„თანახმა არ იყვნენ და აქ წერტილი დავსვით – ამით ადამიანებს სწირავ სიკვდილისთვის,“ – მიიჩნევს „სოციალური სამართლიანობის ცენტრის“ იურისტი სალომე შუბლაძე. მას თბილისში, თევდორე მღვდლის ქუჩაზე 14 ივლისს მომხდარ ტრაგედიაზე, ავარიული სახლის ფასადის ჩამონგრევის შესახებ ვესაუბრეთ, რასაც ორი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.
რას აჩვენებს, როცა ხელისუფლება უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად არაფერს აკეთებს? – მაგალითად, „ოცნების ქალაქის“ დასახლებაში იმის გამო, რომ სამშენებლო მოედანი ელემენტარულად უსაფრთხოების ღობით არ იყო შემოსაზღვრული, წყლით სავსე ორმოში ორი ბავშვი დაიღუპა – შემდეგ კი, მთავრობა ტრაგედიას „უბედურ შემთხვევას“ უწოდებს და არავინ აგებს პასუხს?
„ამორალურია, რასაც ვხედავთ „ქართული ოცნების“ და მასთან დაკავშირებული ფიგურების მხრიდან. ეს აჩვენებს აბსოლუტურ დაუდევრობას, იმას, რომ საერთოდ არ ადარდებთ ადამიანის ცხოვრება, ინდივიდუალური ადამიანის სიცოცხლე მათთვის არაფერია.
არ ვიცი, რა სიტყვები შეიძლება ამ დროს გამოვიყენო, მაგრამ ცხადია, რომ ეს არ არის ადამიანზე ორიენტირებული სახელმწიფო, რომლის მიზანიც პირველ რიგში არის ადამიანის უსაფრთხოების დაცვა კანონის მოთხოვნის შესაბამისად,“ – მიიჩნევს სალომე შუბლაძე.
„ბათუმელები“ სალომე შუბლაძეს ესაუბრა, „სოციალური სამართლიანობის ცენტრის“ იურისტს.
- ქალბატონო სალომე, „უბედური შემთხვევა“ დაარქვა კალაძემ თბილისში ავარიული სახლის ჩამონგრევას, მაშინ როცა 2011 წლიდან ამ შენობის ავარიულობის შესახებ მერიას ინფორმაცია ჰქონდა… რას აჩვენებს თქვენთვის ამგვარი დამოკიდებულება?
ეს დამოკიდებულება არ არის ახალი. წინა შემთხვევებშიც ცდილობდა ხელისუფლება, რომ მსგავსი შემთხვევები წარმოეჩინა, როგორც უბედური შემთხვევა, ეს იქნებოდა შოვი, გურია, ბათუმში ის, რაც „ოცნების ქალაქში“ მოხდა…
ეს არის ფუნდამენტურად მცდარი მიდგომა: სახელმწიფო იმიტომ არის სახელმწიფო, რომ ის ვალდებულია, უზრუნველყოს ადამიანების სიცოცხლე და ჯანმრთელობა. ეს ზოგადი ვალდებულება ძალიან ბევრი მიმართულებით იშლება და მუნიციპალურ კონტექსტში ეს, მათ შორის, ნიშნავს იმას, რომ ავარიულ საცხოვრებელ სახლებში უნდა იყოს უსაფრთხოების ზომები დაცული – ეს ეხება იქ მცხოვრებ ადამიანებს, თუ გამვლელს.
- თბილისში, ამ ავარიულ სახლთან, სადაც ბოლო სართული ჩამოინგრა, დაშვებული იყო პარკინგი და გარევაჭრობაც, იქვე იყო სავაჭრო ობიექტები…
დიახ, ასეა და ამ დროს მერიაში იცოდნენ, რომ ამ შენობას ჰქონდა მესამე კატეგორიის ავარიულობის სტატუსი.
როგორც კი მსგავსი ამბავი ხდება, პროპაგანდისტული მედია და ხელისუფლების მოლაპარაკე თავები ჩაირთვებიან ხოლმე და ცდილობენ, როგორმე შემოატრიალონ ნარატივი – ცდილობენ, პასუხისმგებლობა გადაიტანონ ან იქ მცხოვრებლებზე, მათ დაუდევრობაზე, თანხმობა არ ჰქონდათ და ასე შემდეგ…
- „ოცნების“ მთავრობა ტრაგედიას მსხვერპლს აბრალებს?
ასეა და ეს მათზე ელექტორალურად ცუდად აისახება: სინამდვილეში არაანგაჟირებული მოქალაქისთვის, ცხადია, რომ პასუხისმგებლობას ვერ უნდა გაექცეს ქალაქის მერი, ვერც საქალაქო სამსახურები.
საუბარი იმაზე, რომ მოსახლეობის თანხმობა თურმე 100 %-ით არ იყო. გასაგებია, რომ ეს შეიძლება იყოს პრობლემა, მაგრამ როდესაც მეორე მხარეს დგას ისეთი წონადი ინტერესი, როგორიც არის ადამიანის სიცოცხლე, არ შეიძლება, რომ ასე უბრალოდ უგულებელყოს მერიამ ეს საკითხი და იყოს თვითიმედოვნებაში, რომ „ხალხი არაა თანახმა და არა ვქნა?!“ ამით შენ უშვებ ასეთ შემთხვევას და ადამიანებს წირავ სიკვდილისთვის.
აქ ასევე ჩანს სისტემური და სტრუქტურული მიზეზი: რატომ შეიძლება ადამიანები არ იყვნენ თანახმა ასეთი გასახლების დროს, როცა მათ სიცოცხლეს და ჯანმრთელობას საფრთხე ემუქრება? შესაძლოა, რომ ქირა, რაც იყო შეთავაზებული, იყო არაეფექტური, მუნიციპალურმა ორგანოებმა არ გაწიეს საკმარისი ძალისხმევა, რომ მოეპოვებინათ მოსახლეობის ნდობა და ასე შემდეგ.
განაცხადი, რომ თანახმა არ იყვნენ და აქ წერტილი დავსვით – აბსურდია, უპასუხისმგებლობაა, თან როცა აშკარად ჩანს საფრთხე – ბზარები ამ სახლზე, ერთი შეხედვითაც კი, მარტივად აღქმადი იყო.
- ეჭვობთ, რომ თბილისის მერიამ არ სცადა სათანადოდ დაერწმუნებინა ამ სახლში მცხოვრები ადამიანები ქირით გასულიყვნენ?
ჩვენ ამ კონკრეტულ შემთხვევაზე არ გვიმუშავია, მაგრამ ანალოგიური შემთხვევებიდან ჩანს, რომ მოსახლეობას სათანადოდ არ აწვდიან ინფორმაციას. მეორე მხრივ, პრობლემაა მართვა: მკაფიო ალტერნატივის შეთავაზება. ჩვენ ჯერ კიდევ არ ვიცით, ზუსტად რას სთავაზობდა მერია ამ ადამიანებს, ან თუ სთავაზობდა რამეს. ავარიული სახლების ჩანაცვლების პროგრამის შესახებ დადგენილება მერიას აძლევს შესაძლებლობას, საერთოდ სხვაგან გაიყვანოს ხალხი, პირობითად გარეუბანში, რაც შეიძლება არ აწყობდეს ბევრს.
შესაბამისად, ჩნდება კითხვა: რამდენად საკმარისი იყო და ადეკვატური ის შეთავაზება, რასაც მერია სთავაზობდა ადამიანებს?
სალომე შუბლაძე
- რა სახის მმართველობა გვაქვს ქვეყანაში, როცა მსგავს შემთხვევებზე ხელისუფლებიდან არავინ ისჯება, როგორც პოლიტიკურად, ისე სამართლებრივად? „ოცნების დასახლებაში“ დაღუპული ორი ბავშვის გამო, სადაც ჩანს, რომ უსაფრთხოების ზომები არ იყო დაცული, არავის პასუხისმგებლობის საკითხი არ დამდგარა…
არ ვიცი, რა სიტყვები შეიძლება ამ დროს გამოვიყენო. ცხადია, რომ ეს არ არის ადამიანზე ორიენტირებული სახელმწიფო, რომლის მიზანიც არის, პირველ რიგში, ადამიანის უსაფრთხოების დაცვა კანონის მოთხოვნის შესაბამისად. ეს არის სახელმწიფო, რომლის მმართველობითი რგოლები არიან მოწოდებული იმისთვის, რომ კონკრეტული პარტიის და ინდივიდუალური ჩინოვნიკების – არაფორმალური ჯგუფების ინტერესები დაიცვან.
საჯარო ინტერესზე რომ არავინ ზრუნავს, ეს ჩვენთვის აშკარაა და ამ შემთხვევამ აჩვენა. ჩვენ ვნახეთ არაერთი მმართველობითი ჩავარდნა, ხარვეზები, რომელიც უკავშირდება ასეთ უბედურ შემთხვევებზე რეაგირებას, მანამდე პრევენციის განუხორციელებლობას…
მომხდარზე რეაქცია გვაჩვენებს, რომ ერთადერთი, რითაც არიან დაკავებული და შეწუხებული ხელისუფლების მაღალჩინოსნები, ეს არის მათი ძალაუფლება – რამე ხომ არ შეუქმნის საფრთხეს მათ ძალაუფლებას და შემთხვევით საჯარო აღქმები ხომ არ იქნება მათ წინააღმდეგ?
ეს არის ამორალური მიდგომა, როცა სახელმწიფო ვალდებულია დაიცვას უსაფრთხოება და ამას არავინ იაზრებს.
ნამდვილად ამორალურია, რასაც ვხედავთ „ქართული ოცნების“ და მასთან დაკავშირებული ფიგურების მხრიდან. ეს აჩვენებს დაუდევრობას, იმას, რომ საერთოდ არ ადარდებთ ადამიანის ცხოვრება, ინდივიდუალური ადამიანის სიცოცხლე მათთვის არაფერია.
არავინ ზრუნავს იმაზე, რომ ხვალაც იგივე არ დაგვემართოს. სამწუხაროდ, არაფერი არ გვაძლევს ამის გარანტიას, პირიქით, წინაპირობებია იმისთვის, რომ 2 თვეში რაღაც მსგავსი უბედურება მოხდება და მერეც დაბრალდება მოქალაქეს.
არავინ ზრუნავს იმაზე, რომ ის, რაც მოხდა, აღარ განმეორდეს.
- თქვენი დაკვირვებით, რატომ არ აწყობს „ოცნების“ მთავრობას იზრუნოს უსაფრთხო გარემოზე, რაც პირდაპირ უკავშირდება ადამიანის სიცოცხლეს?
იციან, რომ თუ საზოგადოებრივი აზრი გადაიხრება იქითკენ, რომ კონკრეტული შემთხვევა ხელისუფლების რომელიმე ჩინოვნიკის ბრალეულობითაა გამოწვეული, ეს გავლენას მოახდენს და ეს გაცნობიერებული აქვთ, ჩემი დაკვირვებით. სწორედ ამიტომ ისინი ცდილობენ, რომ პირველივე წუთებიდან ჩართონ პროპაგანდის მანქანა.
ძალიან მიზანმიმართულად და სწრაფად მუშაობს ეს მანქანა: პირად მაგალითზე დაყრდნობით შემიძლია გითხრათ, რომ ჩემს სოფელში ეს ნარატივია უკვე, რომ აი, ადამიანებმა არ დატოვეს ეს სახლი.
ჩემი დაკვირვებით, ისინი უყურებენ იმას, თუ რა იქნება მომგებიანი იმისთვის, რომ ძალაუფლებაში დარჩე. ჩემი აზრით, მათი სტრატეგიული კომუნიკაციის ტაქტიკის ნაწილია ისიც, რომ არავითარ შემთხვევაში არ უნდა აღიარო, რომ რაღაც გადაცდომას ჰქონდა ადგილი. თუ კანონს და პრაქტიკას შეცვლი, მერე შეიძლება ვიღაცამ გითხრას, რომ არ იყავი მანამდე მართალი.
არსებობს სისტემური გამოწვევებიც – საჯარო სამსახურებს წმენდენ პროფესიონალი მოხელეებისგან. საკადრო პოლიტიკის ერთადერთი კრიტერიუმი რჩება „ქართული ოცნების“ მიმართ პარტიული ერთგულება. არ რჩება არავინ, ვინც სტრუქტურულად და სისტემურად დაინახავს პრობლემას და სახელმწიფო ამოცანების შესრულებაზე იზრუნებს.
მინდა ვახსენო კორუფციაც: როდესაც ბათუმში სახლი ჩამოინგრა, იმის ნაცვლად, რომ სამშენებლო სტანდარტები გამკაცრებულიყო, პირიქით, გაამარტივეს. აქ კითხვები ჩნდება კორუფციაზე…
ამიტომაც, მნიშვნელოვანია გავიაზროთ: სახელმწიფო გვჭირდება იმისთვის, რომ ფუნდამენტური უსაფრთხოების და ჯანმრთელობის საკითხები ელემენტარულ დონეზე გვქონდეს მოწესრიგებული და რომ სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა არ მთავრდება რაღაც მინიმალური ძალისხმევის ამოწურვის შემდეგ: არ არის თანხმობა და მორჩა, ხელი დავიბანე – ეს არ არის სახელმწიფო. ეს არის სუბიექტი, რომელიც ცდილობს, რომ პასუხისმგებლობა თავიდან აირიდოს.
მე და თქვენ თუ აღვიქვამთ იმას, რომ სახლზე ეს ბზარები იყო სახიფათო, მერიის თანამშრომლები კიდევ უფრო მწვავედ ხედავდნენ ხომ ამ რისკს?! იქ არიან სამშენებლო საკითხების სპეციალისტები, ვისთვისაც ამ რისკის დონე უფრო აღქმადი უნდა ყოფილიყო და ვიღაცას უნდა ჩამოეკრა განგაშის ზარი, ხალხო, რამე მოვიმოქმედოთ, თორემ შეიძლება ვინმე ემსხვერპლოს ამას.
როცა ეს არ ხდება და ასეთ გულგრილობასთან გვაქვს საქმე, ეს არის უმძიმესი ინდივიდუალური და სახელმწიფოს პასუხისმგებლობა.
_____________
ფოტოზე: თბილისის მერი კახა კალაძე ტრაგედიის ადგილას. 14 ივლისი, 2025 წელი. ფოტო: ნეტგაზეთი.
ამავე თემაზე:
“მოხდა უბედური შემთხვევა”, – კახა კალაძე სადგურის მოედანზე კორპუსის ჩამონგრევაზე
