„იმის ნაცვლად, რომ ეთქვათ, როგორ უნდა აემაღლებინათ ხარისხი ზოგად განათლებაში, როგორ უნდა გაეკეთებინათ დიფერენცირებული, სპეციალიზებული მოდელი საშუალო საფეხურზე, აიღეს და მთლიანად გაანადგურეს არსებული სისტემაც კი“- ამბობს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებულ პროფესორი, განათლების სპეციალისტი მანანა რატიანი კონცეფციაზე, რომელიც დღეს, 2 დეკემბერს, „ოცნების“ განათლების მინისტრმა, გივი მიქანაძემ წარმოადგინა.
შორდება თუ არა ამ კონცეფციით ქართული განათლების სისტემა დასავლურს და უახლოვდება რუსულ ან სხვა ავტორიტარული ქვეყნების განათლების სისტემებს? – ამ თემაზე ესაუბრა „ბათუმელები“ მანანა რატიანს.
- ქალბატონო მანანა, ყველაზე საგანგაშო და სახიფათო რა მოგეჩვენათ „ოცნების“ მინისტრის მიერ წარმოდგენილ განათლების კონცეფციაში?
პირველი, ალბათ რაც ყველაზე პრობლემურია, არის ის აბსურდი, რომ 11 კლასდამთავრებულების პარალელურად 12 კლასდამთავრებულებიც გვეყოლება და არსად ჩანს პასუხი კითხვაზე – ვინ რა ატესტატს აიღებს და შემდეგ როგორ მოხდება ამ ატესტატების აღიარება. ან ეს მოსწავლეები როგორ შედიან კონკურენციაში ერთმანეთთან, თუკი ისინი გადაწყვეტენ, რომ ჩააბარონ უმაღლეს სასწავლებელში, როცა ვიღაცას ბევრად უფრო მეტი დრო აქვს სახელმწიფოს მხრიდან შეთავაზებულ ფორმალურ განათლებაში გატარებული და ვიღაცას – ნაკლები.
არც იმაზე ყოფილა საუბარი, ეროვნული გამოცდების პროგრამა მხოლოდ 11-წლიან საკითხებზე იქნება გათვლილი თუ შევა მე-12 კლასის საკითხებიც.
ან როგორ უნდა მოხდეს ამ ატესტატების გათანაბრება, რამდენად დაიჩაგრება ის, ვინც 12 კლასს არ აირჩევს და ასე შემდეგ – ეს საერთოდ არ ჩანდა ამ კონცეფციაში.
ფაქტობრივად, გამოვიდა, რომ 10 კლასია ზოგადი განათლების პროგრამა, მე-11 კლასს რეპეტიტორიუმი უწოდეს და როგორც თვითონ ახსნეს, უმაღლესისთვის მზადება იქნება. შესაბამისად, ეს იქნება გამეორებაზე ორიენტირებული კლასი.
მაშინ რას აკეთებს ახალგაზრდა მე-12 კლასში? მეორეჯერ იმეორებს ამ პროგრამას თუ რა პროგრამით გადის? – ეს არ ჩანს.
მთლიანობაში, იმის ნაცვლად, რომ ელაპარაკათ როგორ უნდა აემაღლებინათ ხარისხი ზოგად განათლებაში, როგორ უნდა გაეკეთებინათ დიფერენცირებული, სპეციალიზებული მოდელი საშუალო საფეხურზე, აიღეს და მთლიანად გაანადგურეს არსებული სისტემაც კი.
არათანმიმდევრობა არის ასევე აღმაშფოთებელი და ამაში ვგულისხმობ იმას, რომ შარშან თავად მიიღეს გადაწყვეტილება 10 + 2 მოდელზე გადასვლის, თვითონ იყვნენ ბედნიერები ამით, იმდენ დითირამბებს ასხამდნენ და ახლა თვითონვე აღიარეს, რომ ეს იყო არასწორი.
ახლა 10 კლასი გახდა სავალდებულო და არც განათლების ხარისხზე ითქვა არაფერი, ფაქტობრივად. ან ეს „ერთი სახელმძღვანელო ყველა დისციპლინაში“ როგორ გაზრდის ხარისხს არ ვიცი, აბსოლუტურად სცდება ლოგიკას.
თუ ერთი სახელმძღვანელო იყო საკმარისი, მაშინ 13 წელი რატომ ატარებდნენ გრიფირების პროცესს და რატომ ხარჯავდნენ ამაში მილიონიბით ლარს.
- „მხოლოდ ერთი სახელმძღვანელო ყველა დისციპლინაში“ ხომ არ გაგონებთ საბჭოთა სკოლას? როგორც ვიცი, იქ იყო ასეთი მოდელი.
ყველა მისტირის რატომღაც საბჭოთა განათლებას, რაც აბსურდია, ხომ?! რაღაც ძლიერი მხარეები შეიძლება იმასაც ჰქონდა, მაგრამ არა იმის გამო, რომ ერთი, ცენტრალიზებული სახელმძღვანელო ჰქონდათ.
საბჭოთა განათლების სისტემაში სწორედ ცენზურა იყო ერთ-ერთი მთავარი ამოსავალი, არ იყო ნებადართული მაღალ დონეზე ესწავლებინათ ჰუმანიტარული მეცნიერებები და სოციალური მეცნიერებები საერთოდ არ ისწავლებოდა.
ტექნიკური და საბუნებისმეტყველო მიმართულებები ისწავლებოდა, იმიტომ, რომ ცივი ომის და სამხედრო დოქტრინის პირობებში ეს მიმართულებები საბჭოთა კავშირს სჭირდებოდა. ფაქტობრივად, ჩვენც იქით მივდივართ. ავტოკრატიული რეჟიმის პირობებში არ გვჭირდება თავისუფალი, კრიტიკული აზრი და შესაბამისად, ყველაფერი დაიწერება უზნაძის 52-ში [განათლების სამინისტროში], მიხურულ კარს მიღმა.
- პოლიციისა და სამხედრო საკითხების სკოლაში ამ დოზით შემოტანითაც ხომ არ უახლოვდებიან რუსეთის მოდელს, როგორ ფიქრობთ?
ნორმალურ, დემოკრატიულ ქვეყანაში რომ ვცხოვრობდეთ, შეიძლება მეც მომწონებოდა ის, რომ მოსწავლეებს ჰქონოდათ შეხება პოლიციელებთან და სამხედროებთან, მაგრამ ამ სისტემაში, როდესაც ჩვენ ვუყურებთ საით მიდის ჩვენი ქვეყანა, ვუყურებთ ძალოვანი სისტემები როგორ ექცევიან მოსახლეობას და როგორ ამბობენ უარს მთავარ მისიაზე, იმ ფიცის შესრულებაზე, რომელიც ქვეყნის წინაშე დადეს, რა თქმა უნდა, ეს საკითხიც შიშს ბადებს, რადგან მათი სკოლებში შემოყვანა მოემსახურება მოსწავლეთა ტვინების გამორეცხვას და მეტს არაფერს.
- 2022 წლიდან, „ქართული ოცნება“ იმაზე ლაპარაკობს, რომ არ შეუძლიათ ომის მოგება, „აბა ომი გინდათ?“ – ამ შიშის თესვით არიან დაკავებული, ამიტომ მოსწავლეების სამხედრო კლუბებში ჩართვა არ ჰგავს პოპულიზმს? თუ სხვა რამეზეა ეს გათვლილი?
რა თქმა უნდა, ეს არის მცდელობა მორჩილი საზოგადოების აღზრდის.
ამავდროულად, ჩვენ თუ შევხედავთ უმაღლესი განათლების რეფორმას, აღარც იქ ეძლევათ ახალგაზრდებს თავისუფალი არჩევანი. უნივერსიტეტებშიც ყველა დანიშნული იქნება პარტიული ხაზით და სახელმძღვანელოებსაც აქეთ დაუწერენ ლექტორებს. ყველაფერს აიყვანენ ცენტრალიზაციის უმაღლეს დონეზე. ამიტომ, ის, რაც დღეს ითქვა და რაც საზოგადოებას პოპულისტურად შეასაღეს, სინამდვილეში მინისტრის გადასაწყვეტიც არ იყო, იმიტომ, რომ აქამდეც შეეძლო სკოლას ეს გაეკეთებინა. მაგალითად, მობილურების შეზღუდვა სასწავლო პროცესში ან ფორმის შემოღება. ეს ყველაფერი შეუძლია სკოლას თავად გადაწყვიტოს მშობლებთან და მოსწავლეებთან ერთად.
მაგრამ არა, ყველაფერი უნდა გადაწყდეს ცენტრალიზებულად და ძალიან არასასიამოვნოა, რადგან ძალიან ვშორდებით სკოლების დამოუკიდებლობას, ავტონომიურობას. ვერცერთმა ხელისუფლებამ ვერ თქვა სკოლების პოლიტიზებაზე უარი.
- „ქართული ოცნება“ სიტყვა „ლიბერალიზმს“ ყოველთვის ნეგატიურ კონტექსტში იყენებს. ახლაც ახსენა გივი მიქანაძემ ლიბერალიზმი და თქვა, რომ 2004 წელს მიღებული ეროვნული მიზნების დოკუმენტი მთლიანად ლიბერალური იყო და ამიტომ არ გვაქვს ხარისხიანი განათლებაო. ეს ნიშნავს იმას, რომ რეალურად, ამ კონცეფციით, ლიბერალიზმის, მაგალითად, ილიას და ვაჟას განდევნა ხდება სასკოლო ცხოვრებიდან?
დიახ. რატომღაც ლიბერალიზმი აღმოჩნდა ძალიან კნინობითი, უარყოფითი კონოტაციის მატარებელი სიტყვა, რაც აბსოლუტურად არასწორია, რადგან განათლების მიზანი თავისუფალი აზროვნების მქონე მოქალაქის აღზრდაა და არა მორჩილი საზოგადოების. სინამდვილეში, ლიბერალიზმი თავისუფლებას ნიშნავს და თავისუფლება, რა თქმა უნდა, ყველა ადამიანს სჭირდება განვითარებისათვის.
მორჩილი ადამიანი ვერ ქმნის ვერაფერს ღირებულს, მას ვერ ექნება ინოვაციური აზროვნება, ის ვერ შექმნის ვერაფერს ახალს და აქედან გამომდინარე, მგონია, რომ მათი ახალი კონცეფცია არის სატყუარა, რომელიც თითქოს და რაღაც საფრთხეს აშორებს ჩვენ ქვეყანას.
პატრიოტიზმის გაგებაც ძალიან ზედაპირულია ამ ადამიანებში, რადგან პატრიოტიზმი ვერანაირად ვერ იქნება ეროვნული სასწავლო გეგმიდან რუსეთ-საქართველოს ომის გაქრობა, რაც გააკეთეს ხომ ამ ბოლო პერიოდში, ან საერთაშორისო ორგანიზაციების თემის ამოგდება პროგრამებიდან. ეს პირდაპირ მიუთითებს იმაზე, თუ საით მიდის საქართველო და რა საფრთხეების წინაშე დგება.
პატრიოტიზმია გიყვარდეს შენი ქვეყანა, იყო მაქსიმალურად რეალიზებული და შენი ქვეყნისთვის სასიკეთო საქმეს აკეთებდე, ხედავდე შენ ქვეყანას საერთაშორისო, გლობალურ წყობაში და კი არ ასუსტებდე მას, არამედ აძლიერებდე, ხომ?!
- ასევე ითქვა, რომ სკოლებში, მეგობრობას და სხვა ღირებულებებს სასულიერო პირები ასწავლიან ბავშვებს და აპირებენ, რომ ყველა სკოლაში შემოიყვანონ საპატრიარქო. რის საფრთხეებს ქმნის ეს?
თუ ჩვენ ვართ სეკულარული სახელმწიფო, მაშინ საჯარო სკოლები უნდა იყოს სეკულარული. ჩვენი რელიგია საკმარისად არის ჩვენს ეროვნულ სასწავლო გეგმაში წარმოდგენილი და ამას ვერავინ უარყოფს, თუმცა არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ეს საკითხები, როგორიცაა მეგობრობა, ზრუნვა, ტოლერანტობა, თანადგომა და მსგავსი ტიპის თემები, სადამრიგებლო პროგრამის ნაწილი იყო და კლასის დამრიგებელი ახორციელებდა.
მასწავლებელს აქვს შესაბამისი განათლება მიღებული, იცის მოზარდთა ფსიქოლოგიური განვითარების თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ვლაპარაკობთ სამღვდელოებაზე, მათ აქვთ საზოგადოებაში, რა თქმა უნდა, თავიანთი ნიშა, მაგრამ არ შეიძლება ასე ბრმად შევიყვანოთ სკოლაში მოსწავლეებთან, იმიტომ, რომ არ აქვთ შესაბამისი ცოდნა, როგორ უნდა იურთიერთონ მოსწავლეებთან.
წარმოიდგინეთ, რა მასშტაბებზე ვლაპარაკობთ – 2200 სკოლაზეა ლაპარაკი და რამდენი ადამიანი შეიძლება გადავამზადოთ, რომ მზად იყვნენ მოსწავლეებთან ურთიერთობისათვის?
ამავდროულად, არ დაგვავიწყდეს, რომ ჩვენს სკოლებში სხვა კონფესიის ადამიანებიც არიან, რაც თავისთავად დისკომფორტს გამოიწვევს. მრავალფეროვანი საზოგადოებისათვის ასეთი მიდგომა სეკულარულ საზოგადოებაში მიუღებელია.
უბრალოდ იციან, რომ სამღვდელოებას ძალიან დიდი გავლენა აქვს საზოგადოებაზე და მათი გვერდში ყოფნა ავტორიტარულ რეჟიმს ძალიან უხდება, იმიტომ, რომ მათი მრევლი ერთგვარად კეთილგანწყობილია „ოცნებისადმი“. ყოველ შემთხვევაში, მათდამი კრიტიკულად არ არიან განწყობილი. ამიტომ, ხელი ხელს ბანს და ორივე ერთად, ბევრ სარგებელს მიიღებენ ერთმანეთისგან.
ზოგადად კი, ძალიან საშიშად მიმაჩნია არაპროფესიონალი ადამიანების შესვლა სკოლაში, ამ შემთხვევაში ვგულისხმობ როგორც სამხედროებს, ისე პოლიციელებს და სამღვდელოებას, იმიტომ, რომ მოსწავლეებთან ურთიერთობა უნდა ჰქონდეთ ისეთ ადამიანებს, რომლებსაც აქვთ სათანადო განათლება მიღებული და სხვას არ უნდა ჰქონდეს უფლება შევიდეს ჩვენ შვილებთან.
- მგონი, ამითაც ემსგავსება რუსეთს ჩვენი განათლების სისტემა?
რუსული კურიკულუმი რომ ვნახოთ, იქ, რა თქმა უნდა, პოლიციის და ჯარის ადგილი ძალიან დიდია, იდეოლოგიზაცია ძალიან დიდია და სამწუხაროდ, ბევრ რაღაცაში ჰგავს. ახლახან ჩემმა სტუდენტმა გააკეთა შუალედური კურიკულუმი და გაანალიზა რუსული განათლების მოდელი და მართლაც კატასტროფაა, როგორ ვუახლოვდებით ჩვენც ამ მოდელს.
- 3 წელიწადში სრულიად ახალი სახელმძღვანელოები იქნებაო – თქვა გივი მიქანაძემ. გაქვთ მოლოდინი, რომ ამ სახელმძღვანელოებიდან შესაძლოა გააქრონ რუსეთთან დაკავშირებული აჯანყებები, ბრძოლები და რუსული რეპრესიების კვალი ჩვენი ისტორიიდან? თუ ასე მოხდება, ხომ არ იქნება მერე ამაზე რეაქცია გვიანი.
ვფიქრობ, ამ შედეგს არ უნდა დაველოდოთ. იმიტომ, რომ საზოგადოების რეაქციას აქვს ძალიან დიდი მნიშვნელობა და შესაბამისად, ეს რეაქცია უნდა იყოს დროული. ჩვენ ვლაპარაკობთ მილიონ მშობელზე, ჩვენ ვლაპარაკობთ 600 000 მოსწავლეზე და მათ ბედზე და ასევე უმაღლეს განათლებაში 200 000 ადამიანზე.
- დავაკვირდი საზოგადოების რეაქციას „ოცნების“ განათლების ახალ კონცეფციასთან დაკავშირებით და საკმაოდ ბევრი წერდა, რომ „სკოლაში დამყარდება წესრიგი“. რა შეგიძლიათ უთხრათ მათ, მაგალითად, მოსწავლეზე მობილურის ჩამორთმევა ან მხოლოდ ფორმის ჩაცმა რატომ ვერ იქნება ის წესრიგი, რასაც თავად მოელიან?
თუ ვინმეს წესრიგის დამყარება უნდოდა, ამის შესაძლებლობას სკოლის შინაგანაწესი იძლეოდა და შეეძლოთ თავად დაემყარებინათ.
ახლა რასაც აპირებენ და თავს იწონებენ, არა წესრიგთან, არამედ ფარსთან გვაქვს საქმე.
