ნეტგაზეთი • RU

ტორესა მოსი: შენი ქალაქიდან უნდა წახვიდე

 

30 წლის ასაკში ორი წიგნის ავტორია. მისმა სადებიუტო წიგნმა – „სიბრძნე სიცრუისა“ გასულ წელს ლიტერატურული პრემია „საბა“ მიიღო. სულ ახლახან ახალი წიგნი „მე/შენ ქრისტე ხარ“ გამოსცა. მის კიდევ ერთ წიგნს მკითხველი უახლოეს პერიოდში იხილავს. „ბათუმელები“ ტორესა მოსს წარმოგიდგენთ, იურისტს, მწერალსა და მუსიკოსს. 

ტორესა მოსი: განათლებით ვარ იურისტი. წლების მანძილზე ვკითხულობდი ლექციებს თელავის უნივერსიტეტში. პარალელურად ვსწავლობდი დოქტორანტურაში. ყოველთვის ვწერდი რაღაცას, სანამ დაიბადებოდა სურვილი, რომ გააზრებული ტექსტი დამეწერა. საკმაოდ დიდი ხანი ვიწვალე, რომ რაღაც ტიპის ოსტატობა მიმეღო. ძიების პროცესი, პირველი მცდელობებიდან „სიბრძნე-სიცრუისამდე“ ცხრაწლიანი პერიოდი იყო. ეს იყო დრო, როდესაც ბევრი ექსპერიმენტი ვატარე. თვითონ სახელოვნებო სივრცე არ იყო ჩემთვის უცხო, გავიზარდე მხატვრების გარემოცვაში, მუსიკოსი ვარ. ჩემი მეორე მიმართულება, რომელზეც ბავშვობიდან ვმუშაობდი, იყო მუსიკა და ახლაც გრძელდება. ამიტომ უცხო არ იყო ჩემთვის, როგორც არტისტისთვის რაღაც კონკრეტულ თემაზე მუშაობა. ლიტერატურა იყო ახალი სივრცე, რომელიც უნდა ამეთვისებინა. „სიბრძნე სიცრუისაში“ მივხვდი, რომ პირველი შედეგი დავდე.

  • იყო თუ არა რისკი ამ სათაურით სადებიუტო წიგნის გამოცემა?

იყო რისკი, ამაზე ბევრი ვიფიქრე. იყო ბევრი ვერსია, მაგრამ მაინც ჩავთვალე, რომ ეს კონცეპტი სათაურის არის ინტერპრეტაციის ძალიან დიდი ველი. ერთი მხრივ, შეგვიძლია გავიგოთ, როგორც მოგონილ ამბავში არსებული სივრცე, მეორე მხრივ – ადამიანი, რომელიც მუდმივად ცხოვრობს სიბრძნესა და სიცრუეს შორის. ჩემთვის, რეალობის აღქმა და გაყალბებული რეალობა, გადარჩევა ერთმანეთისგან მკვდარი მომენტებისა ნამდვილისგან, თანადროულია სივრცესა და დროშიც, არის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი რამ, რაც ყოველთვის მაინტერესებდა. ვერ მოვიგონებდი სულხან-საბაზე უკეთეს ფორმულას. ზოგიერთმა მიიჩნია, რომ ეპატაჟი ვცადე, ზოგიერთმაც თქვა, რომ თავხედობა იყო. მე მიმაჩნია, რომ თავხედობა იქნებოდა მაგ სათაურის რაიმე სხვა ვარიაციით გადაკეთება.

როდესაც ვწერ, ვცდილობ ტექსტი გამოვიდეს როგორც ფართო სააზროვნო ველი, სადაც მკითხველი შეძლებს აზროვნებას. აზროვნება თავის თავში გულისხმობს ინტერპრეტაციის შესაძლებლობას. პირველ რეაქციას ველოდები ხოლმე მკითხველისგან. მინიმუმ ორი რადიკალური შეფასება თუ მივიღე, ე.ი. ინტერპრეტაციის ველი შედგა. თუ ერთ თემაზე შეიძლება რომ ორმა ადამიანმა განსხვავებული შედეგი მიიღოს, ეს ნიშნავს ჩემთვის, რომ ტექსტი გამოვიდა.

ფეისბუქმა მოიტანა ის, რომ მკითხველთან შეგიძლია უშუალო კონტაქტი, მაგრამ ყოველთვის ვცდილობ თავი შევიკავო კომენტირებისგან, დაზუსტებისგან – „არა, არა მე ამას ასე არ ვგულისხმობდი“, „შენ არასწორად გესმის“. ყოველთვის ვცდილობ დავუტოვო მკითხველს ეს სივრცე. როგორც კი ვიტყვი, რომ რაღაცა რაღაცას ნიშნავს, იქვე ვკლავ ამ ინტერპრეტაციის შესაძლებლობას.

  • ზოგჯერ მწერალს განმარტების გაკეთება უწევს მხატვრული ტექსტის გამო, იგივე ერეკლე დეისაძეს, ზურაბ ქარუმიძეს და სხვებს. რამდენად სწორია ახსნას მწერალმა ტექსტი, რომელიც დაწერა?

ეგ არის შემთხვევა, როდესაც ადამიანები ესხმიან თავს ავტორს, პერსონაჟის, ან სიუჟეტურად გამოთქმული კონკრეტული მოსაზრების გამო. მეც მქონია ეგეთი შემთხვევა, ვიღაცა გააღიზიანა ერთ-ერთი პერსონაჟის მონოლოგმა, რომელსაც მე შინაგანად არ ვეთანხმები, მე, როგორც ტორესა მოსი, როგორც ჩვეულებრივი რიგითი ადამიანი. ეს არ არის ჩემი ტექსტი. უბრალოდ, პერსონაჟი არის სახასიათო, ის მოთავსებულია რაღაც სიტუაციაში და ამ სიტუაციაში ზუსტად ეს ტექსტი უნდა თქვას. ნებისმიერი სხვა ტექსტი რომ თქვას, იქნება არაკონტექსტური და სხვანაირი. მხატვრული ტექსტი ხშირად მოითხოვს ამას.

ვფიქრობ, ჩვენთან ასეთი ფაქტები რომ ხდება, მიზეზი არის წიგნიერების დაბალი დონე. ეს არის ანბანი ლიტერატურის. თუ კითხულობ „სამ მუშკეტერს“, იცი, რომ ალექსანდრე დიუმა არ არის არც დარტანიანი, არც ათოსი, არც პორთოსი და არც არამისი. არც არავინ, ის არის ავტორი, რომელიც ამ ყველაფერს წერს. ვფიქრობ, ეს ნელ-ნელა დარეგულირდება და მკითხველიც ნაკლებად მტკივნეულად აღიქვამს ტექსტში ასე საჭირო ელემენტებს. ამაზრზენია და არ შეიძლება ეს ხდებოდეს.

  • ჩვენი წინა თაობა ცხოვრობდა საზოგადოებაში, სადაც კრძალავდნენ წიგნებს, ფილმებს. დღეს ნებისმიერი ტექსტი შეგიძლია გამოსცე, მაგრამ ცენზორის როლში გვევლინება საზოგადოება. თქვენს თავს სად ხედავთ ამ საზოგადოებაში და რა შეგიძლიათ უთხრათ მათ, ვინც ცდილობს უკარნახოს მწერალს რაზე უნდა წეროს და რაზე არა?

მე მიმართლებს ამ თვალსაზრისით – ცენზურას დავუსხლტე ხელიდან. ალბათ იმიტომ, რომ ოჯახში არ არის ჩემთვის ცენზურა და როცა სადღაც გაქვს თავშესაფარი, სადაც ყოველთვის გიღებენ ისეთს, როგორიც ხარ, მერე მარტივია ყველაფერი. საზოგადოება სხვადასხვა განვითარების ეტაპზეა და სხვადასხვა ადგილზე ავლებს ზღვარს. გავიხსენოთ მიშელ უელბეკის პლატფორმას რაც მოჰყვა –  ის დაადანაშაულეს ისლამოფობიაში, მან დატოვა საფრანგეთი და გადავიდა საცხოვრებლად სხვა ქვეყანაში. ანუ იქაც არსებობს რაღაც ტიპის საზღვრები. როდესაც ხარ არტისტი, ყოველთვის ცდილობ გაიარო ამ საზღვრებზე, დისკუსია გააჩინო. უბრალოდ, ჩვენ შემთხვევაში ეს ზღვარი გადმოდის ძალიან აქეთ, მაგრამ ეს ზღვარი ევროპაშიც არსებობდა. მეც მიმაჩნია, რომ არის რაღაცა, რაც არ მომწონს, მაგალითად, კოლაბორაციონისტული დამოკიდებულება რუსეთის იმპერიის მიმართ. ჩემთვის ეს არის მტკივნეული საზღვარი. მივიჩნევ, რომ ადამიანი, როდესაც კოლაბორაციონისტია, მან საფასური უნდა გადაიხადოს, თუ ამ იდეებს ავრცელებს. მთავარია ეს არ გადაიზარდოს ფიზიკურ ძალადობაში. ადამიანებმა განსხვავებული იდეებით ერთმანეთს არ ვავნოთ. ბუნებრივია, დისკუსია უნდა იყოს.

  • ხშირად მწერლებს აკისრებენ რაღაც მისიას, რომ მან რაღაც უნდა გიკარნახოს, რომლის აზრიც უპირობოდ უნდა მიიღო. როგორ ფიქრობთ, რა არის მწერლის მისია?

მწერლის ერთადერთი მისია არის დაწეროს ტექსტი. მე მეცინება, როდესაც ვიღაც მოდის და მეჩხუბება, რატომ არ ხარ შენ ენის მამა. არ ვარ და არც შემიძლია. არც მაქვს პრეტენზია და არც მინდა ვიყო. იმედგაცრუებას მოსდევს ხოლმე მერე გაბრაზება. ესეც გადაივლის. მე თუ მკითხავთ, ეს არის უფრო საბჭოთა წარსულიდან წამოსული, სადაც მწერლები მენტორის როლში გვევლინებოდნენ და მუდმივად უთითებდნენ საზოგადოებას, რა იყო კარგი და რა _ ცუდი. ინერციაა – მწერალი უნდა გამოვიდეს და თქვას, რომ, მაგალითად, მოკლე კაბა არ ჩაიცვათ. ეს არ ქნათ, ის არ ქნათ. ეს ჩაივლის.

მე ვცდილობ დავწერო კარგი ტექსტი, რამდენად ვახერხებ, ეს მეორეა. ამის იქით მე ვეღარ ვიფიქრებ. ამის იქით ვარ ჩვეულებრივი ადამიანი, მეც მაქვს ჩემი შეხედულებები, რომელსაც გამოვთქვამ ისე, როგორც ყველა, მაგრამ ამას არ აქვს განსაკუთრებული მნიშვნელობა. მე ყოველთვის ვცდილობ, ჩემი, როგორც მწერლის პოზიციის გაჩვეულებრივებას. ვცდილობ ავხსნა, რომ ეს არის ისეთივე პროფესია, რომელიც, ვთქვათ, მატარებლის მემანქანეობა. მე მიმაჩნია, რომ საზოგადოება უნდა მივიდეს იქამდე, რომ არტისტი კი არა, არავინ არავინ არ არის. ყველას შეუძლია იყოს ძალიან მნიშვნელოვანი.

  • თქვენს საჯარო გამოსვლებში ხშირად უსვამთ ხაზს იმ ფაქტს, რომ რეგიონები უნდა განვითარდეს. საუბრობთ კულტურულ დეცენტრალიზაციაზე. თუ გიფიქრიათ, როგორ?

მიგრაციის პროცესებს განაპირობებს უნივერსიტეტები. როგორც წესი, რეგიონულ უნივერსიტეტებში ის დონე არ არის სწავლისთვის, რაც საჭიროა და თბილისში რაც არის, ისიც არ არის საკმარისი. რეგიონულ უნივერსიტეტებს აქვთ სპეციალობების ვრცელი სპექტრი, მაგრამ ვერ უზრუნველყოფენ კონკურენტული განათლების მიცემას. რეგიონულ უნივერსიტეტებში არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა – შენობები არის, ყველაფერი არის. შეიძლება სეგმენტიზაცია – სადღაც იყოს ორი ძლიერი ფაკულტეტი, სადღაც ორი და სტუდენტები გააკეთებენ არჩევანს. დავუშვათ, თუ მე მინდა იურიდიულზე ჩავაბარო და ბათუმში არის ძალიან დიდი სკოლა სამართალმცოდნეობის, მე თელაველი აღარ წავალ თბილისში და წავალ ბათუმში. ბათუმელი წამოვა თელავში, თუ უნდა ისტორია ისწავლოს. ეს გამოათანაბრებს. პატარა ქალაქებიდან ვინც ვართ, ყველაზე კარგად ვიცით ეს რაც არის. ყოველ წელს ქალაქები კარგავენ თავიანთ ყველაზე მოტივირებულ და აქტიურ ნაწილს.

რა თქმა უნდა, უნდა წახვიდე შენი ქალაქიდან. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. უნდა ადგე და წახვიდე, მშობლების კალთას უნდა მოსწყდე და სხვაგან დაიწყო ცხოვრება. მაგრამ ქალაქმა უნდა მიიღოს შევსება. ვთვლი, რომ ეს იქნება ძალიან კარგი გამოსავალი და ეს კულტურულადაც გამოათანაბრებს ქვეყანას. იმპულსებს გააჩენს და ეს იქნება ძალიან მნიშვნელოვანი, იმისათვის რომ განვვითარდეთ.

  • ტორესა, რომ არ წასულიყო თელავიდან, „სიბრძნე სიცრუისას“ დაწერდა?

მე არ წავსულვარ. მე დავიბადე, გავიზარდე, უნივერსიტეტი დავამთავრე და მერე ბევრი წელი ვიმუშავე თელავში. თბილისში წავედი ბოლო ორი წელია. „სიბრძნე სიცრუისას“ ალბათ ვერ დავწერდი თელავში. მე მივხვდი, რომ როდესაც მოვახდინე ფიზიკური დისტანცირება ჩემი საყვარელი ქალაქიდან, გაჩნდა რაღაც ტიპის იმპულსი და შევძელი ეს ტექსტი ამეგო.

შეიძლება, რომ არ წავსულიყავი, ვერ დამეწერა „სიბრძნე სიცრუისა“, მაგრამ სხვას დავწერდი. რასაც სხვა ქალაქში წასვლა გასწავლის, ერთადერთი ეს არის საკუთარი თავის იმედად ყოფნა, შენი კომფორტის ზონიდან გასვლა. თავისუფალი რეალურად მაშინ ხდები, როდესაც იცვლი გარემოს მაშინ, როდესაც მარტო ხარ.

ამ მარტოობაში იბადება შენი თავისუფლება. არ აქვს მნიშვნელობა ეს სად მოხდება, მთავარია, რომ ეს მოხდეს.

  • მუსიკოსი ტორესა მოსი…

მუსიკა იყო ჩემს ცხოვრებაში იმაზე ადრეც, ვიდრე იქნებოდა ლიტერატურა, წერის მცდელობა სანამ გაჩნდებოდა. მუსიკაშიც ძალიან ბევრი წელი ვიმუშავე და ახლაც ვმუშაობ. ახლა ორ მეგობართან ერთად ვაკეთებ იმას, რაც გამიჩნდა. მუსიკა ცოტა უფრო რთულია. მუსიკოსი მარტო არ ხარ. ბევრი რამ გჭირდება ტექნიკურად. მუსიკაში ის შედეგი, რაც ლიტერატურაში დავდე, ცოტა დამიგვიანდა. თუმცა ჩემს ნამუშევარს ერთ თვეში მოისმენს საზოგადოება. ჟანრს ვერ ვსაზღვრავ. ვცდილობ ავხსნა – ჩემი მუსიკა იქნება ტექნოსთვის დამახასიათებელი ბიტებისა და ჟღერადობის ძველი ქართულ-ფოლკლორული მოტივების ინტონაციების და გამოგონილი, ჯადოქრული ენის სინთეზი.

  • ბათუმში წაიკითხეთ საჯარო ლექცია განათლებაზე…

განათლება, ზოგადად, არის ცხოვრების შესაძლებლობა. განათლებაში მე მოვიაზრებ არა მხოლოდ ინფორმაციას, დავუშვათ იცოდე მსოფლიოს ყველა დედაქალაქი. მიმაჩნია, რომ განათლება ეს არის უნარი, მოიძიო საჭირო ინფორმაცია დღეს. სხვადასხვა მოცემულობას შორის მოახდინო ლოგიკური ბმები და აი ამაზე დაშენებით შეძლო შენი უნივერსალური რაღაცების შექმნა, რაც გინდა რომ შექმნა.

ჩვენი განათლების სისტემა, ვერ ადაპტირდა ამ რეალობასთან. ჩვენი განათლების სისტემა დარჩა ისევ იქ, როდესაც ინფორმაცია იყო პრობლემა. მაგალითად, ტექნიკურ დონეზე გვინდა შევისწავლოთ გიტარაზე დაკვრა. ეს დღეს უკვე შესაძლებელია გააკეთო პედაგოგის გარეშე. დავანებოთ გიტარას თავი, ნებისმიერი რამ შეგვიძლია ვისწავლოთ პედაგოგის გარეშე. რა არ შეგვიძლია პედაგოგის გარეშე და ვინ არის პედაგოგი? დღეს აქცენტირება კეთდება მკვლევარზე. ის, ვინც გაუკვალავ გზაზე მიდის. ის, ვინც ახდენს იდეების გენერირებას. რასაც  ვერ ისწავლი მის გარეშე, არის ზუსტად ეს. როგორ იარო გაუკვალავ გზაზე. როგორ ხდება საღი აზრების გენერირება საკუთარ თავში.

ეს არის ის, რაც უნივერსიტეტში უნდა ხდებოდეს დღეს და რაზეც რეალურად ყველა ქვეყანა ადაპტირდა. ჩვენ დავრჩით ისევ იქ, ფუჭი ინფორმაციის ათვისებაზე. ამიტომ ვერ პასუხობს ჩვენი განათლების სისტემა თანამედროვე სტანდარტებს. სტუდენტმა უნდა იცოდეს რას ჩაავლოს ხელი, რომელ ლექტორთან იმუშაოს მეტი. მეორე არის უნივერსიტეტი, როგორც სივრცე. უნივერსიტეტში ყალიბდება პროფესიული კავშირები, რომელიც სამომავლოდ გეხმარება. უნივერსიტეტი არის სივრცე, სადაც შეგიძლია ჩაატარო ბევრი ექსპერიმენტი, რადგან არ გაქვს პასუხისმგებლობა, შენგან არავინ არ ელის რაღაც განსაკუთრებულს. შენგან ელიან ზუსტად ექპერიმენტებს. ძალიან მნიშვნელოვანია სტუდენტებს სწორად მიაწოდო ინფორმაცია, რომ ისინი არ იყვნენ დათრგუნულები და შეშინებულები.

მე  ბევრი ვიმუშავე ჩემს სტუდენტებთან ამაზე, რომ მათ დაეწყოთ ექსპერიმენტების ჩატარება. როდესაც სტუდენტური ენერგია მარწუხებში ექცევა, მერე უნივერსიტეტი ხდება ხუთოსნებზე ორიენტირებული და ეს ხუთოსნები არიან ჩარჩოებში ჩასმული ადამიანები, რომლებიც ამთავრებენ უნივერსიტეტს, იციან რომ ხუთოსნები არიან და მაინც ვერ ახერხებენ ოპერირებას. ეს პრინციპში ბევრ და კარგ ადამიანს ართმევს ხოლმე შესაძლებლობას, კარგი რაღაც გააკეთოს.

ნეტგაზეთის მასალების სხვა გამოცემებში გადაბეჭდვის წესი
მანანა ქველიაშვილი