„სომხეთ-აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო პროცესი რადიკალურად ცვლის ვითარებას არა მარტო კავკასიის რეგიონში, არამედ კავკასია-ცენტრალური აზიის მიმართულებით. ყველაზე სამწუხარო ის არის, რომ საქართველო ნელ-ნელა კარგავს თავის ფუნქციას რეგიონშიც… ეს ნიშნავს იმას, რომ ბიძინა ივანიშვილმა თავისი პროექტი წარმატებით განახორციელა – ქართული სახელმწიფოს ნაცვლად მიიღო პატარა სოფელი, რომლის მამასახლისობასაც თავს არ ანებებს,“ – მიიჩნევს პოლიტოლოგი ლელა ჯეჯელავა. მას სამხრეთ კავკასიაზე ვესაუბრეთ, სადაც საქართველო არათუ ლიდერი, არამედ არც კი ახსენებენ.
სომხეთსა და აზერბაიჯანს კი, თებერვალში აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი ეწვევა.
„…რაც შეიძლება მალე უნდა დავაღწიოთ თავი ამ პატარა სოფლის ფუნქციას და დავიბრუნოთ ჩვენი გეოპოლიტიკური ფუნქცია. შესაბამისად, აქტიურად გამოვხატოთ ჩვენი სტრატეგიული ინტერესები რეგიონში და არა მარტო რეგიონში, სხვათა შორის… როდესაც საუბრობენ იმაზე, რომ ბიძინა ივანიშვილის „ქართული ოცნების“ პოლიტიკა არის მრავალპოლუსიანი, ეს არის დიდი სიცრუე. „ქართული ოცნების“ პოლიტიკა არის მხოლოდ ჩიხური პოლიტიკა…. ამ ჩიხიდან ვიღაც გამოგვიყვანს, როგორც ჩამოწერილ ვაგონს, ან არა და გამოვალთ ჩვენით, როგორც კვლავ ფუნქციონირებადი, გეოპოლიტიკური სუბიექტი,“ – ამბობს ლელა ჯეჯელავა.
„ბათუმელებმა“ პოლიტოლოგ ლელა ჯეჯელავასთან ინტერვიუ ჩაწერა:
- ქალბატონო ლელა, ტრამპი ამბობს, რომ თებერვალში ვიცე-პრეზიდენტი ვენსი ეწვევა სომხეთს და აზერბაიჯანს. მას ამჯერადაც არ უხსენებია საქართველო. რას ნიშნავს ეს ამბავი ჩვენთვის?
საქართველო არა მარტო ტრამპის პოსტში არ არის ნახსენები, არამედ, ალბათ კარგად ჩასაფრებულები უნდა ვიყოთ: ახალი პოლიტიკური რუკები თუ გამოვა, ვართ თუ არა ისევ ზედ, როგორც სახელმწიფო მონიშნული.
ეს ნიშნავს იმას, რომ ბიძინა ივანიშვილმა თავისი პროექტი წარმატებით განახორციელა – ქართული სახელმწიფოს ნაცვლად მიიღო პატარა სოფელი, რომლის მამასახლისობასაც თავს არ ანებებს. აი, ახლა ვკითხულობდი ზუსტად ერთი „ქოცის“ კომენტარს, რომელიც, სხვათა შორის, ინტელექტუალური ადამიანია, რომ უნდა გვიხაროდეს თურმე ის, რომ არავის არ ვახსოვართ, უკრაინა რომ ახსოვთ და სომხეთი რომ ახსოვთ, ეს არის ცუდიო, სომხეთმა ომი წააგო და უკრაინა საშინელ დღეშიაო. ასე აზროვნებს ინტელექტუალური „ქოცი“, სამწუხაროდ. მათ არ იციან ერთი რამ: როდესაც არავის არ ახსოვხარ, როგორც სახელმწიფოს არავინ არ განგიხილავს. შესაბამისად, განგიხილავენ, როგორც ტერიტორიას.
ეს უკვე ნიშნავს იმას, რომ ყველაფერი დაკარგული გაქვს, დაწყებული სუვერენიტეტიდან, დამთავრებული საზღვრებით და აბსოლუტურად ყველაფრით, იმიტომ, რომ არ გყავს პარტნიორი, არ გაქვს სტრატეგია, გეოპოლიტიკური ინტერესები. მაშინ რა არის სახელმწიფო?
- მე-3 პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი ციხიდან გამოეხმაურა ალიევის განცხადებას საქართველოზე გამავალი სატრანზიტო მარშრუტის შესაძლოა შეიცვალოს. „ალიევის განცხადება ანგრევს ყველაფერს, რასაც მივაღწიეთ 90-იან და 2000-იან წლებში, როგორც ქვეყანამ,“ – წერს მიხეილ სააკაშვილი. თქვენი აზრით, რა ეტაპზე გადადის საქართველოს ურთიერთობა აზერბაიჯანთან?
რასაკვირველია, სომხეთ-აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო პროცესი რადიკალურად ცვლის ვითარებას არა მარტო კავკასიის რეგიონში, არამედ კავკასია-ცენტრალური აზიის მიმართულებით. ყველაზე სამწუხარო ის არის, რომ საქართველო ნელ-ნელა კარგავს თავის ფუნქციას რეგიონშიც.
საერთოდ წინააღმდეგი ვარ, რომ ქვეყნის ფუნქცია განიხილებოდეს, მხოლოდ, როგორც დერეფანი ან მილსადენი. ეს არის მხოლოდ ფუნქციის რეალიზაციისთვის საშუალება და არა ფუნქცია, მაგრამ, სამწუხაროდ, ახლა ამასაც ვკარგავთ.
რასაკვირველია, ჩვენ არ ვმონაწილეობთ არცერთ მნიშვნელოვან გეოპოლიტიკურ პროექტში, რომელიც ახლა რეგიონში იწყება. შესაბამისად, არ გვაქვს ჩვენი ადგილი და როლი აქ მონიშნული. ამაში სრულიად ვეთანხმები საქართველოს მესამე პრეზიდენტს, რომელიც თავისი მმართველობის პერიოდში – რა პრეტენზიებიც არ უნდა გვქონდეს მის მიმართ – საქართველო იყო რეგიონის ლიდერი ქვეყანა, პოლიტიკურად ლიდერი ქვეყანა და ამაში ეჭვს ვერავინ შეიტანს. ეს ჩვენი უახლესი ისტორიაა.
ამიტომაც, ბუნებრივია, რაც შეიძლება მალე უნდა დავაღწიოთ თავი ამ პატარა სოფლის ფუნქციას და დავიბრუნოთ ჩვენი გეოპოლიტიკური ფუნქცია. შესაბამისად, აქტიურად გამოვხატოთ ჩვენი სტრატეგიული ინტერესები რეგიონში და არა მარტო რეგიონში, სხვათა შორის.
- თუმცა ეს ალტერნატიული კორიდორი არ ქმნის საფრთხეს საქართველოსთვისო – ამბობს „ოცნების“ პრემიერი, ირაკლი კობახიძე. მისი თქმით, შვიდჯერ არის გაზრდილი გასული ხუთი წლის განმავლობაში ტვირთების მოცულობა შუა დერეფანში.
„ქართული ოცნების“ ხელმძღვანელების განცხადებების კომენტირება არ მიმაჩნია სწორად – ეს ადამიანები ამბობდნენ, რომ მათ გუნდში არ არსებობდა კორუფცია [გაიხსენეთ კობახიძის განცხადებები], ეს ადამიანები ამბობდნენ იმას, რომ არ არსებობს მაღალი ფასნამატი საქართველოში, ეს ადამიანები ამბობდნენ იმას, რომ ამერიკის შეერთებულ შტატებს და ევროპას უფრო მეტად სჭირდება საქართველო, ვიდრე საქართველოს სჭირდება ევროკავშირი, ან შეერთებული შტატები. მითხარით ახლა, შესაძლებელია, ამ ყველაფრის მერე კიდევ ერთ, მორიგ აბსურდზე კომენტარი ვაკეთოთ?
ბუნებრივია, ყველა ის პროცესი, რომელიც რეგიონში ვითარდება, ამ მდგომარეობაში მყოფი საქართველოსთვის სერიოზული საფრთხეა – საქართველო საბოლოოდ დაკარგავს თავის გეოპოლიტიკურ ფუნქციას და ამის გარეშე ქვეყანა შეუძლებელია რომ არსებობდეს.
ჩვენ ასევე არ ვიცით, რა მოხდება ირანთან დაკავშირებით. თუ ირანში ვითარება რადიკალურად შეიცვალა, მერე საერთოდ სხვა მდგომარეობა იქნება, რადგან ირანი უმოკლესი გზაა ტვირთებისთვის. ასე რომ, კიდევ ერთხელ ვამბობ: ამ ძალიან რთულ და გარდამტეხ პერიოდში, როდესაც მთლიანად ირღვევა ძველი სოციალურ-პოლიტიკური პარადიგმა და უნდა შეიქმნას ახალი, უნდა ვიყოთ განსაკუთრებით პროაქტიულები, უნდა გვქონდეს ურთიერთობები პარტნიორებთან, რომ ყველა შესაძლო სცენარის განვითარებაში საქართველო მზად იყოს თავისი ინტერესების რეალიზებისთვის.
ლელა ჯეჯელავაბიძნ
როგორ უნდა ვიყოთ მზად ინტერესების რეალიზაციისთვის, როდესაც ქვეყანაში რამდენი წელია უსაფრთხოების ეროვნული კონცეფცია აღარ შექმნილა ახალი? რანაირად შეიძლება ეს შევძლოთ?
როდესაც საუბრობენ იმაზე, რომ ბიძინა ივანიშვილის „ქართული ოცნების“ პოლიტიკა არის მრავალპოლუსიანი, ეს არის დიდი სიცრუე. „ქართული ოცნების“ პოლიტიკა არის მხოლოდ ჩიხური პოლიტიკა. აქ ამის იქით აღარ არის გამოსავალი, ანუ ვართ უკვე ჩიხში. ამ ჩიხიდან ან ვიღაც გამოგვიყვანს, როგორც ჩამოწერილ ვაგონს, ან არა და გამოვალთ ჩვენით, როგორც კვლავ ფუნქციონირებადი, გეოპოლიტიკური სუბიექტი.
- შეიძლება ამაში დაგვეხმაროს ჩვენი გეოპოლიტიკური მოცემულობა? არსებობს მოსაზრება, რომ საქართველოს გარეშე ვერ მიიღწევა პროგრესი სამხრეთ კავკასიაში.
ძველი პარადიგმიდან ახალი პარადიგმის პროგნოზირება ყველაზე დიდი შეცდომაა. ის, რომ ჩვენი გეოპოლიტიკური მდგომარეობა არის უპირობო შესაძლებლობა იმისთვის, რომ ჩვენ მიმართ ინტერესი არსებობდეს, ასე არ ხდება. აქტიური იყო ინტერესი იმ ვითარებაში, როდესაც სომხეთ-აზერბაიჯანს შორის იყო კონფლიქტი, როდესაც თურქეთსა და სომხეთს შორის იყო კონფლიქტი, ირანის ისლამური რესპუბლიკა იყო სანქციების ქვეშ, საიდანაც ახლა შეიძლება გამოვიდეს.
ასე რომ, აქცენტი გეოპოლიტიკაზე ძველი გეოპოლიტიკური პარადიგმაა და ახალი სხვანაირად იკითხება. ძველი პარადიგმიდან ახლის პროგნოზირება აბსურდია.
- ირანში ამ ეტაპზე ახერხებს რეჟიმი ძალაუფლების შენარჩუნებას?
ვერ გეტყვით. ვხედავთ ძალიან სერიოზულ სამხედრო კომპონენტის კონცენტრაციას ირანის გარშემო, მაგრამ ამას აზრი არ ექნება, თუკი ამერიკელებს გარკვეული დასაყრდენი ქვეყნის შიგნით არ აქვთ. შესაძლოა, მიდის ელიტებთან მოლაპარაკებები და როგორი კონფიგურაცია დალაგდება, იმაზეა დამოკიდებული, გამოიყენებენ თუ არა სამხედრო კომპონენტს, რა ფორმით და რა მასშტაბით.
მარტო სამხედრო კომპონენტით ირანში არ გადაწყდება რეჟიმის საკითხი, თუ არ გაირკვა შიგნით ელიტების დისპოზიცია როგორია. როგორც ჩანს, ახლა ეს პროცესია.
- რა გათვლებით მოქმედებს ივანიშვილი, თქვენი აზრით? ამჯერად კობახიძე დებატს გვთავაზობს…
კობახიძემდე ეს ივანიშვილმა თავისი უმცროსი ვაჟის პირით გვამცნო, „ქართული ოცნების“ ახალგაზრდულ შეკრებაზე, სადაც ცოტნე ივანიშვილმა გამოაცხადა, რომ მისთვის საინტერესო იქნებოდა განსხვავებული აზრის მქონე თანატოლებთან დისკუსია, ანუ ჯერ უფლისწულის საშუალებით შევიტყვეთ და მხოლოდ შემდეგ ვეზირმა გადმოიტანა დიდ პოლიტიკურ დისკურსში ეს საკითხი.
არ ვიცი, რა შეიძლება იყოს ჩვენთვის დისკუსიის თემა? თუკი ჩვენ ვართ შეთანხმებული იმაზე, რომ რეჟიმი არის რუსული, მისი ქმედების მოდელი არის ზუსტად ისეთი, როგორიც პუტინის რეჟიმისა, რაზე ვსაუბრობთ?
- გამოსააშკარავებელი აღარაფერია, რადგან უკვე ტროტუარზე დგომისთვის აპატიმრებენ ადამიანებს?
პუტინთან შეიძლება საუბარი მხოლოდ ქვეყნის დეოკუპაციაზე, ივანიშვილთან საუბარი შესაძლებელია მხოლოდ ტყვეების გამოშვებაზე, ასევე, მხოლოდ ახალი პირობებით ახალი არჩევნების დანიშვნაზე. ეს მათთვის არ არის დისკუსიის თემა. ამ საკითხს დისკუსია არ სჭირდება, ეს არის უპირობოდ შესასრულებელი. ამას სჭირდება პრესინგი, რომელიც პირიქით ამკაცრებს ამ თავის პოზიციას და აგროვებს მძევლებს – ჰგონია, როდესაც საქართველოს საკითხი გახდება პრიორიტეტული, ასეთ შემთხვევაში მას, რაც მეტი მძევალი ეყოლება დაგროვილი, მით უფრო მეტი ექნება სავაჭრო დასავლეთთან.
მაგრამ დასავლეთი მასთან არ ივაჭრებს. დასავლეთი ელაპარაკება ლუკაშენკოს პოლიტიკური პატიმრების გამოშვებაზე, დასავლეთი ლაპარაკობს ალიევთან, სადაც არ არის შესაშური დემოკრატია, მაგრამ არ ელაპარაკება ივანიშვილს. იმიტომ რომ ლუკაშენკოც და ალიევიც ორივე გახლავთ სახელმწიფოს ფორმალური მმართველი, რეალური მმართველები არიან და მათ უკან დგას სახელმწიფო თავისი ინსტიტუციებით.
- გამორიცხავთ, რომ ივანიშვილის ხელისუფლებამ მიიღოს გარე ლეგიტიმაცია?
ივანიშვილის ლეგიტიმაციას, როგორც ამ ქვეყნის არაფორმალური მმართველისას, მე გამოვრიცხავ. ივანიშვილთან შეთანხმებები აბსოლუტურად უსარგებლოა. მან არაერთგზის გადააგდო საერთაშორისო საზოგადოება, ასე შეუძლია გადააგდოს კვლავაც. ამიტომ ეს გამოცდილება უკვე ყველას აქვს და მასთან არანაირ შეთანხმებაზე ჩვენი პარტნიორები არ წავლენ.
