„ზურაბ მენთეშაშვილი პირველი პოლიტიკური პატიმარია, რომელსაც შეკრების დროს გზის გადაკეტვის კრიმინალიზების გამო მსჯავრი დაედო… მშვიდობიან პროტესტში მონაწილეობისთვის პირის სისხლის სამართლის წესით მსჯავრდება უხეშად არღვევს საქართველოს კონსტიტუციას და წარმოადგენს ადამიანის უფლებების საბაზისო პრინციპების იმგვარ უგულებელყოფას, რომელიც აუცილებლად უნდა გახდეს საქმეში მონაწილე პირების სამომავლო პასუხისმგებლობის საფუძველი,“ – სამართლებრივ შეფასებას „სოციალური სამართლიანობის ცენტრი“ დღეს, 30 მაისს აქვეყნებს.
- 2026 წლის 29 მაისს, თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოსამართლე ნინო გალუსტაშვილმა 61 წლის ზურა მენთეშაშვილს 9 თვით დააპატიმრა. პროტესტის აქტიურ მონაწილეს ედავებოდნენ საპროტესტო აქციის დროს გადაკეტილ გზაზე განმეორებით დგომას, რაც „ოცნების“ მზარდად რეპრესიული რეგულაციებით, უკვე სისხლის სამართლის დანაშაულია. ზურა მენთეშაშვილი შვიდი თვეა, რაც პატიმრობაშია. ის 31 ოქტომბერს ღამით დააკავეს. შესაბამისად, ციხეს 2 თვეში დატოვებს.
„საქართველოს საკონსტიტუციო და ევროპულ სასამართლოების პოზიციით, მოძრაობის შეფერხების გამო ამგვარი შეზღუდვები შეკრების თავისუფლების არსს ეწინააღმდეგება. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, თუ შეკრება სხვათა გადაადგილების შეზღუდვის გარეშე შეუძლებელია, მაშინ უპირატესობა მას უნდა მიენიჭოს.
სასამართლო ასაბუთებს ამ სტანდარტის ლოგიკასაც. კერძოდ, თუ შეკრების კონკრეტულ დროსა და ადგილის ჩატარების შეუძლებლობამ მას სრულად შეიძლება დააკარგვინოს მნიშვნელობა, გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვა დროებითია, და მათ შორის, გადაუდებელი სერვისების შემთხვევაშიც კი, მათი მიწოდება ალტერნატიული სავალი გზის საშუალებითაც არის შესაძლებელი.[1] ამასთან, საკონსტიტუციო სასამართლო შეკრების თავისუფლებით დაცულ სფეროში აქცევს შეკრების მონაწილეების მცდელობას „მიიპყრონ რაც შეიძლება მეტი ადამიანის ყურადღება“, რისთვისაც ირჩევენ ხალხმრავალ ადგილებს, ქალაქის მთავარ ქუჩებსა თუ მოედნებს, კონკრეტული ორგანოებისა თუ დაწესებულებების ახლომდებარე ტერიტორიებს.
რაც მთავარია, ზომები, როგორიცაა დაკავების ან/და პატიმრობის ზომები, მათი მსუსხავი ეფექტიდან გამომდინარე, არ უნდა იქნეს გამოყენებული არაძალადობრივი ქმედების პასუხად, როგორიცაა გზის გადაკეტვით მოძრაობის შეფერხება იმ შემთხვევაშიც თუ ის შეკრების წესებს არღვევს, ასეთი ზომების გამოყენებისას კი აუცილებელია საზოგადოებრივი უსაფრთხოებისთვის უფრო სერიოზული რისკების დასაბუთება.
ევროპული სასამართლოს სიტყვებით, „სისხლის სამართლებრივი ღონისძიებების [რაც ევროპული კონვენციის მიზნებისთვის მოიცავს ადმინისტრაციულ სამართლებრივ პასუხისმგებლობას, მათ შორის, ჯარიმებსაც] პროტესტის მონაწილეების წინააღმდეგ გამოყენება ყოველთვის განსაკუთრებულ დასაბუთებას საჭიროებს და მშვიდობიანი პროტესტი, პრინციპის დონეზე, არ უნდა იწვევდეს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების რისკებს”.
შეკრების თავისუფლებასთან დაკავშირებული ქმედებებისთვის პასუხისმგებლობის დამძიმების რამდენიმე ტალღა მკაცრად გააკრიტიკა ვენეციის კომისიამ და ეუთო-ოდირმა, რომლებმაც ისინი „შეკრების მშვიდობიან მონაწილეებზე“ სისტემური რეპრესიების ჭრილში განიხილა და ადამიანის უფლებების სტანდარტებთან, ისევე, როგორც სამართლის უზენაესობის პრინციპებთან შეუსაბამოდ მიიჩნია.
[4] ეუთო-ოდირის ბოლო დასკვნაში ბუნდოვნად ფორმულირებული სამართალდარღვევებისთვის დამძიმებული სანქციები ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობის [strict liability] ფორმად და პრევენციულ შეზღუდვად [prior restraint], უალტერნატივო/ავტომატური თავისუფლების აღკვეთის ზომები კი, განსაკუთრებით სახის ამომცნობ ტექნოლოგიებთან კომბინაციაში რუტინული გამოყენების გამო, სერიოზულ „მსუსხავ ეფექტის“ მატარებლად იქნა შეფასებული.
მეტიც, ეუთო-ოდირმა პირდაპირ მიუთითა სახელმწიფოს მიერ დასახელებული ლეგიტიმური მიზნების არაავთენტურობაზე და რეალური მიზნებისა და აღსრულების პრაქტიკების უფლებრივ სტანდარტებთან შეუსაბამობაზეც.[5]
საკანონმდებლო ცვლილებები, რომელთა საფუძველზეც ზურაბ მენთეშაშვილს 9-თვიანი პატიმრობა მიესაჯა, საკონსტიტუციო სასამართლოში გაასაჩივრა საქართველოს სახალხო დამცველმაც. კერძოდ, კონსტიტუციური სარჩელით, მათ შორის, სადავოდ არის გამხდარი საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსით დაწესებული სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, რომელიც ადმინისტრაციულ სახდელდადებული პირის მიერ იმავე ქმედების განმეორებით ჩადენისათვის შეკრების ან მანიფესტაციის მონაწილის, მათ შორის, არასრულწლოვანისა და ორგანიზატორის მიმართ დაწესებული თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს.
ამდენად, მშვიდობიან შეკრებაში მონაწილეობის გამო ზურა მენთეშაშვილისთვის სისხსისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება ქვეყანაში არსებული ადამიანის უფლებების უმწვავესი კრიზისის და სამართლის უზენაესობის პრინციპის რღვევის გამოვლინებაა.
სისხლისსამართლებრივი ზომების გამოყენება ისეთი ქმედებაზე პასუხად, რომელიც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით შეკრების თავისუფლებით დაცულ სფეროში ექცევა, თავისუფლების თვითნებურ აღკვეთად უნდა მივიჩნიოთ,“ – აღნიშნულია სოციალური სამართლიანობის ცენტრის მიერ გავრცელებულ შეფასებაში.
ამ თემაზე:
„ზურა მენთეშაშვილი სინდისის პატიმარია“ — გადაკეტილ გზაზე დგომისთვის 61 წლის კაცს 9 თვე მიუსაჯეს
