„შუახევი ჰესი“ ნოემბერში ამოქმედდება – უსაფრთხოა თუ არა აღდგენილი გვირაბები


„შუახევი ჰესი“, რომლის ორი გვირაბი ექსპლუატაციაში გაშვებიდან ორ თვეში ჩამოინგრა და  ორი წელია გაჩერებულია, 2019 წლის ნოემბერში სატესტო რეჟიმში დაიწყებს მუშაობას.

მანამდე კი, ოქტომბერში, ოპერირებას დაიწყებს „სხალთა ჰესი“, დაიწყება ტურბინების ტესტირება და დიდაჭარა-შუახევის გვირაბის შევსება. „აჭარისწყალი ჯორჯიაში“  ამბობენ, რომ „შუახევი ჰესი“  2020 წლის მარტიდან სრული დატვირთვით იმუშავებს.

„ყველა მეტრი შეფასებული და შესწავლილია. სწორედ ამ შეფასებებზე დაყრდნობით, გვირაბების 70 % იქნება მოპირკეთებული,“ – ამბობს პრაშანტ ჯოში, „აჭარისწყალი ჯორჯიას“ აღმასრულებელი დირექტორი. ის ასევე ამბობს, რომ რეაბილიტირებული გვირაბები  უსაფრთხოა.

2017 წელს ორი თვის გახსნილ „შუახევი ჰესის“ 37-კილომეტრიანი გვირაბი რამდენიმე ადგილას ჩამოინგრა. მათ შორის, სხალთა-დიდაჭარის დამაკავშირებელი სადერივაციო გვირაბი ორ ადგილას, ხოლო დიდაჭარა-შუახევის დამაკავშირებელი სადაწნეო გვირაბი – ექვს ადგილას.

დიდაჭარის კაშხალი, რომელიც მხოლოდ ორი თვე იყო წყლით სავსე  ფოტო: ბათუმელები

“პროექტის მშენებლობის დაწყებამდე, ტექნიკურ-ეკონომიკური შეფასების ფაზის დროს,  ჩატარდა გეოლოგიური კვლევები – აიღეს სინჯები. სწორედ ამ სინჯებით წარმოდგენა გექმნება, როგორი ტიპის ქანებია საპროექტო არეალში და შესაბამისი ღონისძიებების გატარებაც ხდება. მაგრამ შეუძლებელია, რომ ყველა ერთ მეტრში აიღო ქანის სინჯები. როდესაც გვირაბი წყლით შეივსო და ეს შევსება საკმაოდ დიდი ხანი გრძელდებოდა, წყალთან რეაქციაში შევიდა ეს ქანები, გამოავლინა სისუსტე და  გაიბერა. წყლით გაიჟღინთა ქანები და ის გამაგრება, რაც ჩვენ გვქონდა გამოყენებული, საკმარისი არ აღმოჩნდა ამ ქანების შესაჩერებლად.

ეს იყო უნიკალური შემთხვევა, რომელიც ტექნიკურ-ეკონომიკური შესწავლის ფაზაში და მშენებლობის დროს არ გამოვლენილა,” – ასე ხსნის “აჭარისწყალი ჯორჯიას” აღმასრულებელი დირექტორი მიზეზს, თუ რატომ ჩამოიშალა ორი წლის წინ ჰესის გვირაბები.

შემთხვევიდან ორი წლის შემდეგ „აჭარისწყალი ჯორჯიაში“ ამბობენ, რომ პრობლემა, რომელიც  „არაპროგნოზირებადმა ქანებმა“ გამოიწვია, უკვე მოგვარდა და მსგავსი რამ აღარ განმეორდება.

„აჭარისწყალი ჯორჯიასი“ არ სჯერა იმ სოფლების მოსახლეობას, რომლებსაც საერთო პრობლემა აერთიანებთ – სოფლებში გამქრალი სასმელი და სარწყავი წყლები, საფრთხის შემცველი საცხოვრებელი გარემო, დაბზარული სახლები და შიში, „რომ შეიძლება რამე უბედურება დატრიალდეს“.

გორხანაური, ყინჩაური, მახალაკიძეები, ჩანჩხალო, ღურტა, იაკობაძეები – აჭარის მაღალმთიანეთში მდებარე რომელიმე ზემოთ ჩამოთვლილ სოფლიდან ერთ-ერთში მაინც თუ მიხვალთ, იქ მცხოვრები ბავშვიც კი გეტყვით, რომ მათ სოფელს საფრთხე ემუქრება.

უსაფრთხოა თუ არა "შუახევი ჰესის" აღდგენილი გვირაბები

„შუახევი ჰესი“ ნოემბერში ამოქმედდება, ჰესის მშენებლობის არეალში მცხოვრებ მოსახლეობას მთელი რიგი პრობლემები აქვს, თუმცა ყველაზე მეტად აწუხებთ კითხვა – იქნება თუ არა უსაფრთხო აღდგენილი გვირაბებივრცლად ამ თემაზე: https://batumelebi.netgazeti.ge/news/215697/

Posted by ბათუმელები • Batumelebi.ge on კვირა, 21 ივლისი, 2019

„ერთ დილას ჩვენ შეიძლება უბრალოდ აღარ ვიყოთ“, „ჩვენ ვამბობთ, არ გვინდა კომპენსაცია, მაგრამ მოგვეცით გარანტია, რომ რაიმე საშიშროება არ გვემუქრება“, „სამი დიდი და ტრაგიკულად დასრულებული კატასტროფა მოხდა ამ ხეობაში. ხალხი დაიღუპა. ესენი მოვიდნენ და ჰესი ააშენეს,“ – ამ ამბებს ადგილობრივები ჰყვებიან.

ადგილობრივების მტკიცებით, აქ წყარო გამოდიოდა და ჰესის მშენებლობის დაწყების შემდეგ დაშრა

სპეციალისტების აზრით, მართალია, საქართველოს მთავრობა მუდმივად საუბრობს დიდი ჰესების აუცილებლობაზე, მაგრამ აჭარაში განხორციელებულმა პროექტმა აჩვენა, რომ უმსხვილესი ინვესტიციის არსებობის პირობებშიც კი, შეუძლებელია გამართული ინფრასტრუქტურის აშენება.

შუახევში, სოფელ მახალაკიძეებში, 76 ოჯახი ცხოვრობს. სოფელი მდინარე ჩირუხის ორივე სანაპიროზეა გაშენებული. მდინარის მარცხენა სანაპიროზე სოფლის იმ ნაწილს, რომელსაც საფრთხე შეექმნა, რაბათის უბანი ჰქვია. სწორედ რაბათის უბანში მცხოვრები 22 ოჯახი ჩივის ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკში [EBRD]. EBRD-მა „აჭარისწყალი ჯორჯიას“  შუახევის ჰიდროელექტროსადგურის განვითარების, მშენებლობისა და ფუნქციონირების დასაფინანსებლად 86.5 მილიონი აშშ დოლარის (63.7 მილიონი ევრო) ოდენობის კრედიტი მისცა.

საჩივარში, რომელიც EBRD-ში 2018 წლის მარტში გაიგზავნა, მოსახლეობა თავის პრობლემას აღწერს, კერძოდ, წერს, რომ სოფლის თავზე გამავალი ჩირუხი-სხალთას დამაკავშირებელი გვირაბი გაბურღვის ნაცვლად „აჭარისწყალი ჯორჯიამ“ აფეთქებით გაიყვანა. შედეგად, გააქტიურდა მეწყერები, დაიწყო ქვათა ცვენა, გაქრა სასმელი და სარწყავი წყლები. საჩივარში ასევე წერია, რომ კომპანიამ არ მოუსმინა მოსახლეობას და სოფლის პრობლემებზე პასუხისმგებლობა არ აიღო.

რაბათის უბნის მცხოვრებლები ჰყვებიან, თუ რა ზიანი მიაყენა სოფელს “შუახევი ჰესის” მშენებლობამ

რაბათის უბანში მცხოვრები 22 ოჯახი ითხოვს „აჭარისწყალი ჯორჯიამ“ ჩაატაროს მოსახლეობის ქონების ინვენტარიზაცია, განსაზღვროს შესაბამისი საკომპენსაციო პაკეტები ინდივიდუალურად, საერთაშორისო საფინანსო კორპორაციის მოთხოვნების შესაბამისად.

პრაშანტ ჯოში, „აჭარისწყალი ჯორჯიას“ აღმასრულებელი დირექტორი, ამბობს, რომ ის პრობლემები, რაზეც რაბათის უბანში საუბრობენ,  არავითარ კავშირში არ არის პროექტთან. ის ფიქრობს, რომ 22 ოჯახს ვიღაც ამხედრებს პროექტის წინააღმდეგ.

„არ არის ეს ჰესის მიერ გამოწვეული. როდესაც პროექტი ჯერ კიდევ დიზაინის ფაზაზე იყო, მაშინ გამოვლინდა, რომ ეს ტერიტორია არის მეწყრულად საშიში, სადაც ხდება ეროზიები, ქვების ცვენა და ა.შ. ხალხი ამბობს, როცა ასეთი მეწყრული ადგილია, როგორ შეიძლება იქ პროექტის დაგეგმვაო.  პროექტები, განსაკუთრებით ჰიდროპროექტები, მთელ მსოფლიოში გადის მთაში და ამ ადგილებშიც იგივე პრობლემებია, ქვების ცვენა, მეწყერი… ჰიდროპოტენციალი არის მთებში – ისე ხდება დიზაინის შემუშავება, მეთოდოლოგიის შერჩევა, რომ მოსახლეობა რისკის ქვეშ არ დადგეს. როდესაც ხალხი წინააღმდეგია ჰიდროპროექტების, ქმნიან ასეთ ამბებს,“ – ამბობს პრაშანტ ჯოში.

„აჭარისწყალი ჯორჯიასთან“, კომპანიასთან, რომელმაც „შუახევი ჰესი“ ააშენა, პრეტენზიები აქვთ სოფელ ღურტას, ჩანჩხალოს, გორხანაულისა და ყინჩაურის მცხოვრებთაც. პრობლემები აქაც იდენტურია, მოთხოვნები – სხვადასხვა.

მაგალითად, სოფელ ღურტის მოსახლეობის ნაწილი ითხოვს მუდმივ კომპენსაციას, რომელიც მანამდე უნდა გაიცეს, სანამ ჰესი იფუნქციონირებს;  გორხანაულში მცხოვრები ათი ოჯახი, ასევე, ითხოვს მიყენებული ზიანის ადეკვატურ კომპენსაციას; სოფელ ყინჩაურში მცხოვრები 55 ოჯახი  კი ითხოვს,  სოფელი სრულად გაასახლონ.

სოფელი ყინჩაური იმ ადგილიდან, სადაც ჩირუხი-სხალთის დამაკავშირებელი გვირაბი გადის, 3 კილომეტრზე მეტი მანძილითაა დაშორებული. სწორედ ამ მანძილზე აპელირებს „აჭარისწყალი ჯორჯია“, როცა თავიდან ირიდებს პასუხისმგებლობას სოფელ ყინჩაურთან დაკავშირებით.

მთავარი კითხვა, რომელსაც მოსახლეობა სვამს, არის – იქნება თუ არა უსაფრთხო ის გვირაბები, რომელთა რეაბილიტაციისათვის 100 მილიონი დოლარი დაიხარჯა.

პრაშანტ ჯოში – „აჭარისწყალი ჯორჯიას“ აღმასრულებელი დირექტორი ფოტო: მანანა ქველიაშვილი/ბათუმელები

პრაშანტ ჯოში: “ბევრი გვეკითხება რეაბილიტაციას ორი წელი რატომ დასჭირდა. პირველად სამუშაოები დავიწყეთ იმისათვის, რომ გაგვეგო რა მოხდა და რატომ მოხდა. 1000-ზე მეტი სინჯი ავიღეთ გვირაბიდან, როგორც დაზიანებული, ისე დაუზიანებელი უბნებიდან. საუკეთესო ლაბორატორიებში იგზავნებოდა ქანის სინჯები შესამოწმებლად. და არამარტო ქანის, ის ცემენტი, რაც გამოყენებული იყო შიგნით, ის შურფები, რითაც გამაგრება იყო გაკეთებული, წყლის ანალიზებიც – ყველაფერი შემოწმდა. ძალიან დეტალური კვლევა ჩავატარეთ.

ამდენი ძალისხმევა და რესურსი მიმართული იყო იქითკენ, რომ შეგვემუშავებინა ისეთი გეგმა, რომლითაც ყველა უბანი გათვლილი და შესწავლილი იქნებოდა. ძალიან დეტალურად შევისწავლეთ იმისათვის, რომ მსგავსი შემთხვევა აღარ მოხდეს.

ახლა ყველა მეტრი შეფასებული და შესწავლილია. ამ შეფასებებზე დაყრდნობით, გვირაბების 70 % იქნება ჩაბეტონებული. დარწმუნებული ვართ, რაც გაკეთდა იქნება გრძელვადიანი და მსგავსი რამ აღარ მოხდება”.

პრაშანტ ჯოშთან ჩაწერილი სრული ინტერვიუს სანახავად დააწკაპუნეთ

 2017 წლის ივლისში, მას შემდეგ, რაც ჰესი ექსპლუატაციაში გაუშვეს, ჰესის გვირაბები ჩამოიშალა. რამ გამოიწვია ორი წლის წინ გვირაბების ჩამოშლა, რამდენად სწორადაა გაკეთებული ახლა და არსებობს თუ არა საფრთხე ისევ ჩამოიშალოს? – ეს ის კითხვებია, რომლებიც „ბათუმელებმა“ „აჭარისწყალი ჯორჯიას“ აღმასრულებელ დირექტორს, პრაშანტ ჯოშს დაუსვა.

„შუახევი ჰესის“ გვირაბის ჩამოშლიდან ორი წლის შემდეგ თუ შეგიძლიათ გვითხრათ, რა იყო გვირაბის ჩამონგრევის კონკრეტული მიზეზი?

პირველ რიგში, უნდა გავითვალისწინოთ ის, რომ გეოლოგია არის საკმაოდ რთული და მით უმეტეს როდესაც აშენებ ჰიდროელექტროსადგურს. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი რისკი, რაც შეიძლება პროექტის მშენებლობაში შეიქმნას, ეს არის გეოლოგია და ამ გეოლოგიის მიერ გამოწვეული სხვადასხვა დაზიანება პროექტში. სხვა ქვეყნების მაგალითები შეგვიძლია მოვიყვანოთ, იმიტომ, რომ შუახევი ჰესი ნამდვილად არაა გამონაკლისი, ბევრი მსგავსი შემთხვევები მომხდარა სხვა პროექტებშიც. გარდა ამისა, თვითონ გვირაბი არის საკმაოდ უნიკალური – არის 37 კმ-იანი სიგრძის. გვირაბის მშენებლობა 2014-ში დაიწყო 2016-ში დასრულდა. ამ მშენებლობის პროცესში რა დაკვირვებებიც მიმდინარეობდა, არანაირი ანომალიები არ გამოვლენილა.

პროექტის მშენებლობის დაწყებამდე, ტექნიკურ-ეკონომიკური შეფასების ფაზის დროს ჩატარდა გეოლოგიური კვლევები – აიღეს სინჯები. სწორედ ამ სინჯებით წარმოდგენა გექმნება, როგორი ტიპის ქანებია საპროექტო არეალში და შესაბამისი ღონისძიებების გატარებაც ხდება.

როდესაც გვირაბი წყლით შეივსო და ეს შევსება საკმაოდ დიდი ხანი გრძელდებოდა, წყალთან რეაქციაში შევიდა ეს ქანები და გამოავლინა სისუსტე და  გაიბერა. წყლით გაიჟღინთა ქანები და ის გამაგრება, რაც ჩვენ გვქონდა გამოყენებული, საკმარისი არ აღმოჩნდა ამ ქანების შესაჩერებლად.

ეს იყო უნიკალური შემთხვევა, რომელიც ტექნიკურ-ეკონომიკური შესწავლის ფაზაში და მშენებლობის დროს, არ გამოვლენილა.

იმის გამო, რომ სხვადასხვა ადგილის გეოლოგია ძალიან განსხვავდება ერთმანეთისგან, ამ ქანებში ისეთი ნივთიერებების შემცველი აღმოჩნდა, რომელიც რეაგირებდა წყალზე. მთლიანობაში, 37-კილომეტრიანი გვირაბიდან ის მონაკვეთი, რომელიც ჩამოინგრა, მხოლოდ რამდენიმე მეტრია. სხვადასხვა ადგილასაა, მაგრამ მანძილი მცირეა.

შუახევი ჰესს აქვს სამი გვირაბი, პირველი გვირაბი [ჩირუხი – სხალთა], რომელიც 6 კმ სიგრძისაა, საერთოდ არ ჩამოშლილა.

მეორე გვირაბი, სხალთა-დიდაჭარა,  ჩამოიშალა ორ ადგილას. მესამე გვირაბი, დიდაჭარა-შუახევი, 6 ადგილას ჩამოიშალა.

და ეს ვარიაციები, სხვადასხვა გეოლოგია, სხალთაში საერთოდ არ იყო, მეორე მონაკვეთში მცირე იყო და შუახევის მხარეს იყო უფრო მეტი. და ეს არის ზუსტად გეოლოგიის ის მრავალფეროვნება, ვიდრე მოსალოდნელი იყო.

რა ტიპის სარეაბილიტაციო სამუშაოები ჩატარდა ჩამონგრეული გვირაბების აღსადგენად? რა თანხა დაიხარჯა, კონკრეტულად რა აღდგა, როგორ აღდგა, რამდენად მყარი კონსტრუქციებია. არსებობს თუ არა რისკი ისევ ჩამოინგრეს?

ჩამონგრეული გვირაბების სარეაბილიტაციოდ 100 მილიონი დოლარი გამოიყო. ჯერ არ გაგვიხარჯავს ბოლომდე. ფულის ნაწილი ჩვენ მივიღეთ დაზღვევიდან, რადგან გვირაბები დაზღვეული იყო. დარჩენილი თანხა ინვესტორებმა გამოყვეს [Tata Power  და Clean energy Group].

ბევრი გვეკითხება რეაბილიტაციას ორი წელი რატომ დასჭირდა. პირველად სამუშაოები დავიწყეთ იმისათვის, რომ გაგვეგო რა მოხდა და რატომ მოხდა. ამის გასაგებად უნდა შევსულიყავით გვირაბში. გვირაბი იყო წყლით სავსე და ჩამონგრეული.

გვირაბი უნდა ყოფილიყო უსაფრთხო, რომ ხალხი შეგვეშვა შიგნით. ამას დაახლოებით სამი-ოთხი თვე დასჭირდა. მეორე ეტაპი იყო თანხების მოძიება, რადგან ის თანხა, რაც გამოიყო პროექტის დასრულებისთვის, უკვე დახარჯული იყო. ჩვენ შევიმუშავეთ გეგმა სამუშაოების დასაფინანსებლად. სანამ მოხდებოდა ამ პროექტის დაფინანსება, თავად ინვესტორებმა გამოყეს თანხა, რომ გამოძიება ჩატარებულიყო გვირაბის ჩამონგრევის მიზეზის. 1000-ზე მეტი სინჯი ავიღეთ გვირაბიდან, როგორც დაზიანებული, ისე დაუზიანებელი უბნებიდან. საუკეთესო ლაბორატორიებში იგზავნებოდა ქანის სინჯები შესამოწმებლად. და არამარტო ქანის, ის ცემენტი, რაც გამოყენებული იყო შიგნით, ის შურფები, რითაც გამაგრება იყო გაკეთებული, წყლის ანალიზებიც – ყველაფერი შემოწმდა. ძალიან დეტალური კვლევა ჩავატარეთ.

ამდენი ძალისხმევა და რესურსი მიმართული იყო იქითკენ, რომ შეგვემუშავებინა ისეთი გეგმა, რომლითაც ყველა უბანი გათვლილი და შესწავლილი იქნებოდა. შემდგომში თავიდან რომ აგვერიდებინა ახალი ექსცესები. ძალიან დეტალურად შევისწავლეთ, იმისათვის, რომ მსგავსი შემთხვევა აღარ მოხდეს.

დარწმუნებული ვართ, მსგავსი რამ აღარ მოხდება.

დაახლოებით 30% იყო გვირაბების მოპირკეთებული. ამ გვირაბის დიზაინი თავიდან შემუშავებული იყო ნორვეგიული მეთოდით. ნორვეგიაში მოპირკეთება არ ხდება, როცა ქანი შეფასდება და მიენიჭება კლასიფიკაცია, იქ იღებენ გადაწყვეტილებას, რამდენად სჭირდება იმ გვირაბს მოპირკეთება. ჩვენს შემთხვევაში არ სჭირდებოდა მოპირკეთება.

წინასწარ კვლევები ჩატარდა, მაგრამ ასეთი მრავალფეროვნება გეოლოგიაში, არსად არ შეგვხვედრია. ეს იყო უნიკალური შემთხვევა ჩვენთვის. ახლა ყველა მეტრი შეფასებული და შესწავლილია. სწორედ ამ შეფასებებზე დაყრდნობით, გვირაბების 70 % იქნება მოპირკეთებული.

ეს მეთოდი ახლა რასაც ვიყენებთ, ერთპიროვნული გადაწყვეტილება არაა. სხვადასხვა დამოუკიდებელი ექსპერტები არიან ჩართული, ბანკების ექსპერტები მათ შორის, ერთობლივად მოხდა  გეგმის შემუშავება.

სოფელ გორხანაულის შესახებ მინდა გკითხოთ. სოფელში 10 ოჯახი ცხოვრობს იმ ადგილას, სადაც 2017 წლის ივლისში ფერდობები წყლით გაიჟღინთა. მოსახლეობა აბრალებს ჰესს, „აჭარისწყალი ჯორჯიას“ წარმომადგენელთან  2017 წელს ინტერვიუს მიხედვით, კომპანია საკუთარ ბრალეულობას გამორიცხავს. გარემოს ეროვნული სააგენტოს გეოლოგიის დეპარტამენტის  მიერ „ბათუმელებისთვის“ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, კომპანიას ჰქონდა ვალდებულება ჰიდროგეოლოგიური კვლევა ჩაეტარებინა. ჩაატარა თუ არა კომპანიამ ეს კვლევა და რა დადგინდა?

ის, რომ ფერდობი წყლით გაიჟღინთა პროექტის გამო, არ არის სწორი. იმდენად უხვნალექიანი ეს რეგიონი, იმდენი წყალი იჟღინთება მიწაში, რომ შეადარო გვირაბიდან იმ რაოდენობის წყალი არ შეიძლება გამოვიდეს.

წყალი, რომელიც გვირაბში შედის, 99% მიმართულია იმისკენ, რომ დაატრიალოს ტურბინა და არ მოხდეს მისი გამოჟონვა. რაც ძალიან მინიმალურია იმისთვის, რომ გვირაბიდან წყალი გამოვიდეს. ამ ფერდობების წყლით გაჟღენთვა ხდება ნალექის გამო.

ხშირად, როდესაც ამხელა ინვესტორი შემოდის და ასეთი მასშტაბის პროექტი ხორციელდება, ხალხი ყველაფერს პროექტს უკავშირებს, პროექტს აბრალებენ.

როდესაც ხდება ფერდობების დატბორვა, ამის გზაც არსებობს, როგორ მოგვარდეს ეს პრობლემა, სადრენაჟო არხი უნდა გაკეთდეს და წყალს მისცენ მიმართულება. ამ გზას მიმართავენ იგივე სახელმწიფო პროექტებისას.

ერთი მომჩივანია მანდ, ჩვენ შევთავაზეთ, რომ კვლევას ჩავატარებდით და დრენაჟს მოვაწყობდით, მაგრამ უარი გვითხრა. თუკი ზოგადად, პროექტის ჰიდროგეოლოგიური კვლევაზე  გვეკითხებით, მაშინ გიპასუხებთ, რომ კი, ჩავატარეთ. ეს მთლიანად ჩატარდა და არა კონკრეტულად გორხანაულზე.

ჩვენ ვაცნობიერებთ ჩვენს პასუხისმგებლობას და რაც ჩვენი გასაკეთებელია, გავაკეთებთ.

არსებობს გარანტია. რომ გვირაბი სხვა ადგილას არ ჩამოინგრევა?

იმის გათვალისწინებთ, თუ რა ტიპის სამუშაოები კეთდება, არ მგონია, რომ განმეორდეს. ეს ჩემი მოსაზრება კი არაა, ეს დასკვნაა. ეს რომ კიდევ განმეორდეს, მაშინ პროექტი დაიხურება.

კომპანიის წინააღმდეგ მოსახლეობამ საჩივარი შეიტანა ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკში. როგორ უყურებს კომპანია ამ საჩივარს?

ის პრობლემები, რაზეც მოსახლეობა საუბრობს, არავითარ კავშირში არაა პროექტთან. არ არის ჰესის მიერ გამოწვეული. ამას აკეთებს ის ხალხი, რომლებსაც ცოტა სხვა მიზნები აქვთ და მოსახლეობაშიც არასწორ აზრს აყალიბებენ. ეს პრობლემა ჩვენთვის ახალი არაა, მოსახლეობას იმდენჯერ მივაწოდეთ დოკუმენტაცია, ინფორმაცია, მაგრამ არის ვიღაც, ვინც მოსახლეობას ამხედრებს პროექტის წინააღმდეგ. კომისია რომ ჩატარდა სახლების შემოწმების, განისაზღვრა რადიუსი, მთავრობამ განსაზღვრა, გეოლოგიის დეპარტამენტმა, ამ რადიუსში ხვდება თუ არა სახლები.

როდესაც პროექტი ჯერ კიდევ დიზაინის ფაზაზე იყო, მაშინ გამოვლინდა, რომ ეს ტერიტორია არის მეწყრულად საშიში, სადაც ხდება ეროზიები, ქვების ცვენა და ა.შ.

ხალხი ამბობს, როცა ასეთი მეწყრული ადგილია, როგორ შეიძლება იქ პროექტის დაგეგმვაო. მთელ მსოფლიოში პროექტები, განსაკუთრებით ჰიდროპროექტები, გადის მთაში და ამ ადგილებშიც იგივე პრობლემებია, ქვების ცვენა, მეწყერი, ეროზია და ა.შ. ჰიდროპოტენციალი არის მთებში. მაგრამ ისე ხდება დიზაინის შემუშავება, მეთოდოლოგიის შერჩევა, მოსახლეობა რისკის ქვეშ არ დადგეს.

თავისთავად გათვალისწინებულია გეოლოგიური მდგომარეობაც. როცა გვირაბი გადის ბურღვა-აფეთქებით, არ უნდა წარმოვიდგინოთ, რომ მთლიანად ირღვევა ეს ქანები. პირველად არის საცდელი აფეთქებები, სადაც ხდება დაკვირვება – ასაფეთქებელი ნივთიერება რა მასას მოარღვევს და როგორია ვიბრაციის დონე. ყველა მეტრში ხდებოდა ამის გაზომვა. ჩვენც არ გვაწყობდა, რომ მეტი მოგვერღვია, რადგან ჩვენთვის მეტი სამუშაო და მეტი თანხები იქნებოდა და მერე ის უნდა აღგვედგინა.

აფეთქების დროს მთლიანად კი არ ფეთქდება, ქანები ირღვევა და მერე ამ შესუსტებული ქანები გამოგაქვს.

ცუდი შედარება რომ გავაკეთო, ვინმეს რომ კლავ და ჩუმად გინდა მოკლა, ბალიშს ადებ, რომ ხმაური არ გავიდეს. ასე იყო, ეს ასაფეთქებლებიც რომ იდებოდა, ის ქანი სუსტდებოდა, რომელიც ჩვენ გვჭირდებოდა და არა მთლიანად. ეს მშენებლობის სტანდარტია, ყველა აფეთქების დროს უნდა ხდებოდეს ვიბრაციის მონიტორინგი, ის არ უნდა გასცილდეს 5-10 მეტრს. როდესაც სახლი 100 მეტრზე და მეტზე დგას, შეუძლებელია მას ზიანი მიადგეს. მაგალითად, მახალაკიძეებში ყველაზე  ახლო სახლი გვირაბიდან დაშორებულია 175 მეტრით.

როდესაც ხალხი წინააღმდეგია ჰიდროპროექტების, ქმნიან ასეთ ამბებს.

ხალხმა ასევე უნდა გაიგოს, რამდენად მნიშვნელოვანია ეს პროექტი. თუ გვინდა არ ვიყოთ დამოკიდებული სხვა ქვეყნების ელექტროენერგიაზე, როგორიც რუსეთი და აზერბაიჯანია, ჩვენ თვითონ უნდა შევქმნათ.

ყველას უნდა პირადი სარგებელი და ავიწყდებათ ის, რომ სამუშაო ადგილები შეიქმნა, ინფრასტრუქტურა მოწესრიგდა ბევრ სოფელში, გზები გავარემონტეთ.

იქნება თუ არა უსაფრთხო მოსახლეობისთვის ცხოვრება სოფელ ყინჩაურში, სოფელ მახალაკიძეებში [რაბათის უბანში. თუ კი, რის საფუძველზე კეთდება ეს პროგნოზი?

ჩვენ შეგვიძლია გარანტირებულად ვთქვათ, რომ პროექტიდან მოსახლეობას არანაირი საფრთხე არ ემუქრება. პროექტი არ იქნება გამომწვევი.

ხალხი მეუბნება წერილობით მოგვეცი გარანტიაო. როდესაც ხალხი ბუნებრივად საფრთხის შემცველ გარემოში ცხოვრობს, მაგაზე როგორ შემიძლია წერილობითი გარანტია მივცე? მე გარანტიას ვაძლევ, რომ პროექტი არ გამოიწვევს საფრთხეს, მაგრამ იმაზე ვერა, რომ ბუნებრივად იქ რამე არ მოხდება.

მიუხედავად იმისა, რომ ექსპლუატაციაში გაშვებული არაა, ჩირუხი-სხალთის დამაკავშირებელ გვირაბში გამოდის წყალი. რატომ?

ეს ბუნებრივი გრუნტის წყლებია. გრუნტის წყლები ყოველთვის იქნება. ეს ნორმალურია. ნებისმიერ გვირაბს, რაც მსოფლიოში კეთდება, აქვს ბუნებრივად; სპეციალური მილები კეთდება, რომ გრუნტის  წყლების აკუმულირება ზემოთ სადმე არ მოხდეს და პირიქით გვირაბში ჩამოედინოს.

სოფელ ყინჩაურის მცხოვრებლები [სულ 55 ოჯახი] ითხოვს სრულ განსახლებას. არ არიან თანახმა სახელმწიფოს მიერ შეთავაზებულ პროგრამაზე [25 ათასი ლარი თითო ოჯახს]. კომპანიას თუ აქვს რაიმე გეგმა ამ სოფლის მოსახლეობასთან დაკავშირებით?

კომპანია ყინჩაურთან რა შუაშია? ყინჩაური ჩვენი საპროექტო არეალი არაა. ყინჩაური სამი კილომეტრითაა დაშორებული ჩვენს საპროექტო არეალთან.

ტყეები ხმება. მარადმწვანე ნაძვები, ყველა იმ ადგილასაა გამხმარი, სადაც გვირაბი გადის. თუ ხართ ინფორმირებული ამის შესახებ?

ჰესის მშენებლობის არეალში მცხოვრები მოსახლეობა  ყველაფერს ჰესს უკავშირებს, მაგალითად, ფუტკარი დაიხოცა შუახევში, ისინი უკავშირებდნენ ჩვენს პროექტს. მერე აღმოჩნდა, რომ ფაროსანას წამალი რაც გამოიყენეს, იმის გამო იყო.

რა სარგებელს მიიღებს საქართველო ამ პროექტისგან?

ჯერ კიდევ მოლაპარაკების ეტაპზე ვართ მთავრობასთან ხელშეკრულების გაფორმებაზე ელექტროენერგიის შესყიდვასთან დაკავშირებით. მთავრობის მიზანია ელექტროენერგია გაიყიდოს საქართველოში. ხელშეკრულება არ არის ხელმოწერილი. როდის მოეწერება ხელი, ეს მთავრობაზეა დამოკიდებული.

ჩირუხისწყალი – სხალთისწყალის დამაკავშირებელი სადერივაციო გვირაბი. სპეციალისტების აზრით, რადგან სხალთაჰესი არ ფუნქციონირებს, გვირაბში წყალი არ უნდა იყოს

მიუხედავად იმისა, რომ “სხალთაჰესი” ექსპლუატაციაში გაშვებული არ არის, გვირაბში, რომლითაც ჩირუხისწყალი სხალთისწყალს უკავშირდება, წყალი დგას.

„მწვანე ალტერნატივას“ ხელმძღვანელი მანანა ქოჩლაძე ამბობს, რომ ეს შესაძლოა საფრთხის შემცველი იყოს.

„რადგან ჩირუხი-სხალთას დამაკავშირებელი გვირაბი დაკეტილია და ეს წყალი არ მოდის მახალაკიძეებიდან, მაშინ რა წყალია? თუ გვირაბში წყლის კონტროლი არ ხერხდება და ამ რაოდენობის წყალი გამოდის, ნიშნავს იმას, რომ გვირაბი სახიფათოა და შეიძლება  ჩამოინგრეს.

გადაკეტილში თუ ამდენი წყალი მოდის და ვერ კონტროლდება, როგორ იმოქმედებს იმდენი წყალი ამ ყველაფერზე, გვირაბის კედლების სიმყარე რამდენადაა დაცული. ზოგადად, ჰიდროელექტროსადგურების გვირაბებში წყლის ინფილტრაცია არის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი პრობლემა, ვინაიდან ისინი რეცხავენ კედლებს და დროთა განმავლობაში სჭირდებათ რკინა-ბეტონში ჩასმა.

თავის დროზე, როდესაც გეოლოგიური კვლევები მიმდინარეობდა, არ იქნა კარგად შესწავლილი ამ ხეობის გეოლოგია და საკმაოდ არამყარ მასაში იყო გატარებული გვირაბი. ეს წყალი, შესაძლებელია, იყოს ის წყაროები, რომლებიც დაიკარგა სხვადასხვა სოფლში – გვირაბის გაჭრამ მისცა წყალს ახალი მიმართულება, გაჩნდა ახალი ნაპრალები, ხოლო ის ძველი ნაპრალები ამოივსო,“ – ამბობს მანანა ქოჩლაძე.

გვირაბში არსებულ წყალში საფრთხეს ვერ ხედავს „აჭარისწყალი ჯორჯიას“ აღმასრულებელი დირექტორი და ამბობს, რომ ეს ნორმალურია.

„ეს ბუნებრივი გრუნტის წყლებია. გრუნტის წყლები ყოველთვის იქნება. ეს ნორმალურია. სპეციალური მილები კეთდება, რომ გრუნტის  წყლების აკუმულირება ზემოთ სადმე არ მოხდეს და პირიქით, გვირაბში ჩამოედინოს,“ – ამბობს პრაშანტ ჯოში.

  

რატომ ხმება ხეები აჭარაში

არაერთი სხვა პრობლემის გარდა, ჰესის მშენებლობის არეალში მცხოვრები მოსახლეობა ხეების გახმობის გამო წუხს. წიწვოვანი ხეები ბოლო ოთხი წელია ხმება. ხეები უმეტესად იმ ადგილებშია გამხმარი, სადაც „შუახევი ჰესის“ გვირაბები გადის.

გამხმარი ტყის ნაწილი სოფელ ღურტაში

ოფიციალური ინფორმაციით, წიწვოვან ხეებს აჭარის მაღალმთიანეთში მავნებელი მწერი –  კენწეროს ქერქიჭამია ანადგურებს. აჭარის სატყეო სააგენტოს უფროსის მოადგილე, ჯუმბერ აბულაძე პროცესს კლიმატის ცვლილებას უკავშირებს.

„კლიმატის ცვლილების უარყოფითი მხარე ბოლო სამი წლის მანძილზე გამოისახა ამაში – იქ, სადაც წიწვოვანი ხეებია შუახევსა და ხულოში, ზაფხულში 60-70 დღე წვეთი ნალექი არ მოდის. ამის გამო ძლიერ სიცხეში იქმნება მავნებლის განვითარების პირობები. ნიადაგიდან წყლის უკმარისობის გამო ხეები ვეღარ იღებენ წყლის საკმარის რაოდენობას, სუსტდებიან, მავნებელი ამ დასუსტებულ ხეს პოულობს და ანადგურებს,“ – ამბობს ჯუმბერ აბულაძე.

მისივე თქმით, ნაძვნარებში სააგენტო 2014 წლიდან ათავსებს მწერსაჭერ ფერომონებს, რომელიც მავნებლებს იჭერს და ანადგურებს. კითხვაზე, უკავშირდება თუ არა ხეების ხმობა შუახევი ჰესის მშენებლობას, ჯუმბერ აბულაძე ამბობს, რომ არა.

„უარყოფითი და არასწორი აზრია გავრცელებული, რადგან ბორჯომის ხეობაშიც იგივე მდგომარეობაა, შეიძლება ითქვას, უარესი. კონკრეტულად აჭარაში, ავიღოთ ნენია, ბუთურაული და ის მხარე, მდინარის გაღმა მხარე, სადაც საერთოდ არ არის გვირაბი, იქაც ხმება წიწვოვანი ხეები. სოფელ ბუთურაულის თავზე მასობრივად ერთ მონაკვეთში ცხრაასამდე ძირი აღვრიცხეთ, სრულად რომ გახმა. საერთოდ შორსაა ჰესის გვირაბთან. ამიტომ ეს არასწორი აზრია. დაემთხვა ისე, რომ სადაც ჰესია, იქ ხმება, მაგრამ მარტო იმ ზოლში არ ხმება, სხვაგანაც ხმება“.

შუახევი ჰესის მშენებლობის ისტორია

2013 წლის სექტემბერში ბათუმიდან 67 კილომეტრში, დაბა შუახევში, საქართველოში უმსხვილესი ინვესტიციის განხორციელება დაიწყო. დაანონსდა მდინარე აჭარისწყალზე სამი ახალი ჰესის აშენება. პროექტის მიხედვით,  მთები, რომლებიც დაბა შუახევს გარს აკრავდა, სადერივაციო გვირაბებით დაიქსელებოდა. შუახევის ცენტრიდან ერთ კილომეტრში, მდინარე აჭარისწყალზე, გაკეთდებოდა წყალსაცავი. საქართველოს მთავრობაში ამბობდნენ, რომ ეს იყო მომავლის პროექტი, რომელიც ქვეყნის ენერგოდამოუკიდებლობას უზრუნველყოფდა.

„შუახევი ჰესის“ საძირკვლის ჩაყრის ცერემონიალს ესწრებოდნენ:  საქართველოს მაშინდელი პრემიერ-მინისტრი ბიძინა ივანიშვილი, ენერგეტიკის მინისტრი კახი კალაძე, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრი გიორგი კვირიკაშვილი, შპს „აჭარისწყალი ჯორჯიას“ აღმასრულებელი დირექტორი ბიორნ ბრანდზაგი, „Tata Power “-ის აღმასრულებელი დირექტორი ანილ სარდანა, „Clean energy Group“-ის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე ბორდ მიკელსენი და IFC-ის უფროსი საინვესტიციო ოფიცერი ჟულიენ ტიურო, საქართველოში აკრედიტებული ნორვეგიის, ინდოეთის, თურქეთის ელჩები, დონორი ორგანიზაციების, აზიის განვითარების ბანკის, EBRD -ის და USAID -ის მენეჯერები აჭარაში.

2017 წლის ივნისში „შუახევი ჰესი“ საზეიმოდ გახსნეს. ჰესმა სატესტო რეჟიმში დაიწყო მუშაობა. თუმცა აგვისტოში ერთ-ერთი გვირაბი ჩამოიშალა და 600-მილიონიანი პროექტი გაჩერდა.

2019 წლის მდგომარეობით ჰესი ისევ გაჩერებულია. დაზიანებული გვირაბის რეაბილიტაცია ჰესის მშენებელ კომპანიას „აჭარისწყალი ჯორჯიას“ 100 მილიონი დოლარი დაუჯდა.

ჰესის მშენებლობაზე კომპანიამ 400 მილიონი აშშ დოლარი დახარჯა.

ბიძინა ივანიშვილი „შუახევი ჰესის“ საძირკვლის ჩაყრის ცერემონიალზე
ფოტო: კახი კალაძის ოფიციალური ფეისბუქგვერდიდან

კომპანიის აღმასრულებელი მენეჯმენტიდან მიღებული ინფორმაციით, ნოემბერში დაიწყება ტურბინების ტესტირება და დიდაჭარა-შუახევის გვირაბის შევსება – რაც იმას ნიშნავს, რომ ნოემბერში „შუახევი ჰესი“ სატესტო რეჟიმში დაიწყებს მუშაობას. „შუახევი ჰესამდე“ ოქტომბერში ოპერირებას დაიწყებს „სხალთა ჰესი“. საბოლოოდ, სრული დატვირთვით „შუახევი ჰესი“  2020 წლის მარტიდან დაიწყებს ფუნქციონირებას.

ნეტგაზეთის მასალების სხვა გამოცემებში გადაბეჭდვის წესი
ავტორი