„ოცნების“ მთავრობამ უმაღლესი განათლების ახალი რეფორმა დააანონსა, რომლის მიხედვით, სკოლები 11-წლიან სწავლებაზე უნდა გადავიდეს, უნივერსიტეტებში კი უნდა შემცირდეს ფაკულტეტები. რა საფრთხეს უქმნის ეგრეთ წოდებული რეფორმა სკოლებსა და უნივერსიტეტებს? – ამ თემაზე „ბათუმელები“ ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებულ პროფესორს, მანანა რატიანს ესაუბრა.
- ქალბატონო მანანა, როგორც აკადემიურ სფეროში დასაქმებულ ადამიანს, რა შთაბეჭდილება დაგიტოვათ კობახიძის განცხადებებმა. თქვენი აზრით, რას უპირებენ განათლებას საქართველოში?
ინტერვიუებში არაერთხელ ახსენეს, რომ რეფორმას გეგმავდნენ და რეფორმის კომისია იანვარში შეიქმნა. ამდენი დრო გავიდა და იყო მოლოდინი, რომ ეს დოკუმენტი შესაძლოა ბევრად უფრო დახვეწილი ყოფილიყო, ვიდრე დღეს არის, თუმცა აღმოჩნდა, რომ ამ დოკუმენტზე არც ერთ პროფესიონალს არ უმუშავია.
- როგორც ვნახეთ, კომისია ფაქტობრივად „ოცნების“ მინისტრებისა და დეპუტატებისგან ყოფილა დაკომპლექტებული.
რა შემადგენლობაც იყო, ისეთი დოკუმენტი მივიღეთ.
დაასახელეს 7 პრიორიტეტი, რომლებიც არანაირ კვლევებს არ ეფუძნება. ამბობენ, რომ მხოლოდ ანალიზი ჩავატარეთო და ვხედავთ, როგორია ამ რაღაც ანალიზის და არაპროფესიონალების მიერ დანახული სისტემა.
განათლების სისტემაში რომ პრობლემები არსებობდა, ამაზე ვწერდით და ვსაუბრობდით ყოველთვის, მაგრამ უნივერსიტეტების დეკონცენტრაცია, როგორც ეს ამ რეფორმითაა დაგეგმილი, სინამდვილეში არის აბსოლუტური ცენტრალიზება უმაღლესი განათლების სისტემის.
დოკუმენტში ლაპარაკია იმაზე, რომ უნდა იყოს ერთი პროგრამა და არა სხვადასხვა, ერთსა და იმავე ქალაქში არ შეიძლება იყოს პარალელური პროგრამები. ეს გულისხმობს იმას, რომ ახალგაზრდებს უნივერსიტეტების არჩევანის თავისუფლება ეზღუდებათ.
- ეს ნიშნავს, რომ თუ, მაგალითად, თსუ-ში არის სამართლის ფაკულტეტი, ბსუ ვეღარ გახსნის იმავე ფაკულტეტს? ეს ხომ გამოიწვევს ძალიან მაღალ კონკურენციას. გამოდის, ბევრი აბიტურიენტი ვეღარ მოხვდება მისთვის სასურველ უნივერსიტეტში.
რა თქმა უნდა. აბიტურიენტების ნაწილს ვეღარ მიიღებენ უმაღლესები, რადგან მათი რაოდენობა შემცირდება.
პროფესიული სასწავლებლები ისედაც გადატვირთულია და რა უნდა გააკეთონ 17 წლის ახალგაზრდებმა, რომლებიც სკოლიდან გამოვლენ? აქ პირველ რიგში მშობლებმა და თავად ახალგაზრდებმა უნდა დასვან კითხვები იმაზე, თუ რატომ უზღუდავენ მათ შვილებს არჩევანს.
ასევე, დეკონცენტრაციაზე როცა საუბრობენ, რომ უნდა შეიქმნას საგანმანათლებლო ცენტრები, მაგალითად, ქუთაისში, რუსთავში და ასე შემდეგ, სინამდვილეში ეს პრობლემას წარმოადგენს ბევრი სტუდენტისთვის, რადგან სტუდენტების 80%-ს საკუთარი ოჯახი ვერ არჩენს და მათ სწავლის პარალელურად უწევთ მუშაობა. თუკი გადავა მაგალითად რუსთავში ეს სასწავლებლები, ეს ნიშნავს, რომ ამდენი სამუშაო ადგილი რუსთავში სტუდენტებისთვის არ იქნება და ეს მათ კიდევ უფრო გაურთულებს ყოველდღიურობას.
ასევე ითქვა, რომ უნივერსიტეტებში ოთხის ნაცვლად სამწლიანი ბაკალავრიატი იქნება და ორის ნაცვლად ერთწლიანი მაგისტრატურა. ესეც გაურკვეველია, რადგან დღევანდელ დღეს გვაქვს ორ, სამწლიანი სამაგისტრო პროგრამა და ეს ერთ წელში არ ვიცი როგორ უნდა ჩაატიო.
ერთწლიანი პროფესიული მაგისტრატურები არსებობს, ან კვლევითი მაგისტრატურები, რომ კომპეტენციები შეიძინონ ადამიანებმა, მაგრამ პროფესიული მაგისტრატურიდან დოქტორანტურაში ვერ მიდის სტუდენტი, რადგან მას არ აქვს წინაპირობები და საკვალიფიკაციო მოთხოვნები.
- ანუ დოქტორანტურისკენ გასასვლელი გზაც ეზღუდება ბევრს, ასე გამოდის.
რა თქმა უნდა, ეზღუდება.
შემდეგი კომპონენტი არის ის, რომ 30%-ით მცირდება საათები არსებულ უნივერსიტეტებში, რომც დატოვონ ეს უნივერსიტეტები. შესაბამისად, ეს ნიშნავს, რომ ადამიანების ერთი მესამედი დატოვებს უმაღლეს სასწავლებლებს ან კიდევ უფრო მეტად შეუმცირდებათ ხელფასი და არასრულ განაკვეთზე იქნებიან.
- ესე იგი, უმუშევრობა გაიზრდება ქვეყანაში?
თავისთავად. გაიზრდება მხოლოდ იმ ერთი პროფესორის ხელფასი, რომელიც დარჩება და იქნება 10 000 ლარი, მაგრამ ეს მოხდება სხვების ხარჯზე.
თუ ცოტა სტუდენტი ეყოლებათ, თუ პროგრამების არჩევანი არ იქნება და ცენტრალიზებულად იქნება პროგრამები მოწოდებული, გვინდა ასეთი უმაღლესი განათლების სისტემა?
- გამოდის, საერთოდ აუქმებენ უნივერსიტეტების ავტონომიას? უნივერსიტეტები ხომ კონკურენციისა და პროგრამების მრავალფეროვნების ხარჯზე იზიდავდნენ სტუდენტებს. ახლა ამის შესაძლებლობა აღარ ექნებათ?
რა თქმა უნდა. თუკი მე ყველაფერს ცენტრალიზებულად მომაწვდიან და მე თავად არ შევქმენი ახალი ცოდნა, გამოდის, რომ ეს არა დეცენტრალიზაცია, არამედ ცენტრალიზაციაა.
- ხომ არ არის ეს ყველაფერი იმისკენ მიმართული, რომ სტუდენტები დაქსაქსონ, დედაქალაქში აღარ იყოს კონცენტრირებული ახალგაზრდობა და ნაკლებად ისმოდეს მათი საპროტესტო ხმა?
ქვეყანა საითაც მიდის, ეს არის ავტოკრატია და, შესაბამისად, აქ ისედაც არ მოიაზრება თავისუფალი სივრცეები, სადაც ადამიანებს სიტყვის თავისუფლება აქვთ, მოსაზრების თავისუფლად დაფიქსირების საშუალება აქვთ. კრიტიკული აზრი საერთოდ უნდა ჩაიკლას, ხომ?
- ჩვენ გვახსოვს რუსული კანონის დროს, როდესაც ილიაუნიდან ყველაზე კრიტიკული ხმა ისმოდა, ირაკლი კობახიძე თავს ესხმოდა რექტორს. ახალი „რეფორმით“ რა ტიპის საფრთხე ექმნება, მაგალითად, ილიაუნის, რომელიც დასავლური ტიპის მოდელზეა გადართული?
ჩვენ ვამაყობთ იმით, რასაც ვახორციელებთ. დასავლური ტიპის უმაღლესი სასწავლებელი ვართ, რომელიც თავისი კვლევებით, სწავლების დონითაც და პროფესურითაც გამოკვეთილები ვართ რეგიონში, ვქმნით ახალ ცოდნას და ვზრუნავთ სტუდენტებზე, მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფოს მხრიდან არ გვაქვს დიდი მხარდაჭერა.
ჩვენი სტუდენტები მიჩვეულნი არიან დემოკრატიულ მმართველობას, გადაწყვეტილების პროცესში მონაწილეობის მიღებას და ისინი ასე მარტივად სამართავები არ არიან. ისევე როგორც ჩვენი პროფესურა, ასე მარტივად არ ემორჩილება სისტემას.
ამიტომ ავტოკრატიული სისტემისთვის ამ თვალსაზრისით რისკს წარმოვადგენთ, რა თქმა უნდა. შესაბამისად, ასეთი სასწავლებლები მათ არ სჭირდებათ.
ჩვენ ვასრულებთ ჩვენს მთავარ მისიას, მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო არანაირ პირობებს არ გვიქმნის და უმაღლესებში დაფინანსების მოდელი ათწლეულების წინაა შექმნილი.
ვხედავთ, როგორ გუდავენ ნელ-ნელა და ფინანსურად დამოკიდებულს ხდიან სახელმწიფოზე უმაღლეს სასწავლებლებს, იმიტომ, რომ მათ ვერ გაბედონ ზედმეტი ხმის ამოღება.
- მინდა გკითხოთ სკოლებზეც, რადგან წლების განმავლობაში ამ მიმართულებით მუშაობდით. სკოლებს რა ტიპის ზიანს მიაყენებენ ამ ახალი რეფორმით?
სანამ ჩვენ 12-წლიან განათლებაზე გადავიდოდით, ჩვენი ახალგაზრდების წასვლა დასავლეთში და განათლების მიღება იყო რთული – მათ ექმნებოდათ დოკუმენტაციის აღიარებასთან დაკავშირებით პრობლემები. დღეს ახალგაზრდებს აქვთ შესაძლებლობა, მიიღონ სასწავლო გრანტები, რასაც ვეღარ შეძლებენ იმ მოდელით, რომლის დანერგვასაც აპირებენ. შესაბამისად, მივდივართ ისევ იქ, რომ ვიღაცის ოჯახი, რომელიც არ არის ფინანსურად გამართული, ამას ვერ შეძლებს. ეს სოციალურ უთანასწორობას კიდევ უფრო აღრმავებს.
- კობახიძე ამბობს, რომ ვისაც 12-წლიანი განათლება უნდა, შეუძლია დაამთავროს სკოლა უცხოეთში. მაშინ, როცა ღარიბი ოჯახების ძალიან დიდი მაჩვენებელი გვაქვს ქვეყანაში, ეს რას ნიშნავს?
ჩვენი თანამდებობის პირების, მინისტრების უმრავლესობას, საკმაოდ ძვირადღირებულ სკოლებში ჰყავთ შვილები. ამიტომ ისინი მოწყვეტილნი არიან რეალობას. მათ არ იციან, რა ხდება საჯარო სკოლებში. წარმოდგენა არა აქვთ, რომ არიან ბავშვები, რომლებიც შიმშილობენ, რომ მასწავლებლებს ჩანთით დააქვთ ბავშვებისთვის პროდუქტები, ორცხობილები რომ აჭამონ ბავშვს, თუკი რაღაც პრობლემა ექნებათ.
მათ წარმოდგენა არ აქვთ, რომ მოსწავლეებს სახელმძღვანელოს გარდა შეიძლება არც ერთი სხვა წიგნი არ ჰქონდეთ, წარმოდგენა არა აქვთ, რომ ბავშვების უმრავლესობა მშობლების გარეშე იზრდება, იმიტომ, რომ მშობლები გახიზნულები არიან საზღვარგარეთ, იმისათვის, რომ ოჯახი არჩინონ. მათ წარმოდგენა არა აქვთ, რომ იმ მოსწავლეებს პრობლემა აქვთ ყოველდღიურ სადილთან, ჩაცმულობასთან, სამედიცინო მომსახურებასთან დაკავშირებით.
ეს პრობლემები, რა თქმა უნდა, მათთვის ძალიან შორსაა იმიტომ, რომ მინისტრი მხოლოდ ახალგარემონტებული სკოლის სანახავად მიდის და არ აქვთ უნარი გავიდნენ ადამიანებთან და რეალურ პრობლემებზე დაელაპარაკონ. ხვდებიან ისეთ ხალხს, რომლებიც არასდროს დაუსვამენ კითხვებს. ამიტომ ისინი მოჩვენებით რეალობაში ცხოვრობენ.
ასეთი მაღალი რანგის მოხელე (კობახიძე), რომელიც ვერ ახერხებს საზოგადოებასთან გასვლას და მასთან ლაპარაკს, ეს უკვე ხიდჩატეხილობაა. ისინი უნდობლობას უცხადებენ საზოგადოებას, რადგან ზუსტად იციან, რომ მათ არავინ აღიარებს. ძალიან აწუხებთ ეს ყველაფერი და უკანასკნელ პერიოდში მიღებული კანონები თუ კონცეფციებიც ამას ემსახურება, რომ ის პროტესტი, რომელიც მათ მიმართ საზოგადოებაში არსებობს, ჩაკლან, სრულად მორჩილები გახადონ, ან აიძულონ, რომ ქვეყნიდან წავიდნენ ეს ადამიანები.
- ამ „რეფორმაშიც“ შემოაპარეს პროპაგანდა, რომ თითქოს ამ ყველაფერს აკეთებენ იმისთვის, რომ ქართველი ახალგაზრდები ქვეყანაში დარჩნენ და აღარ წავიდნენ უცხო ქვეყნებში. თქვენ რას იტყვით ამაზე?
ახალგაზრდას უნდა ჰქონდეს არჩევანის თავისუფლება. თუ უნდა თავის ქვეყანაში ისწავლის, თუ უნდა – სხვა ქვეყანაში. შენ უნდა შეუქმნა ამის შესაძლებლობები.
არავინ თქვას, რომ თუკი ახალგაზრდა წავიდა, უკან არ დაბრუნდება. ჩემი ორი შვილია ამის მაგალითი, ორივემ ისწავლა დასავლეთში და შემდეგ ორივე უკან დაბრუნდა და აქ მუშაობს, ჩემი შვილის მეგობრებიც ასე არიან.
არანაირი კვლევა მათ არ ჩაუტარებიათ ამაზე, ვიღაცამ რაღაცა უთხრა და ეს არ არის საკმარისი იმისათვის, რომ ასეთი დამაჯერებელი პათოსით ელაპარაკონ მოქალაქეებს.
ახალგაზრდებს უნდა ჰქონდეთ სწავლის, მოგზაურობის საშუალება, სხვა ქვეყანაში გამოცდილების, სტაჟირების საშუალება, რომ იყვნენ უკეთესი მოქალაქეები, გლობალური მოქალაქეები, უკეთესი ღირებულებების მატარებლები, უკეთესი შემწყნარებლობა ჰქონდეთ და არ ლაპარაკობდნენ იმ სისულელეებს, რასაც ლაპარაკობს, მაგალითად, კობახიძე უმცირესობებთან დაკავშირებით.
- ფიქრობთ, რომ ეს იმის მცდელობაა, საბოლოოდ მოწყვიტონ განათლების სისტემა დასავლეთს?
ფაქტობრივად აქეთ მივექანებით, რადგან შეგვიჩერეს ყველანაირი გრანტი და დახმარებები დასავლეთის ქვეყნებმა. პროექტებიც მინიმუმზეა დაყვანილი და მხოლოდ მიმდინარე პროექტები თუ სრულდება საქართველოში. ერთადერთი რა შესაძლებლობაც იყო აკადემიურ ნაწილში, ეს იყო ერასმუსის პროგრამები, რომელზეც უარი არ თქმულა და თითქოს მწვანე შუქი აენთო, თუმცა ახლა ვხედავთ, რომ თუკი ჩვენი დიპლომი არ იქნება აღიარებული, ერასმუსშიც როგორ ჩაერთვებიან სტუდენტები?
სინამდვილეში, ეს არის ირიბი ბარიერების შექმნა ახალგაზრდებისთვის.
