Batumelebi

ბათუმში, ევროპის მოედანზე მიმდინარე აქციაზე – #ნუმომკლავ, აქციის მონაწილეებმა განაცხადეს, რომ რამდენიმე წუთში ქალაქის ქუჩებში მსვლელობას დაიწყებენ და შემდეგ ისევ ევროპის მოედანზე დაბრუნდებიან.

აქცია #ნუმომკლავ, ბათუმში ევროპის მოედანზე დღეს, 1 ივნისს, 19 საათიდან განახლდა და ამ წუთებშიც მიმდინარეობს. აქციის მონაწილეები სოლიდარობას უცხადებენ სარალიძეების ოჯახს.

ბათუმში, ევროპის მოედანზე აქცია – #ნუმომკლავ მიმდინარეობს. აქციის წევრები სოლიდარობას უცხადებენ სარალიძეების ოჯახს.

დღეს, პირველ ივნისს, საქართველოს სხვადასხვა ქალაქში სოლიდარობის აქცია გაიმართა.

https://netgazeti.ge/news/282213/

უმაღლესი საბჭოს მილიონერ დეპუტატს, ზაზა ოქუაშვილს, სხდომების გაცდენისთვის ხელფასიდან 205 ლარი და 50 თეთრი დაუქვითეს. მისი შრომის ყოველთვიური ანაზღაურება უმაღლეს საბჭოში 3900 ლარია.

ინფორმაცია დეპუტატების სხდომებზე დასწრების შესახებ „ბათუმელებმა“ უმაღლესი საბჭოდან გამოითხოვა. საჯარო ინფორმაციის მიხედვით, სხდომებს ყველაზე ხშირად ზაზა ოქუაშვილი აცდენს. იგი „პატრიოტთა ალიანსის“ პარტიული სიით შევიდა უმაღლეს საბჭოში.

2017 წელს ზაზა ოქუაშვილმა 8 პლენარული სხდომიდან 4 გააცდინა, რიგგარეშე 5 სხდომიდან კი არც ერთს დასწრებია. ზაზა ოქუაშვილს სხდომებზე დასწრებისთვის ვერც წელს იცლის. 2018 წელს ზაზა ოქუაშვილი 3 პლენარული სხდომიდან ორს არ დაესწრო. ოქუაშვილი რიგგარეშე სხდომებზე არც წელს ყოფილა.

სხდომების გაცდენაზე უმაღლესმა საბჭომ რეგულაცია გასული წლის ბოლოს მიიღო. წელს მხოლოდ ერთი სხდომის გაცდენისთვის დაუქვითეს ხელფასი ზაზა ოქუაშვილს. მეორე გაცდენილი სხდომა დეპუტატს საპატიოდ ჩაეთვალა „ოჯახური მდგომარეობის გამო“.

„თუ უმაღლესი საბჭოს წევრი კალენდარული თვის განმავლობაში არასაპატიო მიზეზით არ დაესწრება პლენარულ სხდომას, მას დაექვითება პლენარული სხდომის დღის თანამდებობრივი სარგო,“ – წერია უმაღლესი საბჭოს რეგლამენტში. ამ რეგლამენტის შესაბამისად დაუქვითეს ხელფასი ზაზა ოქუაშვილს. ის ერთადერთი დეპუტატია, ვისაც ამ მოწვევის უმაღლეს საბჭოში ხელფასი დაუქვითეს სხდომის გაცდენის გამო.

უმაღლეს საბჭოში თავმჯდომარის ხელფასი – 5 750 ლარი, მისი მოადგილის – 4 900, კომისიის თავმჯდომარის – 4 700, ხოლო უმაღლესი საბჭოს წევრის – 3 900 ლარია. უმაღლეს საბჭოში ხელფასების რაოდენობის შესახებ დეტალურად შეგიძლიათ იხილოთ ბმულზე.

დღეს, პირველ ივნისს, საქართველოს სხვადასხვა ქალაქში სოლიდარობის აქცია გაიმართა, მათ შორის ხულოს მუნიციპალიტეტშიც.

ხულოს ცენტრში შეკრებილმა ახალგაზრდებმა თბილისში, ხორავას ქუჩაზე მოკლული დავით სარალიძის მამას, ზაზა სარალიძეს სოლიდარობა გამოუცხადეს. აქციაში მხოლოდ ახალგაზრდები მონაწილეობდნენ. “დუმილი=ღალატს”, “ჩვენ გვჭირდება უსაფრთხო გარემო” – ეწერა პლაკატებზე.

აქციის მონაწილეები აცხადებენ, რომ არ სურთ მათი აქცია რომელიმე პოლიტიკურ პარტიასთან გაიგივდეს.

ხორავას ქუჩაზე მოკლული არასრულწლოვნების საქმესთან დაკავშირებით საპარლამენტო კომისია შეიქმნა. ამის შესახებ გადაწყვეტილება საქართველოს პარლამენტში გუშინ, 31 მაისს მიიღეს. როგორ მუშაობს საპარლამენტო კომისია და რისი უფლება აქვს მას? ამ საკითხზე „ბათუმელები“ ყოფილ პარლამენტარს, იურისტ თამარ კორძაიას ესაუბრა.

იურისტის თქმით, კომისიამ უნდა გამოავლინოს „დამნაშავე საჯარო მოხელეები, დამნაშავეები პროკურატურაში, საგამოძიებო ორგანოებში. ერთი სიტყვით, ხელისუფლებაში მყოფი დამნაშავეები, ვინც ხელს უშლიდა გამოძიების ობიექტურად წარმართვას“.

თამარ კორძაიას აზრით, კანონმდებლობით განსაზღვრული ნორმის გარდა, ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია თავად პროცესი იყოს გამჭვირვალე. წინააღმდეგ შემთხვევაში ის აზრს დაკარგავს:

„ყველა პირი, ვისაც საგამოძიებო კომისია დაიბარებს, უნდა გამოცხადდეს გამოკითხვაზე და ეს პროცესი უნდა იყოს ღია.

გვესმის, რომ საკითხი დელიკატურია და არასრულწლოვნებს ეხება, მაგრამ საპარლამენტო კომისიის მანდატიდან გამომდინარე, ამ შემთხვევაში, კითხვები მიმართულია არა არასრულწლოვნების, არამედ სახელისუფლებო ადამიანების მიმართ, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს დოკუმენტების გაყალბებაში და საქმეზე ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენაში. მათკენ, ვინც ხელშეშლის ფაქტებს ახორციელებდა გამოძიების პროცესში.

ამიტომ აქ უკვე სხდომის დახურვის, რაღაც დამატებითი მოტივების მოყვანის საფუძველი არ ექნებათ… კომისიამ ყველა ობიექტურ კითხვას უნდა გასცეს პასუხი, რა კითხვაც გაჩნდება პროცესის ფარგლებში საქმესთან დაკავშირებით. ეს არის ერთადერთი გზა, რომ ხელისუფლებამ ოდნავ მაინც დაიბრუნოს საზოგადოების ნდობა“.

მას შემდეგ, რაც საპარლამენტო კომისია მოითხოვს საქმეში თუ მის მიღმა არსებულ ნებისმიერ დოკუმენტს, დაიბარებს ნებისმიერ პირს, ვინც საქმესთან არის დაკავშირებული, დასვამს ნებისმიერ კითხვას [კითხვებზე პასუხის გაცემა, ისე როგორც დოკუმენტაციის მიწოდება, სავალდებულოა], მასალებს ისევ აგზავნის პროკურატურაში და იწყება ხელახალი გამოძიება. ეს იმ შემთხვევაში, თუ კომისიის მიერ მოპოვებულ მასალებში სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნები გამოიკვეთება.

აქ მნიშვნელოვანია საპარლამენტო კომისიის დაკომპლექტების წესიც, თუმცა გუშინ პრემიერ-მინისტრმა განაცხადა, რომ საგამოძიებო კომისიის შემადგენლობაში ოპოზიცია იქნება უფრო მეტი, ვიდრე სახელისუფლო პარტიის წევრები. კორძაიას თქმით, „რადგან პარლამენტის რეგლამენტი მკაფიოდ და ნათლად ადგენს საგამოძიებო კომისიის შექმნის წესს, ამას აუცილებლად დასჭირდება სამართლებრივი გაფორმება“.

„სამართლებრივი გაფორმების“ შემთხვევაშიც კი, კორძაიასთვის საპარლამენტო ოპოზიციის შესაძლებლობები ბუნდოვანია: „ნაციონალურმა მოძრაობამ“, როგორც ვიცი, უარი თქვა კომისიის შექმნასა და მონაწილეობაზე, ამიტომ რჩება მხოლოდ ევროპული საქართველო და „პატრიოტთა ალიანსი“, რომელიც ოპოზიციად არც შეიძლება განვიხილოთ“.

აქედან გამომდინარე, თამარ კორძაია ამბობს, რომ საპარლამენტო კომისიის მიმართ ძალიან ოპტიმისტურად არ არის განწყობილი. „მაგრამ არც ის მინდა, რომ ყველაფერს გადავუსვა ხაზი, ყველა შესაძლებლობა მოვსპო მარტო იმიტომ, რომ ოპოზიციური პარტია ვარ… ეს არის შანსი ხელისუფლებისთვის, რომ დაიბრუნოს ხალხის ნდობა, თუმცა როგორ გამოიყენებ ამ შანს, ეს პარლამენტარებზეა დამოკიდებული“.

თამარ კორძაიას აზრით, კომისიის შექმნა თვითმიზანი არ უნდა იყოს, თუ ის შედეგს არ დადებს: „კომისიის მიზანი არ არის კონკრეტული დანაშაულის გამოძიება, არამედ იმ ფაქტების გამოკვლევა, თუ რა ახდენდა გამოძიებაზე ზეგავლენას… შედეგს ვერ დადებს, თუ ის ღიად და გამჭვირვალედ არ იმუშავებს“.

თბილისი, გორი, ბორჯომი, ზუგდიდი, ქობულეთი, ვარშავა, ქუთაისი, ხულო  – აქ  დღეს, პირველ ივნისს, სოლიდარობის აქციებია დაგეგმილი.

აქცია უკვე დაიწყო და მიმდინარეობს ქუთაისში. სტუდენტები ქუთაისის ქუჩებში მსვლელობას მართავენ და მოკლული დავით სარალიძის მამას, ზაზა სარალიძეს მხარდაჭერას უცხადებენ.

[checklist]

• ქობულეთში, მერიის წინ აქცია 19:00 საათზეა დაგეგმილი.
• აქცია გორში 19:00 საათზეა დაგეგმილი.
• ბორჯომში სოლიდარობის აქცია 17:00 საათზეა დაგეგმილი.
• 15:00 საათზე საპროტესტო აქცია დაგეგმილია ხულოს მუნიციპალიტეტში. “3 საათზე თეატრის შენობასთან გაიმართება სოლიდარობის აქცია #ნუმომკლავ. გთხოვთ, მოდით ერთმანეთის სიცოცხლისთვის. ერთად ვითხოვოთ მშვიდი და უსაფრთხო ბავშვობა,” – წერს ფეისბუქზე აქციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი, თამთა თავართქილაძე.
• სოლიდარობის აქცია იგეგმება ვარშავაში, საღამოს 7 საათზე, უაზდოვსკის გამზირზე. “სტუდენტები ვგეგმავთ სოლიდარობის აქცია გავმართოთ ხორავას ქუჩაზე მომხდარი ტრაგიკული შემთხვევის გამო. საღამოს 7 საათზე, უაზდოვსკის გამზირი 00-460,” – აცნობა “ნეტგაზეთს” აქციის ერთ-ერთმა ორგანიზატორმა მაკა ხუციშვილმა.
• თბილისში,  აქციის მონაწილეთა ნაწილმა ღამე პარლამენტის წინ გაშლილ კარვებში გაათია. საპროტესტო აქციის განახლება 16:00 საათზეა დაგეგმილი.

————————————

სოლიდარობის აქციები თბილისსა და საქართველოს სხვა დიდ ქალაქებში გუშინ, 31 მაისს სპონტანურად დაიწყო. მას შემდეგ, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლომ თბილისში, ხორავას ქუჩაზე მომხდარი მკვლელობის საქმეზე გადაწყვეტილება გამოაცხადა.  ხორავას ქუჩაზე მოკლული ლევან დადუნაშვილის მკვლელობის საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლომ გამამტყუნებელი განაჩენი გამოიტანა.

რაც შეეხება იმავე ჩხუბის დროს მოკლულ დავით სარალიძეს, მისი მკვლელობის საქმეზე მოსამართლემ ბრალი მკვლელობიდან მკვლელობის მცდელობაზე გადააკვალიფიცირა. შესაბამისად, ამ დროისათვის უცნობია, ვინ მოკლა არასრულწლოვანი დავით სარალიძე.

დავით სარალიძის მამა აცხადებს, რომ სანამ მისი შვილის მკვლელებს არ დააკავებენ, აქციებს არ შეწყვეტს.

ბათუმში, ბაგრატიონის ქუჩაზე, ორი მსუბუქი ავტომანქანა შეეჯახა ერთმანეთს. შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, დაშავდა სამი ადამიანი, სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ინფორმაციით კი, მათ შორის ორი მეთორმეტეკლასელია, რასაც შსს-ს პრესსამსახური არ ადასტურებს.

სასწრაფო დახმარების ინფორმაციით, „შემთხვევა მოხდა კლინიკა ბაუსთან და ამავე საავადმყოფოში მოვათავსეთ დაზარალებულები, ისინი კონტაქტურები იყვნენ“.

შსს-ს ინფორმაციით,  ფაქტზე დაწყებულია გამოძიება სისხლის სამართლის 276-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რაც ავტომობილის მოძრაობის უსაფრთხოების ან ექსპლუატაციის წესის დარღვევას გულისხმობს, რამაც გამოიწვია ჯანმრთელობის ნაკლებად მძიმე დაზიანება, – ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების შეზღუდვით ვადით სამ წლამდე.

გარემოს ეროვნული სააგენტოს აჭარის რეგიონალური ჰიდრომეტეოროლოგიური ობსერვატორიის ინფორმაციით, დღეს, პირველ ივნისს, ბათუმში ღრუბლიანი და წვიმიანი ამინდი იქნება. ასეთივე ამინდი შენარჩუნდება ბათუმში შაბათს, 2 ივნისს: სინოპტიკოსების პროგნოზის თანახმად, ხვალ, ასევე, მოსალოდნელია ხანმოკლე წვიმა და ელვა-ჭექა.

იქროლებს დასავლეთის მიმართულების ქარი 10-15 მეტრი წამში, დღისით, ზოგან – 15-20 მეტრი წამში.

ჰაერის ტემპერატურა სანაპირო რაიონებში იქნება:

• დღისით: 18 – 23 გრადუსი  
• ღამით: 12 – 17 გრადუსი სითბო

მთაში მოსალოდნელია:

• დღისით: 12 – 17 გრადუსი 
• ღამით: 5-10 გრადუსი სითბო

ზღვის წყლის ტემპერატურა 20 გრადუსია.

მომდევნო ორ დღეს ძირითადად მოსალოდნელია უნალექო ამინდი.

ახლახან პრემიერ-მინისტრ გიორგი კვირიკაშვილის განცხადებას სოციალურ ქსელ ფეისბუქში ზაზა სარალიძე გამოეხმაურა. პრემიერმა წუხელ, პირველ ივნისს თქვა, რომ ნებისმიერ მომენტში დატოვებს თანამდებობას, თუ დარწმუნდება, რომ ეს გადაწყვეტილება ქვეყანას წაადგება ან სიტუაციას განმუხტავს, თუმცა, მისივე თქმით, ეს მომენტი ახლა არ არის.

„დიდი მადლობა ბატონო პრემიერო სამძიმრის გამოცხადებისთვის. ეხლა რაც შეეხება ხელახალ გამოძიებას. მაგ უმეცარი ნაბიჯით მე ვეღარ მომატყუებთ. რომელ გამოძიებაზეა საუბარი როდესაც აღარც მოწმეები და აღარც ნივთ მტიცებები აღარ არსებობს. მოწმეების მშობლები დააშინეს პროკურატურის დახმარებით სუბელიანის ოჯახმა და აგრეთვე გაანადგურეს ნივთმტკიცებები. როგორ ფიქრობთ? ვინმე გადადგავს ნაბიჯს და თავიანთი შვილების სიცოცხლეს ეჭქვეშ დააყენებენ??? მე ვიცი რო განწირული ვარ ამ საქმიდან გამომდინარე და ადრე თუგვიან მომიღებთ ბოლოს და ბატონი იური ვაზაგაშვილის ბედს გავიზიარებ, მაგრამ მე არ მოგცემთ უფლებას ჩემ შვილს სულში ჩააფურთხოთ მანამ სანამ ცოცხალი ვარ. მაგ ზღაპრებს მე ექვსი თვე ვისმენდი,“ – მიმართავს პრემიერს ზაზა სარალიძე.

თბილისში, ხორავას ქუჩაზე მოკლული ლევან დადუნაშვილის მკვლელობის საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლომ 31 მაისს გამამტყუნებელი განაჩენი გამოიტანა. რაც შეეხება იმავე ჩხუბის დროს მოკლულ დავით სარალიძეს, მისი მკვლელობის საქმეზე მოსამართლემ ბრალი მკვლელობიდან მკვლელობის მცდელობაზე გადააკვალიფიცირა. შესაბამისად, ამ დროისათვის უცნობია, ვინ მოკლა არასრულწლოვანი დავით სარალიძე.

სასამართლოს გადაწყვეტლების გამოცხადების შემდეგ, მოკლულის მამა ზაზა სარალიძე და მისი მხარდამჭერები პროკურატურასთან მივიდნენ და საპროტესტო აქცია გამართეს. დავით სარალიძის მამა აცხადებს, რომ სანამ მისი შვილის მკვლელებს არ დააკავებენ და არ დაისჯება ყველა დამნაშავე, მათ შორის, პროკურორები, აქციებს არ შეწყვეტს. სარალიძე გამოძიების ხელახლა ჩატარებას ითხოვს.

გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის ცნობით, 2018 წლის პირველი მაისიდან 31 მაისის ჩათვლით, თევზჭერის წესების დარღვევის 25 ფაქტი გამოვლინდა, მათ შორის 22 ფაქტი სისხლის სამართლის დანაშაულების ნიშნებს შეიცავს.

ამავე პერიოდში გამოვლენილია ელექტროშოკური აპარატით თევზჭერის 9 ფაქტი.

პირველი მაისიდან 31 აგვისტოს ჩათვლით, ქვირითობის პერიოდში, აკრძალულ ადგილას, აკრძალული საშუალებებით თევზჭერა ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობის ნაცვლად, სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებულ სანქციებს ითვალისწინებს, ხოლო სპორტულ-სამოყვარულო თევზჭერა დაშვებულია მთელი წლის განმავლობაში.

__________________

მთავარი ფოტო: oceanoutcomes.org

18 წლამდე პირები იუსტიციის სახლში დღეს რეგისტრაციის შემთხვევაში პირადობის მოწმობას ათ სამუშაო დღეში უფასოდ მიიღებენ. მსურველებმა განაცხადი დღეს, ექვს საათამდე უნდა შეავსონ იუსტიციის სახლში.

აქცია მხოლოდ ერთი დღით მოქმედებს და ბავშვთა დაცვის დღეს, პირველ ივნისს, უკავშირდება.

ბათუმში, ევროპის მოედანზე აქცია მიმდინარეობს. აქციის წევრები სოლიდარობას უცხადებენ სარალიძეების ოჯახს და თბილისში, პარლამენტის წინ მიმდინარე აქციის მოთხოვნებს უერთდებიან. ევროპის მოედანზე აქციის დაწყებამდე მსვლელობა გაიმართა ბათუმის ქუჩებში, ისმოდა შეძახილები: “გამოდით!” – ასე აქციის მონაწილეები ბათუმელებს მოუწოდებდნენ შეერთებოდნენ აქციას.

__________________

თბილისში, ხორავას ქუჩაზე მოკლული ლევან დადუნაშვილის მკვლელობის საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლომ 31 მაისს გამამტყუნებელი განაჩენი გამოიტანა. რაც შეეხება იმავე ჩხუბის დროს მოკლულ დავით სარალიძეს, მისი მკვლელობის საქმეზე მოსამართლემ ბრალი მკვლელობიდან მკვლელობის მცდელობაზე გადააკვალიფიცირა. შესაბამისად, ამ დროისათვის უცნობია, ვინ მოკლა არასრულწლოვანი დავით სარალიძე.

სასამართლოს გადაწყვეტლების გამოცხადების შემდეგ, მოკლულის მამა ზაზა სარალიძე და მისი მხარდამჭერები პროკურატურასთან მივიდნენ და საპროტესტო აქცია გამართეს. დავით სარალიძის მამა აცხადებს, რომ სანამ მისი შვილის მკვლელებს არ დააკავებენ და არ დაისჯება ყველა დამნაშავე, მათ შორის, პროკურორები, აქციებს არ შეწყვეტს. სარალიძე გამოძიების ხელახლა ჩატარებას ითხოვს.

„მაჭახელას თოფის გზა“ აჭარის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო მარშრუტია, რომელიც საშუალებას გაძლევთ, ერთდროულად მოინახულოთ მაჭახელას განთქმული თოფის მონუმენტი, მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი ქვემეხი სოფელ სკურდიდში, ცხემლარას თაღოვანი ხიდი, ჩანჩქერი, გვარას ციხის ნანგრევები, 200 წლის ულამაზეს მეჩეთში განთავსებული სოფელ ზედა ჩხუტუნეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი და მაჭახელას ეროვნული პარკის ულამაზესი ბუნება: ქოქოლეთის, ტყუპი ჩანჩქერისა და მთავარანგელოზის ბილიკები.

თუ „თოფის გზა“ და მაჭახელას ხეობა ჯერ არ გინახავთ, ეს ნიშნავს, რომ წინ ერთი ან რამდენიმედღიანი სიამოვნება გელით – ამ კუთხის ისტორიაში მოგზაურობა, სადაც მომავალშიც არაერთხელ მოგინდებათ დაბრუნება.

თოფის მონუმენტი   

მარშრუტის დასაწყისში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში გავლისას გზად მაჭახელას თოფის ქანდაკება გხვდებათ – თოფმა მე-18 საუკუნიდან გაუთქვა სახელი ხეობას. აქ კაჟ-ჩახმახიან თოფებს, დამბაჩებსა და ხმალ-ხანჯლებს ამზადებდნენ. „თოფის გზას“ სწორედ იმ სოფლამდე აჰყავხართ, სადაც ახლაც ცხოვრობენ სახელგანთქმული თოფის ოსტატების შთამომავლები. მართალია, თანამედროვე ეპოქაში კაჟიანი თოფებით აღარავინ იბრძვის, თუმცა ადგილობრივები აქ ჩამოსულ ტურისტებს მაჭახელას ხეობის გასაცნობად, პირველ რიგში, თოფის ისტორიას უყვებიან.

აქვეა VI საუკუნეში აგებული გვარას ციხის ნანგრევები, საიდანაც ულამაზესი ხედები იშლება ოთხივე მხარეს. ციხეს სტრატეგიული დანიშნულება ჰქონდა და აქ სათვალთვალო კოშკები იყო მოწყობილი. თოფის მონუმენტის შემდეგ ცხემლარას თაღოვან, ქვითკირის ვიწრო ხიდს გაივლით, რომელიც შუასაუკუნეებშია აგებული და სივიწროვის გამო მხოლოდ  ფეხით მოსიარულეებისთვისაა განკუთვნილი.

  ზედა ჩხუტუნეთი – მაჭახელას ხეობის საზღვრისპირა სოფელი

აქ მთავრდება საქართველო და იწყება თურქეთი. „ჩხუტუნეთში გასაყიდ მიწას ვერ ნახავთ, გამორიცხულია, აქ ვინმე უცხო დასახლდეს. ყველა უვლის და უფრთხილდება თავისი წინაპრების კარ-მიდამოს, შეიძლება ზოგი ქალაქში იყოს გადასახლებული, მაგრამ მიწას აქ არავინ გაყიდის,“ – ამბობენ ჩხუტუნეთელები.

სოფელში რამდენიმე ჩანჩქერი და სასეირნოდ მოსახერხებელი, მყარგრუნტიანი ბილიკია. თუ აჭარის სხვა სოფლებშიც ყოფილხართ, აღარ გაგიკვირდებათ, რომ სახლების უმრავლესობა აქ ხისაა და  ძველია. არ გაგიკვირდებათ, თუმცა ბევრგან შეჩერდებით, რომ ხის პატარა, დაბრეცილ ფანჯრებს დააკვირდეთ და ნალიებში შეიჭვრიტოთ.

ეს უძველესი ნაგებობები სიმინდისა და ხილის შესანახად გამოიყენება: სიმინდი თაგვისთვის მიუწვდომელი უნდა იყოს, ამიტომაც დგას ნალიები მაღალ ბოძებზე, ნაგებობის კედლების ფარღალალა ფიცრებში კი თავისუფლად გადი-გამოდის ქარი და ადვილად აშრობს სიმინდს. ნალიები აჭარის სოფლებში დღემდე აქვს ყველა ოჯახს, ზოგს ორსართულიანიც: პირველზე სიმინდს აშრობენ, მეორეზე კი, ხილს ინახავენ.

200 წლის ფერადი მეჩეთის მუზეუმი

მაჭახელას ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი 1984 წელს გაიხსნა და 200 წლის წინ აგებულ ხის სამსართულიან მეჩეთშია განთავსებული.

აქ მოსული სტუმარი მაჭახლელების საუკუნეების წინანდელ ყოფას ნახავს. საოჯახო ნივთები, ქალის სამზითვო სკივრები, თოფ მაჭახელას უკანასკნელი ოსტატის ხელსაწყოები და დაზგა – ყველა ექსპონატი ადგილობრივების ოჯახებიდანაა შეგროვილი და ხეობის ნამდვილ ისტორიას გიცოცხლებთ.

მუზეუმი – მეჩეთის ნაგებობას მაღალმხატვრული ღირებულება აქვს: როგორც მუზეუმის დირექტორი, მალხაზ ნაგერვაძე გვეუბნება, ორასი წლის მეჩეთის მოხატულობა რესტავრირებას დღემდე არ საჭიროებს, ფერადი ორნამენტები მზის შუქზე ახლაც ისე ხასხასებს, თითქოს ლაზმა ოსტატებმა ეს-ესაა მოხატეს.

მაჭახელას თოფის ისტორია

ნოე ნაგერვაძე თოფ მაჭახელას ოსტატების შთამომავალია. როგორც გვეუბნება, თოფის ოსტატები ქავთარაძეები, ძნელაძეები და კახიძეებიც იყვნენ.

„მაჭახელამ” პოპულარობა იმით მოიპოვა, რომ იმ დროისათვის არ არსებობდა კაჟიანი საკეტის მქონე თოფი. გამოიგონეს თოფის კაჟის ქვა, რომელიც ჩამოჰკრავდა ფოლადის ფირფიტას, ისვრიდა ნაპერწკალს, ეცემოდა დენთს და თოფი ვარდებოდა. როგორც არ უნდა გაგეტენა, მაჭახელას თოფის ლულა არ გასკდებოდა და სამიზნემდეც შორს მიდიოდა, ამიტომ ჰქონდა „მაჭახელას“ უპირატესობა სხვა თოფებთან შედარებით. უფრო მეტს კი ნოე ნაგერვაძე გვიამბობს.

საოჯახო სასტუმროები მაჭახელას ხეობაში

საოჯახო სასტუმროების უპირატესობა, როგორც მაჭახელას ხეობაში, ისე სხვაგან ის არის, რომ შეგიძლია ოჯახების ნამდვილი ყოფა ნახო, დააკვირდე როგორ მიერეკებიან ძროხებს დილით საძოვარზე, სანამ შენს საუზმეს გაამზადებენ, შეიძლება იმავე ბოსტანთან ახლოს გაგიშალონ სუფრა, საიდანაც ეს-ესაა დაკრიფეს პიტნა და ნადუღს შეურიეს.

თუმცა საოჯახო სასტუმრო „ზურა“ სტუმრებს არამხოლოდ გემრიელი კერძებით უმასპინძლდება, როცა ტურისტების ჯგუფები ჰყავს, სასტუმროს მეპატრონე მალხაზ ნაგერვაძე, შვილებსა და ნათესავ-მეზობლების ბავშვებს ეძახის, ეზოში საცეკვაო მოედანს აწყობს და უცხოელ ტურისტებს ქართული ცეკვებით ახალისებს, ბავშვები ცეკვავენ თავადაც და აცეკვებენ სხვებსაც.

სასტუმრო „ნოეში“ კი მწვანე ლობიოს, ბორანოს, სინორისა და სხვა ტრადიციული კერძების დაგემოვნების გარდა ულამაზესი ხედებით ტკბობა შეგიძლიათ. ოჯახის ვერანდიდან აქ მაჭახელას მთელი ხეობა მოჩანს: თუ დილით ადრე გაიღვიძებთ, ნახავთ, როგორ იფანტება ხეობაში ნისლი ნელ-ნელა და მკვეთრდება საკვამურიანი სახლების, მოვლილი, კოპწია ბაღჩა-ბოსტნების კონტურები.

ფეხით მთაში

თუ დასახლებული პუნქტებიდან მოშორებით, ხელუხლებელ ტყეებში გსურთ მოგზაურობა, მაჭახელას ეროვნულ პარკში შეგიძლიათ სასურველი ბილიკი აირჩიოთ: წაბლის, წიფლისა და რცხილის ხეები ჯგუფ-ჯგუფად მთავარანგელოზის მთის ბილიკზე თქვენი მთავარი მეგზურები იქნებიან. თუმცა გარდა ამ ბილიკისა, მაჭახელას ნაკრძალში ქოქოლეთის ან ტყუპი ჩანჩქერის ბილიკიც შეგიძლიათ დალაშქროთ. მთავარანგელოზის რვაკილომეტრიანი ბილიკი მთავარანგელოზის მთით მთავრდება.

[checklist]

• მაჭახელაში სამარშრუტი ტაქსი დადის, რომლის ღირებულებაც 2 ლარია.ქვედა ჩხუტუნეთი-ბათუმი 07:00   ბათუმი – ქვედა ჩხუტუნეთი – 16:00ზედა ჩხუტუნეთი-ბათუმი 09:00  ბათუმი-ზედა ჩხუტუნეთი – 12:30
• ტაქსი: 90 -100 ლარი.
• დამატებითი ინფორმაციისთვის დაუკავშირდით ტურისტულ საინფორმაციო ცენტრებს ნომრებზე: +995 577 90 90 91   +995 577 90 90 93
• ან მიმართეთ ადგილობრივ ტურისტულ სააგენტოებს, რომელთა საკონტაქტო ინფორმაციაც შეგიძლიათ მოიძიოთ ვებ-გვერდზე: gobatumi.com

[/checklist]

გონიოს განვითარების კონცეფცია საქართველოს მთავრობამ სამი წლის წინ კერძო კომპანიას მოამზადებინა, თუმცა ყოფილი პოლიგონის ტერიტორიაზე ინვესტიციის მოზიდვისა და ინფრასტრუქტურის განვითარების კუთხით დღემდე არაფერი გაკეთებულა. ტერიტორია, რომელიც 2 მილიონ 800 ათას კვადრატულ მეტრზე მეტია, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაა და ის ბათუმის ადმინისტრაციულ საზღვრებშია.

არსებული კონცეფციისა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ინფორმაციის მიუხედავად, რომ ყოფილი პოლიგონის ტერიტორიის საინვესტიციო პოტენციალი 3 მილიარდ დოლარს აღწევს, აჭარის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრომ 2018 წლის ბიუჯეტში 250 ათასი ლარი გამოყო ყოფილი პოლიგონის გეოლოგიური კვლევისთვის. სამინისტრო კვლევის შედეგებზე დაყრდნობით ტერიტორიის „საინვესტიციო პოტენციალის“ დადგენას ახლა აპირებს. მეტიც, ეს კვლევა ამ დრომდე არც დაუწყია.

„კონცეფციას რაც შეეხება, ერთი პერიოდი აქტუალური იყო, ამ ბოლო პერიოდში კი აღარ, თუმცა ინვესტორზეა დამოკიდებული, თუ მოსწონს ეს კონცეფცია, მას შეუძლია გამოიყენოს… ეს იყო იმ კომპანიის ხედვა, რომელმაც კონცეფცია შეადგინა, თორემ რაიმე კონკრეტული მაგ კონცეფციით არ გაკეთებულა, მაგით არ ვმუშაობთ. ეს არის საჩვენებლად, თუ ვინმეს მოეწონება, დავუშვათ, შემდეგ დაიწყება მუშაობა, თორემ მაგ კონცეფციის მიხედვით ვინმეს რაიმე პროექტი ჩვენთვის ჯერ არ შემოუთავაზებია“, – განაცხადა „ბათუმელებთან“ სატელეფონო საუბარში აჭარის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საინვესტიციო დეპარტამენტის უფროსმა, ვახტანგ ჭეიშვილმა.

აჭარის მთავრობაში აცხადებენ, რომ ყოფილი პოლიგონის ტერიტორიით ინვესტორები დაინტერესებულები არიან, თუმცა კონკრეტულად ვინ, არ ასახელებენ.

„დაინტერესება არის, მაგრამ ისეთი, რომ გადაწყვეტილების მიღების მომენტი იდგეს, ასეთი არა. თავად ადგილია ისეთი, ყველა მხრიდან არიან დაინტერესებულები – ჩეხური კომპანია იყო, ჩინური, საუდის არაბეთიდანაც, ადგილობრივიც ბევრი იყო, მაგრამ ოფიციალურ დონეზე არა. უბრალოდ, შეიძლება მოვიდნენ, გავისაუბროთ… ისეთი წინადადება კი, ჩვენ რომ განვიხილავდეთ და მხედველობაში გვქონდეს, არ არის წარმოდგენილი“, – ამბობს ვახტანგ ჭეიშვილი.

სთავაზობს თუ არა რაიმე ფასს ინვესტორებს სამინისტრო? – ვახტანგ ჭეიშვილის თქმით, „ჯერ გააჩნია შემოთავაზებას, რა მოთხოვნაც ექნებათ კონკრეტული, ვნახავთ და შევაფასებთ. მაგის პრობლემა არ არის. თავისუფალი მიწის ნაკვეთია და აუცილებლად მოხდება მისი პრივატიზება“.

ყოფილი პოლიგონის ტერიტორია მთლიანობაში, ერთიანად განვითარდება თუ ნაწილ-ნაწილ, აჭარის სამინისტროში ჯერ ჩამოყალიბებული არ არიან. „გონოის განვითარების კონცეფცია“ კი მთლიანობაში საკმაოდ დიდ ტერიტორიას მოიცავს – 300 ჰექტარზე მეტს, გონიოს ზღვისპირა ზოლის ჩათვლით.

საქართველოს და აჭარის მთავრობა კი ინვესტორებს ამ კონცეფციის გარდა ოფიციალურად არაფერს სთავაზობს.

„ბათუმში მხოლოდ გმირთა ხეივანი იყო, სადაც ჩვენ ვიყავით ინიციატორები, ანუ შევთავაზეთ ინვესტორებს ნაკვეთები – სამინისტრომ შექმნა განვითარების კონცეფცია, გაწერა ვალდებულებები და პირობები. ყოფილ პოლიგონთან დაკავშირებით კი, ამ ეტაპზე ყველაფერი დამოკიდებულია ინვესტორის შემოთავაზებაზე,  ჩვენც გვაქვს ჩვენი ხედვა, მაგრამ ინვესტორის ხედვასაც ვითვალისწინებთ“, – ამბობს ვახტანგ ჭეიშვილი.

განიხილავენ თუ არა კონკრეტული პროექტების განხორციელებას ყოფილი პოლიგონის ტერიტორიაზე?  – ამ კითხვით „ბათუმელები“ საპარტნიორო და თანაინვესტირების ფონდებს დაუკავშირდა.

„ჩვენ არანაირი შეხება მაგ კონკრეტულ ლოკაციასთან არ გვაქვს“, – გვითხრეს საპარტნიორო ფონდში, რომელიც სახელმწიფო საინვესტიციო ფონდია.

რაც შეეხება თანაინვესტირების ფონდს, რომელიც ყოფილი პრემიერ-მინისტრ ბიძინა ივანიშვილის თანამონაწილეობით 5 წლის წინ შეიქმნა და მასშტაბურ პროექტებს ახორციელებს, „ბათუმელებს“ უთხრეს, რომ „რაიმე პროექტი, რაც გონიოს ყოფილი პოლიგონის ტერიტორიას უკავშირდება, ფონდში არ ფიქსირდება. ჩვენი მხრიდან არავინ არის ჩართული ამ მიმართულებით“.

ამავე თემაზე:

„ყოფილი პოლიგონის განვითარება და საინვესტიციოდ მისი ეფექტური ათვისება ერთ-ერთი პრიორიტეტული მიმართულებაა“, – აცხადებენ აჭარის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროში, თუმცა 2018 წლისთვის დამტკიცებულ „საკურორტო-სარეკრეაციო ადგილების ურბანული განვითარების პროგრამაში“ გონიო და ყოფილი პოლიგონის ტერიტორიის განვითარება არ შედის. ამ პროგრამაში გონიოსთან მიმართებაში, მხოლოდ გონიო-კვარიათის მთიანი ზონის დაგეგმარებაა გათვალისწინებული:

„გონიოს განვითარების კონცეფციის დოკუმენტის შემუშავებაში, საქართველოს მთავრობის დაკვეთით, ჩართულია საერთაშორისო ორგანიზაცია „ქოლიერსი“. დაგეგმილია ასევე მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურული პროექტი, კერძოდ, გონიოს ხიდის მშენებლობა. ტერიტორიისადმი ინტერესი საკმაოდ მაღალია და ამ ეტაპზე მიმდინარეობს მუშაობა, თუ რა ფორმით მოხდება აღნიშნული ტერიტორიის განვითარება“, – მოგვწერეს აჭარის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროდან მიმდინარე წლის იანვარში:

გონიო და მისი მიმდებარე ყოფილი პოლიგონის ტერიტორია უნდა განვითარდეს, როგორც მაღალი დონის საზღვაო კურორტი – ამას ქვეყნის მთავრობის ის კონცეფცია ითვალისწინებს, რომელიც საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინიტროს საინვესტიციო პროექტების  ჩამონათვალშია:

ქვეყნის ხელისუფლება ყოფილი პოლიგონის ტერიტორიას, რომლის განაღმვაც ჯერ არ დამთავრებულა, ინვესტორებს ადგილზე აცნობს:

ბათუმის ბულვარში, რეკრეაციულ ზოლში, მოჭარბებულად ჩნდება კვების ობიექტები – რესტორნები, კაფეები. სანაპირო ზოლი გადატვირთულია მაღაზიებითაც. როგორი უნდა იყოს ბულვარის იერ-სახე, რა არის მიღებული და რა მიუღებელი რეკრეაციულ ზონაში და რა დოზით შეიძლება ეთნოგრაფიული ელემენტების გამოყენება ტურისტულ ზონაში? – თემაზე ტურიზმის სპეციალისტს, ზვიად ელიზიანს ვკითხეთ.

ზვიად, ბოლო პერიოდში სულ ცდილობენ, რომ ბათუმის ბულვარში კვების ობიექტები გახსნან ნაციონალური ელემენტებით. გამოჩნდა ქვევრები, თონე და ასე შემდეგ. თქვენი აზრით, რამდენად სწორია ეს?

დიდი მნიშვნელობა არ აქვს, ნაციონალური ელემენტები იქნება თუ ევროპული გადამეტებით. მთავარი ის არის, რომ ბულვარს გააჩნია თავისი სპეციფიკა და დანიშნულება, რომელიც  გულისხმობს იმასაც, რომ ეს სივრცე არ უნდა გადაიტვირთოს კაფეებით, ბარებით  და რაღაც მასშტაბური კონსტრუქციებით.

მსუბუქი კონსტრუქციის კაფეები გარკვეული დოზით დასაშვებია, მაგრამ ბოლო წლების ტენდენციას თუ გავითვალისწინებთ ან დღეს რა პროცესებიცაა, აჩვენებს, რომ ბულვარი არასწორი მიმართულებით ვითარდება.

ბულვარის სხვადასხვა ტიპის ობიექტით გადატვირთვის პროცესი დღეს არ დაწყებულა, 7-8 წელია უკვე ეს ტენდენცია შეიმჩნევა. პირსის მიმდებარე ტერიტორიაზე რაც რესტორნებია განთავსებული, ასევე მაღაზიები, „შავი მარგალიტი“ თუ რაღაც საშინელი რესტორანი, რომელიც ალიკა ინწკირველმა ააშენა, ეგეც ერთ-ერთი ცუდი ჩარევა იყო ბულვარში. შემდეგ კი ეს ტენდენცია გაგრძელდა.

რა დოზით შეიძლება კვების ობიექტების განთავსება რეკრეაციულ ზონაში, როგორია ზოგადი სტანდარტი?

როცა ამ თემაზე საუბრობ, თვითმმართველი ორგანოების არგუმენტი არის ის, რომ მათ მოსვლამდე იყო ეს ობიექტები შეცდომით ან არასწორი სტრატეგიით გადაცემული მოიჯარეებზე. საბოლოო ჯამში, ერთ-ერთი გამოსავალი მაინც ის არის, რომ ბულვარის შემთხვევაშიც უნდა გვქონდეს იგივე მიდგომა, რაც გვაქვს ძველ ბათუმთან მიმართებაში. უნდა გააჩერო იქ მშენებლობის პროცესი, არ უნდა გაგრძელდეს დიდი კონსტრუქციების მშენებლობა და დადგინდეს გარკვეული ჩარჩო, მონახაზი, წესები, გავარკვიოთ რა სტრატეგია აქვს ბულვარს და ამის შემდეგ ვიფიქროთ ნებართვებზე.

როგორც პრაქტიკა აჩვენებს, ბულვარი ვერ კარნახობს მოიჯარეებს სტანდარტებს, როგორი უნდა იყოს კაფე, მის ირგვლივ არსებული გარემო და ამ ყველაფერს მოიჯარეები თავიანთი გემოვნებით წყვეტენ.

პრობლემა ეგ არის, რომ განვითარების კონცეფცია არ ჩანს. კონცეფცია თავისთავად მოიცავს განვითარების გზებსაც. პირველი ეტაპი ამ პრობლემის მოგვარების არის კონცეფციის შემუშავება, სტანდარტის შექმნა, გარკვეული მონახაზი მაინც ხომ უნდა გვქონდეს, რა ტიპის, რა დიზაინის მშენებლობები არის დაშვებული ბულვარში. დღეს ამ ყველაფერს აქვს ქაოტური ხასიათი.

ცალკე აღებული, კონკრეტული კაფე ან სხვა რაიმე ობიექტი, განყენებულად რომ ავიღოთ, შესაძლებელია საინტერესო კონცეფცია იყოს, მაგრამ საბოლოო ჯამში არ შეესაბამებოდეს იმ კონკრეტულ ადგილსა და გარემოს. დღეს არსებულ ტენდენციებს კი პოზიტიურს ნამდვილად ვერ დავარქმევთ.

ტრადიციების და ფოლკლორის პოპულარიზაცია როგორ უნდა ხდებოდეს ბულვარის ტერიტორიაზე, პარკებსა და სკვერებში, ზოგადად? როგორია ევროპული გამოცდილება ამ მიმართულებით?  

ახლა აპირებენ ძველი ფოტოატელიეს ადგილზე რაღაც კვების ობიექტების გაკეთებას, რაც ასევე ერთ-ერთი საფრთხეა. ერთი შეხედვით, შეიძლება წარმოდგენილი კონცეფცია არ არღვევდეს რაღაც ფორმატს, მაგრამ პრაქტიკა გვაჩვენებს, რომ ის შეიძლება გადაიზარდოს უფრო მასშტაბურ კონსტრუქციებში.

სწორედ ამიტომ საჭიროა ჯერ შეიქმნას ბულვარის განვითარების კონცეფცია, სტანდარტები და შემდეგ დაიწყოს ესა თუ ის მშენებლობა.

ტურისტული კუთხითაც თუ შევხედავთ, შეიძლება ტურისტს აინტერესებდეს ტრადიციული სამზარეულო, ეთნოთემატიკა, მაგრამ ამისთვის არსებობს შესაბამისი ადგილები. ჯობია ამისთვის ტურისტი ავთენტურ გარემოში მივიდეს, ვთქვათ, იგივე მთიან რეგიონში, რაც ტურიზმის განვითარებასაც შეუწყობს ხელს და არა ის, რომ ეს ყველაფერი ჩამოვიტანოთ და დავახვედროთ ტურისტს ზღვაზე. ლოგიკურადაც, როცა ტურისტი ზღვაზე მოდის, მას ცურვა, პლაჟი აინტერესებს და პლაჟს რაც სჭირდება, სამწუხაროდ, ის ნაკლებად არის ბათუმში მოწესრიგებული.

უფრო მეტად უნდა იყოს პლაჟი დასუფთავებული, საშხაპეებიც უფრო მეტი და კარგი ფორმატის უნდა გაკეთდეს. შეიძლება გაკეთდეს ყველაფერი ისე, როგორც კეთდება ხოლმე ნორმალურად განვითარებულ ზღვისპირა ქალაქში. ბულვარი უნდა შეინარჩუნო იმ ფორმით, რისთვისაც იქ მიდის ადამიანი.

ითქვა, რომ შესაძლოა ბათუმის ცენტრალურ პარკშიც ზოოპარკის გადატანის შემდეგ გამოჩნდეს კაფეები და რესტორნები. ამაზე რას ფიქრობთ?

ბუნებრივია, ყველა ქალაქს აქვს თავისი ინდივიდუალური სტილი და ხედვა, მაგრამ საბოლოო ჯამში შეგვიძლია ვისაუბროთ კარგ მაგალითებზე. მსუბუქი კონსტრუქციები, ღია საზაფხულო კაფეები კარგია და მისაღებია, მაგრამ პლაჟზე მაინც და მაინც ხინკალი, ხაჭაპური და მწვადი არ არის აუცილებელი. აუცილებელია ბალანსის დაცვა,  ბულვარი ბაზრობას რომ არ დაემსგავსოს. ბულვარში დასვენებისთვის მიდიხარ და იქ არც მუსიკა და არც სხვა გარემო არ უნდა იყოს ისეთი, რაც შეგაწუხებს და დისკომფორტს შეგიქმნის.