4 ივნისს საკონსტიტუციო სასამართლო იწყებს არსებით განხილვას საქართველოს ეთნიკურად აზერბაიჯანელი მოქალაქეების სარჩელზე.
ეთნიკურად აზერბაიჯანელი მოქალაქეების ნაწილი უკვე დიდი ხანია ამბობს, რომ სურთ მათ გვარებს რუსული დაბოლოება ჩამოშორდეს, რადგან ამას საბჭოთა და რუსული ოკუპაციის არასასურველ ანდერძად მიიჩნევენ. ეთნიკურად აზერბაიჯანელი მოქალაქეების გვარები, – ისევე, როგორც აზერბაიჯანში მცხოვრებებისა, – ხშირად ბოლოვდება რუსული ოვ-ევ სუფიქსით, თუმცა ისტორიული დასახელება ხშირად სხვანაირია ხოლმე.
ამ იდეის შესაბამისი კამპანია, სახელწოდებით – გვარი დამიბრუნე, 2020 წლის დასაწყისში წამოიწყო სამოქალაქო პლატფორმა „სალამმა“.
მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-15 მუხლის პირველ პუნქტთან მიმართებით არაკონსტიტუციურად უნდა იქნეს ცნობილი „სამოქალაქო აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის 64-ე მუხლის მე-2 პუნქტის ის ნორმატიული შინაარსი, რომლის მიხედვით, პირს ეზღუდება გვარის შეცვლის შესაძლებლობა, როდესაც არსებობს მყარი პიროვნული კავშირი პირსა და მის მიერ შერჩეულ გვარს შორის.
კანონი გვარის შეცვლის შესაძლებლობას ითვალისწინებს მხოლოდ მკაცრად განსაზღვრულ შემთხვევებში და ბლანკეტურად ართმევს ყველა პირს გვარის შეცვლის საშუალებას, მაშინაც კი, როდესაც დასაბუთებული ინტერესი არსებობს.
„სამოქალაქო აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის 64-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით: „პირს შეუძლია შეიცვალოს გვარი და მიიღოს: ა) მშობელთა შეერთებული გვარი; ბ) პირდაპირი აღმავალი შტოს ერთ-ერთი ნათესავის (მეოთხე თაობის ნათესავების (ბებიის/პაპის ბებიისა და პაპის) ჩათვლით) გვარი; გ) საკუთარი გვარისა და ამ პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული პირდაპირი აღმავალი შტოს ერთ-ერთი ნათესავის გვარის გაერთიანების შედეგად მიღებული გვარი; დ) ფაქტობრივი აღმზრდელის გვარი; ე) მშვილებლის გვარი;ვ) ქორწინებამდელი გვარი, თუ ქორწინების შეწყვეტისას მას არ დაუბრუნებია ეს გვარი; ზ) მამის გვარი, ამ კანონის III თავით დადგენილი წესით მამობის დადგენისას; თ) ისტორიული გვარი, ამ კანონის 65-ე მუხლით დადგენილი წესით; ი) სხვა სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მისთვის მინიჭებული გვარი“.
„…ნებისმიერ პირს უნდა ჰქონდეს უფლება, რომ ოვ/ევ ან რომელიმე სხვა სუფიქსის ჩამოშორების გზით დაიბრუნოს ავთენტური გვარი, რაც გამოიხატება არაავთენტური სუფიქსის ჩამოშორებაში ან გვარისათვის ისტორიულად დამახასიათებელი სუფიქსის დაბრუნებაში,“ – აღნიშნულია სარჩელში, რომლითაც აზერბაიჯანული თემის წევრებმა საკონსტიტუციო სასამართლოს მიმართეს.
„მოცემულ შემთხვევაში მყარი პიროვნული კავშირის სტანდარტის დაკმაყოფილება სრულიად აშკარაა, რადგან ბუნებრივია, რომ პირი საკუთარ თავს აიდენტიფიცირებდეს მის ავთენტურ და არა კონკრეტული სისტემის პირობებში მოდიფიცირებულ გვართან, რადგან სწორედ მხოლოდ ავთენტური გვარი შეიძლება ასრულებდეს იმ ფუნქციას, რომელიც გააჩნია პიროვნების გვარს, რაც გულისხმობს მისი კავშირის გამოკვეთას მის ისტორიულ, ეთნიკურ, რელიგიურ თუ ოჯახურ წარსულთან.
ამასთანავე, სრულიად ცხადია, რომ საზოგადოებას არ შეექმნება არანაირი დაბრკოლება კონკრეტულ მოქალაქეებსა და მათ ავთენტურ გვარს შორის კავშირის დანახვაზე, რადგან ავთენტური გვარის დაბრუნება სწორედ ამგვარი კავშირის გამყარებას და ნათლად გამოკვეთას ემსახურება და შეუძლებელია საზოგადოების დაბნეულობა გამოიწვიოს.
ყურადსაღებია ისიც, რომ მოცემულ შემთხვევაში გვარის ფუძე უცვლელი რჩება, რაც კიდევ უფრო ამყარებს იმ მოსაზრებას, რომ აშკარაა პიროვნებასა და გვარს შორის არსებული მყარი პიროვნული კავშირი, რადგან პირი ინარჩუნებს იმ გვარის ფუძეს, რომელსაც ისედაც ატარებდა მთელი ცხოვრების განმავლობაში.
შესაბამისად, რუსეთის იმპერიის და საბჭოთა კავშირის არსებობისას შეძენილი რუსული სუფიქსების ჩამოშორება და ამ გზით ავთენტური გვარის დაბრუნება სრულიად აშკარაა, რომ უკავშირდება პიროვნებასა და გვარს შორის მყარი პიროვნული კავშირის არსებობას და არა რაიმე ტიპის შემთხვევითობას ან პირის უსაფუძვლო სურვილს რომელიმე კონკრეტული გვარის ტარებისა.
მოსარჩელის მოთხოვნაც, რომელიც გაცხადდა სააგენტოსადმი მის მიერ წარდგენილ განცხადებაში, გამომდინარეობდა სწორედ მასსა და მისთვის სასურველ გვარს შორის არსებული მყარი პიროვნული კავშირიდან, რადგან მოსარჩელეს სურდა ეტარებინა ის გვარი, რომელიც მის პიროვნულ იდენტობასთან ყველაზე ახლოს იქნებოდა და არა რამე შემთხვევითობის პრინციპით შერჩეული გვარი.
დღესდღეობით ამგვარ შესაძლებლობას კანონი არ იძლევა, რადგან სუფიქსების ჩამოშორებით ავთენტური გვარის დაბრუნების უფლებას არ ითვალისწინებს გვარის შეცვლის შემთხვევების ის ამომწურავი ჩამონათვალი, რომელსაც შეიცავს „სამოქალაქო აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის 64.2 მუხლი.
მოქალაქის მყარი პიროვნული კავშირი ავთენტურ გვართან მარტივად შეიძლება გამოიკვეთოს პირის ეთნიკური წარმომავლობიდან, რელიგიიდან და მისი აღმავალი შტოს რომელიმე ნათესავის მიერ ავთენტური გვარის ტარების ფაქტი შეიძლება იყოს შეფასების ერთ-ერთი, მაგრამ არა ერთადერთი კრიტერიუმი, თუმცა არსებული კანონმდებლობის პრობლემა სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ორგანოსათვის ამგვარი მსჯელობის განვითარება შეუძლებელია, რადგან კანონმდებლობა არ შეიცავს ჩანაწერს მყარი პიროვნული კავშირის არსებობის შემთხვევაში გვარის შეცვლის შესაძლებლობის შესახებ,“ – აღნიშნულია სარჩელში.
ამ თემაზე:
„გვარი დამიბრუნე“ – რა გადაწყვიტა პარლამენტმა საქართველოს აზერბაიჯანელი თემის კანონპროექტზე
