სერბეთში ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნებში ვუჩიჩმა დამარცხება აღიარა. როგორც მედია და დამკვირვებლები აღიარებენ, ვუჩიჩმა არჩევნები წააგო სტუდენტურ სიასთან, რომელიც ბოლო 2 წლის განმავლობაში სტუდენტებმა შეადგინეს.
როგორ შეიქმნა სერბი სტუდენტების საარჩევნო სია და რა შეუძლია ისწავლოს სერბეთის მაგალითზე საქართველომ? – ამ თემაზე ვესაუბრეთ დავით ჯინჭარაძეს – სამოქალაქო მოძრაობა „ერთი საქართველოს“ წევრს, რომელიც სერბეთში იმყოფებოდა და აკვირდებოდა საარჩევნო პროცესებს.
- ბატონო დავით, გვინდა გვესაუბროთ იმ ფორმულაზე, რომლითაც სერბმა სტუდენტებმა ვუჩიჩს არჩევნები მოუგეს. როგორი იყო ეს სია და როგორ შეძლეს სტუდენტებმა ამ ყველაფრის ორგანიზება.
ამ პროცესს უკვე ორი წელია ვაკვირდები, ხან სერბეთიდან, ხან საქართველოდან. ყველაზე მნიშვნელოვანი, რაც უნდა ვიცოდეთ სტუდენტურ სიაზე არის ის, რომ ეს არის სია, რომელიც სტუდენტებმა შეადგინეს, თუმცა თვითონ უარი თქვეს ამ სიაში ყოფნაზე.
სიაში შეიყვანეს ლექტორები, საზოგადოებისთვის ცნობილი სახეები, პოლიტიკურად აქტიური ადამიანები და არ ყოფილა ისე, რომ არავის არ ჰქონოდა პოლიტიკასთან შეხება.
პირიქით, იყო კონკრეტული კრიტერიუმები, რომლებიც უნდა დაეკმაყოფილებინა კანდიდატს. მაგალითად, მორალური ღირებულებები, რომ კანდიდატი არ უნდა ყოფილიყო ვთქვათ რაღაც გარჩევებში გახვეული, არ უნდა ყოფილიყო რომელიმე ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიის ლიდერი ან ლიდერშიფის წევრი, რეჟიმის ყოფილი მხარდამჭერიც კი არ უნდა ყოფილიყო. ანუ ვუჩიჩის 12-წლიანი მმართველობის განმავლობაში ამ რეჟიმის ნაწილი ან კოალიციის წევრი არ უნდა ყოფილიყო ამ სიაში მყოფი ადამიანი.
ჯერ სტუდენტების დონეზე დაიწყო სიების შედგენა, შემდეგ ეს სიები გადიოდა შემოწმებას უნივერსიტეტის დონეზე და შემდეგ უკვე ოთხი უნივერსიტეტი ერთმანეთში დემოკრატიული კენჭისყრით ითანხმებდა ამ სიას.
ანუ ეს იყო ერთწლიანი პროცესი – სიების შედგენა. თავდაპირველად 500-მდე ადამიანი იყო ნომინირებული ამ სიაში და მათი ბიოგრაფიების გადამოწმების შემდეგ, კიდევ გადაარჩიეს, რომ რომელიმეს ბიოგრაფიას ცუდი გავლენა არ მოეხდინა ამ სიის რეპუტაციაზე.
ერთი საკმაოდ პოპულარული ადამიანი ამოიღეს სიიდან, რადგან მასზე არსებობდა გონივრული ეჭვი, რომ სექსუალურად იძალადა რამდენიმე ქალზე.
- ანუ, სიაში უნდა ყოფილიყვნენ ისეთი ადამიანები, რომლებზეც რეჟიმი ვერ შექმნიდა ვერანაირ კომპრომატს?
დიახ, სუფთა წარსულის ხალხი უნდა ყოფილიყო, რომლებსაც ვერ გააშავებდა რეჟიმი. პროპაგანდას ძალიან უჭირდა სტუდენტების გაშავებაც, რადგან თითქმის ყველა ოჯახშია ერთი სტუდენტი მაინც და ძალიან რთულია ბებია დააჯერო საკუთარ შვილიშვილზე, რომ ის არის ცუდი და ალექსანდრე ვუჩიჩი არის მასზე უკეთესი.
თანაც სტუდენტები კარგად მუშაობდნენ ოჯახებშიც და რეჟიმმა ოჯახების გახლეჩა ვერ შეძლო. შეინარჩუნეს პროგრამის სოციალური ნაწილი და ერთი მხრივ თუ იყო საუბარი ტრადიციულ ღირებულებებზე, მეორე მხრივ მემარცხენე ღირებულებებზე იყო აღმოცენებული ეს ერთობა.
- რამდენი ადამიანი იყო ამ სიაში?
250 ადამიანი იყო ზუსტად, რადგან 250 მანდატია სერბეთის პარლამენტში და აქედან, როგორც ჩვენ ვიცით, დათვლის შედეგებით, დაახლოებით 136 ადამიანი გავა პარლამენტში სტუდენტური სიიდან, ანუ აბსოლუტური უმრავლესობა.
ეს იმას ნიშნავს, რომ სერბეთს ეყოლება „სტუდენტური მთავრობა“, განსხვავებით ალექსანდრე ვუჩიჩის მთავრობისგან, როდესაც მას უწევდა სატელიტ პარტიებთან კოალიციების შექმნა.
არჩევნებზე რეგისტრაციისთვის 60 000 ხელმოწერა შეაგროვეს და ბუნებრივია, საარჩევნო კომისიას მათი დარეგისტრირება მოუწია. პირდაპირ ასე, – „სტუდენტური სია, სტუდენტები იმარჯვებენ“, ასეთი სათაურით.
- მაგალითად, საქართველომ რომ იხელმძღვანელოს სერბეთის ანალოგით, რუსული კანონის პირობებში შეძლებს ივანიშვილის ხელისუფლება, რომ პრობლემები შეუქმნას მაგალითად რეგისტრაციისას ასეთ გაერთიანებას? რა წინააღმდეგობები შეიძლება შეხვდეს საქართველოში ასეთ სიას?
პარტიების აკრძალვების ფონზე ყველაფერი შეიძლება, თუმცა რატომაც ვერ შეძლო იგივე ვუჩიჩმა იყო ის, რომ რეგისტრაციის დროს უდიდესი საზოგადოებრივი წნეხი იყო, ყველა სოფელში, ყველა ქალაქში უჭერდნენ მხარს ამ სიას, ამიტომ რეგისტრაციაზე უარის თქმა იქნებოდა უდიდესი პრობლემის გამომწვევი ვუჩიჩისთვის.
ნეიტრალურად განწყობილი ადამიანებიც კი მხარს უჭერდნენ ამ სიას, ამიტომ რეჟიმს მოუწევდა დიდი ფასის გადახდა ამ სიის არდარეგისტრირების შემთხვევაში.
- თუ მაგალითად ქართული საზოგადოებაც მოახერხებს ამ ტიპის სიაზე შეთანხმებას, შესაძლოა, რომ ივანიშვილიც დარჩეს ხელმოცარული?
თუ საზოგადოების უდიდესი ნაწილი ამას შეძლებს კი. და არა მხოლოდ საზოგადოების მცირე ჯგუფი ან ოპოზიციურად განწყობილი ადამიანები. თუ ეს სია იქნება საზოგადოების უდიდესი ნაწილის ინტერესების გამომხატველი, რეჟიმს ძალიან გაუჭირდება წინააღმდეგობის გაწევა.
- რას ჰპირდებოდა ეს სია სერბ ხალხს?
მათი მთავარი საარჩევნო დაპირება, ძალიან მარტივად რომ ვთქვათ, იყო ის, რომ ის ფული, რომელიც მიდის რეჟიმის ჯიბეში, აღარიბებს და კლავს ხალხს, ისევ დაუბრუნდებოდა ხალხს. ზუსტად კორუფციამ გამოიწვია 16 ადამიანის სიკვდილი ნოვისადის ტრაგედიის დროს.
ეს იყო მთავარი მესიჯი და ადამიანებმა შეძლეს ამ პრობლემის ირგვლივ გაერთიანება. იმიტომ, რომ დაინახეს როგორ დაინგრა 16 ადამიანის ცხოვრება და რამდენი ტრაგედია შეიძლება მოხდეს და რამდენი იქნება მსხვერპლი, თუ არაფერი შეიცვლება. მათ დაიწყეს საუბარი კორუფციიდან გამომდინარე იმ პრობლემებზე, რაც ადამიანებს ადარდებდათ.
ისინი საერთოდ არ საუბრობდნენ საგარეო პოლიტიკაზე, მხოლოდ ახლა, არჩევნებამდე სამი დღით ადრე მოუწიათ ორი წინადადების თქმა საგარეო პროგრამაზე. მთლიანობაში საუბარი იყო სერბეთის გარდაქმნაზე და ადამიანებს გაუჩნდათ შეგრძნება, რომ მილოშევიჩის რეჟიმის ჩამოგდების შემდეგ, პირველად გაჩნდა რეალური ცვლილებების შეგრძნება და ეს ფრთხილი ოპტიმიზმის შეგრძნება არსებობდა მთელი ამ დროის მანძილზე.
- როგორც ცნობილია, ვუჩიჩის ხელისუფლებაზე კრემლის გავლენა იყო მაღალი. ალბათ არ დაიშურებდა რუსეთი ძალებს, რომ ეს გავლენები შეენარჩუნებინა სერბეთში. რატომ ვერ მოახერხეს მაგალითად სტუდენტების გაჩუმება, მოქრთამვა, დაშინება და ასე შემდეგ, რაც ხდება ხოლმე საქართველოში?
მაგრამ გარდა იმისა, რომ კრემლის გავლენები არსებობდა, ევროკავშირი, საქართველოსგან განსხვავებით მაინცდამაინც დიდად არ იყო ჩართული ამ პროცესში. არ უჭერდა ასე ხმამაღლა მხარს სტუდენტურ სიას, ფრთხილობდნენ, იმიტომ, რომ არ იცოდნენ ვუჩიჩის შემდეგ რა მოხდებოდა. ვუჩიჩი კი დახტოდა, როგორც ამბობენ, სამ სკამზე – ჩინურ, რუსულ და ევროპულ სკამებზე. ყველასთან ლაგდებოდა, როგორც „ქართული ოცნება“ ალბათ, 2020 წლამდე.
სერბეთი ვერსად წინ ვერ მიიწევდა, თუმცა რაღაც შეთანხმებები იყო.
გარდა ამისა, რუსეთიც სუსტდება უკრაინაში და წინ ვერ მიიწევს. რაღაც ფული ალბათ დახარჯა თავისი საცეცების შენარჩუნებაზე, მაგრამ რუსეთის უძლეველობა არის ძალიან დიდი მითი და რუსეთზე უფრო საშიში ის მითია, რომ აუცილებლად რუსეთის განადგურებაა საჭირო იმისთვის, რომ საქართველოში სიტუაცია შეიცვალოს.
ამას ხშირად ვისმენთ საქართველოში, რაც არასწორია, რადგან საქართველოშიც შეიძლება შეიცვალოს სიტუაცია ისე, როგორც სერბეთში. ამისთვის საჭიროა ერთი ავტოკრატის ჩამოცილება და არა მთლიანად რუსეთის განადგურება.
- სტუდენტებზე მინდა ისევ გკითხოთ. ხშირად ისმის, რომ თუ სტუდენტობა, ახალგაზრდობა არ გამოვიდა, არაფერი შეიცვლება. ამ ორწლიანი პროტესტის ბოლოს ფაქტობრივად ვეღარ ვხედავთ სტუდენტების დიდ ძალას რეჟიმის წინააღმდეგ. რა შესთავაზა რეჟიმმა მათ ისეთი, რის გამოც არჩიეს გაჩუმება, რა მოხდა ჩვენს რეალობაში, რა ფორმით გაანეიტრალეს სტუდენტობა?
ჩვენ გვყავს სტუდენტები „დაიცავი ილიაუნის“ კუთხით, რომლებმაც შეძლეს ფენომენალური რაღაც, გავიდნენ ბაბლის გარეთ და შეაგროვეს 3 მილიონ ლარამდე თანხა და ისეთ პრობლემაზე დაიწყეს საუბარი, რომელსაც „ქართული ოცნების“ ამომრჩეველსაც კი ადარდებდა.
- მე ვსაუბრობ პოლიტიკური პროცესების ცვლილებაზე და არა სოციალურ აქტივობაზე…
ვუჩიჩსაც შეეძლო ალბათ სტუდენტების მოსყიდვა, მაგრამ ასეთი ადამიანების მოშორება და გაგდება მოძრაობიდან მიღებულია.
სამწუხაროდ, საქართველოში სკანდალებით და რაღაცებით მთავრდება ხოლმე თუ ვინმე გააგდე მოძრაობიდან. მაგრამ თუ არ იზიარებს ჩემს ხედვას და აქტიურად ცდილობს საბოტაჟს, რომც არ იყოს ხელისუფლების მხარდამჭერი, მისი გარიცხვა არის დემოკრატიისთვის აუცილებლი მექანიზმი და ბევრი ასეთი ადამიანი გაურიცხავთ სტუდენტებს. დისციპლინა დემოკრატიის ძალიან სერიოზული ნაწილია.
ამასთან, სერბეთში უნივერსიტეტებს ძალიან ძლიერი ავტონომია აქვთ. უნივერსიტეტები გაცილებით დამოუკიდებელია და სხვათა შორის, იქ პოლიციის შესვლაც კი აკრძალულია კანონით. თუ ვუჩიჩი ამ არჩევნებს მოიგებდა, უნდოდა, რომ ჩამოეშალა უნივერსიტეტების ავტონომია. ეს ჩვენთან უკვე ჩამოშლილია.
აქ კი, შსს-დან 100 მეტრში ქოლცენტრები ოპერირებს, ანუ საზოგადოებრივი დეგრადაცია ხდება ხომ? როცა რაღაც მნიშვნელოვანი სტაჟირებების, სპორტული ცენტრების და დამოუკიდებელი ინსტიტუციების გაძლიერების ნაცვლად ქოლცენტრებს და ნარკოტიკულ საშუალებებს სთავაზობ და ამისკენ უბიძგებ ახალგაზრდებს, რთულია მერე, რაღაც რომ გაკეთდეს.
თუმცა მაინც არ მგონია, რომ ეს დაკარგული ბრძოლაა. მშობელს ყოველთვის საუკეთესო უნდა შვილისთვის, ეს ბუნების კანონია, ბოლომდე მაინც არ ჩამოშლილა ამ ქვეყანაში ოჯახის ინსტიტუტი, თუმცა ძალიან ცდილობს „ოცნება“ ამას, ამიტომ შესაძლებელია გაჩნდეს ახალი შეთანხმება ამ ადამიანებთან, რომ არავის არ უნდა ისეთ ქვეყანაში ცხოვრება, სადაც ადამიანებს ქოლცენტრები და ნარკოტიკები დაღუპავს.
იმისათვის, რომ პოლიტიკური პროცესი შეიცვალოს, პირველი ნაბიჯი არის სწორედ ის, დაანახო ადამიანებს, რომ შენ შეგიძლია მათი პრობლემების მოგვარება.
მეორე საკითხია ის, რომ სტუდენტიც საზოგადოების ნაწილია და ჩვენ ვერ მოვთხოვთ იმას, რასაც საზოგადოების სხვა ნაწილი არ აკეთებს.
ამ შემთხვევაში, როცა შენ იწყებ საუბარს ყველასთვის სასიცოცხლო თემებზე, ხდება საზოგადოების მობილიზება. ანუ მთავარი გაკვეთილი ეს არის და შემდეგ უკვე, სტუდენტი იქნება ეს, ექიმი თუ სხვა, შეუძლია შეუერთდეს ამ ერთობას.
აქ მთავარია დავანახოთ ხალხს, რომ შეგვიძლია მათთვის სასიცოცხლო ინტერესები მივიტანოთ გულთან ახლოს, ველაპარაკოთ ფასებზე, მიგრაციაზე, იმაზე, რომ საქართველოში ხალხს საჭმლის ფული არ აქვს და ნელ-ნელა, ისინიც დაინახავენ, რომ ჩვენ რეჟიმისგან განსხვავებით, ისინი გვადარდებს.
- ფიქრობ, რომ ის, რაც სერბეთში გააკეთეს სტუდენტებმა, აქ საზოგადოების ნებისმიერ სხვა ჯგუფს შეუძლია გააკეთოს?
ვფიქრობ, სუფთა წარსულის მქონე ხალხს, ვინც ჯერ კიდევ არ არის ქართული პოლიტიკის სტატუს-კვოში გარეული, აქვს შანსი რეალურად. ესენი შეიძლება სტუდენტები ან რომელიმე სხვა ჯგუფი იყოს, თუკი ისინი დაიწყებენ ისე მოქმედებას, როგორც წარმატებული წინააღმდეგობის მოძრაობა. ვფიქრობ, აქ სტრატეგიის ცვლილებაა საჭირო.
მეც ხშირად მესმის, რომ „თუ სტუდენტები არ გამოვლენ, არაფერი შეიცვლება“ ან „სანამ ყველა არ გამოვა“ და ასე შემდეგ, მაგრამ ამ ინსტრუქციების ძახილი ხშირად საკუთარი სახლის კომფორტიდან ისმის. როგორ უნდა გამოვიდეს ხალხი? – უნდა დააჯერო რომ ამას აქვს აზრი. ეს არის მთავარი.
პროტესტი ძალის დემონსტრირებაა და ამ ძალას აგროვებ ადამიანებთან ერთი-ერთზე მუშაობით.
ეს არის მთავარი, რაც ნებისმიერ ქვეყანაში მუშაობს. პროტესტი არის პიკი, პროტესტთან მისვლამდე ადამიანს ისეთ რამეზე უნდა ელაპარაკო, მიხვდეს, რომ შენ მისიანი ხარ.
- ალბათ თქვენც ხშირად გესმით მოქალაქეებისგან -„ვის უნდა მივცე ხმა? არავინ არ არის სანდო“, რომ „ოპოზიცია არ ვარგა“ და ასე შემდეგ. ხომ არ ფიქრობთ, რომ სერბი სტუდენტების მსგავსად აქაც უნდა დაიწყოს მსგავსი სიის შედგენა ახალი არჩევნებისთვის?
ნებისმიერი ასე სახალხოდ შედგენილი სია, თუ ის სწორად შედგა და ყველა პროცესი იქნება დაცული, ცალსახად ძალიან კარგი იქნება, მით უმეტეს მაშინ, როდესაც არ ვიცით რა სიტუაციაში მოგვიწევს არჩევნებში შესვლა.
ეს არის ზუსტად ის, რაც ასეთი მუშაობის უნარს მოითხოვს. გასაგებია, რომ ბევრს არ მოსწონს ოპოზიცია და შეიძლება არც მე მომწონს მათი სტრატეგია, მაგრამ მაინც პატივს ვცემ მათ ბრძოლას იმ ფონზე, რომ აკრძალვას უპირებენ.
ვფიქრობ, უფრო სწორი სტრატეგია იქნება თუ ისინი გაერთიანდებიან იმ ახალი მოძრაობების გარშემო, რაც არსებობს და გააძლიერებენ მათ, რომ ახალი ტალღა წარმოიშვას.
ოღონდ ეს უნდა იყოს ის ძალა, რომელიც ბოლომდე, გამარჯვებამდე მიიყვანს პროცესს.
მე მჯერა, რომ დეცენტრალიზებით, ერთმანეთთან საუბრით და საერთო, გამაერთიანებელ თემაზე შეთანხმებით შეიძლება ამის მიღწევა.
ამ დროის კარგად გამოყენებაა საჭირო და აუცილებლად მოხდება საქართველოშიც ის, რაც მოხდა სერბეთში. ადრეც ასე იყო, ჯერ სერბეთში დაინგრა დიქტატურა, მერე საქართველოში. იმედია, ახლა ეს უფრო მალე მოხდება, ვიდრე გვიან.
ისიცაა, რომ ვუჩიჩმა ყველა დემოკრატიული ინსტიტუტის მოსპობა ვერ მოახერხა სერბეთში და მათ შორის უნივერსიტეტის. ვერც რუსული კანონის მიღება მოასწრო, თუმცა ეს არჩევნები რომ მოეგო, რუსული კანონიც ექნებოდათ და განათლების დეფორმაც.
სერბეთის მაგალითიდან ჩვენ შეგვიძლია სამი მთავარი რამ ვისწავლოთ – ბაბლიდან გარეთ გასვლა თუნდაც გაგვაკრიტიკონ ამის გამო;
მეორე – აუცილებელია დემოკრატიული სტრუქტურის არსებობა, რადგან შეუძლებელია ებრძოდე რეჟიმს და შენ აქეთ აშენო მინი რეჟიმები. უნდა დატოვო შენი ეგო, რადგან შეუძლებელია ამის გარეშე ერთობა. ხალხი სულელი არ არის და ამას ხედავს.
მესამე – როცა ადამიანს შია, მისი გასაჭირი გულთან უნდა მიიტანო და ესაუბრო შიმშილზე, ფასებზე, სოციალურ პრობლემებზე და არა მხოლოდ ევროინტეგრაციაზე, იმიტომ, რომ ადამიანი გეოპოლიტიკას ვერ შეჭამს.
