„ის, რომ ივნისის ბოლოს ჩვენ ამაზე ვსაუბრობთ, ეს უკვე ნიშნავს, რომ პროცესი არსებითად არასწორად წავიდა და ეს კარგზე არაფერზე მეტყველებს“, – ამბობს გიორგი უგულავა, თსუ-ს პროფესორი, მასწავლებელი „ბათუმელებთან“.
რა დახვდებათ მასწავლებლებს სექტემბერში სკოლაში? – ამ თემაზე ვესაუბრეთ მას. სპეციალისტი მიიჩნევს, რომ ახალი სასკოლო სახელმძღვანელოების შექმნის პროცესი არაგამჭვირვალედ მიმდინარეობს.
- ბატონო გიორგი, თქვენ გაქვთ გამოცდილება სახელმძღვანელოებზე მუშაობის, ამიტომ მინდა გკითხოთ, რამდენად ნორმალურია, როცა სასკოლო სახელმძღვანელოები ასეთ დაფარულ რეჟიმში იწერება და ზუსტად არც ის ვიცით, საერთოდ იწერება თუ არა?
ის სურათი, რასაც ჩვენ ვხედავთ დღეს, თუ როგორ არის აწყობილი კონცეფცია და სტრუქტურა, პრაქტიკულად გამორიცხავს ხარისხიანი სამუშაოს შექმნას. გარკვეული პერიოდის წინ, მეც მიმიღია შეთავაზება, რომ დამეწერა სახელმძღვანელო და უარი ვუთხარი, თუ სისტემა კონცეპტუალურად არ არის გამართული და მაგალითად, ეს არ ითვალისწინებს კონკურენციის და გადამოწმების პრინციპებს, იქ ძალიან მცირე შანსია, რომ ხარისხიანი სახელმძღვანელო შეიქმნას, მიუხედავად იმისა, ვინ წერს.
პირველი პრინციპი, რომელიც აუცილებლად უნდა იყოს პროცესში დაცული, არის გამჭვირვალობა და ინკლუზიურობა. ახლა კი, როცა სასწავლო წელი დასრულებულია, ივნისის ბოლოა და გვეუბნებიან, რომ სექტემბერში უნდა გვქონდეს ახალი სახელმძღვანელოები ან ახალი რესურსები და ამ დროს ეს თვალით არავის უნახავს, ძალიან დიდი პრობლემაა.
სულ მცირე, სასკოლო მუშაობის დაგეგმვის პროცესში, როდესაც ჩვენ ვამბობთ, რომ სკოლამ უნდა შექმნას თავისი კურიკულუმი, ანუ თავისი სამუშაო გეგმა, ეს გეგმა უნდა იქმნებოდეს ახლა.
ჩვენ სკოლებს, მასწავლებლებს ვავალებთ, რომ შექმნან თავიანთი გეგმა, მაგრამ მეორე მხრივ, არ ვაწვდით მათ რესურსებს. თავი დავანებოთ იმას, ეს რესურსი ცუდია თუ კარგი. ფიზიკურად არ არსებობს რესურსი.
- თსუ-ს ერთ-ერთმა პროფესორმა, ისტორიის მასწავლებელთან ონლაინ ჩართვისას გააჟღერა რამდენიმე გვარი, ვინც შესაძლოა ჩართული იყოს ისტორიის სახელმძღვანელოს წერაში. მათ შორის დასახელდა ჯაბა სამუშია, გიორგი კალანდაძე, [პროპაგანდისტული მედიიდან], „ოცნების“ წევრი პარლამენტში გიორგი სოსიაშვილი და სხვები. თქვენ გაქვთ რაიმე ინფორმაცია ამ შემადგენლობაზე?
ეს ადამიანი, ვინც ამაზე ისაუბრა, ჩემი მეგობარი და კოლეგაა და ბუნებრივია მოვისმინე მისი მოსაზრებები ამ საკითხზე. მეც მაქვს ბევრი არაოფიციალური ინფორმაცია, მაგრამ ეს ყველაფერი მაინც ყურის მოკვრის დონეზეა, ამიტომ თავს ავარიდებ ამაზე საუბარს.
თუმცა მკვეთრად უარყოფითად ვაფასებ განათლების რეფორმას, რადგან მიმაჩნია, რომ რეფორმის ყველა დონე იყო ნაჩქარევი. მთლიანად მცირდება სწავლის და სწავლების რესურსები, მათ შორის ყველაზე უფრო ძვირფასი, – დროის რესურსი და არასწორია ეს იდეაც, რომ რაღაცას ვქმნით ასე უცებ.
მაქვს სახელმძღვანელოზე მუშაობის გამოცდილება და ვიცი, რომ აქ ყველაზე მნიშვნელოვანია დრო. 2-3 ან თუნდა 6 თვეში არ შეიქმნება ხარისხიანი პროდუქტი.
დღეს გვაქვს ნაჩქარევი და გაუმჭვირვალე პროცესი. ამ პროცესში არ არის კონკურენციის, ანუ გადამოწმების, შეჯერების კომპონენტი და რას ვგულისხმობ, – როდესაც იყო გრიფირება, ამ პროცესსაც ბევრი პრობლემა ჰქონდა, მაგრამ ყოველ შემთხვევაში იყო კონკურენცია. სხვადასხვა ტიპის პროფესიონალი აფასებდა სახელმძღვანელოს, – დარგობრივი, მეთოდოლოგიური პროფესიონალები, სკოლის მასწავლებლები და ფილტრს გადიოდა ეს პროცესი.
გარდა ამისა, სასკოლო დონეზე სწავლების პროცესში ჩართული ვინც არის, ყველამ კარგად იცის, რამდენად მნიშვნელოვანია უკუკავშირის და საკუთარი თავის შემოწმების კულტურა. ეს აუცილებელია. სამეცნიერო-აკადემიური პროცესი ეფუძნება გადამოწმებას, შეჯერებას, გადახედვას. რაც არ უნდა გენიალური ავტორები გვყავდეს, როცა არ არსებობს უკუკავშირი და რაც ყველაზე მთავარია, არ არსებობს სტანდარტი, რის საფუძველზეც იწერება სახელმძღვანელოები, ეს არის მთავარი პრობლემა.
რა იწერება, რატომ იწერება, ამაზე ჩვენი ერთიანი ხედვა, ერთიანი სისტემა არ არსებობს. არ ჩანს.
- გამოდის, განათლების სამინისტრო, ხელისუფლება თავად არღვევს „ზოგადი განათლების შესახებ კანონს“, როცა სახელმძღვანელოს სტანდარტის გარეშე წერს?
სტანდარტი არ არსებობს, ამიტომ „ზოგადი განათლების შესახებ კანონს“ არღვევენ და პრინციპებსაც. ზოგადად, ლოგიკა ირღვევა, რადგან ლოგიკურია, რომ ჯერ უნდა არსებობდეს გეგმა, ხედვა, პროგრამა და ამას უნდა ეფუძნებოდეს რესურსი. ამ შემთხვევაში არც ვიცით, სად და რას ვაკეთებთ.
ვერცერთი სკოლის დირექტორი თუ მასწავლებელი ვერ გეტყვით, სკოლაში რომ დაბრუნდება, რამდენი საათი უნდა ისწავლებოდეს ისტორია და რა უნდა ასწავლონ.
- პროცესის დახურვა ნიშნავს იმას, რომ ვერ შეკრიბეს პროფესიონალების გუნდი და ვერ მუშაობენ, თუ იმ ადამიანების საჯაროობას ერიდებიან, ვინც შესაძლოა გახდეს საზოგადოების მხრიდან კრიტიკის ობიექტი ამ პროცესში?
ზუსტად არ ვიცი, მაგრამ, ჩემი აზრით, სისტემა ხდება უფრო მეტად ავტორიტარული. ზემოდან გვითხრეს, რომ „ჩვენ უნდა გავაკეთოთ“ ნაკლებად გამჭვირვალედ – ეს არის პრობლემა.
- თუმცა, საზოგადოებამ უნდა იცოდეს, ვინ წერს მათი შვილებისთვის წიგნებს. ის ადამიანები, რომლებიც ვთქვათ აგვისტოს ომის დაწყებას საქართველოს აბრალებს და რუსეთს არ მიიჩნევს მტრად, თუ მიუკერძოებელი და კეთილსინდისიერი პროფესიონალები. თქვენ როგორ ფიქრობთ?
ჩემი აზრით, ვინც არ უნდა იყოს ავტორი, აუცილებელია სახელმძღვანელოს შეფასება და კონტროლი. ასევე, კონკურენციის პრინციპების დაცვა. ფაქტია, რომ კონკურენცია პროდუქტის ხარისხს უკეთესს ხდის. ეს ძალიან მარტივი პრინციპია.
და მეორე, რასაც თქვენ ამბობთ, რომ ისტორია დისციპლინაა, სადაც ინტერპრეტაციის შესაძლებლობა და ალბათობა საკმაოდ მაღალია. შესაბამისად, ყველა შემთხვევაში, სწორ მოქალაქეობრივ, ღირებულებით საფუძველზე უნდა დაიწეროს ეს სახელმძღვანელო.
2008 წლის ომის და ბევრი სხვა მნიშვნელოვანი მოვლენის შეფასება, – იქნება ეს პირველი რესპუბლიკა, მე-19 საუკუნე, რუსული ოკუპაცია თუ საბჭოთა ოკუპაცია, ობიექტურად უნდა იყოს გაანალიზებული და შეფასებული.
ჩემი აზრით, ასევე მკვეთრად უნდა ჩანდეს დემოკრატიული ფასეულობები და ის რისკები, რომლებიც ავტორიტარიზმს მოჰყვება.
ავტორს თუ ავტორთა კოლექტივს უნდა ჰქონდეს სასკოლო გამოცდილება – გასათვალისწინებელია სწორი მეთოდიკა, სასკოლო კულტურის, სასკოლო გამოწვევების სწორი ცოდნა, შესაბამის ეპოქას შესაბამისი ავტორი უნდა წერდეს.
ჩვენ კი ხელში არაფერი გვაქვს. ის, რომ ივნისის ბოლოს ჩვენ ამაზე ვსაუბრობთ, ნიშნავს, რომ პროცესი არსებითად არასწორად წავიდა. არც იმას გამოვრიცხავ, რომ კიდევ ერთი წელი ავიღოთ გარდამავალ რეჟიმში. ვფიქრობ, ეს უკეთესი გამოსავალია.
შეუჯერებელი, გადაუმოწმებელი სახელმძღვანელოს შესვლას სკოლაში, სჯობს ისევ ძველი სახელმძღვანელოებით ვასწავლოთ.
- როგორ ფიქრობთ, ახალი და უახლესი ისტორიიდან რა იქნება სახელმძღვანელოში შეტანილი?
ახალი და უახლესი თემები მეცხრე კლასში არის ნაწილობრივ, სადაც უკვე არსებობს საკმაოდ დიდი ხანია სახელმძღვანელო. მაგრამ ისევ და ისევ ვამბობ, რომ ჩვენ არ ვიცით ზუსტად. მე მაგალითად, საკმაოდ ურთიერთგამომრიცხავი მოსაზრებები მომისმენია, რა უნდა ისწავლებოდეს.
არც ის ვიცით, რეპეტიტორიუმში რა ისწავლება. მე-7, მე-8, მე-9 კლასში, როგორც ლოგიკა მკარნახობს, ისევ ამ ქრონოლოგიურ პრინციპზე უნდა დაჯდეს – ძველი ისტორია, შუა საუკუნეები და ახალი. მე-10-ე, მე-11-ე კლასში რა იქნება არ ვიცით.
მე ძალიან ვღელავ, რადგან არსებით პრობლემად მიმაჩნია ის, რომ შესაძლოა, საქართველოს ისტორია, რომელიც არის მსოფლიო ისტორიის ნაწილი, გლობალური სამყაროს ნაწილი და ეს ერთიან კონტექსტში უნდა დაინახოს ადამიანმა – დაარღვიონ და აბსოლუტურად, ფსევდო-პატრიოტული მოტივებით საქართველოს ისტორია გამიჯნონ დანარჩენი მოვლენებისგან.
არადა, მოსწავლემ მთლიანი პროცესი უნდა აღიქვას. ამაზე კვლევებიც გვქონია ჩვენ და აჩვენებს, რომ ეს ბევრად კარგად მუშაობს, ვიდრე ის, რომ ჩვენი ისტორია განცალკევებულია. ამ შემთხვევაში კონტექსტი არ გესმის.
- თქვენ ახსენეთ რეპეტიტორიუმი და როგორც მიქანაძემ თქვა, ეს იქმნება იმისთვის, რომ აბიტურიენტი მოამზადოს ეროვნული გამოცდისთვის. გვახსოვს ისიც, როგორ ამოიღეს საგამოცდო პროგრამიდან რუსეთის წინააღმდეგ აჯანყებები და ხომ არ ფიქრობთ, რომ მსგავსი რამ მოხდება ახლაც?
ჩვენ არაფერი ვიცით, ისევ და ისევ იმის გამო, რომ პროცესი არ არის გამჭვირვალე. არ არსებობს შიდა კონტროლი, არ არსებობს დარგის სპეციალისტების ჩართულობა – ეს კარგზე არაფერზე მეტყველებს.
ჩვენ მხოლოდ გვესმის და ყოველდღიურ რეჟიმში ვხედავთ ევროკავშირის და, ზოგადად, ევროპული იდეების დისკრედიტაციის მცდელობას, ვხედავთ ანტიდასავლურ პროპაგანდას, მაშინ, როცა ხელისუფლების კონსტიტუციური ვალდებულებაა, ქვეყანა დააბრუნოს ჩვენს ისტორიულ სახლში, საითკენაც ქართული სახელმწიფო ყოველთვის ცდილობდა, რომ წასულიყო. ვხედავთ იმ რისკებს, რომ დემოკრატიული ფასეულობები შეიძლება იყოს ძალიან შემცირებული და ამაზე საუბრობს ყველა საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომლებიც საქართველოს განვითარების დინამიკას აფასებენ.
ამიტომ, თავისუფლების შეზღუდვა, ევროპული იდეის დისკრედიტაცია თუ რუსულ-საბჭოთა ოკუპაციის საკითხებზე ნაკლები აქცენტის გაკეთების რისკები არსებობს.
ამიტომ, გამჭვირვალეობა და ფართო ჩართულობა – ეს არის ის წამალი და ის იარაღი, რითაც ამ რისკებს შეიძლება ვებრძოლოთ.
- დავუშვათ, სექტემბერში მივიღეთ ისეთი სახელმძღვანელო, რისი მიღებაც დაუშვებელი იქნებოდა, თუნდაც მისი ანტისახელმწიფოებრივი შიგთავსის გამო. რას მოიმოქმედებთ მასწავლებლები, განათლების სხვა სპეციალისტები?
მე არ მაქვს ამაზე ერთიანი სურათი წარმოდგენილი. ზოგადად, სწავლება არის თავისუფალი პროცესი, არ არსებობს მყარი დოგმები სწავლებაში და მეორე, დღეს ჩვენს საზოგადოებაში ძალიან ეკლექტური სურათი გვაქვს. ერთი მხრივ, ვხედავთ ძალიან პრინციპულ სამოქალაქო პოზიციებსაც და სამწუხაროდ, გვაქვს კონფორმიზმის დიდი კულტურაც.
ამიტომ, პოტენციურად, არსებობს იმის ალბათობა, რომ ეს პროცესი დაზარალდეს – ამ ტიპის ნარატივები მივიდეს მოსწავლეებამდე. თუმცა არსებობს სხვა რეალობაც – ვიცნობ ბევრ ადამიანს, კოლეგას, ვისაც ძალიან პრინციპული და ღირებულებითი დამოკიდებულება აქვთ, თუნდაც ჩვენი ისტორიის უახლესი და ძალიან ტრაგიკული ფურცლების მიმართ. ისინი არ უღალატებენ ამ ფასეულობებს.
