ქალაქში საპროტესტო აქციებზე თეთრსამკლავურიანი ადამიანების სიმრავლეს ადვილად შეამჩნევთ. თეთრ ფონზე დიდი შავი ლაქა უკვე იქცა გაყალბებული არჩევნების სიმბოლოდ.
„დაუსვი წერტილი რუსულ ოცნებას“, „ოცნების შავი ლაქა“, „სამუდამო წერტილი ოცნებას“, – ამ სლოგანებს მოისმენთ საქართველოს მოქალაქეებისგან აქციებსა თუ თავშეყრის სხვა ადგილებში, სადაც ისინი წართმეულ ხმებს აპროტესტებენ.
თეთრ ფონზე შავი წერტილის სამკლავურად ქცევის იდეა ფეისბუქჯგუფ „დაიტოვეს“ აქტივისტებს ეკუთვნით. ისინი ასე გამოხატავენ 26 ოქტომბერს ჩატარებულ საპარლამენტო არჩევნებზე ხმის ფარულობის დარღვევას.
ამ იდეის ერთ-ერთი ავტორის, ილია ღლონტის განცხადებით, სამკლავური შავი წერტილით გამოხატავს იმას, რომ არჩევნებზე ხმის მიცემის ფარულობა დაირღვა. „ეს არის ფარულობის, გაჟონილი და ჩვენი დაკარგული ხმის სიმბოლო“, – გვითხრა ილია ღლონტმა.
ილია ღლონტი, აქტივისტი
აქტივისტი მიიჩნევს, რომ ამ ბრძოლის ხაზი თითოეულ მოქალაქეზე გადის, ამიტომ ძალიან მნიშვნელოვანია, ამ პროცესში ყველამ დაინახოს საკუთარი თავი.
„ხმის მიცემის დროს სახელმწიფომ ვერ უზრუნველყო ჩვენი კონსტიტუციური უფლების დაცვა. ამიტომ ადექი და გაიკეთე ეს სამკლავური სამსახურში, რომ შენმა კოლეგებმა დაინახონ შენი პროტესტი. ყველა შემთხვევაში პერსონალურ ბრძოლაზე გავდივართ, რომელიც, საბოლოო ჯამში, ქმნის იმ მუხტს, რომელიც პროტესტისთვის გვჭირდება ადამიანებს.
300 ათასიც რომ გამოვიდეთ ქუჩაში, „ქართული ოცნებისთვის“ ეს მაინც არაფერს ნიშნავს, როგორც თვითონ ამბობენ ხოლმე. ამიტომ ჯერ ინდივიდუალურად უნდა გავხადოთ ეს პროტესტი მასშტაბური, საბოლოოდ კი, იმდენი უნდა ვიყოთ, რომ ვერ დაგვთვალონ. ამიტომ გადის ეს ბრძოლა ინდივიდუალურ პროტესტზე“, – გვეუბნება ილია ღლონტი.
„ეს ბრძოლა არ არის მხოლოდ ის, რომ არჩევნები გაგვიყალბეს ან ოფშორების კანონი მიიღეს და ასე შემდეგ. მთელი სისტემაა შესაცვლელი და გვინდა, ამ სისტემას დავუსვათ წერტილი.
ბრძოლა გრძელდება მანამ, სანამ ეს ქვეყანა არ გახდება ევროკავშირის წევრი, სადაც არ დაგვაშინებენ, არ იძალადებენ ჩვენს თავისუფალ ნებაზე და სამსახურიდან არ გაგვიშვებენ იმის გამო, რომ ხმა არ მივეცით მმართველ პარტიას“, – ამბობს ილია.
თეთრი, შავწერტილიანი სამკლავურით გამოჩნდა სტუდენტი ქეთი პაქსაძეც ბათუმში აქციაზე. ქეთი მიიჩნევს, რომ შავი წერტილი ხმის ფარულობის დარღვევის გარდა „ქართული ოცნების“ მმართველობისთვის წერტილის დასმის სიმბოლოცაა.
„გაჟონა ჩვენმა ვითომ ფარულად მიცემულმა ხმამ. სწორედ ეს გაჟონილი ხმები აღმოჩნდა იმ რეალობის მიზეზი და საბაბი, რა რეალობაშიც ჩვენ ახლა ვართ.
ეს არის ალბათ შავი ხვრელი, რომელიც „ქართულ ოცნებას“ წაიყვანს და ამ ქვეყნის ხელისუფლებაში მათი ადგილი აღარ იქნება. ჩვენ არ დავთმობთ ჩვენი წინაპრების სისხლით და ბრძოლით მოტანილ თავისუფლებას“, – ამბობს ქეთი პაქსაძე.
ქეთი პაქსაძე, სტუდენტი
აქტივისტების აზრით, „ეს გაჟონილი ლაქა, იქნება ამ ქვეყანაში ავტორიტარიზმის ბოლო წერტილი“.
„პარლამენტი შედგება საყოველთაო, თანასწორი და პირდაპირი საარჩევნო უფლების საფუძველზე ფარული კენჭისყრით 4 წლის ვადით ერთიან, მრავალმანდატიან საარჩევნო ოლქში პროპორციული სისტემით არჩეული 150 პარლამენტის წევრისგან“- საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 37, პუნქტი 2
ბათუმში მოქალაქეები ხმის ფარულობის დარღვევას აპროტესტებენ.
ფოტო: ბათუმელები/ლელა დუმბაძე
- ხმის ფარულობა დაცულია კონსტიტუციით
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია [საია] ქვეყნის მასშტაბით აკვირდებოდა არჩევნებს და სწორედ ის არის ერთ-ერთი პირველი, ვინც 2263 ანუ ყველა იმ უბნის შედეგების ბათილობას მოითხოვს, სადაც ხმის მიცემა ახალი, ელექტრონული ტექნოლოგიების გამოყენებით ჩატარდა.
„დემოკრატიული არჩევნების ერთ-ერთი ფუნდამენტური საფუძველი არის ხმის ფარულობის პრინციპი, რომელიც დაცულია როგორც საქართველოს კონსტიტუციით, ასევე საერთაშორისო აქტებით. ფარული კენჭისყრის პრინციპზე წერია საქართველოს ორგანულ კანონში და საქართველოს საარჩევნო კოდექსში.
ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციაში ასევე საუბარია ხმის ფარულობაზე. შეგვიძლია ვახსენოთ ეუთო-ოდირის რეკომენდაციებიც, რომლებიც ძალიან ნათლად მიუთითებენ არჩევნების ადმინისტრირებაზე პასუხისმგებელ ორგანოებს, რომ ხმის მიცემის აბსოლუტური ფარულობა დაცული უნდა იყოს კენჭისყრის პროცესის ყველა ეტაპზე, მათ შორის ბიულეტენის მთვლელ აპარატში მოთავსების ეტაპზეც“, – ამბობს საიას წარმომადგენელი ნიკოლოზ ოდიკაძე.
მისი თქმით, ვერც ბიულეტენი, ვერც ჩარჩო კონვერტი, ვერც ხმის მთვლელი ელექტრონული მოწყობილობა, ვერ უზრუნველყოფდა ფარულობის დაცვას.
„ბიულეტენები მთელი ქვეყნის მასშტაბით დაიბეჭდა ერთსა და იმავე სტამბაში, ცესკოს მიერ მიწოდებულ ფურცელზე. ამ თვალსაზრისით, ბიულეტენებში ოლქების მიხედვით სხვაობა ვერ იქნება. მარკერი ჟონავდა ბიულეტენის უკანა მხარეს და იქიდან გამომდინარე, რომ ჩარჩო კონვერტი და ბიულეტენი განსხვავებული ზომისაა, ფურცლის შეცურებისას შესაძლებელი იყო იმის გაგება, თუ ვის მისცა ამომრჩეველმა ხმა“, – ამბობს ნიკოლოზ ოდიკაძე.
საპროტესტო ბანერები ბათუმში აქციაზე.
ფოტო: ბათუმელები/ლელა დუმბაძე
- რატომ არის მნიშვნელოვანი ხმის ფარულობა კენჭისყრის დროს?
„თუ ფარულობა არ არის დაცული, ამომრჩეველმა შეიძლება იგრძნოს შიში, ზეწოლა, სირცხვილი და ასე შემდეგ.
ფარულობა არის უმნიშვნელოვანესი, რადგან ადამიანმა გადაწყვეტილება მიიღოს თავისუფლად და არ იყოს დამოკიდებული გარე ფაქტორებზე.
საარჩევნო კენჭისყრის ოთახებში განთავსებული იყო „ქართული ოცნების“ ვიდეოკამერები, საარჩევნო კომისიის წევრებს ისედაც ევალებათ იქ ყოფნა და მთლიანობაში ზეწოლის გარემო შეიძლება ეგრძნო ამომრჩეველს“, – ამბობს ნიკოლოზ ოდიკაძე.
საია: „ჩვენ მტკიცებულებზე დაყრდნობით ვდავობთ, რომ კენჭისყრის დღეს მასობრივად დაირღვა ამომრჩევლის ხმის ფარულობის პრინციპი, რაც არღვევს საქართველოს კონსტიტუციით გარანტირებულ უფლებას“.
„ჩვენ გავასაჩივრეთ ყველა იმ უბნის შედეგები, სადაც კენჭისყრა ჩატარდა ელექტრონულად.
სხვა მძიმე დარღვევებიც რომ არ ყოფილიყო უბნებზე და იყოს მხოლოდ ეს ერთი – ხმის ფარულობის დარღვევა, საკმარისი მოტივია იმისთვის, რომ არჩევნების შედეგები არ ვაღიაროთ, რადგან ეს არსებითი დარღვევაა. ჩვენი საჩივრების დაკმაყოფილება გამოიწვევდა ახალი არჩევნების ჩატარებას“, – ამბობს ოდიკაძე.
26 ოქტომბრის არჩევნებზე, ხმის მიცემის ფარულობის დარღვევა მხოლოდ ერთმა, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის მოსამართლემ, ვლადიმერ ხუჭუამ დაადგინა და ამ ოლქში არჩევნების შედეგები ხმის ფარულობის დარღვევის გამო ბათილად ცნო.
მან სასამართლო პროცესზე ექსპერიმენტიც ჩაატარა, რითაც გამოჩნდა, რომ ხმის მიცემის ფარულობა არჩევნებზე დარღვეული იყო.
„მივიღე გადაწყვეტილება სამოსამართლეო ფიცზე, სინდისზე, კანონის უზენაესობაზე, სამართლიანობაზე და მტკიცებულებებზე დაყრდნობით“, – განაცხადა მოსამართლე ხუჭუამ.
თუმცა საბოლოოდ ქართულმა სასამართლოებმა არც ერთი საჩივარი არ დააკმაყოფილეს.
„ის, რომ ხმის ფარულობა ირღვეოდა, ამას აღიარებდა ცესკოც, რადგან 2021 წელს, როცა კრწანისის ოლქში, შუალედური არჩევნები ჩატარდა, ეს პრობლემა იყო შესამჩნევი და მივმართეთ ცესკოს პრობლემის აღმოსაფხვრელად.
წინასაარჩევნოდ, როცა იმიტირებული ხმის მიცემის პროცესი ჩაატარა ცესკომ, მაშინაც დაირღვა ხმის მიცემის ფარულობა. თუმცა ცესკო ამბობდა, რომ ეს იყო სატესტო ბიულეტენი და დაგვპირდა, რომ ფურცლის ხარისხი შეიცვლებოდა, თუმცა ვნახეთ, რომ ეს ასე არ მოხდა.
სამართლებრივად, თუ ამომრჩევლის ნახევარზე მეტი ამბობს, რომ ხმის მიცემის ფარულობა დაირღვა, მაშინ უნდა დაინიშნოს ახალი არჩევნები“, – გვითხრა ნიკოლოზ ოდიკაძემ.
ხმის მიცემის ფარულობის დარღვევაზე საუბრობს მიშა ბენიძეც, რომელიც წარმოადგენს კოალიციურ სადამკვირვებლო მისიას – „ჩემი ხმა“ . მისი თქმით, არჩევნებზე ფარულობის ფუნდამენტური პრინციპის დარღვევა ეჭვქვეშ აყენებს არჩევნების ლეგიტიმურობას
„ამ არჩევნების წინ გვესმოდა ბევრი ადამიანის წუხილი და შიში იმაზე, რომ მათი ხმის ფარულობა არ იქნებოდა დაცული. ახალი ტექნოლოგიების გარშემო ვრცელდებოდა უამრავი მიზანმიმართული დეზინფორმაცია, რომ ხელისუფლება გაიგებდა, თუ ვინ ვის მისცა ხმა.
ხალხი გვიყვებოდა, რომ ეს მანქანა ამოიცნობდა ვინ რა დროს ვის მისცა ხმა და ასე შემდეგ. ამ აპარატს ასეთი შესაძლებლობები არ ჰქონდა და ჩვენ ამაზე ვესაუბრებოდით მოქალაქეებს, მაგრამ არჩევნების დღეს დავინახეთ, რომ ბიულეტენებზე მასიურად ჟონავდა მელანი და ფარულობა პრაქტიკულად არ იყო დაცული.
ვნახეთ ისიც, რომ კომისიის წარმომადგენელს, რომელიც ამ აპარატთან ახლოს იდგა, თავისუფლად შეეძლო დაეფიქსირებინა ვის მისცა ამომრჩეველმა ხმა. ეს იმდენად თვალშისაცემი იყო, რომ ხშირ შემთხვევაში, პროცესი კომისიის წევრებისთვისაც კი უხერხული იყო“, – ამბობს მიშა ბენიძე.
მის თქმით, იყო ისეთი შემთხვევებიც, როცა კომისიის წარმომადგენლები პირდაპირ ხსნიდნენ ჩარჩო კონვერტს და ხედავდნენ, რომელი პარტია გააფერადა ამომრჩეველმა. ეს ფაქტები ვიდეოებზეც არის დაფიქსირებული და არაერთი საჩივარი დაიწერა ამის გამო.
„ასევე, ყველა უბანზე ვიდეოკამერა იყო განთავსებული, რომელიც საარჩევნო ყუთს ან ხმის მისაცემ კაბინას უყურებდა და ამ ჩანაწერებიდანაც შესაძლებელია იდენტიფიცირება, თუ ვის მისცეს ხმა.
მე, ერთმა მოქალაქემ შეიძლება მოვახერხო ისე, რომ ჩემი ხმის ფარულობა დავიცვა, მაგრამ თუ ეს პროცესი ხმის მიცემის ფარულობის დარღვევას მასობრივად იძლევა, ეს უკვე მთლიანად აყენებს არჩევნებს ეჭვქვეშ.
ასე გამოხატავენ მოქალაქეები ხმის ფარულობის დარღვევას თბილისში, საპროტესტო აქციაზე
„ამ არჩევნების წინ გვესმოდა ბევრი ადამიანის წუხილი და შიში იმაზე, რომ მათი ხმის ფარულობა არ იქნებოდა დაცული. ამ განწყობას ხელი შეუწყო ახალი ტექნოლოგიების შემოტანამაც, რადგან ვრცელდებოდა უამრავი მიზანმიმართული დეზინფორმაცია, რომ ხელისუფლება გაიგებდა, თუ ვინ ვის მისცა ხმა.
ხალხი გვიყვებოდა, რომ ეს მანქანა ამოიცნობდა, ვინ როდის ვის მისცა ხმა. ამ აპარატს ასეთი შესაძლებლობები არ ჰქონდა და ჩვენ ამაზე ვესაუბრებოდით მოქალაქეებს, მაგრამ არჩევნების დღეს დავინახეთ, რომ ბიულეტენებზე ჟონავდა მელანი და ფარულობა არ იყო დაცული.
ვნახეთ ისიც, რომ კომისიის წარმომადგენელს, რომელიც ამ აპარატთან ახლოს იდგა, თავისუფლად შეეძლო დაეფიქსირებინა, ვის მისცა ამ ადამიანმა ხმა. ეს იმდენად თვალშისაცემი იყო, რომ პროცესი კომისიის წევრებისთვისაც კი უხერხული იყო.
ზოგ შემთხვევაში კომისიის წარმომადგენლები პირდაპირ ხსნიდნენ ჩარჩო კონვერტს და ხედავდნენ, რომელი პარტია გააფერადა ამომრჩეველმა. ეს ფაქტები ვიდეოებზეც არის დაფიქსირებული და არაერთი საჩივარი დაიწერა ამის გამო.
ასევე, ყველა უბანზე ვიდეოკამერა იყო განთავსებული, რომელიც საარჩევნო ყუთს ან ხმის მისაცემ კაბინას უყურებდა და ამ ჩანაწერებიდანაც შესაძლებელია იდენტიფიცირება, ვის მისცეს ხმა.
საარჩევნო ადმინისტრაციამ ამ ფორმატით დაარღვია კანონი და ყველა იმ ადამიანის კონსტიტუციური უფლება, ვინც მონაწილეობდა 26 ოქტომბრის არჩევნებში და ხმა მისცა ელექტრონულად“, – ამბობს მიშა ბენიძე.
თბილისში მოქალაქეები არჩევნების ხელმეორედ ჩატარებას მოითხოვენ.
ხმის ფარულობის დარღვევაზე ათასზე მეტი სარჩელი დაიწერა.
მიშა ბენიძის თქმით, ნებისმიერ სამართლებრივ სახელმწიფოში, სადაც ასეთ მასშტაბურ დარღვევებს ექნებოდა ადგილი, ამ არჩევნების შედეგები გაუქმდებოდა.
მოქალაქეებმა და ასევე, საერთაშორისო პარტნიორებმა არ უნდა აღიარონ შედეგები და უნდა მოვითხოვოთ ხელახალი არჩევნები“, – ამბობს ბენიძე.
ხმის ფარულობის დარღვევას არ ეთანხმება ხელისუფლება და არც ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე, გიორგი კალანდარიშვილი, რომელიც ამბობს, რომ „სადღაც უკან, რომ ფერი (გამოვიდა)“, ეს არ არის ფარულობის დარღვევა.
საპარლამენტო არჩევნების ლეგიტიმურობის საკითხი ევროკავშირის ქვეყნებმა უკვე დააყენეს კითხვის ნიშნის ქვეშ. მაგალითად, ევროკომისიის ვიცე-პრეზიდენტი, მარგარიტის შინასი ამბობს, რომ 26 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნები ევროკავშირის წევრობის კანდიდატი ქვეყნის სტანდარტებს არ შეესაბამება.
„ეს არჩევნები არ შეესაბამება სტანდარტებს, რომლებსაც მოელიან ევროკავშირის წევრობის კანდიდატი ქვეყნისაგან“, – თქვა მან.
მკაცრი შეფასებები ჰქონდათ საქართველოში მყოფ ევროკავშირის რვა ქვეყნის წარმომადგენლებსაც. გერმანიის ბუნდესტაგის დეპუტატი, მიხაელ როთი ამბობს, რომ „ხმის მიცემის ფარულობა არ იყო უზრუნველყოფილი, მიდიოდა ფართოდ გავრცელებული დაშინება, მოსყიდვა“.
„თუ არ იქნება არჩევნებზე დაფიქსირებული დარღვევები გამოძიებული, მოვითხოვთ ინდივიდუალურ სანქციებს მათ მიმართ, ვინც პასუხს აგებს ამომრჩეველთა მანიპულაციასა და დაშინებაზე“, – განაცხადა მიხაელ როთმა.
მიხაელ როთი თბილისში, საპროტესტო აქციაზე.
ევროპარლამენტარი მარკეტა გრეგოროვა ამბობს, რომ საქართველოს საპარლამენტო არჩევნებზე პირადად შეესწრო გაყალბების ფაქტებს.
„მე თავად შევესწარი მანიპულაციებს, შოკის მომგვრელ ბიულეტენების ჩაყრას, ასევე გაყალბების ფაქტებს, ამომრჩეველთა ფარულობის დარღვევასა და ამომრჩევლის დაშინებას.
ამ არჩევნებს სამართლიანად ვერ მივიჩნევთ. საჭიროა დარღვევების გამოძიება და პასუხისმგებელი პირების სანქცირება“, – თქვა გრეგოროვამ ევროპარლამენტში დებატებზე.
„არჩევნები არ იყო დემოკრატიული, მათ ვერ ვაღიარებთ. „ოცნებას“ არ მოუგია. უნდა მოვუწოდოთ საერთაშორისო გამოძიებისკენ“, – ამბობს კიდევ ერთი ევროპარლამენტარი რასა იუკნევიჩიანე საქართველოში ჩატარებულ არჩევნებზე.
26 ოქტომბრის არჩევნების შედეგებს არ აღიარებს საქართველოს პრეზიდენტი სალომე ზურაბიშვილიც. ამის შესახებ მან განცხადება არჩევნების მეორე დღეს, 27 ოქტომბერს გააკეთა.
„არ ვაღიარებ ამ არჩევნებს. ამ არჩევნების აღიარება არ შეიძლება. ეს იგივეა, რაც რუსეთის აქ შემოსვლის აღიარება, რუსეთის მიმართ საქართველოს დაქვემდებარების. ამას არ შევეგუებით. არ შეიძლება, ვინმემ წაართვას საქართველოს ევროპული მომავალი“, – განაცხადა ზურაბიშვილმა.
მან არჩევნებში ბარიერგადალახულ პარტიებს – ოთხ კოალიციურ გაერთიანებას ერთად დგომისკენ მოუწოდა. ზურაბიშვილმა მიმართა ხალხსაც.
„მინდა, მივმართო მოსახლეობას, რომ ერთად უნდა დავდგეთ და გამოვაცხადოთ, რომ არ ვაღიარებთ ამ არჩევნებს და რუსეთს, მის ამ ფორმით საქართველოში შემოსვლას, ახალი ფორმით დაპყრობას. დავდგებით ერთად.“
რას აპირებს ოპოზიცია?
11 ნოემბერს ოპოზიციის ნაწილმა საერთო ფორმატზე შესათანხმებლად კონსულტაციები გამართა. ოპოზიციური პარტიები თანხმდებიან ერთიან სტრატეგიაზე და ითხოვენ საარჩევნო დარღვევების საერთაშორისო გამოძიებას.
ოპოზიციურ კოალიციებში მიაჩნიათ, რომ დემოკრატიულმა სამყარომ არ უნდა აღიაროს 26 ოქტომბრის არჩევნების შედეგები და უნდა გაიზარდოს სამოქალაქო წინააღმდეგობა.
ქვეყანაში საპროტესტო აქციები ხელახალი არჩევნების მოთხოვნით გრძელდება.
ხმის ფარულობის დარღვევაზე სასამართლოში სარჩელი ცესკოს წინააღმდეგაც შევიდა
რა ხდება იმ შემთხვევაში, თუკი ოპოზიცია პარლამენტში არ შევა, ჩახსნის სიებს, მაგრამ „ქართული ოცნების“ წევრები ახალ პარლამენტში მაინც შეიკრიბებიან?
ამ თემაზე ბათუმელები კონსტიტუციონალისტებს, ვახუშტი მენაბდესა და დავით ზედელაშვილს ესაუბრა.
ვახუშტი მენაბდე:
დავით ზედელაშვილი:
