„ბოლო დროს ხშირად გვესმის – „დაიძინა და ვეღარ გაიღვიძა“. მშობლები იღებენ ექსპერტიზის დასკვნას, თუმცა ამის აფიშირება ოჯახის წევრების მხრიდან არ ხდება, რადგან მალავენ, რომ ადამიანი ზედოზირებით გარდაიცვალა“, – ამბობს ნარკოლოგი, პარტია „ფედერალისტების“ წევრი, ზურაბ სიხარულიძე.
რა იციან თავად მომხმარებლებმა სასიკვდილო ნარკოტიკების შესახებ და რატომ ვერ ახერხებს სახელმწიფო ნაარკოტიკის მოხმარების შემცირებას ქვეყანაში? – სწორედ ამ პრობლემაზე ესაუბრა „ბათუმელები“ ზურაბ სიხარულიძეს.
- ბატონო ზურაბ, როგორ შეიძლება აღვწეროთ ის მდგომარეობა, რომელიც საქართველოში გვაქვს ნარკოტიკების მოხმარებასთან დაკავშირებით. რა კლავს ახალგაზრდებს თუ არსებობს ამაზე დაზუსტებული ინფორმაცია?
სამწუხაროდ, ბოლო დროს ბაზარზე შემოსული ნარკოტიკის შემადგენლობა არავინ იცის. მიუხედავად იმისა, რომ ნარკომომხმარებელთა რაოდენობა ძალიან გაიზარდა ქვეყანაში.
სტატისტიკურად რამდენი პროცენტია ზრდა, ეს არ ვიცით, რადგან არავინ არ აკეთებს ამის კვლევას და ვართ სრულ სიბნელეში. ის, რომ ვიცოდეთ რა ნარკოტიკია, რით გარდაიცვალა ზედოზირების დროს, რამდენი გარდაიცვალა, რა აღმოჩნდა ტოქსიკოლოგიური კვლევის დროს, კარგი იქნება პრევენციისთვის, მაგრამ სამწუხაროდ, მხოლოდ ზოგადად გვიწევს ამაზე საუბარი.
სხვა ქვეყნებში, სადაც არის ეს სისტემები ამუშავებული ამ მონაცემებზე დაყრდნობით ვარაუდებს ვამბობთ მხოლოდ და კლინიკური სურათის გათვალისწინებით, ანუ რასაც გვიყვებიან ახლობლები, რომ „დაიძინა და ვეღარ გაიღვიძა“, ვთქვათ და რა სიმპტომები გამოვლინდა.
სასაფლაოებზე რომ გაივლი, სულ ახალგაზრდების სურათებია და ეს სულ ამ წლებში გარდაცვლილების, მაგრამ ოჯახები ამაზე არ საუბრობენ. ყველაზე ცუდი ის არის, რომ დასკვნა რომელსაც ექსპერტიზის შემდეგ აძლევენ, არ აფიშირდება. ანუ ოჯახი მალავს რა ზედოზირებით გარდაიცვალა.
- მაგრამ ხომ არიან ადამიანები, ვინც ლაპარაკობენ ამაზე ღიად.
კი, მაგრამ, რა ოპიატი იყო არ ვიცით. დიდი ეჭვი გვაქვს, რომ ეს არის ფენტანილი ან ახალი სინთეზური ნარკოტიკი, რომელმაც ბევრი ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია სხვა ქვეყნებში. ანუ ისეთი ახალი გენერაცია, რომელიც ფენტანილზე უფრო ძლიერია.
- თქვენ ახსენებდით ციკლორფინს, სინთეზურ ოპიოდს და ამაზეა საუბარი?
დიახ. დაახლოებით ერთი წელია რაც ევროპაში, ამერიკაში და ბალტიისპირეთის ქვეყნებში გამოჩნდა აქტიურად. მზადდება კუსტარულად, მაგრამ არ არსებობს ტესტები ამაზე. არ ჯდება არც ფენტანილის ტესტზე და არც მეტადონის ტესტზე. ანუ სპეციალური ტესტი სჭირდება ამას, რომ გამოიკვლიო რეალურად ეს ნივთიერება არის თუ არა.
დღეს შავი ბაზრის მოქმედება საერთოდ შეიცვალა, წარმოებაში ჩართული ჰყავთ მაღალი კვალიფიკაციის ქიმიკოსები, რომლებიც იგონებენ ამ ახალ-ახალ სინთეტიკურ ნივთიერებებს, რომლებიც ბევრად უფრო ძლიერია, ვიდრე წინა.
- ეს მომაკვდინებელი კომპონენტი რაში სჭირდებათ, როგორ ფიქრობთ?
ადამიანი რომ მოკლას, ამაზე არ არის გათვლილი, უბრალოდ, უფრო მეტი შეგრძნებები აქვს ამ ახალ ოპიოდს და მათი მიზანია უფრო მეტი ადამიანი გახდეს ამაზე დამოკიდებული. ადამიანები რომლებიც მოიხმარენ, მათ ხომ არ იციან დოზირება. არადამოკიდებული ადამიანები ყოველთვის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, რადგან როცა არ არის ადამიანი დამოკიდებული, მისი ორგანიზმის ტოლერანტობა არის ძალიან დაბალი ამ ნარკოტიკის მიმართ.
და ზოგადად, ოპიატი არის ზედოზირების მაღალი რისკის მქონე ნარკოტიკი – ცენტრალურად მოქმედებს, თრგუნავს სუნთქვის ცენტრს, ჯერ ჩერდება სუნთქვა, მერე გული და ადამიანი გარდაიცვლება.
მაგალითად, ახლა ბალტიისპირეთში აღმოჩნდა ის, რომ დიაზეპამის და ქსანაქსის ტაბლეტებში იყო შერეული ახალი ტიპის ოპიატი, ნეოთიაზიდები. პრეგაბალინში იყო შერეული ეს სინთეზები და შესაბამისად, ეფექტი რა თქმა უნდა მაღალია. არადამოკიდებული ადამიანი, რომ დალევს დავუშვათ დიაზეპამის ტაბლეტს და იქ აღმოჩნდება ოპიატი, რა თქმა უნდა უზარმაზარი რისკის ქვეშაა.
- ანუ პირველი მოხმარების შემთხვევაშიც შეიძლება დასრულდეს ლეტალურად?
ეს ძალიან საშიშია მათთვის, ვინც პირველად მოიხმარს, მაგრამ ოპიატის ბუნება ზოგადად ისეთია, რომ ადამიანები, რომლებიც იწყებენ მოხმარებას, ხდებიან მასზე დამოკიდებული – შემდგომში ის იწვევს მძიმე ფორმის აბსტინენციას და ისინი იძულებულები არიან კვლავ და კვლავ მოიხმარონ ეს ნარკოტიკი.
ეს ის არ არის, რომ დღეს მოვიხმარე და ხვალ არ მინდა – ისინი იძულებული არიან კვლავ და კვლავ მოიხმარონ ეს ნარკოტიკი. ახალი ტიპის ოპიატები მაღალი ტოქსიკურობით გამოირჩევა და ადამიანი უფრო მალე ხდება მასზე დამოკიდებული.
- ხშირად გვესმის, რომ ცუდად მყოფი ადამიანი მიატოვეს, როცა გონებას კარგავს და ვერ აფხიზლებენ, რამაც საბოლოოდ ადამიანის დაღუპვა გამოიწვია. ასეთ შემთხვევაში, როგორ უნდა აღმოუჩინონ პირველადი დახმარება, რა ნაბიჯებია უნდა გადადგან მასთან მყოფმა პირებმა, რომ გადარჩეს ადამიანი?
პირველ რიგში, არ უნდა დატოვონ ადამიანი მარტო, მაგრამ მათ აქვთ საშინელი შიში იმის, რომ სასწრაფოს მოჰყვება პოლიცია. თუმცა მე ყოველთვის ვამბობ, რომ სიკვდილს დაჭერა ჯობია.
გარდა ამისა, არც იციან, რომ არსებობს პრეპარატი, ნალოქსონი, რომელიც უნიკალური ანტიდოტია ოპიატების ზედოზირების დროს. არსებობს ნაზალური სპრეები, რომელიც ასევე ეფექტურია გამოსაფხიზლებლად. გალურჯებული რომ არის ადამიანი, იმასაც რომ შეასხურო ეს სპრეი, 15-20 წუთში აფხიზლებს, მაგრამ ჩვენთან ეს ნალოქსონის სპრეი საერთოდ არ იშოვება.
ამერიკაში სადარბაზოებში დევს პირდაპირ და ნებისმიერ აფთიაქში იყიდება. არც ისეთი ძვირია.
- ჩვენთან რატომ არ შემოაქვთ?
არ ვიცი. ეს პრეპარატი მხოლოდ ზიანი შემცირების ქსელს ჰქონდა და ურიგებდა წამალდამოკიდებულ ადამიანებს. მათ უდევთ ეს ჯიბეში ან ჩანთაში.
ახლა მგონი დეფიციტშია, რადგან სამჯერ გამოცხადდა ბაზრის კვლევა ამაზე და ჯერ ამ ქსელისთვისაც კი ვერ შეიძინეს.
დახმარებაზე რომ განვაგრძოთ, პირველ რიგში უნდა დავრეკოთ 112-ში და არ მივატოვოთ ადამიანი. ზედოზირება რომ მოხდა, შეუძლია საერთოდ არ უთხრას ოპერატორს და უთხრას, რომ გონება დაკარგა.
შემდეგ, გვერდზე უნდა დააწვინონ პაციენტი, რადგან ღებინება რომ იყოს, ეს მასები არ მოხვდეს ფილტვში, რადგან იწვევს სერიოზულ გართულებას ზედოზირების დროს.
უნდა ეცადო, რომ არ წავიდეს პაციენტი ღრმა ძილში და უნდა გამოაფხიზლონ. თუ ხედავენ, რომ სუნთქვის პრობლემაა, ხელოვნური სუნთქვა უნდა ჩაუტარონ.
შხაპში შეყვანა ამ დროს არ შეიძლება, რადგან საშიშია და ეს შესაძლოა ცუდად დამთავრდეს. შემოლაწუნება და ცივი წყლის შესხურება შეიძლება, მაგრამ ყველაზე მეტად საჭიროა ნალოქსინი და 112.
ჩვენი, ექიმების ძალისხმევით, ექსპერტების, ნარკოლოგების, არასამთავროების ძალისხმევით მივაღწიეთ იმას, რომ ნალოქსინი ამოვაღებინეთ რეცეპტურიდან და პირველადი დახმარების კალათაშია, მაგრამ ახლა რომ დარეკო ნებისმიერ ქსელში, ნალოქსონი არსად არ არის.
- თქვენი აზრით, ამას უკავშირდება გარდაცვალების მაღალი მაჩვენებელი?
ამასაც და პოლიციის შიშსაც. მერე იწყება პანიკა, არ იციან, როგორ დაეხმარონ ადამიანს და ასე შემდეგ. ამიტომ ეს რჩევები უნდა გაითვალისწინონ ადამიანებმა.
ყველაზე დიდი პრობლემა არის ასევე ის, რომ ზედოზირების შესახებ ინფორმაციას სახელმწიფო მალავს. ახლა რომ მიწეროთ სამხარაულს ან შინაგან საქმეთა სამინისტროს, რამდენი ზედოზირება იყო ქვეყანაში, არანაირ პასუხს არ მოგცემენ, რადგან როცა ზედოზირება მაღალია, ეს ნიშნავს, რომ ნარკოპოლიტიკა ამ ქვეყანაში არ არსებობს.
ფაქტობრივად, ის ქმედებები, რასაც ახორციელებენ, არის ფუჭი, რადგან ადამიანები კვდებიან.
- შსს გვერდებს თუ შევხედავთ, 10-იდან 9 ნიუსი დიდი ოდენობით ნარკოტიკების ამოღებაზეა. 100-500 მილიონის ნარკოტიკებიც ამოუღიათ. რამ გამოიწვია ამხელა შემოდინება?
მოთხოვნაა და ეს არ გაჩერდება. მე ასეთი დიდი ოდენობით შემოსული ნარკოტიკი ადრე არ მახსოვს, მაგრამ შსს აკეთებს თავის საქმეს და ძალიან კარგია, რომ იღებს ნარკოტიკებს, მაგრამ ეს არ არის ამ პრობლემის გადაწყვეტის გზა.
კობახიძეს რომ ჰკითხა, ოპოზიციამ რა ნაბიჯები გადადგით ზიანის შესამცირებლადო, მან სახელმწიფოს მიღწევად დაასახელა ის, რომ თერაპია გადავეცით სახელმწიფოს და ფასი გავზარდეთო. ეს არის სრული აბსურდი.
ქვეყანაში არანაირი ნარკოტიკის დეფიციტი არ არის, მიუხედავად იმისა, რომ 533 ტონა ნარკოტიკი გაანადგურეს ერთ წელიწადში. ეს არის კატასტროფა.
ზოგადად, საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით, პოლიცია, ყველაზე კარგ შემთხვევაში იღებს შავ ბაზარზე რაც ტრიალებს იმის დაახლოებით 20-30%-ს. ჩვენნაირი ტიპის ქვეყანაში 10-დან 20%-მდეა ამოღება. ანუ ეს 535 ტონა არის იმ ნარკოტიკების მხოლოდ 10-20%-ი, რაც შავ ბაზარზე ტრიალებს.
- როგორც ამბობენ, ნარკოვაჭრობა თავისუფლად ხელმისაწვდომია ონლაინშიც. კომენტარების გასაკონტროლებლად თუ შექმნეს უწყება, ნარკოვაჭრობის საკონტროლოდ არ აქვთ რესურსი? რატომ არ აკონტროლებენ?
ეს არ არის მხოლოდ საქართველოს პრობლემა, ეს არის მსოფლიოს პრობლემა. ზოგადად, დარქნეტი ძალიან კარგად მუშაობს და არავინ იცის, ვინ არის მყიდველი ან გამყიდველი. კრიპტოვალუტით ვაჭრობენ და თუ არხს რაიმე საშიშროება ექმნება, ახალ არხებს ხსნიან.
ჩვენი ქვეყნის მთავარი პრობლემა არის ის, რომ არის ძალიან მაღალი მოთხოვნაა ნარკოტიკზე. ანუ ძალიან ბევრი ადამიანია მომხმარებელი და ბევრად უფრო მძიმე სურათი გვექნება, თუ სახელმწიფომ არ იფიქრა ზიანის შემცირებაზე, მკურნალობა – რეაბილიტაციაზე, პროფილაქტიკაზე.
როგორც შსს დებს 9 ნიუსს ნარკოტიკის ამოღებაზე, ასე უნდა დადოს ჯანდაცვის სამინისტრომაც 9 ნიუსი, თუ რას აკეთებს ამ მიმართულებით, რამდენი ადამიანი ჩართო თერაპიაში, რამდენს უმკურნალა, რამდენი პრევენციული ღონისძიება გაატარა, როგორც იმუშავა სკოლებში ახალგაზრდებთან, როგორია ჯანსაღი ცხოვრების წესი, რა ხელმისაწვდომობა არის სპორტულ დარბაზებზე და ასე შემდეგ.
ეს არის ქვეყნის სტრატეგია და არა ცალკეული ვითომ ღონისძიებები, რომელსაც საჩვენებლად აკეთებენ.
- თქვენ თქვით, რომ ბაზრის კვლევა არ არსებობს. ოდესმე თუ ჩატარებულა ეს კვლევა?
არასოდეს არ ყოფილა. თუმცა იყო ერთი მომენტი, როცა იუსტიციის სამინისტროში არსებობს ასეთი ორგანიზაცია EMCDDA (European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction), რომლის დანაყოფიც გაიხსნა საქართველოში და მათ ევალებოდათ. საერთაშორისო პარტნიორებთან ერთად გააკეთეს ბაზრის კვლევა, რომელიც არც გამოუქვეყნებიათ.
მაგრამ შსს მონაცემებიდან ისედაც ვხედავთ, რა რაოდენობის ნარკოტიკი არსებობს ქვეყანაში. თუმცა მაინც მგონია, რომ გარკვეული ინფორმაცია იმალება და უცნობი ნივთიერებების დასახელებებს არ წერენ [რელიზებში].
პოლიციური ღონისძიებები და ჯანდაცვის, სპორტის სამინისტროს მოქმედებები თანხვედრაში უნდა იყოს. ცალკე ადამიანი ამას ვერ იზამს, რადგან ნარკოპოლიტიკა შედგება ოთხი ძირითადი სვეტისგან, ეს არის მოთხოვნის შემცირება, მკურნალობა, რეაბილიტაცია, პრევენცია.
ამათ თვითონ შემოიტანეს 30 მლნ ლარის პრეპარატები და გაყიდეს. როგორც თავად თქვეს, ჯანდაცვის სამინისტროს მაღალჩინოსნები იყვნენ ამაში ჩართული. ეს იმას ნიშნავს, რომ მფარველები ჰყავთ ნარკორეალიზატორებს ხელისუფლებაში და 14 დღიანი რეცეპტები რომ შემოიღეს, ჰგონიათ ამით ებრძვიან ნარკოვაჭრობას?
ცოდნა არ გააჩნიათ საერთოდ და ჰგონია, რომ აკრძალვით, რეპრესიით, დაჭერით ამ პრობლემას ვერ გადაწყვეტენ.
- რამდენად გაახალგაზრდავებულია ნარკოტიკების მოხმარების ასაკი?
14 წლის ასაკიდან არიან მომხმარებლები, თუმცა ძირითადად არიან 16-დან 35 წლამდე ადამიანები. მსოფლიოში კონცეფციები არსებობს პრევენციის, თუ რა ნაბიჯები უნდა გადადგას სახელმწიფომ ზიანის შესამცირებლად და ჩვენც გვაქვს მიღებული 2030 წლამდე ნარკოსტრატეგია. რომ წაიკითხოთ, გაგინათდებათ გული ისეა დაწერილი ყველაფერი, მაგრამ ორი პუნქტიც არ შესრულებულა ამ სტრატეგიიდან.
ან რაზე ვსაუბრობთ საერთოდ, როცა მესამე თვეა დაკეტილია სახელმწიფო ნარკოლოგიური დაწესებულება.
- რატომ დაკეტეს?
არ ფუნქციონირებს, არ არის სათანადო კადრი, ვერ შეითანხმეს ვერავინ, ვინც მივიდა ორ კვირაში გაიქცა და მესამე თვეა ვერ გახსნეს დაწესებულება, რომელიც ემსახურება ნარკოლოგიის პრობლემას, ალკოჰოლიზმს, ნარკომანიას, ზედოზირებას და ასე შემდეგ.
აანონსებენ რაღაც ახალი ფსიქიატრიული დაწესებულებების და ნარკოლოგიურის გახსნას, ახალი კორუფციული სქემაა ალბათ. ძველი ვერ ამუშავეს და ახალს აამუშავებენ? ზარ-ზეიმით გახსნეს საუნივერსიტეტო კლინიკა და ჯერ პაციენტების მიღება არ დაუწყია. სრულიად მოშლილია ყველაფერი.
გაჩნდა სრულიად გაურკვეველი კლინიკები, არც ლიცენზია აქვთ, არც სპეციალისტები ჰყავთ.
რესპუბლიკურ საავადმყოფოში ხომ გაიხსნა სავალდებულო მკურნალობის განყოფილება, მილიონები გადაიხადეს რემონტში და ზუსტად 5 თვეში დაკეტეს. გადაიტანეს ქუთაისში და არც ის ვიცით იქ რა ხდება. აბსოლუტურად მოშლილია სისტემა და ამას ეძახიან რეფორმას.
