ავტორი: ანა კალანდაძე, ვაშინგტონი
___
პრეზიდენტმა ტრამპმა ოთხშაბათს განაცხადა, რომ აშშ-სა და ირანს შორის განხორციელებული ორმხრივი თავდასხმების შემდეგ, მიმდინარე ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება დასრულებულია. აღნიშნული ესკალაცია სერიოზულ საფრთხეს უქმნის ომის დასრულების შესახებ არსებულ ხელშეკრულებას – ტრამპმა ასევე დასძინა, რომ შესაძლოა ირანზე ახალი დარტყმები დღესვე განხორციელდეს.
„ვფიქრობ, ყველაფერი დასრულდა. მათთან საქმის დაიჭერა აღარ მსურს. ისინი არამზადები არიან“, – განუცხადა ტრამპმა ჟურნალისტებს ანკარაში (თურქეთი), სადაც იგი ნატო-ს სამიტს ესწრება.
საზოგადოებრივი აზრი მკაფიოდ ასახავს ამ სკეპტიციზმს. კვინიპიაკის უნივერსიტეტის (Quinnipiac University) გამოკითხვის თანახმად, ამომრჩეველთა 60%-ს მიაჩნია, რომ სამხედრო მოქმედებები არ ღირდა ამად, ხოლო YouGov/The Economist-ის კვლევა აჩვენებს, რომ ამერიკელთა 54% ომის დაწყების გადაწყვეტილებას შეცდომად მიიჩნევს. გარდა ამისა, მიუხედავად იმისა, რომ ამერიკელთა უმრავლესობას კონფლიქტის სწრაფი მოგვარება სურს, Navigator Research-ის მონაცემებით, აბსოლუტური უმრავლესობა (71%) შეშფოთებულია, რომ მოლაპარაკებები ჩაიშლება და საომარი მოქმედებები კვლავ განახლდება.
ეს წუხილები ზუსტად ემთხვევა იმ გაფრთხილებებს, რომლებიც ექსპერტებმა ვაშინგტონში, სტიმსონის ცენტრში (Stimson Center) გამართულ ღონისძიებაზე გააჟღერეს. პანელმა, სახელწოდებით „ღირდა კი ირანის ომი ამად?“, რომლის მოდერატორიც The Washington Post-ის ჟურნალისტი ჯონ ჰადსონი გახლდათ, დაასკვნა, რომ 2026 წლის ომი არ შეესაბამებოდა აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოების ინტერესებს და ამერიკა ბევრად უფრო სახიფათო მტრის წინაშე დატოვა.
- ვერანაირი რეალური მიზანი ვერ იქნა მიღწეული
„მივაღწიეთ თუ არა დასახულ მიზნებს? პასუხია – არა. რეალურად ვერაფერს მივაღწიეთ“.
მაიკლ კოენი, სტიმსონის ცენტრი
ადმინისტრაციამ ომი ირანის რაკეტების განადგურების, მისი ბირთვული პროგრამის შეჩერებისა და მისი მოკავშირე დაჯგუფებების (პროქსების) განადგურების მიზნით დაიწყო. კოენმა განმარტა, რომ აქედან არაფერი მომხდარა და აღნიშნა, რომ ამ მიზნებს ისედაც მცირე გავლენა ჰქონდა აშშ-ის ძირითად უსაფრთხოებაზე. ირანის რაკეტების დაახლოებით 70% ხელუხლებელია, ხოლო მათი ბირთვული პროგრესი ომამდელ ნიშნულზეა. სავაჭრო საზღვაო გზების ხელახლა გახსნაც კი ფუჭი გამარჯვება იყო: ეს იყო „მიზანი, რომელიც მხოლოდ იმიტომ გახდა საჭირო, რომ ომი საერთოდ დავიწყეთ“.
- რეჟიმი კიდევ უფრო გაძლიერდა
„ჩვენ აღვადგინეთ რევოლუცია 47 წლის შემდეგ…“
ბარბარა სლავინი, სტიმსონის ცენტრი
ირანის მთავრობის დასუსტების ნაცვლად, აშშ-ის თავდასხმებმა რეალურად სიცოცხლე შთაბერა რადიკალურ რეჟიმს და გაანადგურა ადგილობრივი მომიტინგეების იმედები. სლავინმა აღნიშნა, რომ ტრამპის მიერ ომის დასაწყისში ირანელი ხალხისთვის მიცემული თავისუფლების აღთქმა „სასტიკი ნაბიჯი იყო“, რადგან ომმა დიქტატურა მხოლოდ უფრო გაამყარა.
- ეკონომიკური ბრმა ზონები
„ჩვენ ეს პროცესი დავიწყეთ… რისკის ძალიან არასათანადო, შემცირებული აღქმით“.
გრეგ პრიდი, ეროვნული ინტერესების ცენტრი
აშშ-მა სრულიად არასწორად გათვალა, თუ რამდენად მძიმედ დააზარალებდა ომი გლობალურ ნავთობისა და სურსათის ფასებს. როდესაც ბაზარს ნავთობის მასშტაბური დეფიციტი დაატყდა თავს, მზარდმა ეკონომიკურმა კრიზისმა ტრამპი აიძულა ხელი მოეწერა არახელსაყრელ სამშვიდობო შეთანხმებაზე. პრიდიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ტრამპმა ეს გარიგება მხოლოდ იმიტომ მიიღო, რომ ეკონომიკურად „განკითხვის დღემდე მხოლოდ ოთხი კვირა აშორებდა“.
- არაპროგნოზირებადი მტერი
„ამ უსარგებლო ომმა რეალურად უფრო მეტი თავდაჯერებულობა შესძინა ირანს“.
სუზან დიმაჯიო, კარნეგის ფონდი
წარსულში, აშშ-ის ზეწოლაზე ირანის რეგიონული რეაქციები პროგნოზირებადი და კონტროლირებადი იყო. დიმაჯიომ გააფრთხილა საზოგადოება, რომ ამ ომმა ყველაფერი შეცვალა. ირანმა ყოველგვარი თავშეკავება უკუაგდო, რაც იმას ნიშნავს, რომ „ისინი აღარ იქნებიან პროგნოზირებადი… ჩვენ თავად შევუწყვეთ ხელი მონსტრის შექმნას“.
