„ბოლო პერიოდში დელფინების დაღუპვის მიზეზებში დაგვემატა მეხუთე ფაქტორი.
…თევზჭერა იყო, დაბინძურება, ვირუსული დაავადებები და ნავიგაცია იყო – ეს ოთხი არის მსოფლიოში აღიარებული ფაქტორი შავ ზღვაში, რაც ზღვაში ძუძუმწოვრების დაღუპვას იწვევს. დაგვემატა მეხუთე – ეს არის ომი – საომარი მოქმედებები, რაც მიმდინარეობს შავ ზღვაში აქტიურად, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ნაწილში. იქ მუშაობენ ზედაპირული და წყალქვეშა დრონები, გემების ჩაძირვები ხდება, მთელი სისტემაა, მოგეხსენებათ, იქ რა პროცესები მიმდინარეობს“ – იქთიოლოგი არჩილ გუჩმანიძე სანაპიროზე დელფინების გამორიყვის შემთხვევების გაზრდის შესახებ წერს ფეისბუქზე.
სპეციალისტის ინფორმაციით, პირველი მარტიდან პირველ მაისამდე პერიოდში, მხოლოდ სარფი-ანაკლიის მონაკვეთზე, ზღვამ 40-მდე დელფინი გამორიყა და ეს ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია ბოლო ათი წლის განმავლობაში.
არჩილ გუჩმანიძე შავი ზღვის სანაპიროზე დელფინების გამორიყვის მონიტორინგს წლებია აწარმოებს და მას ანალიზისთვის 17 წლის მონაცემები აქვს შეგროვებული.
„მონიტორინგს ვახორციელებდით მონაკოს პრინცის დაფინანსებით. ახლა ეს გრანტი აღარ გვაქვს, მოგეხსენებათ რატომაც“ – ამბობს სპეციალისტი.
მისი განმარტებით, დელფინების გამორიყვის სტატისტიკის ასეთი ზრდა უყურადღებოდ არ უნდა დარჩეს და შესწავლა სჭირდება.
„ტენდენცია, რომ [გაზაფხულის] პირველ ორ თვეში გამოერიყა 40-მდე ინდივიდი, ფაქტობრივად არ გვქონია. გამორიყვა იწყება თებერვლის ბოლოდან და გრძელდება სექტემბრის ბოლომდე, შემდეგ მცირდება. ჩვენი მონიტორინგის განმავლობაში, თითქმის 17 წელია, არ გვქონია ასეთი მონაცემები და ეს ძალიან საგულისხმოა. როცა ეს მონაცემები შევადარე და გავაანალიზე, ვიფიქრე, რომ აქ რაღაც ვერ არის კარგად.
დელფინების გამორიყვას რამდენიმე მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს:
პირველი – ეს არის დაავადებები. დელფინებს აქვთ ვირუსული, ბაქტერიული, სოკოვანი დაავადებები და სხვადასხვა პათოლოგია. ამ დაავადებების შედეგად იღუპებიან ან ხდება მათი მოძრაობის უნარის შეზღუდვა;
მეორე მიზეზი არის წყლის დაბინძურება – ეს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია;
მესამე მიზეზი კი თევზჭერაა – სათევზაო ბადეებში ხვდება დელფინი, განსაკუთრებით კამბალას ბადეებს როცა დგამენ ზღვაში, შედის ამ ბადეში, რომ თევზი ამოიღოს, შემდგომ ვერ ახერხებს ზევით ამოსვლას და 20-30 წუთი, მაქსიმუმ ნახევარი საათი, თუ ვერ ამოისუნთქა, იღუპება;
შემდეგია ნავიგაციური ტრავმა გემების გადაადგილების შედეგად, განსაკუთრებით სწრაფმავალ კატერებზეა საუბარი, შეიძლება მოხდეს დელფინების ტრავმირება და დაღუპვა“ – ამბობს სპეციალისტი.
არჩილ გუჩმანიძე „ბათუმელებთან“ საუბრისას ყურადღებას ამახვილებს მეოთხე ფაქტორზე, რომელიც ზემოთ ჩამოთვლილ მიზეზებს ბოლო წლებში დაემატა – ეს არის რუსეთ-უკრაინის ომი:
„მეხუთე მიზეზს თქვენ ვერცერთ სახელმძღვანელოში ვერ ნახავთ, ამ მიზეზს მე ვასახელებ, იმიტომ, რომ ის ნამდვილად არის და ამას მტკიცებულება არ სჭირდება. იქ [შავ ზღვაში, ომის არეალში] ხდება ხელსაწყოებით ბგერების ჩახშობა, მათ შორის წყალში არსებული ბგერების, რომ წყლის დრონები გაანეიტრალონ. აფეთქებები მიდის… მოგეხსენებათ, რომ წყალში ხმა უფრო სწრაფად ვრცელდება, ვიდრე ჰაერში. ეს აფრთხობს დელფინებს, ახდენს მათ დეზორიენტაციას და ისინი ირიყებიან ნაპირზე“.
სპეციალისტი აცხადებს, რომ აუცილებელია შესწავლა, თუ რომელმა ფაქტორმა განაპირობა ამ შემთხვევაში სტატისტიკის ზრდა:
„ახლა მთავარი კითხვაა, გამორიყულ დელფინებზე უმეტესად რომელმა ფაქტორმა იმოქმედა, ამას სჭირდება დეტალური კვლევა. ფაქტია, ცუდი რაღაც ხდება ჩვენს თავს.
საჭიროა ლაბორატორიული კვლევები, გამორიყული დელფინების გაკვეთა, მათი პათანატომიური კვლევა, წყლის ხარისხობრივი ანალიზები, საჭიროა კომპლექსური კვლევები.
გამორიყულ დელფინს ხელსაც კი არ კიდებს არავინ. მაგალითად, ურეკავთ შესაბამის სამსახურს და ხუთჯერ, ექვსჯერ დარეკვა დაგჭირდებათ. იქ მეცნიერი არ მიდის, რომ პათანატომიური კვლევა მოხდეს გამორიყული დელფინების, სპეციალური ქსოვილების აღება, ბიოფსია – უნდა დადგინდეს ბაქტერიული დაავადებაა, ვირუსულია, სოკოვანია, პათოლოგიაა, დაბინძურების ფაქტორია რა არის მიზეზი?!
არანაირი კვლევა არ ხდება, ყოველ შემთხვევაში ჩემთვის ეს უცნობია, საზოგადოებისთვისაც არის უცნობი. კომენტარიც არ კეთდება, სრული დუმილია. ხდება ის, რომ „ყველაფერი არის ბრწყინვალედ, ყველაფერი არის არაჩვეულებრივად, რომ ზღვის ხარისხობრივი მონაცემები ნორმის ფარგლებშია, ყველაფერი გვაქვს იდეალურად“.
ვხუმრობ ხოლმე, იაზონი რომ მოადგა „არგოთი“კოლხეთს, მაშინ ზღვა უფრო ბინძური იყო, ვიდრე ახლა – პირდაპირ ასე წერენ, ისტორიაში არ ყოფილა ასეთი მონაცემებიო. ეს უკვე უკვე ხუმრობის თემაც აღარ არის, მაგრამ ესაა რეაქცია შესაბამისი სამსახურების. ეს ძალიან სამწუხარო. თავს ვისულელებთ, თითქოს არაფერი არ ხდება, თითქოს ყველაფერი არის კარგად, მაგრამ ფაქტი არის ფაქტი.
მთელი ფეისბუქი არის აჭრელებული, იმდენ ფოტოს მიგზავნიან, რომ… მე მაქვს სპეციალური ქსელი, ცხელი ნომერი, მირეკავენ, შემოდის უამრავი ნომერი, მოდის ფოტოები, მოდის ვიდეო მასალა, პირდაპირ ეთერში გადაღებული… მთელ ზღვისპირეთში, ანაკლიიდან დაწყებული სარფის ჩათვლით, ყველგან, მათ შორის ბათუმშიც იყო [გამორიყვის შემთხვევა]… რეაქცია – ნული“.
„ბათუმელები“ გარემოს ეროვნულ სააგენტოს დაუკავშირდა.
უწყების ინფორმაციით, დელფინების გამორიყვის შემთხვევების ზრდაზე გავრცელების შესახებ სპეციალისტები სანაპიროზე გავიდნენ და გარემო შეისწავლეს, თუმცა საბოლოო ინფორმაცია ჯერ არ აქვთ. ამ ეტაპზე უცნობია, დაიწყება თუ არა კვლევა დელფინების გამორიყვის შემთხვევების მიზეზების შესასწავლად: „ეს სპეციალისტების გადასაწყვეტია, როგორც კი გვექნება შესაბამისი ინფორმაცია, მოგაწვდით“ – გვითხრეს სააგენტოში.
არჩილ გუჩმანიძემ ჩვენთან საუბრისას ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებებზეც, რატომ არის მნიშვნელოვანი საზოგადოებისთვის დადგინდეს, რა იწვევს დელფინების სიკვდილს და რა კავშირი აქვს ამ საკითხს უსაფრთხოებასთან:
„ზღვას აქვს პრობლემა, გესმით?! მოქალაქეების შეტყობინებებს კი არ უნდა ველოდებოდეთ, ამ პრობლემაზე უნდა ვიმუშაოთ.
ჩვენ გავაგრძელებთ, რა თქმა უნდა, ჩვენს საქმეს. დღესაც მივიღე შეტყობინებები და ეს გაგრძელდება კიდევ. გამოვაქვეყნებ საინტერესო ვიდეოს და ფოტომასალას, მაგრამ ჩვენ რაც შეგვიძლია – სულ ეს არის.
პათანატომიური კვლევები ძალიან ძვირადღირებულია, ამის დაფინანსება ჩვენ არ გვაქვს და არც ტექნიკური შესაძლებლობები. ეს არის სახელმწიფოს ბიოლოგიური უსაფრთხოების სისტემის ნაწილი, იმიტომ, რომ დელფინი თბილსისხლიანია. დელფინებს და ჩვენ გვაქვს საერთო დაავადებები და ეს არის ჩვენი საზოგადოების ბიოუსაფრთხოების სისტემის ნაწილი.
ასე არ უნდა ვისხდეთ გულხელდაკრეფილები, იმიტომ, რომ ზღვაში რაღაც ხდება, მასიურად ირიყებიან დელფინები და არის რისკი. 85-90% ჩვენი დაავადებებისა არის ერთი და იგივე. იქ არის კონტაქტი ადამიანების, კონტაქტია შინაური ცხოველების, ფრინველების, გამორიყულ დელფინებს კორტნიან ფრინველები – ვიდეო მაქვს გადაღებული არაერთი, ძაღლები იტაცებენ იმ ძვლებს და დაათრევენ და ასე შემდეგ. როგორ რეაგირებს ამაზე სახელმწიფო?!“
არჩილ გუჩმანიძის ინფორმაციით, ან თემაზე შეტყობინებები სახელმწიფო უწყებებშიც შედის:
„პირდაპირ გეუბნებით, ვინც ჩვენ გვირეკავს, ისინი მერე უკავშირდებიან იმათაც. სანაპიროს დაცვაშია შესული ოფიციალური შეტყობინებები. ნახონ, ამოიღონ მათი ცხელი ხაზიდან“ – ამბობს სპეციალისტი.
