„ცენტრალური აზიის ქვეყნები, სადაც, რა თქმა უნდა, პრობლემაა დემოკრატია, ისინიც კი იწვევენ ეუთო/ოდირის მისიას. ჩვენ დავემსგავსეთ რუსეთს – საერთოდ არ გვაინტერესებს ეუთო/ოდირის აზრი,“ – მიიჩნევს ლევან ნატროშვილი, „სამართლიანი არჩევნებისა და დემოკრატიის საერთაშორისო საზოგადოების“ აღმასრულებელი დირექტორი.
„ზოგადად, არ არის პრაქტიკა, რომ თვითმმართველობის არჩევნებზე იწვევდნენ ეუთო/ოდირს“, – განაცხადა „ქართული ოცნების“ პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ და „გადახვევად“ დაასახელა 2021 წლის თვითმმართველობის არჩევნები, როდესაც ეუთო/ოდირი აკვირდებოდა საარჩევნო პროცესს.
სინამდვილეში წელს პირველი გამონაკლისია, როდესაც „ქართული ოცნების“ ხელისუფლება ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტების და ადამიანის უფლებების ოფისს (ODIHR) მუნიციპალურ არჩევნებზე დასაკვირვებლად არ იწვევს.
ლევან ნატროშვილს, „სამართლიანი არჩევნების“ ხელმძღვანელს, საუბარიც ჰქონია ეუთოს წარმომადგენლებთან: „ვიცოდი მათი აზრი, რომ ჩამოვიდოდნენ, თუმცა საბოლოო გადაწყვეტილება არ იყო მიღებული. ვიცოდი მათი აზრი, რომ ჩამოვიდოდნენ, თუ მოიწვევდნენ. თუ არ მოიწვევ, მათ ამის საშუალება არ აქვთ,“ – გვიყვება ლევან ნატროშვილი.
რას ნიშნავს „ქართული ოცნების“ ეს განაცხადი? – „ბათუმელებმა“ ლევან ნატროშვილთან ინტერვიუ ჩაწერა:
- ბატონო ლევან, თქვენთვის რა განაცხადია, როცა ირაკლი კობახიძე ამბობს, რომ ზედმეტია ეუთო/ოდირის დატვირთვა ჩვენი თვითმმართველობის არჩევნებით?
ეს განაცხადი პრობლემურია რამდენიმე მიმართულებით. ფაქტი, რომ არ აპირებენ არჩევნებზე მოიწვიონ ეუთო/ოდირის მისია. ეს, რა თქმა უნდა, ძალიან ცუდია, რადგან მისია ითვლება ყველაზე ავტორიტეტულ მისიად ევროპაში. ამ მისიას შეუძლია მნიშვნელოვნად აამაღლოს საარჩევნო პროცესების მიმართ ნდობა, მას უყურებს სხვადასხვა ქვეყნის ხელისუფლება იმისთვის, რომ შეაფასოს – როგორ ჩატარდა არჩევნები ამა თუ იმ ქვეყანაში.
შესაბამისად, ეუთო/ოდირის მისია ძალიან მნიშვნელოვანი ფაქტორია არჩევნების შედეგების ლეგიტიმაციის კუთხით. იმის თქმა, რომ არ მოვიწვევთ ეუთო/ოდირს, აჩვენებს იმას, რომ დიდად არ ღელავენ, საერთაშორისო აღიარება ექნებათ თუ არა. ეს იმას მიანიშნებს, რომ ამაზე არ ღელავენ, ან კიდევ: არ უნდათ, ეს მისია ჩამოვიდეს და ამ მისიამ, საბოლოო ჯამში, პროცესი ნეგატიურად შეაფასონ.
ლევან ნატროშვილი
მეორეა ის, რომ მანიპულაციური იყო ირაკლი კობახიძის განცხადება – არგუმენტი, რომ თითქოს ადგილობრივ არჩევნებს ეუთო/ოდირი, როგორც წესი, არ აკვირდება. ცხადია, ეუთო/ოდირის პრიორიტეტი არის საერთო ეროვნული არჩევნები, რაც გაწერილია კიდეც ეუთოს კოპენჰაგენის კონფერენციის დოკუმენტში, რომლის მიხედვითაც ქვეყანა [მათ შორის, საქართველო] ვალდებულებას იღებს, მოიწვიოს საერთო ეროვნული არჩევნების დროს ეუთო/ოდირის სადამკვირვებლო მისია, მაგრამ ამავე დროს არაერთ ადგილობრივ არჩევნებს დაჰკვირვებია ეუთო/ოდირი სხვადასხვა ქვეყანაში. ბევრ ქვეყანაშია ადგილობრივი არჩევნები მნიშვნელოვანი, განსაკუთრებით კი, იმ ქვეყნებში, სადაც დემოკრატიის ხარისხი არ არის მაღალი.
საქართველოს მაგალითი რომ ავიღოთ, 2006 წლიდან ადგილობრივი თვითმმართველობის ყველა არჩევნებს ეუთო/ოდირი საქართველოში აკვირდებოდა – 2014 წლის გარდა. მე, პირადად, ახლაც მქონდა კომუნიკაცია ეუთო-ოდირთან და ვიცოდი მათი აზრი, რომ ჩამოვიდოდნენ, თუმცა საბოლოო გადაწყვეტილება არ იყო მიღებული. ვიცოდი მათი აზრი, რომ ჩამოვიდოდნენ, თუ მოიწვევდნენ. თუ არ მოიწვევ, მათ ამის საშუალება არ აქვთ. წინა საპარლამენტო არჩევნების დროს, თებერვალში მოიწვიეს ეუთო/ოდირის მისია. ახლა უკვე ივნისია და რადგან არ იყო გაგზავნილი მოწვევა, ვვარაუდობდით, რომ აღარ მოიწვევდნენ, რაც დადასტურდა კიდეც.
- ხომ არ აჩვენებს ეს იმასაც, რომ „ოცნების“ პროპაგანდამ, რომელიც აქამდე მანიპულაციურად იყენებდა ეუთო/ოდირის დასკვნას ბოლო საპარლამენტო არჩევნების შესახებ – კმაყოფილი ვართ დასკვნითო, მაინც ვერ შეძლო ამ ტყუილის საზოგადოებისთვის დაჯერება – ეუთო/ოდირის დასკვნა ბოლო არჩევნებზე საკმაოდ მკაცრი იყო.
შესაძლოა, ესეც იყოს ერთ-ერთი მიზეზი. შესაძლოა, „ოცნებას“ არ აქვს იმის იმედი, რომ ეუთო/ოდირის მისია ისე შეაფასებს არჩევნებს, როგორც მათ სურთ. დღეს პოლიტიკური პარტიების ლიდერები ციხეებში არიან, პოლიტიკურ პარტიებსა თუ სამოქალაქო ორგანიზაციებზე ზეწოლაა, სადამკვირვებლო მისიებს საერთოდ დაუშვებენ თუ არა არჩევნებზე, უცნობია – ამ ვითარებაში, ცხადია, ეუთო/ოდირის მისია ამ ყველაფერს შეაფასებდა ნეგატიურად.
- ეუთო/ოდირის გარდა არსებობს არჩევნების შეფასების ობიექტური მექანიზმი, რომ შემდეგ ეს ლეგიტიმაციის საფუძველი გახდეს?
სხვა ნაცადი ინსტრუმენტი, რომელიც არის ფართოდ გამოყენებადი და სანდო, ამ პროცესში ჩართული ყველა მხარისთვის და ჩვენი პარტნიორი ქვეყნების მთავრობებისთვის, საერთაშორისო ორგანიზაციებისთვის – არ არსებობს. ეუთო/ოდირის მისია არის ყველაზე ფართომასშტაბიანი. საარჩევნო მისიები არ არის ხოლმე დიდი მისიები. ეუთო/ოდირს ყველაზე გრძელვადიანი მისია ჰყავს და ყველა პროცესს აკვირდებიან, როგორც წინასაარჩევნო პერიოდს, ისე არჩევნების დღეს და პოსტსაარჩევნო პერიოდს. ითვლება, რომ ყველაზე ავტორიტეტულია მათი დასკვნები.
ამას ემატება ისიც, რომ წელს სხვა მისიები, როგორც იყო წინა არჩევნებში NDI, ან IRI, სხვადასხვა მიზეზის გამო ვერ იქნებიან წარმოდგენილნი. ძირითადად იმის გამო, რომ აშშ-ში შეწყდა კონკრეტული პროგრამები. გამოდის, რომ სანდო სადამკვირვებლო მისიები არ გვეყოლება ამ არჩევნებზე.
- რა ტიპის ქვეყნები არ იწვევენ არჩევნებში ეუთო/ოდირის?
ამ გზას არ ირჩევენ ცხადია დემოკრატიული მთავრობები. ამ სახის გადაწყვეტილებებს იღებენ რუსეთში, ბელარუსში და ქვეყნებში, სადაც ავტორიტარული რეჟიმებია. სხვათა შორის, რუსეთი და ბელარუსიც კი იწვევდნენ მათ გარკვეული პერიოდი, ბოლო ხანებში უკვე აღარ იწვევენ – მათ ინტერესებში აღარ შედის მცირედითაც მათი მოსმენა.
- პირდაპირი ნახტომით ვხდებით ამ კუთხით რუსეთი?
წარმოიდგინეთ, ცენტრალური აზიის ქვეყნები, სადაც, რა თქმა უნდა, პრობლემაა დემოკრატია, ისინიც კი იწვევენ ეუთო/ოდირის მისიას. ჩვენ დავემსგავსეთ რუსეთს – საერთოდ არ გვაინტერესებს ეუთო/ოდირის აზრი.
როგორც ჩანს, „ოცნებას“ არ აინტერესებს ლეგიტიმაცია საერთაშორისო პარტნიორების, ამომრჩევლების მხრიდან. ისინი საკუთარი პარტიის ამომრჩეველში სხვა გზებით აპირებენ ლეგიტიმაციის მოპოვებას.
- თქვენ, ადგილობრივი სადამკვირვებლო ორგანიზაციები თუ დააკვირდებით ადგილობრივ არჩევნებს?
ჩვენი პოზიცია იგივეა, რაც აქამდე დავაფიქსირეთ: პოლიტიკური პარტიების ფლანგზე პროცესი მიმდინარეობს და ჯერ კიდევ არ არის გადაწყვეტილი, მიიღებენ თუ არა ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიები მონაწილეობას ამ არჩევნებში. ჩვენ დავაკვირდებით ისეთ არჩევნებს, რომელიც თეორიულად იქნება კონკურენტული. თუ ძირითადი პოლიტიკური პარტიები გადაწყვეტენ, რომ მონაწილეობა არ მიიღონ და არ დარეგისტრირდებიან ამ არჩევნებში, ან მხოლოდ მცირე ნაწილი დარეგისტრირდება, კონკურენტული არ იქნება არჩევნები.
ეს აღარ იქნება რეალური, ნამდვილი არჩევნები. სამწუხაროდ, ასეთ შემთხვევაში არჩევნების ბედი წინასწარ იქნება გადაწყვეტილი და არჩევნებზე დაკვირვება დიდ აზრს არ შეიცავს.
- ამ მოცემულობაში კიდევ რჩება რეალური არჩევნების რაიმე შანსი?
სამწუხაროდ, ვერ ვხედავთ პირობებს, რომ გვქონდეს კონკურენტული არჩევნები. აქ საუბარია უკვე არა სამართლიანი და დემოკრატიული არჩევნების სტანდარტზე, არამედ ელემენტარულად იმაზე ვსაუბრობთ, რომ ბიულეტენში ეწეროს პარტიები, რომლებსაც პოპულარობა გააჩნიათ. ის, რაც ახლა ხდება, ამ შანსს მნიშვნელოვნად ამცირებს. როგორც ვითარდება პოლიტიკური სიტუაცია და მასთან დაკავშირებული პროცესი, ოპტიმიზმის საფუძველს არ გვაძლევს.
- არჩევნებში მონაწილეობას განიხილავენ გახარიას „საქართველოსთვის“ და „ლელო“. ამ შემთხვევაში დააკვირდებით არჩევნებს?
2 პარტიის მონაწილეობა საკმარისი არ იქნება, თუმცა ჯერჯერობით ველოდებით პროცესს, ჯერ არ გვაქვს მიღებული საბოლოო გადაწყვეტილება.
როდესაც ყველაზე მაღალრეიტინგული 2 ოპოზიციური პოლიტიკური პარტია აცხადებს, რომ არ მიიღებს არჩევნებში მონაწილეობას, მაღალი ალბათობით აღარ იქნება არჩევნები კონკურენტული. ეს სერიოზული დარტყმაა კონკურენტულობის გათვალისწინებით. ამ შემთხვევაში დიდად აზრი აღარ ექნება არჩევნების ჩატარებას კონკურენციის გადმოსახედიდან.
ამ თემაზე:
პირველი შემთხვევაა, როცა „ოცნება“ ეუთო/ოდირს არჩევნებზე არ იწვევს
