აზერბაიჯანელი ჟურნალისტი და რედაქტორი აფგან სადიგოვი, რომელიც თბილისში 2024 წლის აგვისტოში ბაქოს მოთხოვნით დააპატიმრეს, საქართველოსა და აზერბაიჯანის – ორი ავტორიტარული ხელისუფლების მსგავსებაზე გვესაუბრება.
აფგან სადიგოვი ამბობს, რომ მედიის დევნა, როგორც დიქტატურის ერთ-ერთი მახასიათებელი, აზერბაიჯანში შედარებით გვიან დაიწყო, საქართველოში კი დიქტატურის დამყარება დაიწყო სწორედ მედიის მიზანში ამოღებით.
„აზერბაიჯანში დიქტატურის დამყარებისას შეცდომები დაუშვეს, მაგრამ აქ, საქართველოში, ეს უკვე პროფესიონალურად ხდება“ – გვითხრა აფგან სადიგოვმა.
აფგან სადიგოვი პროტესტის ნიშნად 161 დღე შიმშილობდა ქართულ ციხეში, მან 40 კილოგრამი დაიკლო და იმდენად იყო დასუსტებული, რომ ეტლით გადაადგილდებოდა. იგი პატიმრობიდან 16 აპრილს გათავისუფლდა. მისი ექსტრადიცია აზერბაიჯანში აკრძალულია მანამ, სანამ სტრასბურგის სასამართლო საქმეზე არსებით გადაწყვეტილებას არ მიიღებს – ეს პროცესი კი, შესაძლოა, დიდი ხნის განმავლობაში გაგრძელდეს.
- ბატონო აფგან, პირველ რიგში, რამდენად უსაფრთხოდ გრძნობთ თავს ახლა საქართველოში?
აქ არ არის უსაფრთხო.
ყველამ იცის, ივანიშვილი განგსტერია. მე კარგად ვიცი აზერბაიჯანული და ქართული პოლიტიკა, ისინი იმიტომ არ აკეთებენ არაფერს ჩემს წინააღმდეგ, რომ უბრალოდ ჯერ ახალია ეს ამბავი, ყველა საუბრობს აფგანზე, მის გათავისუფლებაზე… ალბათ ელოდებიან, როდის გადაივლის ეს ამბავი, დაავიწყდება ხალხს, დაუბრუნდება ყველაფერი ჩვეულებრივ რიტმს და არ ვიცი – ორ-სამ-ხუთ თვეში შეიძლება ავტოკატასტროფაში მოვყვე, ან ქუჩაში ვიღაცამ მომკლას, მაგალითად ფული მომთხოვოს ან რამე მიზეზით მეჩხუბოს…
აქ საფრთხეში ვარ.
- სულ რამდენი ხანი გაატარეთ პატიმრობაში? რა გაძლევდათ ძალას ამდენ ხანს შიმშილობისას?
აზერბაიჯანში ორჯერ ვიყავი პოლიტპატიმარი, პირველად წლინახევრის განმავლობაში, მეორედ – ორი წლისა და 15 დღის განმავლობაში. სამჯერ დამაკავეს ადმინისტრაციულად – 30 დღით, შემდეგ კვლავ 30 დღით და მესამედ -22 დღით.
აზერბაიჯანის შინაგან საქმეთა სამინისტროში არის ბანდიტიზმისა და ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის განყოფილება, რომელმაც მე მომიტაცა. ჩვენთან მას „გესტაპოს“ ეძახიან, იქ აწამებენ ადამიანებს. მე რატომ წამიყვანეს, არ ვიცი, მათ სარდაფში ვიყავი 6 დღე, სადაც, რა თქმა უნდა, იყო წამება, ელექტროშოკი. ითხოვდნენ, რომ გავჩერებულიყავი, მაგრამ რომ გამოვედი, უფრო ხმამაღლა ვილაპარაკე, დავწერე და გამოვაქვეყნე.
აქ, საქართველოში, პატიმრობაში ვიყავი 8-ნახევარი თვე.
როდესაც პირველად ვშიმშილობდი, მაშინაც მკითხეს, თუ საიდან მაქვს ასეთი ძალა? მაშინ ვუპასუხე, რომ მტრის, დიქტატორის წინაშე ბრძოლაში არ მინდოდა დანებება. ასევე ვფიქრობდი, რომ თუ არ მოვკვდები, ღმერთი მომცემს ძალას, რომ გავაგრძელო ცხოვრება და ისევ დავეხმარო ხალხს. სხვა პატიმრებმაც მითხრეს – „აფგან, შენ არ შეგიძლია მოკვდე, რადგან ხალხი გელოდება“.
ეს მაძლევს ძალას.
საქართველოში შიმშილობის დროს, ექიმმაც მკითხა, რა მაძლევდა ძალას. ვუთხარი, რომ მე შინაგანი ძალა მაქვს, რაც ყველაზე მთავარია და ასევე მომავლის გეგმა – რას ვაპირებ, რატომ ვცხოვრობ…
ეს ძალიან მეხმარებოდა.
- მედიის დევნა რეჟიმების მახასიათებელი ნიშანია. როგორ და რატომ დაიწყო ეს პროცესი აზერბაიჯანში და რა შედეგები მოჰყვება ამას ქვეყნისთვის, ხალხისთვის?
როცა აზერბაიჯანში დიქტატურა დაიწყო, ისინი შეეცადნენ ხალხი დაეტვირთათ ფინანსური პრობლემებით. ეს იყო ბანკის ვალები, ძალიან მაღალი პროცენტები და ხალხი არ ფიქრობდა საკუთარ უფლებებზე, დემოკრატიაზე, ისინი 24 საათის განმავლობაში მუშაობდნენ იმისთვის, რომ შვილები არ დარჩენოდათ მშიერი.
შემდეგ, როცა რეჟიმმა დაინახა, რომ ვინც ხმას იმაღლებდა, ჩიოდა ამაზე და ამის შესახებ ინფორმაციას მედია აქვეყნებდა, დაიწყეს უკვე მასიური, სერიული დაპატიმრებები და ახლა აზერბაიჯანში უკვე ასეულობით პოლიტპატიმარია, მათგან დაახლოებით 40 ჟურნალისტია, მათგან 10 – ქალია.
როცა რაღაც პრობლემაა, იქ თუ ჟურნალისტი არ იქნება, ვინ გაასაჯაროებს ამას?! მედია ხალხის ხმაა და ის ჩაახშეს.
ალიევი ამბობს, რომ აზერბაიჯანში სამოთხე გვაქვს, დემოკრატიაა, ჩვენ, ჟურნალისტები კი ვწერთ, რომ ის იტყუება, რადგან მის ჩინოვნიკებს მილიარდობით დოლარი აქვთ, ხალხი კი შიმშილობს.
- რა მსგავსებას და სხვაობას ხედავთ აზერბაიჯანსა და საქართველოში არსებულ მდგომარეობაში?
ბაქოში ასეთი სიტუაციაა – პოლიცია ქუჩაში ხელსახოცების გამყიდველსაც კი ართმევს ფულს, 5-10 რუბლს, ვინმეს თუ სასწორის დადგმა მოუნდება ქუჩაში, მისგანაც იღებს ფულს, ყველგან ქრთამს იღებს, ეს უკვე ჩვეული რამ არის. ჩვენთან ასეა, პოლიციელი რომ მოვა და იტყვის, ეს ხელსახოცი თეთრი კი არა შავიაო, თუ არ დაეთანხმება ვინმე, პირდაპირ ქუჩაში სცემს.
საქართველოს მთავრობამ დიქტატურის დამყარება გვიან დაიწყო და ეს პროცესი ძალიან სწრაფად მიმდინარეობს. აზერბაიჯანში პირველად 32 წლის წინ დაიწყეს და შეცდომები დაუშვეს, მაგრამ აქ ეს უკვე პროფესიონალურად ხდება.
დიქტატურა ასე მუშაობს – თავიდან უმუშევრობაა, ხალხი მშიერი და დაშინებულია, ფიქრობენ – „რამე თუ მოხდება და მე წამიყვანენ, ჩემ შვილებს ვინ აჭმევს?“ გარდა ამისა, სულ არაფრის ან რაიმე პატარა დანაშაულისთვის რომ წაიყვანოს პოლიციამ ვინმე, მას იქ სცემენ, იმიტომ, რომ პოლიციის უნდა გეშინოდეს, მათ ასე უნდათ.
თქვენთან, საქართველოში, გვიან დაიწყეს და აქ იმაზე უარესი ვითარება იქნება, ვიდრე აზერბაიჯანშია, მე ამას ვხედავ. ისინი ნელ-ნელა გააკეთებენ ისე, რომ წარმოგვაჩინონ, თითქოს ჩვენ [ჟურნალისტები], ხალხის მტრები ვართ.
არის ევროკავშირი და არის დიქტატორთა კავშირი, რომლის მეთაურიც საერთაშორისო დიქტატორი პუტინია. დიქტატორთა შორის არიან ლუკაშენკო, ერდოღანი, ალიევი… ისინი ყველანი ერთმანეთს უჭერენ მხარს და საქართველოს მთავრობასაც მათთან სურს.
- თქვენ ესწრებოდით მზია ამაღლობელის სასამართლოს და ალბათ თვალს ადევნებთ სხვა პოლიტპატიმრების პროცესებსაც, როგორ შეაფასებთ საქართველოს სასამართლო სისტემას, მის დამოუკიდებლობას და თუ ხედავთ მსგავსებას აზერბაიჯანის სასამართლოსთან?
ბაქოში ვაჭრობენ ისე, როგორც ბაზარში, მოსამართლეს არ ეშინია და პირდაპირ ითხოვს ქრთამს, რომც არ გინდოდეს, გაიძულებენ, რომ მიიტანო. თქვენთან შეიძლება ჯერ ფულს/ქრთამს არ ითხოვენ, მაგრამ პოლიტიკურ შეკვეთას ნამდვილად იღებენ და ასრულებენ.
როცა ქვეყნის პირველი პირი დიქტატორია, ის თავის ირგვლივ იკრებს თავისიანებს, ბანდიტებს, მკვლელებს, რა თქმა უნდა, მასთან ნორმალური არ იმუშავებს და აქაც [საქართველოში] ასეა, იუსტიციის მინისტრი იქნება ის თუ სხვები, რასაც უბრძანებს დიქტატურა, იმას აკეთებენ.
აფგან სადიგოვი მზია ამაღლობელის სასამართლო პროცესზე
სასამართლოში თქვეს, რომ მზია ხელით შეეხო პოლიციელს, თავად სცემენ ადამიანებს და მათ პასუხს არავინ სთხოვს. როგორც აზერბაიჯანში, მოიპარავენ 100 მილიონ დოლარს და შენ გადანაშაულებენ, ის კი პატიოსანი ადამიანია. ეს არის დიქტატურა.
- როგორ ფიქრობთ, იმ ვითარებიდან გამომდინარე რაც ახლა საქართველოშია, რეპრესიები, მედიის დევნა, რამ შეიძლება გააძლიეროს წინააღმდეგობა?
პროტესტები, შიმშილობა – ამ ყველაფერმა შეიძლება დემოკრატიულ რესპუბლიკაში იმუშაოს, მაგრამ საქართველოში…
მე რამდენჯერმე ვთხოვე, მოვუწოდე კიდეც ქართველ ხალხს, რომ დაეხმარონ და მხარი დაუჭირონ ჟურნალისტებს. დამოუკიდებელი ჟურნალისტები ხალხის ხმაა. სწორედ ამიტომ, საქართველოში უკვე თავიდანვე დაიწყეს ჟურნალისტების დევნით. დამოუკიდებელი მედიის გარეშე ქვეყანაში არანაირი პრობლემა არ ჩანს და არ საჯაროვდება.
აი, მაგალითად, ჩრდილოეთ კორეა. იქ ჟურნალისტები არ არიან, არავინ არაფერს წერს და არავინ იცის რა ხდება. ასე იქნება – დიქტატორი ლაპარაკობს, რომ ყველაფერი კარგადაა და არავინ იცის სიმართლე.
მათ დაუშვეს შეცდომა ბაქოში, როცა პირველად გათელეს ხალხი, ჟურნალისტები უკვე პრობლემა გახდა, რადგან როცა ხალხი დააპატიმრეს, ჟურნალისტებისგან უკვე მთელმა მსოფლიომ გაიგო, რომ აზერბაიჯანში რეპრესიებია. აქ, საქართველოში, პირდაპირ ჟურნალისტებიდან დაიწყეს.
ყოველ დღე ჟურნალისტების დაპატიმრება არ შეიძლება, ეს უკვე საჯარო პრობლემა იქნება, რეპრესიები, ამიტომ ისინი ქმნიან ფინანსურ პრობლემებს. მაგალითად, აფგანი 2-3 თვეს იმუშავებს მედიაში, შემდეგ გაუჭირდება შემოსავლის გარეშე, ან მშენებლობაზე ვიმუშავებ, ან სხვაგან და ჟურნალისტად უკვე ვეღარ ვიმუშავებ; ჟურნალისტების ნაწილს, ვინც მათ არ დაეთანხმება, დაიჭერენ და ასე შემდეგ.
აი, მზია დაიჭირეს – ეს მუქარაა სხვებისთვის – „ნახეთ, თქვენც შემიძლია ასე მოგექცეთ“. თქვენ არ შეგეშინდებათ, მაგრამ იქნებიან ადამიანები, ვისზეც ეს იმოქმედებს.
ფინანსური პრობლემების შექმნა მათ უკვე დაიწყეს. ჩვენთან, აზერბაიჯანში, 30 წელი დასჭირდა ამას, თქვენთან ამდენი დრო არ იქნება, ვფიქრობ, ერთი ან ორი წელი ეყოფა. მათ იციან, გათვლილი აქვთ დრო, 2028 წელი ხომ თქვა კობახიძემ, 2028 წლამდე თქვენთან უკვე იქნება დიქტატურა.
აზერბაიჯანში თავიდან წელიწადში ან ორ წელიწადში ერთ ჟურნალისტს აკავებდნენ, ერთ პოლიტპატიმარს, მაგრამ უკვე 32 წელი გავიდა და მათ დაინახეს, რომ ჟურნალისტებია მათთვის ყველაზე მთავარი საფრთხე, ოპოზიციაზე მეტადაც კი, რადგან ჟურნალისტების გარეშე არაფერი გამოვა, ადამიანი ყვირის, ყვირის და არაფერი… ადვოკატსაც ჟურნალისტი იღებს, თუ არავინ გადაიღო, ვინ გაიგებს მის ხმას.
ხომ იცით, მედია მეოთხე ხელისუფლებაა, დამოუკიდებელი ჟურნალისტების მხარდაჭერა ყველაზე მნიშვნელოვანია.
ჩვენთან მათ დაინახეს, რომ შეეშალათ, თავიდან ჟურნალისტები უნდა ყოფილიყო სამიზნე, იმიტომ, რომ ხალხიც რომ დაიხოცოს, ჟურნალისტების გარეშე ვერავინ გაიგებს. ამიტომ აქ, საქართველოში დაიწყეს ჟურნალისტებით, ეს არის მათი გეგმა, შექმნან ფინანსური პრობლემები ორგანიზაციულად, რომ ვერავინ დაიცვას ხალხი და მარტივად მოერიონ ადამიანებს.
ამავე თემაზე:
„სრულ მხარდაჭერას გიცხადებთ“ – აფგან სადიგოვის მიმართვა მზია ამაღლობელს
