24 ივლისს, ღამით, მთელ საქართველოში ელექტროენერგია დაახლოებით 5 საათით გაითიშა. დენი არ მიეწოდებოდა არცერთ სტრატეგიულ ობიექტს. გასვლა ვერ შეძლო თბილისი-ბათუმის მატარებელმა. ამ დროის მანძილზე არცერთ ოფიციალურ უწყებას არ გაუკეთებია განმარტება, რამ გამოიწვია მთელი ქვეყნის ჩაბნელება.
რამდენად მოწყვლადია ქვეყნის ენერგოსისტემა და რას შეიძლება გამოეწვია მასობრივი გათიშვა ქვეყანაში? – ამ თემაზე „ბათუმელები“ ენერგეტიკოს მურმან მარგველაშვილს ესაუბრა.
- ბატონო მურმან, რა არის თქვენი ვერსია, რის გამო გაითიშა ქვეყნის ელექტროსისტემა ამდენი ხნით და რატომ არ გაკეთდა ამაზე განმარტება შესაბამისი უწყებების მხრიდან?
ცხადია, ნორმალური არ არის, თუმცა გამონაკლისი შემთხვევაა. ეს არის სისტემური ავარია, რომელიც უკიდურესად იშვიათად ხდება, მაგრამ ამისგან არ არის დაზღვეული არცერთი ქვეყანა და არცერთი ენერგოსისტემა – ეს არის უამრავი ერთმანეთთან დაკავშირებული, დაძაბულ და ცვალებად რეჟიმში მომუშავე კომპონენტების ერთობლიობა.
ხაზებია, ტრანსფორმატორებია, სარელეო დაცვაა, გენერატორები და ასე შემდეგ. უამრავი ერთმანეთთან დაკავშირებული დინამიკური კომპონენტია. ამ სისტემის მედეგობის უზრუნველყოფა, დიდი საინჟინრო დარგია და ამას ემსახურება სარელეო დაცვა.
მაგრამ შეიძლება იყოს როგორც ბუნებრივი მოვლენა, ასევე ადამიანური შეცდომაც, რაღაც ტექნიკური დაზიანება, რომელიღაც ამ დანადგარიდან, მაგრამ ეს პირველწყარო უნდა ყოფილიყო აღმოფხვრილი სწრაფად.
- თქვენ ამბობთ, რომ რაღაცამ არ იმუშავა, მაგრამ შეიძლება, რომ არავინ იცოდეს რამ არ იმუშავა?
ამის გამოკვლევა, თუ რატომ მოხდა ეს ავარია, ჩვეულებრივი სტანდარტული პროცედურაა და მიღებული პრაქტიკაა, რომ ასეთი განსაკუთრებული ავარიების შემდეგ შეისწავლონ და გაითვალისწინონ შემდგომ მუშაობაში. ცალსახა პასუხი შეიძლება მაინც არ იყოს, მაგრამ იყოს რაღაც შეფასება, რომ ვთქვათ, აქ სხვანაირად იქნებოდა უკეთესი. ამისგან არ არის დაცული არცერთი ქვეყანა.
- რომელი ქვეყანა გათიშულა ამდენი ხნით, რა გაქვთ მხედველობაში?
2025 წლის აპრილში ერთად გაითიშა მაგალითად პორტუგალია, ესპანეთი და საფრანგეთის ნაწილი. 10-12 საათი იყო გათიშული ესპანეთი, როგორც მახსოვს.
- არც იქ გაუკეთებია ხელისუფლებას რაიმე განმარტება ამ 12 საათის განმავლობაში?
ამდენი არ ვიცი, მაგრამ რა თქმა უნდა, ინფორმირება სჯობს. ასეთ დროს უნდა იმუშაოს საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურებმა და დროულად აცნობონ მოსახლეობას. უთხრან, რომ შეიძლება ისევ განმეორდეს ან არ განმეორდეს. ახსნა-განმარტება ყოველთვის საჭიროა. შეიძლება დივერსია იყოს, რა ვიცი, ყველაფერი ხდება.
- ითქვა, რომ ენგურჰესზე იყო პრობლემა. რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზე. თქვენ თუ გაქვთ ამაზე რაიმე ვერსია?
არაფერი ვიცი ამაზე და ნუ ვიჩქარებთ დასკვნების გაკეთებას. როგორც ვთქვი, ეს არის ერთიანი, დაკავშირებული სისტემა, შეიძლება ერთმა მოვლენამ გამოიწვიოს მეორე, იმას მესამე მოჰყვეს და ასე შემდეგ. ამიტომ ეს არ უნდა იყოს პოლიტიზების საგანი. შეუძლიათ აგვიხსნან, დაგვამშვიდონ, უფრო გასაგები იქნება.
- მაგალითად, დივერსია რომ მოაწყოს რუსეთმა ენგურჰესზე, პრევენციის რა ზომები არსებობს ქვეყანაში?
ასე პირდაპირ არ არის რუსეთის კონტროლის ქვეშ, მაგრამ გავლენა აქვს. მაინც და მაინც ენგურჰესზე დივერსია არც დასჭირდება რუსეთს, თუკი ამას მოინდომებს. სხვა ადგილებშიც შეძლებს. გადამცემ ხაზთან, 100 მეტრში არიან თუ 400 მეტრში – აგერ ტანკები უყენიათ შიდა ქართლში.
- ეს ნიშნავს, რომ ენერგოუსაფრთხოების თვალსაზრისითაც, როგორც სახელმწიფო მოწყვლადი ვართ?
მოწყვლადი ყველაა, მაგრამ ეს არ არის ენერგოუსაფრთხოების თემა ამ წუთში. ჯერ, სანამ არ ვიცით რა მოხდა. ეს არის უფრო ტექნიკური საკითხი, ამიტომ დაველოდოთ ტექნიკურ შეფასებას და თუ რაიმე მოსათხოვია, მოვითხოვოთ განმარტება პასუხისმგებელი პირების მხრიდან.
- თქვენ ამბობთ, რომ არ ვიცით რა ხდება, მაგრამ თან ამბობთ, რომ ეს ტექნიკური საკითხია. თუ არ ვიცით რა მოხდა, მაშინ როგორ ვამბობთ, რომ მხოლოდ ტექნიკური საკითხია და არა პოლიტიკურიც?
გასაგებია, მაგრამ სანამ არ ვიცით, არ შეგვიძლია, რომ პოლიტიკური საკითხი დავარქვათ.
ის, რომ სისტემა ჩაქრა, ეს ჯერჯერობით არანაირ მინიშნებას არ შეიცავს არც ენერგეტიკულ უსაფრთხოებაზე, არც პოლიტიკაზე. ეს მინიშნება არის, რომ რაღაცამ არ იმუშავა სისტემაში.
ჯერ გავიგოთ რამ არ იმუშავა და მერე გავაკეთოთ დასკვნები. თუ ეს იყო გამოწვეული დივერსიით, ან ვიღაცის უცოდინარობით, ეს დასკვნა უნდა დაიდოს.
შეიძლება ეს იყოს დაგეგმვის შეცდომა, ათასი რამე შეიძლება იყოს. შეიძლება იყოს ახალი რეჟიმი, რომელიც არ ჰქონდათ გათვალისწინებული საერთოდ.
თვითონ ენერგოსისტემის მესვეურები უყურებენ ხოლმე სხვადასხვა ავარიულ სიტუაციას და გეგმავენ, როგორ უნდა აღმოიფხვრას პრობლემა.
- მინიმუმ 4 საათის განმავლობაში ელექტროენერგიის გარეშე იყო სტრატეგიული ობიექტები, მათ შორის საავადმყოფოები, რკინიგზა – რაში ვართ სუსტები, რა აჩვენა ამ ყველაფერმა?
თვითონ ენერგოსისტემაში არის გათვალისწინებული უამრავი დაცვის მექანიზმი, რომელმაც უნდა უზრუნველყოს ის, რომ თუ ქსელის ერთ ადგილას დაზიანდა, გენერატორი ამოვარდა ვთქვათ სადღაც, უნდა ჩაირთოს სხვა, სარეზერვო გენერატორი.
სავარაუდოდ, ამის პრობლემა იყო. მეორეა ის, რომ თუ რომელიღაც გადამცემი ხაზი ამოვარდა სისტემიდან, მაშინ სხვა ხაზებმა უნდა აიღოს ის ტვირთი და ასე შემდეგ. ამას ავტომატურად აკეთებს სარელეო შესაბამისი დაცვის სისტემები და ამის გათვლა ხდება წინასწარ.
ავარიები ხშირად არის სისტემაში, უბრალოდ დაცვითი სისტემა მუშაობს, გადართვები ხდება და ჩვენ ვერ ვიგებთ ამას. ბევრი რამ შეიძლება მოხდეს ხაზზე, მეხი დაეცეს და ასე შემდეგ.
ახლაც, რაღაც ასეთმა დაცვამ ვერ იმუშავა და ამიტომ გამოირთო სისტემა. ვაცალოთ, იმუშაონ პროფესიონალებმა და სწორი, პროფესიული დასკვნა დადონ.
ჩვენ მოვთხოვოთ ის, რომ სამინისტრო იქნება თუ სემეკი, თუ თვითონ ელექტროსისტემა, მოახდინონ მოსახლეობის ინფორმირება, რომ ეს აჟიოტაჟი არ იყოს.
პრევენციული ღონისძიება არის ის, რომ მაგალითად იგივე ენგურჰესზე ერთი გენერატორი თუ გამოირთო, მეორე უნდა ჩაირთოს. ენგურჰესი არის ხუთი აგრეგატი და ერთი ყოველთვის შეიძლება იყოს გაჩერებული, თუ სხვა გამოირთო, ეს ჩაირთვება. რაღაც მოხდა ტექნიკურად, რომ ვერ ჩაირთო. არც ის ვიცით, იყო თუ არა ეს ენგურჰესზე.
ნუ გავაკეთებთ ზედაპირულ დასკვნებს. ტექნიკურმა პერსონალმა თავისი საქმე უნდა შეასრულოს, პოლიტიკური პასუხისმგებლობის ხელისუფლებამ მოსახლეობას დროული და სწორი ინფორმაცია უნდა მიაწოდოს.
