

წინააღმდეგობის მოძრაობა და პარტიები თავს იმდენად მყარად გრძნობდნენ, რომ იცოდნენ: ნებისმიერი ასეთი პროპაგანდისტული წამოწყება, თუკი ის საჯარო იქნებოდა, ავტომატურად გადაიქცეოდა თავად რეჟიმის საწინააღმდეგო სასამართლოდ. ამიტომ, და ასევე თავად კომპარტიის შიგნით არსებული განხეთქილებისა და ბრძოლის გამო (ე.წ. „ქართველ ნაციონალ-უკლონისტთა საქმე“), ეს სასამართლო პროექტი ჩავარდა და მიივიწყეს.

როდესაც 1922 წლის ბოლოს სტალინური ვერტიკალის კონსოლიდაცია მოხდა და საქართველოს კომპარტიაში სტალინის პროტეჟეების ხაზი გაბატონდა, აქედან იწყება დიდი კამპანია პარტიების ე.წ. „თვითლიკვიდაციისა“.

• რა მეთოდებს იყენებდნენ პარტიების ე.წ. „თვითლიკვიდაციისათვის“ და  როგორ გაუმკლავდნენ ისინი ამ მეთოდებს?

ასობით და ათასობით პოლიტიკური პატიმარი გამოკეტეს ციხეებში სხვადასხვა პარტიიდან. მათზე სათითაოდ დაიწყეს ზეწოლა, ფსიქოლოგიური წნეხი, წამება, შანტაჟი. აიძულებდნენ, მიეღოთ გადაწყვეტილება: თუ ბოლშევიკურ პრესაში გამოაქვეყნებდნენ განცხადებას, რომ ტოვებდნენ პარტიას, გმობდნენ მის კურსს და ურიგდებოდნენ საბჭოთა ხელისუფლებას, მათ პატიმრობიდან გაათავისუფლებდნენ.

ეს არ იყო მხოლოდ ინდივიდუალური განცხადებები. 1923 წლის პირველ ნახევარში ამან ბუმის სახე მიიღო. პირველი მთავარი სამიზნე იყო საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტია. პარტიიდან გასულ ყოფილ წევრებს „ჩეკასა“ და კომპარტიის ზედამხედველობით ატარებინებდნენ სამაზრო და საოლქო კონფერენციებს, გამოჰყავდათ დელეგატები, ხოლო 1923 წლის აგვისტოში თბილისში ჩაატარეს ყოფილი მენშევიკების დელეგატების თეატრალიზებული ყრილობა. იქ ამ ჯგუფმა გამოაცხადა, რომ ისინი წარმოადგენენ უმრავლესობას, დაგმეს პარტიის წარსული და განაცხადეს, რომ სოციალ-დემოკრატიული პარტია საქართველოში აღარ არსებობს.

ეს იყო ინსტრუმენტალიზებული, დაშანტაჟებული პოლიტპატიმრების გამოყენებით დადგმული სპექტაკლი, რათა ეჩვენებინათ, თითქოს პარტიამ საკუთარი თავი თავადვე გააუქმა, რომ სისტემამ კი არ გააუქმა, არამედ თვითონ წევრებმა დაშალეს და შეუერთდნენ ხელისუფლებას.

ამის პარალელურად, ის პირველი ორი პარტიასაც, მემარცხენე სოციალისტ-ფედერალისტები და მემარცხენე ესერები, რომლებიც აქამდე არსებობდნენ და თანამშრომლობდნენ, იმავე პერიოდში აიძულეს, თვითლიკვიდაცია გამოეცხადებინათ დირექტივით: „ცალკე პარტიად ყოფნა აზრს მოკლებულია, ჩვენ ყველა უნდა გავხდეთ ბოლშევიკები“. მათი ლიდერები და აქტიური წევრები კომპარტიის რიგებში მიიღეს.

ამ კამპანიით სისტემამ ველი სრულად გაასუფთავა: 1923 წლის აგვისტოში მოხდა სოციალ-დემოკრატების „თვითლიკვიდაცია“, შემოდგომაზე ეროვნულ-დემოკრატების, სოციალისტ-ფედერალისტების, ესერების.

1924 წლის დასაწყისისთვის რეჟიმი უკვე აცხადებდა, რომ წინააღმდეგობა აღარ არსებობს, პარტიები აღარ არიან, თვითონვე „გაიხრწნნენ“ და მცდარი გზა აღიარეს; ხოლო თუ ვინმე კიდევ იატაკქვეშეთში რჩებოდა, მათ მარგინალურ ჯგუფებად, ავანტიურისტებად და ჯაშუშებად ნათლავდნენ.

ამ დროს მნიშვნელოვანია, თავად წინააღმდეგობის მოძრაობა როგორ მოქმედებდა: იატაკქვეშა პარტიებმა იმსჯელეს და გადაწყვიტეს, რომ გარდა რამდენიმე ლიდერისა (მაგალითად, დამფუძნებელი კრების რამდენიმე ყოფილი დეპუტატისა, რომლებმაც ვერ გაუძლეს ზეწოლას), არ გაკიცხონ ის რიგითი ადამიანები, ვინც ხელს აწერდა ამ განცხადებებს და ციხიდან გამოდიოდა.

მთავარი იყო ამ ადამიანების ფიზიკური გადარჩენა. მეტიც, იყო საიდუმლო მითითება: ვისაც მიაჩნია, რომ ციხიდან გამოსვლით შეძლებს ისევ დაუბრუნდეს იატაკქვეშეთს, გამოიყენოს ეს ჩარჩო, თავი დააღწიოს ციხეს და კვლავ ჩაერთოს ბრძოლაში. ბევრმა ასეც გააკეთა. რეჟიმიც შეშფოთებული იყო, რადგან ხედავდა, რომ თავისუფლებაზე გამოსული ხალხი კავშირს არ წყვეტდა იატაკქვეშეთთან და პირიქით, ეხმარებოდა მათ.

და მეორე მომენტი: თვით ამ პროპაგანდისტულ სცენაზეც კი, ყრილობებზე, ზოგიერთი ყოფილი პარტიული მაინც რისკავდა და ამხელდა ამ ფარსს. იყო ასეთი დავით მურმანიშვილი, ძველი სოციალ-დემოკრატი, რომელმაც წამებისა და ზეწოლის შემდეგ ხელი მოაწერა განცხადებას, გამოუშვეს ციხიდან და დელეგატად მიიყვანეს ყრილობაზე.

როგორც კი სიტყვის თქმის საშუალება მიეცა, მან პირდაპირ გააშიშვლა მთელი ეს სპექტაკლი, თქვა, რომ ეს არის „ჩეკას“ ორგანიზებული ფარსი, აქ მყოფი ყველა ადამიანი ნაწამები და დაშანტაჟებულია. მან იცოდა, რომ მისი გამოსვლა პრესაში არ დაიბეჭდებოდა, მაგრამ იმედი ჰქონდა, რომ მომავალი თაობები ამ ჩანაწერებს მაინც ნახავდნენ და ეს დოკუმენტი დარჩებოდა იმის მტკიცებულებად, რომ ეს ყველაფერი ტყუილი იყო. ცხადია, ამის გამო ის მაშინვე ხელახლა დააპატიმრეს.

• რა როლი ჰქონდა პოლიტიკურ პარტიებს 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მოწყობაში, როდესაც საბჭოთა ოკუპაციური რეჟიმის წინააღმდეგ მასშტაბური გამოსვლა დაიწყო მთელი ქვეყნის მასშტაბით?

1923 წლის ე.წ. „თვითლიკვიდაციის“ თეატრალიზებული სპექტაკლების მიუხედავად, ოპოზიციური პარტიების წევრთა და მხარდამჭერთა აბსოლუტური უმრავლესობა დარჩა იატაკქვეშეთში და გააგრძელა ბრძოლა. მათ მოამზადეს 1924 წლის აგვისტოს ანტისაბჭოთა ეროვნული აჯანყება.

რეჟიმი ცდილობდა წინააღმდეგობის დისკრედიტაციას და აცხადებდა, რომ პარტიები აღარ არსებობდნენ, მაგრამ რეალობა სულ სხვა იყო. 1923 წლის ე.წ. „თვითლიკვიდაციის“ კამპანიის გარდა, პარტიების მიმართ სხვა რაიმე სპეციალური საკანონმდებლო გადაწყვეტილება არ მიუღიათ (ისინი ლეგალურად ისედაც არ არსებობდნენ). აჯანყება, მისი ჩახშობა, მასობრივი დახვრეტები და 1925 წლის ივლის-აგვისტოში ჩატარებული საჩვენებელი სასამართლო პროცესი ეხებოდა უშუალოდ აჯანყების ორგანიზატორებსა და ანტისაბჭოთა გამოსვლას და არა კონკრეტულად პარტიების სამართლებრივ გაუქმებას.

ეს პარტიები, განსაკუთრებით სოციალ-დემოკრატები, იატაკქვეშეთში განაგრძობდნენ არსებობას მთელი 1920-იანი წლების მეორე ნახევარშიც და 1930-იანების პირველ ნახევარშიც, 1937-1938 წლების „დიდ ტერორამდე“, რომელმაც უკვე ფიზიკურად გაანადგურა ამ მოძრაობის მონაწილეთა უმრავლესობა.

რეჟიმმა მასობრივი რეპრესიებისა და პროპაგანდის მიუხედავად, ვერ შეძლო ვერავის დარწმუნება ვერც ქვეყნის შიგნით და ვერც გარეთ, რომ ეს პარტიები აღარ არსებობდნენ.

ისინი იატაკქვეშეთში ატარებდნენ ყრილობებსა და კონფერენციებს, ირჩევდნენ ხელმძღვანელ ორგანოებს, ჰქონდათ რეგულარული კავშირი საზღვარგარეთ მყოფ პარტიულ ბიუროსთან და ლეგიტიმურ მთავრობასთან, გზავნიდნენ დელეგატებსა და მიმართვებს სოციალისტური ინტერნაციონალის ყრილობებზე.

ეს პარალელური რეალობა და წინააღმდეგობის მოძრაობა 1930-იანი წლების შუამდე ცოცხალი და აქტიური იყო.

• როდის გაქრა პარტიული მრავალფეროვნება სინამდვილეში?

ერთპარტიული და ტოტალიტარული მმართველობა, ფაქტობრივად, 1921-1922 წლებიდანვე დამყარდა. ერთადერთი გამონაკლისი იყო ის, რომ თუკი ვინმე ინდივიდუალურ დონეზე ჩაერთვებოდა საბჭოების ფიქციურ არჩევნებში (იმ პირობით, რომ სრულად გადამოწმებული, გაკონტროლებული და რეჟიმისთვის სანდო პირი იყო), მას არ უშლიდნენ.

1920-იანების მეორე ნახევრიდან და 1930-იანებში, ეს სისტემა სრულად ფორმალიზდა: უალტერნატივო, ფიქტიური არჩევნები, სადაც „კომუნისტებისა და უპარტიოთა ბლოკის“ ერთი კანდიდატი იყრიდა კენჭს. აქ არანაირი პოლიტიკა აღარ იყო – ეს იყო ტოტალიტარული სახელმწიფო, რომელიც ტერორსა და ძალადობაზე დაფუძნებით აკონტროლებდა ყველა სფეროს.

დე-ფაქტო, ყველა პარტია, რომელიც არ ცნობდა საბჭოთა ხელისუფლებას, აკრძალული იყო ოკუპაციის პირველივე კვირებიდან. ეს პარტიები, როგორც იატაკქვეშა ორგანიზაციები, ქრებიან მხოლოდ „დიდი ტერორის“ დროს, 1937-1938 წლებში. ეს არის რეალური ქრონოლოგიური ზღვარი.

მანამდე, 1921-დან 1930-იანების ბოლომდე, ძველი პარტიები, განსაკუთრებით სოციალ-დემოკრატები, იატაკქვეშეთში აგრძელებდნენ წინააღმდეგობას. ფორმალურად კი, რა თქმა უნდა, ისინი მანამდეც არ არსებობდნენ – არ არსებობდა არანაირი ინსტიტუტი, რაც კლასიკური პოლიტიკური გარემოსთვისაა აუცილებელი.

• რა გრძელვადიანი შედეგები მოჰყვა მრავალპარტიული პოლიტიკური ცხოვრების განადგურებას საქართველოში – საზოგადოების, სახელმწიფოებრიობის განვითარებისთვის?

ტოტალიტარულმა საოკუპაციო რეჟიმმა მოსპო სამოქალაქო საზოგადოება და დამოუკიდებელი ინიციატივების ყოველგვარი სივრცე. საბოლოო ჯამში მივიღეთ ე.წ. „საბჭოთა ადამიანი“ და საზოგადოება, რომელიც კასტრირებულია, დაკარგული აქვს ცოდნა, გამოცდილება და ინსტინქტიც კი, რომ საკუთარი თავი დაინახოს დამოუკიდებელ აქტორად.

ჩამოყალიბდა სისტემა, რომელსაც ადამიანი უნდა მორგებოდა. როდესაც მრავალპარტიულობა და კონკურენცია აღარ არის და ერთადერთი მმართველი სტრუქტურა ბატონობს ყველგან, იქ იწყება შიდა, ფრაქციულ-კლანური ბრძოლები. რესურსების მონოპოლიით რეჟიმი ინარჩუნებდა წესრიგს: ადამიანს არსებობისთვის სჭირდება ფუნქცია და შემოსავალი, ხოლო როდესაც ეს ყველაფერი ერთი აქტორის ხელშია, ის წყვეტს, ვის რა პრივილეგია ერგოს.

საზოგადოებას აღარ შეუძლია ეკონომიკური ალტერნატივების შექმნა, რასაც შეეძლო სხვადასხვა ინტერესთა ჯგუფისა და პოლიტიკური პარტიების გაჩენა. პოლიტიკური ცხოვრება გასცდა საჯარო ველს და გადავიდა კულუარებში. ამ მემკვიდრეობისგან გათავისუფლება დღემდე რჩება პოსტსაბჭოთა საზოგადოებების მთავარ გამოწვევად.

• მინდა გკითხოთ დღევანდელობასთან კავშირზეც: დღეს, როდესაც „ქართული ოცნება“ აპირებს აკრძალოს პოლიტიკური პარტიები, რამდენად აყენებს ეს ნაბიჯი დემოკრატიული საფარით მოსულ ხელისუფლებას საბჭოთა ტოტალიტარული რეჟიმის გვერდით? როგორ ხედავთ ერთპარტიული ქვეყნის მომავალს?

მსგავსება და ტენდენცია, რა თქმა უნდა, აშკარაა. თუმცა დღევანდელი ხელისუფლება წინამორბედებთან შედარებით ბევრად უფრო პრიმიტიულად გამოიყურება: საბჭოთა რეჟიმიც კი ერიდებოდა პირდაპირ აკრძალვას და ცდილობდა გარე თვალისთვის ისე შეეფუთა, თითქოს პარტიებმა თვითონვე გააუქმეს თავი და ბუნებრივად გაქრნენ.

პირდაპირი აკრძალვა კი იმაზე მეტყველებს, რომ სისტემას სხვა ალტერნატივა და რესურსი აღარ გააჩნია – ეს მის გამოუვალ მდგომარეობას უსვამს ხაზს. ის პირდაპირ ამბობს: „ჩემი მოწინააღმდეგე ხარ და გკრძალავ“.

მეორე მხრივ, უდიდესი განსხვავებაა რესურსებში: საბჭოთა რეჟიმს ზურგს უმაგრებდა უზარმაზარი იმპერიული სახელმწიფო, რომელმაც სისხლის ფასად, ოპონენტების ფიზიკური განადგურებითა და დიდი ტერორით შეინარჩუნა ძალაუფლება. მას ჰქონდა ტოტალური მონოპოლია ყველაფერზე, პირველი მსოფლიო ომის შემდგომი საერთაშორისო გარემოც კი ხელს უწყობდა ამ რეალობის დაკანონებას.

დღევანდელი სიტუაცია კი რადიკალურად განსხვავებულია: საქართველო არ არის რუსეთის მიერ პირდაპირ ანექსირებული. ადგილობრივი ხელისუფლება ამ ნაბიჯებს დგამს იმ იმედით, რომ გარემო ამას ხელს შეუწყობს, რაც სინამდვილეში ასე არ არის. მათი ძალაუფლება ძალიან მყიფეა. რეპრესიები რეალურ შედეგს ვერ აღწევს, რადგან საზოგადოებაში შიშის დათესვას ვერ ახერხებენ – პირიქით, ეს უკურეაქციას იწვევს. ადამიანებს არ ეშინიათ პროტესტის გამოხატვის.

ხელისუფლებას არ გააჩნია ის რესურსი, რაც ჰქონდა ტოტალიტარულ სისტემას – ფიზიკური ლიკვიდაცია, ადამიანების გაქრობა, ქონების სრული კონფისკაცია. შესაბამისად, რეჟიმს არ აქვს ბერკეტი, რომ სასურველ შედეგს მიაღწიოს.

• როგორია ისტორიის გაკვეთილი – რას ასწავლის ისტორია ტოტალიტარებს?

სამწუხაროდ, ისტორია ტოტალიტარებს ვერაფერს ასწავლის. ხშირად ვხედავთ, რომ ისინი ისტორიულ გაკვეთილებს ვერ ითვალისწინებენ, სანამ საკუთარ თავზე არ გამოცდიან.

საკითხია, რამდენად სწავლობს ამ გაკვეთილებს თავად საზოგადოება. თუკი საზოგადოებას ესმის ეს საფრთხეები და აცნობიერებს მათ, მაშინაც კი, როდესაც მას წართმეული აქვს სახელმწიფო ინსტიტუტები, ის მაინც ინარჩუნებს მზაობასა და ენერგიას წინააღმდეგობისთვის. ისტორიული გაკვეთილების გააზრება სწორედ საზოგადოების გადარჩენის მთავარი წინაპირობაა.

___

მთავარი ფოტო: წითელი არმია თბილისში – 1921 წელი

როგორ ქვეყანაში მოგვიწევს ცხოვრება პოლიტიკური ოპოზიციის გარეშე? – ნახეთ „ბათუმელების“ გამოკითხვა

„გირჩი — მეტი თავისუფლება“-ს ლიდერი ზურაბ ჯაფარიძე, რომელიც ბრიუსელში მიემგზავრებოდა, თურქეთის აეროპორტში დააკავეს.

ამის შესახებ ინფორმაციას დღეს, 14 ოქტომბერს, ALDE ავრცელებს, „ლიბერალთა და დემოკრატთა პარტია ევროპისთვის“.

„ალდეს“ ცნობით, ცნობით, ზურაბ ჯაფარიძეს ჩამოართვეს პასპორტი და ბარგი, მოათავსეს საკანში და ხვალ საქართველოში დააბრუნებენ.

როგორც ALDE აცხადებს, ზურაბ ჯაფარიძე ბრიუსელში Renew Europe-ის ლიდერთა სამიტში მონაწილეობის მისაღებად მიემგზავრებოდა.

ფაქტთან დაკავშირებით დაახლოებით 14:00 საათზე ფეისბუქში პოსტი გამოქვეყნა ზურაბ გირჩი ჯაფარიძემაც, სადაც მისი საზღვარზე დაკავების მიზეზებზე წერს:

„დღეს მივფრინავდი ბრიუსელში, Renew Europe-ის მიწვევით მონაწილეობა უნდა მიმეღო ლიდერების სამიტში.

თურქეთში მიწევდა ავიაკომპანიის გამოცვლა. საზღვარზე დამაკავეს. როგორც მიხსნიან 2025 წლის ნოემბრიდან ბანი მადევს თურქეთში შესვლაზე. რაღაც ინფორმაცია აქვთ მიღებული ჩემზე საქართველოს ოფოციალური სტრუქტურებიდან.

ხვალ დილით მაბრუნებენ თბილისში.

სამწუხაროდ მნიშვნელოვანი შეხვედრების შესაძლებლობა დავკარგე“-წერს ჯაფარიძე.

ორსულობისა და მშობიარობის გამო ანაზღაურებადი შვებულების, ე.წ. დეკრეტული შვებულების თანხა აღარ დაყადაღდება.

კანონპროექტი, რომელიც „ოცნების“ პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტმა მოამზადა, უკვე მიიღეს პირველი მოსმენით.

კანონპროექტის მიხედვით, ცვლილება შევა სააღსრულებო წარმოებათ შესახებ კანონში. კერძოდ, 45-ე მუხლს, რომელიც განსაზღვრავს ქონების ტიპებს, რომელთა დაყადაღება არ შეიძლება, დაემატება შემდეგი შინაარსის პუქნტი:

„[ყადაღას არ ექვემდებარება] ორსულობისა და მშობიარობის გამო ანაზღაურებადი შვებულებისა და ბავშვის მოვლის გამო ანაზღაურებადი შვებულების პერიოდზე სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გასაცემი ფულადი დახმარება საქართველოს მთავრობის მიერ განსაზღვრული ოდენობით“.

ორსულობისა და მშობიარობის გამო ანაზღაურებადი შვებულებისა თანხა მაქსიმუმ 2000 ლარია. იმ შემთხვევაში, თუ ვალის გამო მშობელს საბანკო ანგარიშები დაყადაღებული ჰქონდა, აქამდე ე.წ. დეკრეტული შვებულების თანხასაც ვერ აიღებდა. თუმცა, კანონპროექტის დამტკიცების შემდეგ აღნიშნულ თანხას სააღსრულებო ბიურო ვეღარ შეეხება.

„წერა-კითხვა არ ვიცი, არცერთ ენაზე, რადგან მშობლებმა სკოლაში არ შემიყვანეს. მეტროებში და ქუჩებში დავდიოდი და მოწყალებას ვითხოვდი.

14 წლის ასაკში გამათხოვეს. იქაც მძიმე ცხოვრება მქონდა, რადგან ცუდად მექცეოდა დედამთილი. ერთხელ სარდაფში თოკებით დამაბა, რის გამოც ვენებიც კი გადავიჭერი.

შემდეგ დედაჩემმა წამომიყვანა სახლში, რადგან ვუთხარი, აქ არ გავჩერდები, თავს მოვიკლავ – მეთქი.

ამ დროს ერთი შვილი უკვე მყავდა და მეორე ბავშვზე ვიყავი ფეხმძიმედ. ორივე შვილის გაზრდა მარტოს მომიწია. როცა ძალიან გამიჭირდა, ბავშვები ბავშვთა სახლში მივიყვანე, მე ვმუშაობდი და ასე ვარჩენდი. ბავშვის მამა მათზე არ ზრუნავდა“, – ამ ისტორიას 35 წლის დიანა მარტინოვა ყვება „ბათუმელებთან“.

დიანა გვეუბნება, რომ ახლაც მძიმე ბრძოლას გადის, რადგან მისი მეუღლე ებენიზერ ოქრანი, რომელთანაც არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფება, პოლიციამ დააკავა და შსს-ს საემიგრაციო იზოლატორში იმყოფება.

ოქრანს ქვეყნიდან გაძევება ემუქრება, დიანას კი 4 შვილთან ერთად – ისევ მარტოდ დარჩენა.

„ჩემი მეუღლე სამი თვეა დაკავებულია. მითხრეს, რომ ქვეყნიდან უნდა გააძევონ. ოქრანი აფრიკიდან არის, განადან და აქ ცხოვრობს რამდენიმე წელია. ახლა გაძევებას უპირებენ. მე არც ადვოკატი მყავს, რომ მისი უფლებები დავიცვა და არც წერა-კითხვა ვიცი, განცხადებები ან საჩივრები რომ დავწერო.

4 წლის შვილთან ერთად ყოველდღე მივდივარ იზოლატორთან და ყურადღებას არავინ მაქცევს. ახლაც რამდენიმე საათია აქ ვდგავარ და არავინ მცემს პასუხს. ბავშვს შია, სწყურია, ნერვიულობს. ჩემი უფროსი შვილი აუტისტია და თუ წამალი დროულად არ მივეცი, აგრესიული ხდება. 

წამლის ფულიც კი არ მაქვს და ფეისბუქში ვთხოულობ. ქირის ფულიც გადასახდელია და ამ ყველაფერზე ისევ მე მიწევს მარტოს გამკლავება“, – გვეუბნება დიანა მარტინოვა.

ამბობს, რომ დახმარებისთვის სახალხო დამცველის აპარატსაც მიმართა, თუმცა ყურადღება არავინ მიაქცია.

„მინდობილობა კი მაქვს ჩემი მეუღლისგან, მაგრამ ხელსაც კი ვერ ვაწერ დოკუმენტებს. აქამდე პირადობის მოწმობაც კი არ მქონდა და ჩემმა მეუღლემ გამიკეთა. არ მინდა, რომ ჩემი მეუღლე ქვეყნიდან გააძევონ, რადგან მე და ჩემს შვილებს აქ სხვა მარჩენალი არ გვყავს.

როცა ჩემი ქმარი დააკავეს, სამი თვის ფეხმძიმე ვიყავი და ნერვიულობის გამო მუცელი მომეშალა. ძალიან მძიმე მდგომარეობაში ვიყავი, მაგრამ არავინ არაფრად მაგდებდა“, – ამბობს დიანა.

დიანამ 10 ოქტომბერს მიგრაციის დეპარტამენტიდან მიიღო წერილი, სადაც წერია, რომ პატიმრობაში მყოფ უცხოელს უფლება აქვს დღეში ერთხელ მიიღოს მისთვის სასურველი ვიზიტორი. სხვა დეტალები დიანასთვის უცნობია.

„მე ვითხოვდი, რომ მე და ჩემს მეუღლეს მოგვცენ ქორწინების უფლება, ოფიციალური რეგისტრაცია ვერ მოვასწარით. ვითხოვ, რომ ნოტარიუსი შეუშვან და მოგვცენ ხელის მოწერის უფლება, მაგრამ ამაზე პასუხი ვერ მივიღე.

უცხოელები თუ არ უნდათ, მაშინ რატომ შემოუშვეს ქვეყანაში. როცა შვილი გვყავს და ერთად ვცხოვრობთ, ახლა უნდა გააძევონ ქვეყნიდან და ოჯახი უნდა დაგვინგრიონ? ქმარს ქვეყნიდან უშვებენ და ცოლ-შვილმა რა უნდა ვქნათ აქ, ვიმათხოვროთ?“ – ამბობს დიანა მარტინოვა.

ის მისი მეუღლის ისტორიის გადახედვას ითხოვს.

„უნდა გაითვალისწინონ, რომ ჩვენს გვყავს შვილი, რომელსაც აქვს აუტიზმი. ბავშვს სჭირდება მამა. არ შეიძლება დაანგრიო ოჯახები მხოლოდ იმიტომ, რომ ვიღაცას ასე უნდა. მისცენ ჩემს მეუღლეს ქვეყანაში ცხოვრების უფლება, ჩვენ შვილი გვყავს“, – ამბობს დიანა.

მისი თქმით, წარსულში მძიმე ცხოვრება გამოიარა და არსებობისა და სიცოცხლისთვის ბრძოლა დღესაც უწევს.

„წერა-კითხვა იმიტომ არ ვიცი, რომ მშობლებმა არ მიმიყვანეს სკოლაში. არც დედამ იცოდა წერა-კითხვა და იმასაც მძიმე ცხოვრება ჰქონდა.

მარკეტებში ან სხვაგან ვიმუშავებდი, მაგრამ რადგან კითხვა არ ვიცი, სალაროსთან ვერ ვიმუშავებ. ამიტომ დალაგებაზე დავდივარ ხოლმე, ადრე სამკერვალო ფაბრიკაშიც ვმუშაობდი. ახლა ისევ უნდა გავიარო მძიმე გზა“, –  ამბობს დიანა.

დიანას სამი ქორწინებიდან 4 შვილი ჰყავს.

უფროსი შვილი 20 წლის გახდა, მეორე 18 წლისაა, მესამე და მეოთხე კი 12 და 4 წლის არიან. აქედან სამი – ალიონა, ფატიმა და სოლომონი, მასთან ერთად ცხოვრობენ რუსთავში, უფროსი თამარი კი „კარიტასის“ დღის ცენტრში სწავლობს და ღამითაც იქ რჩება. სწორედ ამ ცენტრის მეშვეობით ახერხებს მისი შვილი განათლების მიღებას და განვითარებას.

დიანას თქმით, შვილები დაჰყავს სკოლაში, პატარა კი – ბაღში.

„მამა აღარ მყავს, გარდაიცვალა, დედასაც ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები აქვს და ისედაც არ მეხმარებოდნენ არაფერში. ერთი ძმა მყავს, მაგრამ მასაც თავისი ოჯახი ჰყავს და ისინიც მათხოვრობით ირჩენენ თავს.

სამწუხაროდ, არც ჩემს ძმას ასწავლეს მშობლებმა. სკოლაში მე მივიყვანე, მინდოდა, რომ ევლო, მაგრამ მშობლებმა გამოიყვანეს და მასაც ისეთივე რთული ცხოვრება აქვს დღეს, როგორც მე“, – გვეუბნება დიანა.

ის წუხს იმაზე, რომ ქვეყანაში აღარ არსებობს ორგანიზაცია, რომელიც ქალის უფლებებს დაიცავს.

„ამ ქვეყანაში ყველაზე მეტად ქალები ვართ დაჩაგრული. ჩვენს უფლებებს არავინ იცავს. მერე რომ გამოვა ქალი ქუჩაში და მათხოვრობას დაიწყებს ან სხვა რამეს, დასცინიან. აბა რა ქნას, როგორ უნდა გადაარჩინოს ოჯახი.

ამ ბავშვს მამა სჭირდება, მე ჯანმრთელობის პრობლემა მაქვს, სამი თვის ბინის ქირაც მაქვს გადასახდელი. სად წავიდე, ქუჩაში დავიძინოთ? ეს გაუხარდებათ? სხვას რატომ უნდა შევაცოდო თავი, როცა ქმარი მყავს, მუშაობდა და თავის ოჯახს არჩენდა. ამაზე ვინ გამცემს პასუხს, ვის მოვთხოვო.

რა ვქნა შვილები ვაიძულო რომ მარჩინონ? მე ვარ ვალდებული, რომ ჩემს შვილებს მივხედო, მაგრამ არ მაძლევენ ამის საშუალებას. გათენდება ვტირი, დაღამდება ვტირი, დავიღალე ყველაფრით“, – გვეუბნება დიანა მარტინოვა.

საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლემ, მანანა კობახიძემ, რომელიც პარტიების აკრძალვის საქმეზე თვითგანრიდებას ითხოვდა და არ დაუკმაყოფილეს, სასამართლო დატოვა.

„საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეს, ქალბატონ მანანა კობახიძეს, პირადი განცხადების საფუძველზე, საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარის განკარგულებით N2, 2026 წლის 13 ოქტომბრიდან, ვადაზე ადრე შეუწყდა საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლის უფლებამოსილება.

საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო უსურვებს მას წარმატებებს მომავალ საქმიანობაში“, – ნათქვამია საკონსტიტუციო სასამართლოს განცხადებაში, რომელიც უწყების ოფიციალურ ფეისბუქ გვერდზე დღეს, 13 ოქტომბერს გამოქვეყნდა.

გუშინ, 12 ოქტომბერს, ცნობილი გახდა, რომ საკონსტიტუციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსამართლე მანანა კობახიძის შუამდგომლობა, რომლითაც ის ოპოზიციური პარტიების აკრძალვის საქმეზე თვითგანრიდებას ითხოვდა.

მანანა კობახიძეს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეობის უფლებამოსილების ვადის ამოწურვამდე ოთხი თვე ჰქონდა დარჩენილი. მას მოსამართლეობის ვადა 2027 წლის თებერვალში ეწურებოდა.

ერთი წლის წინ, გასული წლის 17 ოქტომბერს, უფლებამოსილების ამოწურვამდე ორი თვით ადრე საკონსტიტუციო სასამართლო დატოვა მოსამართლე ირინა იმერლიშვილმაც. 

ამავე თემაზე:

პარტიების აკრძალვის საქმიდან მოსამართლე მანანა კობახიძემ თვითგანრიდება მოითხოვა – მას უარი უთხრეს

See more

„გურიასა და სამეგრელოში თხილი ხმება. საგანგაშო მდგომარეობაა. ჩართულნი არიან სპეციალისტები, მაგრამ კონკრეტული მიზეზი არ იციან, რა იწვევს ნარგავების ხმობას. ასე თუ გაგრძელდა, მაქსიმუმ 5 წელიწადში ბაღები აღარ გვექნება,“ – ფერმერი გიორგი თოდუა „ბათუმელებთან“ თხილის მასობრივი ხმობის შესახებ საუბრობს.

გიორგი თოდუა წლების განმავლობაში თხილის მწარმოებელთა ასოციაციას ხელმძღვანელობდა. ახლა თავად აქვს თხილის ბაღი და პრობლემა, რომელზეც საუბრობს, უშუალოდ მის ბაღსაც ეხება.

„დაახლოებით ბოლო 4 წელია, რაც დაიწყო თხილმა ხმობა. ნელ-ნელა მოიმატა გამხმარმა ნარგავმა. რომ წარმოიდგინოთ, ბუჩქზე რამდენიმე ტოტი ხმება – ხუთი, ათი, ზოგჯერ ოცი ტოტიც კი.

ამბობენ, რომ რაღაც ბაქტერიაა ხმობის გამომწვევი, რომელიც თხილს აქვს და სამუშაო იარაღებითაც კი გადადისო. როგორც ვიცი, ჩართული იყო სამინისტრო, ჩამოიყვანეს იტალიელი სპეციალისტები, შეისწავლეს, თუმცა კონკრეტული მიზეზი, რატომ ხმება თხილი, ჩემთვის, როგორც ფერმერისთვის, დღემდე უცნობია.

ერთი ვერსია იყო, სპილენძით უნდა შეიწამლოს თხილი, რომ გადარჩესო. შეწამლეს წელს ფერმერებმა თხილი, მაგრამ მაინც ხმება,“- ამბობს გიორგი თოდუა.

მისი თქმით, წელს გაუქმდა მეთხილე ფერმერების დახმარებაც, რამაც ზიანის მასშტაბი კიდევ უფრო გაზარდა. მანამდე წლების განმავლობაში ფერმერები 1 ჰექტარზე 500 ლარის ოდენობის დახმარებას იღებდნენ.

„ის 500 ლარი მნიშვნელოვანი დახმარება იყო ფერმერისთვის, ბაღის მოვლა-პატრონობაში ხარჯავდნენ. სამწუხაროდ, გაუქმდა ეს დახმარებაც. ამ თანხას ფერმერები მცენარეების მოვლას ახმარდნენ. სასუქი უნდა თხილს, შეწამვლა, რომ ჯანსაღი დარჩეს და კარგი მოსავალი მოგცეს.

წელს ეს პროგრამა აღარ იყო და ფერმერებს მარტოს მოუწიათ გამკლავება დაავადებასთან,“ – ამბობს გიორგი თოდუა „ბათუმელებთან“.

“თხილის წარმოების ხელშეწყობის პროგრამა” 2022-2025 წლებში ფინანსდებოდა და ჯამურად 60-მდე მილიონი ლარი დაიხარჯა ბიუჯეტიდან.

პროგრამის მიზანი საქართველოში თხილის მოვლა-მოყვანისთვის საჭირო საქონლის ღირებულების სუბსიდირების გზით თხილის პირველადი წარმოების ხელშეწყობა იყო.

საქართველოში თხილის ხმობის მიზეზს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სამეცნიერო კვლევითი ცენტრი 2021 წლიდან იკვლევს.

სწორედ ამ დროიდან ფიქსირდება გურიაში, აჭარასა და სამეგრელო-ზემო სვანეთში თხილის ხმობის შემთხვევები.

„სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის მიერ ჩატარებული კვლევების მიხედვით, დაავადება კომპლექსური ხასიათისაა.

მის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ბაქტერიული დაავადებები – ბაქტერიული კიბო (Pseudomonas avellanae) და ბაქტერიული სიდამწვრე (Xanthomonas arboricola), თუმცა დაავადების გავრცელებას ხელს უწყობს მცენარის დასუსტება, კლიმატური ცვლილებები, გვალვა, ჭარბტენიანობა, ნიადაგის მაღალი მჟავიანობა და სხვა ბიოტური თუ აბიოტური სტრესფაქტორები,“ – ნათქვამია სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის მიერ გაკეთებულ განმარტებაში, რა იწვევს თხილის ხმობას.

სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ინფორმაციით, პირველადი კვლევების მიხედვით, დაავადების მიმართ განსაკუთრებით მიმღებიანია ტონდა ჯიფონის და ანაკლიურის ჯიშები, განსაკუთრებით – ტონდა ჯიფონის ჯიშის თხილი.

თხილის უეცარი ხმობის დამახასიათებელი სიმპტომებია: მცენარის  ფოთლების გაყვითლება მუქი ნეკროზული ყავისფერი ლაქებით, ტოტებზე ვერტიკალური  ნახეთქები, ჭკნობის და  ხმობის ნიშნებით, ტოტის  ჰორიზონტალურ გადანაჭერზე ღეროს  გულის (ქსილემის) გამუქება, შტამბზე კორძებით შემოსაზღვრული ნახეთქები, სპეციფიკური ლაქები და სხვა.

სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სამეცნიერო-კვლევით ცენტრს რჩევები აქვს ფერმერებისადმი, თუ როგორ შეიძლება შეამცირონ თხილის უეცარი ხმობის განვითარების რისკი.

ცენტრის ინფორმაციით, რეკომენდებულია თხილის პლანტაციის მექანიკური გათიბვა განათიბის ადგილზე დატოვებით, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში, კონტაქტური ჰერბიციდების გამოყენება. გვალვის დროს რეკომენდებულია ბაღის მორწყვა.

საშემოდგომო-საგაზაფხულო გასხვლის დროს რეკომენდებულია ჯერ გაისხლას დაავადებული ბუჩქები, მოიჭრას დაზიანებული ტოტები, გაიტანონ ბაღიდან და დაწვან.

„საბაღე ინსტრუმენტები ყოველი დაზიანებული მცენარის შემდეგ უნდა დამუშავდეს 70%-იანი სპირტით, სხვა სადეზინფექციო ხსნარით ან სანთებელას ალზე გადატარებით. დეზინფექცია აუცილებელია ყოველ ახალ მცენარეზე გადასვლისას.

გასხვლის შემდეგ მცენარეები უნდა დამუშავდეს სპილენძის შემცველი პრეპარატებით, ეტიკეტზე მითითებული დოზირების შესაბამისად.

ფოთოლცვენის დაწყებისას (50–70%) აუცილებელია სპილენძის შემცველი ფუნგიციდების გამოყენება. რეკომენდებულია სპილენძის შემცველი პრეპარატების ორჯერადი შესხურება შემოდგომით და ორჯერადი შესხურება ადრე გაზაფხულზე, ეტიკეტზე მითითებული დოზირებით.

უნდა შეიზღუდოს რიგთაშორისებში ნიადაგის მოხვნა და კულტივაცია, რათა თავიდან იქნეს აცილებული დაავადების გავრცელება დაზიანებული ფესვების ნაწილებით.

იმ ბაღებში, სადაც დაავადების ძლიერი კერებია და ბუჩქები მთლიანად გამხმარია, ხოლო ახალი ამონაყრები აღარ ვითარდება, მცენარეები აუცილებელია მთლიანად ამოიძირკვოს და განადგურდეს.

აუცილებელია ამბროზიის ხოჭოს (Anisandrus dispar) და შავი ხარაბუზას (Oberea linearis) სისტემატური კონტროლი, რათა შემცირდეს ბაქტერიის გავრცელების ალბათობა.

სავეგეტაციო პერიოდში უნდა შეიზღუდოს სისტემური ჰერბიციდების (გლიფოსატი) გამოყენება,“ – ნათქვამია სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის მიერ ფერმერებისთვის გაცემულ რეკომენდაციებში.

თხილის უეცარი ხმობის ფაქტს პარალელურად თურქი მეცნიერებიც სწავლობენ.

მიმდინარე წლის ივლისის ბოლოს, გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია FAO-ს ხელშეწყობით, აჭარას, გურიასა და სამეგრელო-ზემო სვანეთს თურქ მეცნიერთა ჯგუფი ეწვია, რომელშიც ბაქტერიოლოგიის, მიკოლოგიისა და ვიროლოგიის სპეციალისტები შედიოდნენ.

მეცნიერებმა გამხმარი თხილის ნიმუშები აიღეს. ამის შემდეგ უკვე დაგეგმილია ლაბორატორიული ანალიზი და პათოგენების იდენტიფიკაცია თურქეთში.

კვლევის დასრულების შემდეგ მეცნიერები ქართველ ფერმერებს ურჩევენ, თუ რა რეკომენდაციები უნდა შეასრულონ და როგორ უნდა გადაარჩინონ ხმობას თხილის ბაღები.

FAO-ს ინფორმაციით საქართველოს თხილის სექტორი მოიცავს დაახლოებით 58,000 ჰექტარს და საარსებო წყაროს უზრუნველყოფას თითქმის 72000 ფერმერული შინამეურნეობისთვის ქვეყნის მასშტაბით.

ამავე თემაზე:

თხილის ბაღებზე სუბსიდია აღარ გაიცემა, არც ყანებს დახნავენ უფასოდ – რას ამბობს „ოცნება“ პროგრამების გაჩერებაზე

See more