„ოცნება“ ესხმის თავს, მოწინააღმდეგე მხარე კი მხოლოდ თავის მართლების რეჟიმშია – ინტერვიუ

„უკან დასახევი გზა „ოცნებას“ აღარ აქვს… ოცნებას“ ახლა მთელი ძალისხმევა გადააქვს სიტუაციის რადიკალიზაციაზე და დაპირისპირების გაზრდაზე მოსახლეობაში,“ – მიიჩნევს პოლიტოლოგი კახა გოგოლაშვილი, რომელსაც ევროპული სახელმწიფოების – გერმანიისა და შემდეგ დიდი ბრიტანეთის ელჩების  საქართველოს საგარეო უწყებაში დაბარებაზე ვკითხეთ.

პოლიტიკის ანალიტიკოსის დაკვირვებით, „ოცნების“ ეს ნაბიჯიც მხოლოდ მის მხარდამჭერებზეა გათვლილი, მათ მობილიზებაზე, რომ დაპირისპირების მუხტი გაიზარდოს.

„პოლიტიკაშიც არსებობს თამაშის ნორმები. „ოცნებამ“ ჩათვალა, რომ წამგებიანია ამ ნორმების დაცვა იმიტომ, რომ აღარ აქვს არგუმენტები. ეს დაახლოებით ჰგავს შემთხვევას, როცა ქუჩაში ადამიანები საკითხის გადაწყვეტას ცდილობენ თავდაპირველად საკითხის გარჩევით, მაგრამ ის, ვინც არ არის მართალი, გადადის აგრესიაზე, ხელჩართულ ბრძოლაზე, იქნევს მუშტებს – არ აწყობს, რომ საქმე ბოლომდე იყოს გარკვეული და გამოჩნდეს, ვინ არის მართალი, ვინ – მტყუანი.

დაახლოებით ასეთი სიტუაციაა დღეს საქართველოს პოლიტიკაში. „ქართული ოცნება“ კარნახობს თამაშის წესებს ოპოზიციას და ეს თამაშის წესია: არანაირი დიალოგი, არანაირი დისკუსია, პირდაპირ ჩხუბი და ურთიერთდადანაშაულება, მხოლოდ უარგუმენტო თავდასხმა,“ – ამბობს კახა გოგოლაშვილი.

„ბათუმელებმა“ პოლიტიკის ანალიტიკოსთან,  ევროპული კვლევების ცენტრის დირექტორთან – კახა გოგოლიშვილთან ინტერვიუ ჩაწერა:

• ბატონო კახა, თქვენი დაკვირვებით, რას ცდილობს ამჯერად „ოცნების“ არალეგიტიმური მთავრობა, როცა ევროპული სახელმწიფოების ელჩებს იბარებს?

ეს არის „ქართული ოცნების“ პროპაგანდის ნაწილი, თანაც არჩევნების წინ. „ქართული ოცნება“ მიიჩნევს, რომ ელჩების კრიტიკული დამოკიდებულება ხელისუფლების ნაბიჯების მიმართ აზიანებს მის იმიჯს.

ეს უფრო არის შიდა მოხმარების საკითხი – მათ მხარდამჭერებსა და  ამომრჩევლებს რაღაცნაირად შეაგონონ: აი, „ქართული ოცნება“ აბსოლუტურად მართალია საერთაშორისო თანამეგობრობასთან და არ პატიობს არავის არაფერს.

ეს არის ასევე ძალის დემონსტრირება: აი, მაგრები ვართ, რაღაც ბანანის რესპუბლიკა კი არ ვართ, არამედ შეგვიძლია დავიბაროთ ელჩები და გავკიცხოთ იმის გამო, თუ როგორ მოქმედებენ.

ამით „ოცნებას“ სურს, გაამყაროს პროპაგანდისტული აზრი, რომელსაც კულტივირებს დიდი ხანია: ქვეყანაში არსებობს საერთაშორისო ჩარევა და რომ რადიკალებს, რევოლუციონერებს აქვთ მხარდაჭერა სწორედ დასავლეთის ქვეყნებიდან. ეს არის სუვერენიტეტში ჩარევა და ჩვენ ვაგრძელებთ თითქოს სუვერენიტეტის განმტკიცებას.

• მიგაჩნიათ, რომ „ოცნებას“ ევროპასთან კიდევ უფრო ღრმა დაპირისპირების ეტაპზე გადასვლა აწყობს მხოლოდ საკუთარი მხარდამჭერების მობილიზების გამო?

რა თქმა უნდა, ეს სხვებზე გავლენას ვერ მოახდენს, თუმცა სხვებსაც აჩვენებენ, რომ აი, ბოლომდე მებრძოლი ვართ, არ გვეშინია არც საერთაშორისო თანამეგობრობის, არც ევროპელების, არც ამერიკელების, არავისი საერთოდ.

კახა გოგოლაშვილი

„ოცნების“ ამოცანაა, თავისი ამომრჩეველი მყარად გადავიდეს მის მხარეს. მყარი ამომრჩეველი „ოცნებას“ ჰყავს რეალურად ის, ვინც ლოიალურია ბოლომდე – ალბათ ამ პარტიის სრული რესურსის ნახევარი არის ასეთი. სხვები კი, უყურებენ: რამდენად ძლიერია „ქართული ოცნება“? რამდენ ხანს იქნება ხელისუფლებაში? როგორ შეძლებს ის მოწინააღმდეგეების კონტროლს? ვის მხარეს ჯობია ყოფნა? ამ ადამიანებს იდეოლოგიური ბმა „ოცნებასთან“ არ აქვთ და მხოლოდ მერკანტილური, პრაგმატული გათვლებით მოქმედებენ.

„ოცნებას“ აქვს აღებული თავდასხმის სტრატეგია: ის არის თავდამსხმელი, მოწინააღმდეგე მხარე კი, მხოლოდ თავს იცავს, თავის მართლების რეჟიმში გამოდის. რას ამბობს, ვთქვათ, გერმანიის ელჩი, რომ აბსოლუტურად უარვყოფთ ამ ბრალდებებს… „ქართული ოცნებისთვის“ ეს არის გარკვეული პროპაგანდისტული ძალა: ვინც თავს ესხმის, ყოველთვის ის ჩანს უფრო გამბედავად, ხოლო ვინც თავს იცავს, ის თავდაცვის პოზიციაშია. „ქართული ოცნება“ გამოდის, როგორც ინიციატორი და ბრალმდებელი, ის კიდევ უფრო იმყარებს თავის იმიჯს მოსახლეობის ნაწილში, რომელიც მიიჩნევს, რომ „ოცნება“ თითქოს რაღაც სტაბილური ძალაა.

„ოცნებას“ თავისთავად არ ადარდებს, რამდენად სამართლიანია მისი შეტევა. ის აჩვენებს ძალას.

• რამდენად აზიანებს „ოცნების“ ეს მიდგომა ევროპასთან საქართველოს ურთიერთობას? 27 ქვეყნის საელჩო „ოცნების“ ბრალდების საპასუხოდ განცხადებას ავრცელებს, სადაც ხაზგასმულია, რომ „ოცნების“ ბრალდებები „უსაფუძვლოა“ და „ზიანის მომტანი“.

ჩვენ უკვე აღარ ვართ კანდიდატი ქვეყანა, შეჩერებულია ყველანაირი დახმარება საქართველოსთვის ევროკავშირიდან, შეწყვეტილია პერსპექტივა, რომ მომავალში ჩვენ გადავდგამთ ნაბიჯებს ევროპისკენ და ხდება ქვეყნის დესუვერენიზაცია – რუსეთი პრაქტიკულად კარნახობს საქართველოს საგარეო პოლიტიკას.

საქართველოს შიდა საქმეებში თუ ვინმე ერევა დღეს, ეს არის რუსეთი. საზღვრის მონაცემებსაც რომ დავაკვირდეთ: რუსეთის მოქალაქეებს ზოგს უშვებენ, ზოგს – არა.

აგერ, ზელენსკი გამოვიდა და პირდაპირ თქვა: საქართველო დაკარგა ევროატლანტიკურმა თანამეგობრობამ და პირდაპირ რუსეთის დავალებებს ასრულებსო. აქაც „ოცნება“ თავის მართლების მაგივრად, ზელენსკის პასუხობს აგრესიით. შევადაროთ „ოცნების“ პასუხი და ელჩების პასუხი, ასე ვთქვათ, ბრალდებებზე. „ოცნების“ პასუხი იყო აგრესია, ზელენსკის დემონიზების მცდელობა. შეადარეთ ახლა ამას ელჩების პასუხი და განმარტება.

როგორც ჩანს, „ოცნებას“ თავისი ამომრჩეველიც ასე ჰყავს შეჩვეული: „ოცნებამ“ უკან არ უნდა დაიხიოს, საჭიროა პირდაპირ თავდასხმა და აგრესია. შესაბამისად, „ოცნების“ ლიდერები თავს კი არ იმართლებენ რომელიმე შემთხვევაზე – პირდაპირ თავს ესხმიან. მაგალითად, ჟურნალისტი უსვამთ შეკითხვას, ის პასუხს კი არ გაგცემთ, პირდაპირ გადმოდის თავდასხმაზე: თქვენ მხარე ხართ და იმიტომ სვამთ ამ შეკითხვას, ნაციონალი ხართ და ამიტომ კითხულობთ და ასე შემდეგ.

• ივანიშვილი მიიჩნევს, რომ ეს ტაქტიკა მომგებიანია, თუ მას სხვა გამოსავალი არსებულ პოლიტიკურ კრიზისში აღარ დარჩა?

პოლიტიკაშიც არსებობს თამაშის ნორმები. „ოცნებამ“ ჩათვალა, რომ წამგებიანია ამ ნორმების დაცვა, იმიტომ, რომ აღარ აქვს არგუმენტები. ეს დაახლოებით ჰგავს შემთხვევას, როცა ქუჩაში ადამიანები საკითხის გადაწყვეტას ცდილობენ თავდაპირველად საკითხის გარჩევით, მაგრამ ის, ვინც არ არის მართალი, გადადის აგრესიაზე, ხელჩართულ ბრძოლაზე, იქნევს მუშტებს – არ აწყობს, რომ საქმე ბოლომდე გაირკვეს და გამოჩნდეს, ვინ არის მართალი, ვინ – მტყუანი.

დაახლოებით ასეთი სიტუაციაა დღეს საქართველოს პოლიტიკაში. „ქართული ოცნება“ კარნახობს თამაშის წესებს ოპოზიციას და ეს თამაშის წესია: არანაირი დიალოგი, არანაირი დისკუსია, პირდაპირ ჩხუბი, დადანაშაულება, მხოლოდ უარგუმენტო თავდასხმა. ეს არის „ოცნების“ მიერ შემოტანილი პოლიტიკური კულტურის სტანდარტი.

• სხვადასხვა პოლიტიკური რეჟიმის გამოცდილება რას აჩვენებს: ხანგრძლივად შეიძლება შეინარჩუნოს პოლიტიკურმა ძალამ ხელისუფლება მიტაცებული ძალაუფლებით და მსგავსი აგრესიით?

მას, ვინც იტაცებს ძალაუფლებას, შეიძლება, ასე ვთქვათ, არასდროს სძინავს. ნებისმიერი ქურდი არ არის მშვიდად, არ სძინავს – ძალაუფლების მიტაცებაც არის ქურდობა.

თუმცა ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, როგორ საზოგადოებაში ხდება ეს ამბავი და არსებობს თუ არა საზოგადოებრივი კონტროლი ისეთი, რომელიც ამ ქურდობას არ აიტანს და აიძულებს, მაგალითად, პოლიტიკურ პარტიას, დაუბრუნდეს დემოკრატიული თამაშის წესებს.

საზოგადოებას უნდა ჰქონდეს ამის ძალა. საზოგადოების მხრიდან ასეთ სიტუაციაში დასჯის ელემენტები რა არის? მაგალითად, გაფიცვა, გამოსვლა და დესტაბილიზაციის შექმნა, ყველაზე რადიკალური ზომა, ეს უკვე რევოლუციაა და კიდევ უფრო რადიკალური – შეიარაღებული რევოლუცია, სამოქალაქო ომი და ასე შემდეგ. „ოცნება“, პრინციპში, გადავიდა რადიკალური შესაძლებლობების პროვოცირებაზე და მის წინააღმდეგ მზადებაზე.

• რატომ აწყობს „ოცნებას“ რადიკალიზმის პროვოცირება?

იმიტომ, რომ სხვა გზებით უკვე შეუძლებელია შეინარჩუნოს ძალაუფლება. თუ, მაგალითად, ის გამოაცხადებს სამართლიან არჩევნებს, რომელსაც ხალხი მიიღებს, ის ვერ გაიმარჯვებს, მის ინტერესებშია სიტუაციის რადიკალიზაცია და შემდეგ ამ ბრალდებით სახელისუფლებო რესურსის გამოყენება, თითქოს რადიკალური სიტუაციის განმუხტვისთვის და აი, აქ უკვე ის პოულობს გამართლებას.

ოთხჯერ აღვკვეთეთ რევოლუციის მცდელობაო – ამას ლაპარაკობდნენ იმიტომ, რომ აწყობდათ სიტუაციის აქეთკენ წაყვანა – აი, რადიკალები არსებობენ, გადატრიალებას აპირებენ და ამიტომ მივიღე სადამსჯელო ზომები, საქმე ეხება კონსტიტუციური წესრიგის დაცვასო.

„ოცნებას“ ახლა მთელი ძალისხმევა გადააქვს სიტუაციის რადიკალიზაციაზე და დაპირისპირების გაზრდაზე მოსახლეობაში. „ოცნების“ ამოცანაა, ორი ბანაკი დაუპირისპირდეს ერთმანეთს. ერთი ბანაკი, რომელიც პატარაა ადამიანების რაოდენობით, მაგრამ მდიდარია რესურსით, აღჭურვილია საპოლიციო ძალებით, მან უნდა გაატაროს ხისტი ზომები მეორე ბანაკის წინააღმდეგ – მეორე ბანაკი უნდა დაჩაგროს და გააჩუმოს.

ლოიალურად განწყობილ ჯგუფებს კი ეუბნებიან, ჩვენთან ახლოს იყავით და არავინ თქვენ ხელს არ დაგაკარებთ.

ამ სიტუაციაში აწყობს „ოცნებას“ რადიკალიზმის პროვოცირება, იტყვის: გვესვრიან „მოლოტოვებს“, პარლამენტს ცეცხლს უკიდებენ და ლეგიტიმური უფლება გვაქვს, ძალა გამოვიყენოთ.

ასეთი ტიპის ხელისუფლება სწორედ რადიკალიზაციის პირობებში ინარჩუნებს შანსს, დარჩეს ხელისუფლებაში. პოლიტიკური პროცესის ნორმალიზაცია მისთვის დიდი საფრთხეა.

• თქვენ  „ოცნებისგან“ კიდევ უფრო მეტ ძალადობას ელით, რომ ივანიშვილმა საბოლოოდ დაამყაროს დიქტატურა?

უკან დასახევი გზა „ოცნებას“ აღარ აქვს. თუ „ოცნება“ დაიწყებს სიტუაციის დეესკალაციას საზოგადოებაში, წინა პლანზე წამოიწევს დემოკრატიული მოთხოვნები: კანონების გაუქმება, მაგალითად, გააქტიურდება შეკითხვა: როგორ არის გადანაწილებული ეკონომიკა საქართველოში? ვიცით, რომ ის მიბმულია კონკრეტულ კლანს… ამ პოლემიკაში „ოცნების“ არგუმენტები წამგებიანია, ამიტომაც, ურჩევნია ყველაფერმა გადაიწიოს ფიზიკური დაპირისპირების სფეროში – გამოიყენოს ფიზიკური ძალა, გამოიყენოს სასამართლო, ციხე, დაშინება…

ეს არის მოჯადოებული წრე, სადაც ავტორიტარული რეჟიმი, როგორც წესი, შედის და შემდეგ ვეღარ გამოდის – ნებისმიერ გამოსვლას კი, იგი დაღუპვამდე მიჰყავს. იშვიათად მომხდარა, რომ ამ წრიდან რომელიმე ავტორიტარული რეჟიმი დაღუპვის გარეშე გამოსულა: მაგალითად, ფრანკომ შეძლო თავისი გუნდი რაღაცნაირად გამოეყვანა მსგავსი სიტუაციიდან… პინოჩეტმაც მოახერხა ძალაუფლების შენარჩუნება მიუხედავად იმისა, რომ ციხეში მოხვდა 80 წელს მიწეული კაცი.

მოკლედ, ძალიან ცოტა ვინმემ თუ შეძლო, რომ გამოსულიყო მსგავსი სიტუაციიდან ისე, რომ მისთვის პასუხი არ მოეთხოვათ.

• „ოცნება“ ყველაზე ხშირად გერმანიის და ევროკავშირის ელჩებს ესხმის თავს. ეს რატომ ხდება, თქვენი აზრით?

გერმანიის და ევროკავშირის ელჩები მაინც ყველაზე მეტად გაბედულად მოქმედებენ. ასევე, უფრო რეზონანსულია, როცა, მაგალითად, ევროკავშირის ელჩი ხვდება კრიტიკულად განწყობილ NGO-ებს, ან აქციაზე ნაცემ ადამიანებს.

ეს ელჩები უფრო მეტს ბედავენ, რადგან მათ უკან საკმაოდ დიდი ძალა და გავლენაა.

• აქვე მინდა გკითხოთ გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე: ყაველაშვილს მხოლოდ სერბეთის და სლოვაკეთის პრეზიდენტები შეხვდნენ. ასევე, ტრანსატლანტიკურ ვახშამზე საქართველოს წარმომადგენლობა არ მიიწვიეს.

საქართველო ამ კონტექსტში დასავლური სტრუქტურებიდან იზოლირებულია, მაგრამ, როგორც უკვე გითხარით, ეს მხოლოდ შიდა მოხმარების კონტექსტში აზიანებს „ოცნებას“, მისთვის ეს საკითხი არ არის ეგზისტენციალურად მნიშვნელოვანი.

„ოცნება“ ნელ-ნელა გვთავაზობს რიტორიკას: თუ დასავლეთში სადმე არ დაგვიძახეს, ეს პრობლემა არ არის, მთავარია, დაგვიძახოს რუსეთმა, ჩინეთმა, ჩვენმა მეზობლებმა. მათ დასავლეთიდან გადააქვთ აქცენტი სხვა მიმართულებაზე. უბრალოდ, „ოცნება“ ჯერ ამას მარტივად ვერ ახერხებს, რადგან საქართველოს მოსახლეობის 20% ევროპაშია და იქ მუშაობს, მოსახლეობის დიდი ნაწილი ამბობს, რომ ევროინტეგრაცია სურს, ამიტომაც, ამ საკითხებს ასე მარტივად ვერ შეაბრუნებ სხვა მიმართულებით.

• კრემლის პროპაგანდა კიდევ უფრო გააქტიურდა პროსახელისუფლებო ტელევიზიებში ახალი გადაცემებით დასავლეთის წინააღმდეგ. ფიქრობთ, რომ ამას ექნება გავლენა და საქართველოში ხალხის ევროპული არჩევანი ასეთი კატეგორიული აღარ იქნება, როგორც არის დღემდე?

ეს შესაძლებელია. მე რომ „იმედს“ ვუყურებდე, სხვანაირად ვილაპარაკებდი ახლა თქვენთან, ასეთ ინტერვიუს ვერ მოისმენდით ჩემგან. ყოველდღე რომ „იმედს“ უყურო, შეიძლება, რომ ის მესიჯები ტვინში ჩაგებეჭდოს, წარმოდგენა შეგიცვალოს.

ძალიან დიდი ძალა აქვს მეცნიერულად დალაგებულ და მიზანმიმართულ პროპაგანდას. „ოცნებაში“ იმედი აქვთ, რომ პროევროპული განწყობები შეიცვლება და ეს 80 % ჩამოვა [ბოლო კვლევებით, საქართველოს მოსახლეობის დაახლოებით 80% ევროინტეგრაციას ირჩევს], მაგალითად, 50 %-ზე.

• რა გამოსავალი რჩება საზოგადოებას, რომელსაც სურს დამოუკიდებელი საქართველო, ევროპული განვითარება და გზას უკეტავენ ევროპისკენ? რა შეიძლება იყოს, თქვენი აზრით, წინააღმდეგობის სწორი სტრატეგია?

საზოგადოებამ, ჩემი აზრით, უნდა აირჩიოს არარადიკალური გზები, ნებისმიერი რადიკალიზაცია აწყობს რეჟიმს, ავტორიტარულ სისტემას.

რადიკალიზაციამ შეიძლება მოიტანოს შედეგი რევოლუციის სახით მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ რეჟიმი საერთაშორისო თვალსაზრისით განულებულია და არანაირი მხარდაჭერა არ აქვს, მაგრამ ამას ვერ ვიტყვით „ქართულ ოცნებაზე“ – ევროკავშირიდან და დემოკრატიული ქვეყნებიდან მას მხარდაჭერა აღარ აქვს, მაგრამ მხარდაჭერა აქვს, მაგალითად, აზერბაიჯანიდან, თურქეთიდან, ანუ რეგიონული მასშტაბით არ არის იზოლირებული. ის არის ნაწილობრივ იზოლირებული.

„ოცნების“ სტრატეგიაა, რომ დასავლეთს უნდა დაშორდეს, სამაგიეროდ ჰყავთ რუსეთი, ჩინეთი, ირანი, თურქეთისთვის ამ ეტაპზე არ არის პრიორიტეტი, მისი მეზობელი ქვეყანა არის თუ არა დემოკრატიული.

სომხეთი ცდილობს ევროკავშირში ინტეგრაციას, თუმცა სამეზობლოში ის ბალანსირებს და ძალიან კარგად ეგუება საქართველოს ხელისუფლებას. სომხეთს სჭირდება საქართველოს ტერიტორია იგივე პროდუქციის ექსპორტისა და იმპორტისთვის.

იზოლაციაზე აქ ლაპარაკი ზედმეტია. იმის თქმა, რომ რეჟიმი ძალიან დასუსტებულია და მას ერთი ხელის მიწოლით ხალხის მასა გადააგდებს, არ არის სწორი.

მე პირადად ამიტომ ვიყავი ადგილობრივ არჩევნებში მონაწილეობის მომხრე – რაც შეიძლება მეტი გავლენის ბერკეტები უნდა გამოართვა მას, თუნდაც საკრებულოებში…

ცხადია, პროტესტი უნდა დარჩეს, მაგრამ იგი უნდა ემსახურებოდეს კონსტიტუციური შესაძლებლობების გამოყენებას.

• „მშვიდობიანი დამხობა“ თუ არა, რაზეც საუბრობს ოპოზიციის ნაწილი, სხვა რა შესაძლებლობა დარჩა ხალხს?

თუ დავიტოვებთ მხოლოდ რადიკალური ბრძოლის მეთოდებს, აქ უკვე ძალა ძალას ეჯახება. როცა ძალა ძალას ეჯახება, ეჭვი მეპარება, რომ „ქართული ოცნება“ დამარცხდეს.

სამწუხაროდ, მე ვერ მოვისმინე ვერცერთი დალაგებულად აღწერილი გეგმა, რამე თანმიმდევრობა ნაბიჯები, რომლის შედეგადაც მშვიდობიანად დაემხობა „ოცნება“ 4 ოქტომბერს. ზოგიერთმა დაიწყო საუბარი, რომ აუცილებელი არაა, ერთ დღეზე გავჩერდეთ, იმ დღეს უნდა დაიწყოს და ნელ-ნელა დავამხობთო.

მიმაჩნია, რომ ეს უფრო პროპაგანდისტული ლოზუნგებია, რომელიც საბოლოოდ დაეხმარება „ოცნებას“ პოზიციების გამყარებაში, რადგან ეს გამოიწვევს ფრუსტრაციას.

სტიქიური იყო ეს აქციები გასული წლის დეკემბერში და იმის გამო, რომ არ ჰქონდა რეალური პოლიტიკური შედეგი, ნელ-ნელა ფრუსტრაცია მოხდა. რაღაც ბირთვი შენარჩუნდა, რომელიც სულ დადის და ახლაც დადის…

ეს მოხდა იმიტომ, რომ ამ ადამიანებმა ვერ დაინახეს პოლიტიკური შედეგის შესაძლებლობა.

მხოლოდ ხალხის შეკრება და შეკრებაზე პოლიტიკის აწყობა, არ არის სწორი. არ მინდა, რომ სკეპტიციზმი შევიტანო ამ პროცესში, რა თქმა უნდა, ყველა უნდა გამოვიდეს, ვინც ფიქრობს, რომ ცოტათი მაინც რაღაცას უშველის, მაგრამ ვთვლი, რომ ეს ის გზა არ არის, რომლითაც შეიძლება „ოცნების“ ხელისუფლების გაშვება.