„ბანკებს ანგარიშებს დაუკეტავენ, თუ ესენი გააგრძელებენ ლარში ოპერირებას. ეროვნული ბანკი რისკის ქვეშ აყენებს ამ განცხადებით ქართულ ბანკებს“ – მიიჩნევს ფინანსისტი ნიკოლოზ შურღაია. მას ვესაუბრეთ თემაზე – როგორ აისახება პრაქტიკულად მომხმარებლებზე „თელასის“ საბოლოო მფლობელის – რუსული კომპანიის დასანქცირება? არის გამოსავალი ეროვნული ბანკის განაცხადი, რომ ბანკები „თელასის“ მომსახურებას ეროვნულ ვალუტაში გააგრძელებენ?
ევროკავშირის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ 2026 წლის 23 ივლისს დამტკიცებული სანქციების 21-ე პაკეტში მოხვდა რუსული ელექტროკომპანია Интер РАО, რომელსაც მჭიდრო კავშირები აქვს ქართულ ენერგოსექტორთან. შვილობილი კომპანიების გამოყენებით რუსული „ინტერ რაო“ საქართველოში „თელასის, „თელმიკოსა“ და „ხრამჰესების“ მფლობელია. „ინტერ რაოს“ შვილობილი კომპანიები დასანქცირებული არ არიან.
„ზემოაღნიშნულმა ფაქტორებმა, თავისთავად, არ უნდა შეაფერხოს ელექტროენერგიის მიწოდება ან განაწილება თბილისელი მომხმარებლებისთვის — სანქციები მიმართულია საკუთრებისა და ფინანსური ნაკადების, და არა ქსელის თუ სადგურების ფიზიკური ფუნქციონირების წინააღმდეგ,“ – განმარტავს ფინანსისტი. მისი აზრით, ეროვნული ბანკის განცხადება გამოსავალი არ არის და აი, რატომ:
„დედა კომპანიაზე დაწესებული ევროკავშირის სანქციები ავტომატურად არ ყინავს მისი უცხოური შვილობილი კომპანიების აქტივებს, თუმცა ევროკავშირის წესები, როგორც წესი, ვრცელდება იმ სუბიექტებზეც, რომლებიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ საკუთრებაშია ან კონტროლდება [ჩვეულებრივ, საკონტროლო წილით] სანქცირებული პირის ან კომპანიის მიერ.
ვინაიდან „ინტერ რაოს“ ქართული აქტივები მდებარეობს ორი, „ინტერ რაოს“ მიერ სრულად კონტროლირებადი ჰოლანდიური ჰოლდინგის ქვეშ, არსებობს რამდენიმე პრაქტიკული შედეგი, თუმცა ზუსტი მასშტაბი დამოკიდებული იქნება ევროკავშირისა და ჰოლანდიის მარეგულირებლების ინტერპრეტაციაზე.
ეროვნულმა ბანკმა რომ თქვა, ლარებში განახორციელოს ოპერაციებიო, ეს სერიოზული რისკის ქვეშ აყენებს ბანკებს, რადგან ევროპული და ამერიკული ბანკები არ უყურებენ საკითხს ამგვარად, რომ შენ ქართულ ვალუტაში აკეთებ ანგარიშებს და ეს არ გეხება – შენ სანქცირებულ ორგანიზაციებთან მუშაობ! სავარაუდოა, რომ ევროპული და ამერიკული ბანკები ქართულ ბანკებს ოპერაციებს გაუჩერებენ, თუ ეს ბანკები გააგრძელებენ ამ კომპანიების მომსახურებას.
პრაქტიკულ დონეზე ევროპული და ამერიკული ბანკები ძალიან მაღალი ალბათობით არ მოინდომებენ ქართულ ბანკებთან მუშაობას, თუ ისინი მოემსახურებიან ამ სანქცირებული კომპანიის შვილობილ კომპანიებს საქართველოში.
ბანკები თუ ვერ მოემსახურებიან, ეს კომპანიები რაღაც ხნის შემდეგ ვერ შეძლებენ არსებობას, იმიტომ, რომ როგორ აწარმოებენ კლიენტებისგან ფულის მიღებას და გადარიცხვას? რაღაც ხანი შეიძლება გაძლონ და რაღაცა ხნის მერე ვეღარ იოპერირებენ.
სხვა გზები უნდა მოძებნოს საქართველოს მთავრობამ იმისთვის, რომ ქართველი მომხმარებლები არ დაზარალდნენ,“ – გვითხრა ნიკოლოზ შურღაიამ.
რას უნდა აკეთებდეს ამ დროს მთავრობა?
„მთავრობა, რომელიც ნამდვილად იზრუნებდა მოქალაქეების ინტერესებზე, ენერგეტიკულ უსაფრთხოებასა და საქართველოს გამოცხადებულ ევროპულ გზაზე, ამ მომენტს აღიქვამდა, როგორც ხილვადი, პროაქტიული მოქმედების საჭიროებას და არა, როგორც პასიური შესაბამისობის საკითხს,“ – მიიჩნევს ნიკოლოზ შურღაია და რამდენიმე კონკრეტულ საკითხს ასახელებს, რაზეც მთავრობამ უნდა იმუშაოს:
- საჯარო დათანხმებას სანქციების რეჟიმთან – მკაფიოდ განაცხადოს, რომ საქართველო აღიარებს „ინტერ რაოს“ სანქცირების ლეგიტიმურობას და არ იმოქმედებს კომპანიის ქართული შემოსავლისა თუ მართვის სტრუქტურის მისი განზრახული ეფექტისგან დასაცავად — ნაცვლად ბუნდოვანი, „სამწუხაროდ“ ტიპის ფორმულირებებისა, რომლებიც ბოლოდროინდელი, სხვა ქართულ აქტივებთან დაკავშირებული ევროკავშირის სანქციების მიმართ იქნა გამოყენებული.
- დაავალოს დამოუკიდებელი შემოწმება საკუთრებისა და შესაბამისობის საკითხებზე – მარეგულირებელ ორგანოებს [საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია, ეროვნული ბანკი, ეკონომიკის სამინისტრო] დაავალოს ერთობლივად შეაფასონ და გამოაქვეყნონ, ზუსტად როგორ მოქმედებს სანქციები მართვაზე, დივიდენდების ნაკადებზე და „თელასის“ მოსალოდნელ გარიგებაზე — ნაცვლად იმისა, რომ საზოგადოებას ამ სურათის აწყობა მოუხდეს ეროვნული ბანკის ცალკეული განცხადებებით.
- შეაჩეროს ან პირობებთან დააკავშიროს „თელასის“ მინორიტარული წილის შესყიდვა – ვინაიდან სატენდერო შეთავაზება სანქციების დაწესებიდან რამდენიმე დღეში იხურება, კეთილსინდისიერი მარეგულირებელი მინიმუმ მოინიშნავდა ამ გარიგებას განსახილველად, ნაცვლად იმისა, რომ ის არსებულ გრაფიკზე დასრულებამდე მიუშვას, სანამ სანქციებთან დაკავშირებული საკითხები გადაუჭრელია. Silk Road Holdings-მა უკვე გამოაცხადა სატენდერო შეთავაზება „თელასის“ დარჩენილი 24.892%-იანი წილის შესაძენად; შეთავაზება იხურება 2026 წლის 31 ივლისს, განაცხადების განხილვა გაგრძელდება 7 აგვისტომდე, ხოლო გარიგების დასრულება დაგეგმილია 21 აგვისტოს — ანუ ეს ტრანზაქცია პირდაპირ ხვდება ახალი სანქციების ჩრდილში.
- დაასწროს საკორესპონდენტო საბანკო რისკს – პროაქტიულად კოორდინაცია გაუწიოს ეროვნულ ბანკს, კომერციულ ბანკებსა და ევროკავშირის პარტნიორებს, რათა დოკუმენტირდეს მკაფიო, საერთო სამართლებრივი საფუძველი კრიტიკული სერვისის სუბიექტების ლარში მომსახურების გასაგრძელებლად, ვიდრე დასავლური საკორესპონდენტო ბანკები დამოუკიდებლად მივლენ საკუთარ, ნაკლებად ხელსაყრელ დასკვნებამდე.
- დაიცვას მომხმარებლები, ამავდროულად შეამციროს სტრატეგიული დამოკიდებულება – უახლოეს პერიოდში უზრუნველყოს თბილისელი მოსახლეობისთვის ელექტროენერგიის მიწოდებისა და განაწილების უწყვეტობა [როგორც ეს ეროვნულმა ბანკმა უკვე დაიწყო], ამავდროულად, წამოიწყოს სერიოზული, ვადებში მოქცეული დისკუსია იმის შესახებ, თუ როგორ შემცირდეს საქართველოს დამოკიდებულება რუსეთთან დაკავშირებულ საკუთრებაზე კრიტიკულ ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაში — სასურველია, გამჭვირვალე პროცესის მეშვეობით, რომელიც ქართველ, ევროპელ ან სხვა, რუსეთთან დაუკავშირებელ ინვესტორებს მისცემდა „ინტერ რაოს“ წილების შეძენის შესაძლებლობას.
- სრული გამჭვირვალობა წარსულ ურთიერთობებზე – გათვალისწინებულია ამ საკითხის ისტორია — 2011 და 2013 წლების სატარიფო მემორანდუმები, მათგან გამომდინარე საარბიტრაჟო წაგებები და „ინტერ რაოსთვის“ უკვე გადახდილი დაახლოებით 139 მილიონი დოლარის ანაზღაურება. კეთილსინდისიერი მთავრობა პროაქტიულად გამოაქვეყნებდა ამ მოლაპარაკებებისა და გადახდების ჩანაწერს, ნაცვლად იმისა, რომ სპეკულაციისთვის გახსნას გზა.
- კოორდინაცია გაუწიოს ევროკავშირს და არა წინააღმდეგობა – ეს განიხილოს, როგორც შესაძლებლობა, დაადასტუროს ევროკავშირის სანქციების პოლიტიკასთან თანხმობა იმ მომენტში, როცა საქართველოს ევროინტეგრაციის კრედიტუნარიანობა ისედაც შემოწმების ქვეშაა, ნაცვლად იმისა, რომ სანქციები უხერხულობად, ან პრეტენზიად წარმოაჩინოს.
ამ თემაზე:
ევროკავშირმა “თელასის” საბოლოო მფლობელი რუსული კომპანია დაასანქცირა
