საჯარო სამსახურში დასაქმებულ პირებს პირველი ნოემბრიდან მეორე სამსახურში დასაქმება ეზღუდებათ.
ცვლილება შევიდა „კორუფციის შესახებ კანონში“ და როგორც იურისტები აფასებენ, საჯარო სექტორში დასაქმებულთა უფლებრივი მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა.
- რა იცვლება
მარტივად, თუ საჯარო სამსახურში ხართ დასაქმებული ან რომელიმე სახელმწიფო სსიპ-ში, სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის მიერ დაფუძნებულ ააიპ-ში, ან ისეთ საწარმოში, რომლის წილის 50%-ზე მეტს ფლობს სახელმწიფო ორგანო ან მუნიციპალიტეტი, ორ სამსახურში მუშაობა შეეზღუდებათ.
ამავდროულად, 28 ოქტომბერს, „ქართული ოცნების“ პრემიერმა გამოსცა დადგენილება, რომლითაც განსაზღვრა საგამონაკლისო კატეგორიები.
ოღონდ ამ შემთხვევაშიც, თითოეულ პირს სჭირდება წერილობითი თანხმობა დაწესებულების ხელმძღვანელისგან. ნებართვა შეიძლება გაიცეს ერთჯერადად, მაქსიმუმ 1 წლით.
მაგალითად, ექიმმა, რომელიც დასაქმებულია ისეთ საავადმყოფოში, რომელიც თავის მხრივ სახელმწიფო შპს-ა, იმისთვის, რომ სხვა საავადმყოფოშიც იმუშაოს, წერილობითი ნებართვა უნდა აიღოს დამსაქმებლისგან.
მანდატურმა, რომელიც მუშაობს სკოლაში, მეორე სამსახურში სამუშაოდ, ასევე ნებართვა უნდა აიღოს ზემდგომისგან.
ბაღის პედაგოგმა/აღმზრდელმა, მეორე სამსახურში მუშაობის დასაწყებად ასევე ნებართვა უნდა აიღოს დაწესებულების ხელმძღვანელისგან.
იმ შემთხვევაში, თუ დაწესებულების ხელმძღვანელი პირი არ გასცემს თანხმობას, საჯარო სამსახურში დასაქმებულს აქვს უფლება გაასაჩივროს, მაგრამ გასაჩივრება არ აჩერებს ამ გადაწყვეტილების მოქმედებას.
ეს იმას ნიშნავს, რომ თუ უარი მიიღო, პირი მაინც ვერ შეძლებს შეთავსებით სხვა სამუშაოს შესრულებას.
მაკონტროლებელი ორგანო ხდება ანტიკორუფციული ბიურო, რომელსაც შეუძლია დააჯარიმოს ან გააფრთხილოს პირი, რომელიც კორუფციის შესახებ კანონს დაარღვევს.
„ამ ცვლილების შედეგად მკვეთრად მცირდება საჯარო სამსახურთან სხვა სამსახურის შეთავსების შესაძლებლობა,“ – ამბობს ნინო ხუციშვილი, საიას იურისტი.
იურისტი განმარტავს, რას გულისხმობს შეთავსებადობა.
„ეს გულისხმობს იმას, რომ საჯარო მოსამსახურეს შეეძლოს თავისი საჯარო საქმიანობის პარალელურად, არასამუშაო საათებში, სხვა დამატებითი ანაზღაურებადი სამუშაოზე დასაქმდეს.
გარკვეული საზღვრები ამ ცვლილების მიღებამდეც არსებობდა, არ ჰქონდა საჯარო მოსამსახურეს დამატებითი ანაზღაურებადი ან/და სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელების შესაძლებლობა, თუმცა ახლა უფრო გაფართოვდა ეს წრე,“ – განმარტავს იურისტი ნინო ხუციშვილი.
ნინო ხუციშვილი
მისი თქმით, საკანონმდებლო ცვლილება ეხება საჯარო სამსახურში შრომითი ხელშეკრულებით დასაქმებულ პირებსაც.
იურისტის განმარტებით, ახალი კანონი დიდ უფლებამოსილებას ანიჭებს დაწესებულების ხელმძღვანელს.
ფაქტობრივად, ყველა ინდივიდუალურად, პირადი სიმპათიებით მიიღებს გადაწყვეტილებას, რადგან კანონში არ არის ნათლად განმარტებული, რა შემთხვევაში შეიძლება დაწესებულების ხელმძღვანელმა არ მისცეს თანხმობა დასაქმებულს.
„საკმაოდ დიდი რისკია ეს გახდეს ფავორიტიზმის საფუძველი და შეიქმნას არათანაბარი მოპყრობის შემთხვევები, როდესაც ზოგზე გაიცემა თანხმობა და ზოგზე – დაუსაბუთებლად არ გაიცემა. ამ მდგომარეობას ართულებს ის, რომ უარის გასაჩივრება არ აჩერებს მის მოქმედებას. პრაქტიკულად, დავის პერიოდში პირი მაინც ვერ შეძლებს საქმიანობის განხორციელებას. ეს რისკები ნამდვილად არსებობს და ძალიან რეალურია,“ – ამბობს ნინო ხუციშვილი.
ანტიკორუფციულ ბიუროს აქვს უფლება, გააკონტროლოს და დააჯარიმოს პირი, თუ ის კანონს დაარღვევს.
„ეს საჯარიმო სანქციები არ არის მცირე. თუ ანტიკორუფციული მონიტორინგის შედეგად გამოავლენს, რომ საჯარო სამსახურში დასაქმებულმა დაარღვია კანონის მოთხოვნები, ის გათავისუფლდება დაკავებული თანამდებობებიდან, მას ორი წლის განმავლობაში აეკრძალება საჯარო სამსახურში დასაქმება და, ამასთან, დაეკისრება იმ ხელფასის ბიუჯეტში დაბრუნება, რაც მიიღო იმ დროის განმავლობაში, როცა კანონით არ ჰქონდა უფლება სხვა სამსახურშიც ემუშავა“, – განმარტავს იურისტი ნინო ხუციშვილი.
თანხობრივად ბიუჯეტში დასაბრუნებელი თანხა განისაზღვრება იმის მიხედვით, თუ რა ხელფასს იღებს დასაქმებული.
მაგალითად, თუ ბაღის მასწავლებლის ხელფასი 600 ლარია, მას ბიუჯეტში ამ თანხის დაბრუნება მოუწევს, თუ მერიაში ან სხვა საჯარო დაწესებულებაში დასაქმებული პირი 1500 ლარს იღებს, კანონის დარღვევის შემთხვევაში, ამ თანხას დააბრუნებს.
„თუ პირველი ნოემბრიდან, როდესაც კანონი იწყებს მოქმედებას, პირი მაინც ასრულებს სხვა შეთავსებით სამუშაოს, გამოვლენის შემთხვევაში, მას მოუწევს აკრძალვის მომენტიდან მიღებული ხელფასის ოდენობის უკან, ბიუჯეტში ჩარიცხვა. ეს ინდივიდუალურია, ვის რამდენი აქვს ხელფასი, მაგის მიხედვით განისაზღვრება საჯარიმო სანქცია. პრაქტიკულად, უკან აბრუნებს ამ პერიოდში მიღებულ თანხას,“ – განმარტავს იურისტი.
იურისტი განსაკუთრებულ აქცენტს აკეთებს იმაზე, რომ ახალი საკანონმდებლო ცვლილება სამმაგი დასჯის ფუნქციას ასრულებს და არაპროპორციულია.
„თუ პირი დაარღვევს ამ კანონს და ამას გამოავლენენ, სამმაგი სანქცია ეკისრება. ერთი მხრივ, ხდება ორწლიანი აკრძალვა საჯარო სამსახურში დასაქმებაზე, მეორე მხრივ ვალდებულია მიღებული ხელფასი უკან დააბრუნოს და ამავდროულად, მას ათავისუფლებენ სამსახურიდან,“ – ამბობს ნინო ხუციშვილი.
აქვს თუ არა რეფორმას დადებითი მხარე? იურისტის განმარტებით, ამ რეფორმის დადებითი მხარე შეიძლება იყოს ის, რომ ერთი და იმავე ადამიანებმა რამდენიმე თანამდებობა არ დაიკავონ საჯარო სამსახურებში.
მეორე მხრივ, ამ კანონით, საჯარო მოსამსახურეებს თითქმის ყველანაირ საქმიანობაზე სჭირდებათ თანხმობა ან პირდაპირ ეკრძალებათ დასაქმება. ეს შეიძლება განვიხილოთ, როგორც საჯარო მოხელეებისთვის დამატებითი შემოსავლის მიღების სრულად შეზღუდვა, მათ შორის ისეთ საქმიანობაზეც, რაც ხელს არ უშლის პროფესიულ საქმიანობას.
„მაგალითად, პედაგოგიურ საქმიანობაზე უარის თქმის შემთხვევაში, საჯარო მოსამსახურე ვეღარ შეძლებს მის განხორციელებას, რაც გრძელვადიან პერსპექტივაში შეიძლება მისი პროფესიული ზრდის შემაფერხებელიც გახდეს. შესაბამისად, ეს რეგულაციები საჯარო მოსამსახურეებისთვის არის მკვეთრად შემზღუდველი და დადებით მხარესთან შედარებით, უფრო უარყოფითი შეიძლება იყოს მათთვის,“ – განმარტავს იურისტი.
- რა წერია კორუფციის შესახებ კანონში და რა დადგენილება მიიღო მთავრობამ
საჯარო მოსამსახურეს (გარდა საქართველოს პრეზიდენტისა, საქართველოს პარლამენტის წევრისა და საქართველოს მთავრობის წევრისა) არ აქვს უფლება, ასრულებდეს რაიმე ანაზღაურებად სამუშაოს.
კანონის მიხედვით, ეს აკრძალვა არ ვრცელდება სამეცნიერო, პედაგოგიური, შემოქმედებით საქმიანობებზე. ოღონდ, საჯარო მოსამსახურეს ამის უფლება მხოლოდ შესაბამისი დაწესებულების ხელმძღვანელის ნებართვით აქვს. ისიც „ერთჯერადად, არაუმეტეს 1 წლით გაცემული წერილობითი თანხმობის საფუძველზე“.
ან საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ კონკრეტული საქმიანობის შესაბამისი ვადით. ამასთან, პირს, რომელიც საჯარო სამსახურში მუშაობს, „უმაღლესი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული აკადემიური თანამდებობის დაკავება შეუძლია მხოლოდ შესაბამისი დაწესებულების ხელმძღვანელის კონკრეტული საქმიანობის შესაბამისი ვადით გაცემული წერილობითი თანხმობის საფუძველზე.
მსგავსი თანხმობის გასაცემად დაწესებულების ხელმძღვანელს 10-დღიანი ვადა აქვს, იმ შემთხვევაში თუკი თანამშრომლის მოთხოვნას არ დააკმაყოფილებს, ამ უკანასკნელს გასაჩივრება შეუძლია.
„ამ გადაწყვეტილების გასაჩივრება არ აჩერებს მის მოქმედებას,“ – ნათქვამია კორუფციის შესახებ კანონში შეტანილ ცვლილებეში. ამ ცვლილებებსაც ხელი „ქართული ოცნების“ პრეზიდენტმა, მიხეილ ყაველაშვილმა 29 ოქტომბერს მოაწერა.
